Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống BLHĐ tại trường THPT + Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống BLHĐ tại trường THPT Đồng Bành huyện Chi Lăng, Tỉnh Lạng Sơn trong bối cảnh hiện nay + Chương 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống BLHĐ tại trường THPT Đồng Bành Huyện Chi Lăng, Tỉnh Lạng Sơn trong bối cảnh hiện nay - Phần kết luận và khuyến nghị Ngoài ba phần trên, luận văn còn có thêm mục lục, phụ lục và tài liệu tham khảo. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Tình trạng bạo lực trong trường học được các nhà nghiên cứu phương Tây và Mỹ đặc biệt quan tâm.
Năm 2009, một báo cáo tổng quan của UNESCO đã cố gắng tổng hợp các bằng chứng hiện có về bạo lực học đường ở Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương [16, tr. Báo cáo nêu ra các dạng bạo lực phổ biến nhất bao gồm hành động và đe dọa trừng phạt thân thể, bạo lực thể chất, bạo lực tâm lý xã hội, bạo lực, bắt nạt trên không gian ảo (qua mạng/thiết bị di động), và bạo lực về tình dục; song bạo lực không chỉ dừng lại ở các hành vi cụ thể đó. Công trình nghiên cứu này cũng chỉ ra năm yếu tố cơ bản là động cơ gây bạo lực: bất bình đẳng giới và khuôn mẫu giới cứng nhắc; các chuẩn mực xã hội, các thông lệ và sự chấp nhận bạo lực; việc chấp nhận các hình thức kỷ luật cứng rắn trong nhà trường của CMHS, GV và HS; môi trường gia đình và nơi sinh sống thiếu an toàn; các cơ chế phòng ngừa hoặc đảm bảo an ninh còn yếu trong cộng đồng. Một nghiên cứu của Úc với 3.134 HS trong độ tuổi 14-21 đã cho thấy sự gia tăng đáng lo ngại của bạo lực liên quan đến bạo lực trong các trường học ở Úc trong thập kỷ qua - điều được lý giải là một phản ứng mạnh mẽ để chống lại việc ngày càng nhiều, và do một số trường học thiếu các chính sách chống lại chứng ghét sợ đồng tính và các hình thức bắt nạt khác trong trường học [16, tr.
Nhìn chung, 75% trong số những HS trả lời là có biết về các chính sách bảo vệ chống lại chứng ghét sợ đồng tính cho biết các em cảm thấy an toàn ở trường (so với 46% em trả lời rằng trường của các em không có chính sách như thế). Như vậy, có thể thấy mối liên quan giữa mức độ bắt nạt và môi trường học đường [ 16, tr. 9 Một tài liệu cũng của Úc nghiên cứu với 272 HS liên giới tính (những em sinh ra với những đặc điểm giới tính sinh học không điển hình cho nam hay nữ) chỉ ra rằng những HS này cũng đã trải qua các dạng bạo lực tương tự, do bạn học và cán bộ nhân viên trong trường gây ra [16, tr65]. Ở Niu Di-lân, nghiên cứu cho thấy những HS bị hấp dẫn bởi người đồng giới có triệu chứng trầm cảm nhiều hơn HS bị hấp dẫn bởi người khác giới (32.5%), và HS chuyển giới chịu tình trạng tồi tệ nhất so với các nhóm khác - 40% các em này có triệu chứng trầm cảm đáng kể và gần một nửa số các em đã có những hành vi tự gây tổn thương cho mình trong 12 tháng trước đó [16].
Ở Trung Quốc, gần hai phần ba (63%) số thanh thiếu niên thuộc năm tỉnh được khảo sát đã phải chịu những tác động tiêu cực đến sức khỏe tâm lí do bạo lực học đường liên quan đến bạo lực, trong đó có triệu chứng trầm cảm, cảm giác đơn độc và lo lắng [16, tr. Trong một khảo sát về nam đồng tính và nam chuyển giới ở Nhật Bản, 71% số người được khảo sát luôn cảm thấy lo lắng ở mức độ cao và 13% cho thấy mức độ trầm cảm cao [16, tr. Ở Thái Lan, việc HS bị bắt nạt do bị coi là bạo lực có mối liên hệ với hiện tượng trầm cảm, nghỉ học không phép và có hành vi tình dục không an toàn [ 16, tr. Các nghiên cứu ở cả Trung Quốc và Thái Lan đều cho thấy, những HS bị bạo lực luôn sợ hãi các bạn học, cảm thấy tức giận và mong muốn trả thù – song các em lại hiếm khi bày tỏ được những điều này do vị thế xã hội đã bị suy giảm của mình.
Tóm lại, các nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn về bạo lục nói chung, bạo lực học đường nói riêng cho thấy: bạo lực học đường mang những nội dung về bản chất, nguồn gốc của nó dựa trên cơ sở sinh học, xã hội học và tâm lí học và mỗi lý thuyết khác nhau có những cách lý giải khác nhau về nguồn gốc phát sinh cũng như những phương pháp trị liệu khác nhau đối với bạo lực học đường nhưng chưa đưa ra được một phương pháp trị liệu tổng quát cho việc giảm thiểu, ngăn ngừa hành vi này một cách hiệu quả. Những nghiên cứu ở Việt Nam Bạo lực và bạo lực học đường ở Việt Nam đã xuất hiện từ rất lâu. Nó trở thành một trong những nguyên nhân chính gây đau khổ cho các nạn nhân. Bạo lực học đường có thể xảy ra ở tất cả các bậc học, từ học sinh mầm non, học sinh tiểu học, học sinh trung học cơ sở, học sinh trung học phổ thông và đối với cả sinh viên cao đẳng và đại học.
Tuy nhiên, trong một thời gian dài chúng ta đã xem nhẹ những hành vi bạo lực, bạo lực học đường và coi chúng là những điều tất yếu. Thậm chí, một số cá nhân còn xem đó là một phần tự nhiên của quá trình phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi học trò nên những nghiên cứu về vấn đề này chỉ tập trung vào việc tìm hiểu những hành vi bạo lực đối với trẻ em ở trong gia đình, ở ngoài xã hội. Mặt khác, bạo lực học đường chỉ được nghiên cứu lồng ghép trong các công trình nghiên cứu về bạo lực đối với trẻ em nói chung. Đây cũng chính là nguyên nhân làm cho nghiên cứu về bạo lực học đường còn mang tính ban đầu và thiếu sự hệ thống, chuyên sâu trên bình diện khái niệm và cả thực tiễn.
- Theo Trần Thị Tú Anh (2012), “BLHĐ có thể gây tổn thương cả về thể xác lẫn tinh thần cho nạn nhân cũng những người quan tâm hay chứng kiến nó. Trong đó, tổn thương về mặt thể chất thường dễ được xã hội nhìn thấy và quan tâm chữa trị. Ngược lại, chấn thương về mặt tâm lí thường âm ỷ, khó phát hiện nên ít được quan tâm, vì vậy hậu quả có thể nặng nề và kéo dài. BLHĐ đã khiến nhiều học sinh (HS) bị căng thẳng, sợ hãi, sợ đến trường, lẩn tránh các mối quan hệ xã hội và thậm chí còn dẫn đến hành vi tự tử” [16, tr.
- Tác giả Nguyễn Thị Thảo (2017), một số biện pháp giáo dục nhận thức về vấn đề “bạo lực học đường” cho học sinh tại Trường Trung học phổ thông Tân Kỳ 3, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An, Tạp chí Giáo dục, số 409 tháng 7/2017. Trong đó, Giáo dục nhận thức về vấn đề “bạo lực học đường” cho học sinh tại Trường trung học phổ thông Tân Kỳ 3, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An được thực hiện bằng nhiều giải pháp đồng bộ với một quyết tâm to lớn, từ học sinh, giáo viên, nhà trường cho đến gia đình và xã hội. Kết quả thu được rất đáng vui mừng, trường đã giảm thiểu tình trạng bạo lực học đường xuống mức không còn đáng lo ngại [20, tr38]. 11 - Nhóm tác giả Nguyễn Thị Mai Hương, Nguyễn Thu Hà (2019), một số nghiên cứu về mối quan hệ giữa các yếu tố môi trường xã hội với bạo lực học đường, Tạp chí Giáo dục, số 448 tháng 2/2019.
Trong đó, Bài viết phân tích các nghiên cứu của quốc tế và Việt Nam về bạo lực học đường, các biểu hiện của bạo lực học đường. Các nghiên cứu trên đã chỉ ra rằng, các yếu tố của môi trường xã hội là gia đình, nhà trường, nhóm bạn bè có mối quan hệ với bạo lực học đường, là các yếu tố ảnh hưởng đến các hành vi bạo lực và học sinh bị bạo lực trong trường học. Từ đó, bài viết gợi ý một số hỗ trợ của nhân viên công tác xã hội trường học trong làm việc với học sinh có liên quan tới bạo lực học đường qua giải quyết các mối quan hệ giữa học sinh với các yếu tố môi trường xã hội nhằm góp phần phòng ngừa và giảm thiểu các hiện tượng bạo lực trong trường học hiện nay [10, tr56]. - Tác giả Bùi Thị Ngọc Thảo (2016), Quản lý giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường cho học sinh THCS trên địa bàn thành phố Kon Tum, Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục, Trường ĐHSP - Đại học Đà Nẵng.
Trong đó, Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng công tác quản lý giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường ở các trường THCS để nhận diện ra được điểm mạnh, hạn chế của vấn đề, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng đối với hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường ở các trường THCS trên địa bàn thành phố Kon Tum [21]. - Tác giả Nguyễn Phương Linh (2017), Quản lý hoạt động giáo dục phòng chống bạo lực học đường cho học sinh ở các trường trung học phổ thông thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái, Luận văn Thạc sĩ Quản lý Giáo dục, Trường ĐHSP - Đại học Thái Nguyên. Trong đó, trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý giáo dục phòng chống bạo lực học đường ở các trường THPT thành phố Yên Bái, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý giáo dục phòng chống bạo lực học đường trong các trường THPT ở thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái, nhằm hạn chế tình trang bạo lực học đường, đồng thời giáo dục học sinh có những hành vi phù hợp với yêu cầu xã hội [13]. - Tác giả Mỵ Giang Sơn (2021), Thực trạng quản lý hoạt động phòng, chống bạo lực học đường tại các trường trung học cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, Số 40 tháng 4/2021.
Trong đó, bài viết trình bày 12 kết quả khảo sát thực trạng quản lí hoạt động phòng, chống bạo lực học đường tại các trường trung học cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh.
