CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHĂM SÓC, GIÁO DỤC TRẺ EM MẪU GIÁO TẠI TRƯỜNG MẦM NON THEO MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu nước ngoài 1. Các nghiên cứu cung cấp bằng chứng về ảnh hưởng quan trọng của Chương trình chăm sóc, giáo dục trẻ thơ có chất lượng với sự phát triển toàn diện của trẻ em Năm 1962-1967 Dự án trường mầm non Perry, bắt đầu từ một nghiên cứu ngẫu nhiên của nhà tâm lý học người Mỹ David Weikart, tiến hành theo dõi sự can thiệp của giáo dục mầm non có chất lượng (với chương trình giảng dạy Ypsilanti Perry tập trung phát triển các kỹ năng phi nhận thức của trẻ em như tính kiên trì, sự can đảm; khả năng giải quyết vấn đề…) ảnh hưởng tích cực như thế nào đến chỉ số IQ của trẻ em người Mỹ gốc Phi thu nhập thấp nhằm chứng minh giả thuyết về những tác động mang tính tích cực của Chương trình GDMN chất lượng cao đến cuộc sống của những người trưởng thành.
Sau đó Highscope, một nhóm nghiên cứu GDMN được thành lập dựa trên các phương pháp của Perry, đã tiếp tục nghiên cứu và xuất bản các công bố khoa học về ảnh hưởng lâu dài của Perry kể từ năm 1970, cho thấy Chương trình giáo dục sớm và cáo chất lượng cao cho trẻ em tập trung vào các kỹ năng phi nhận thức có ảnh hưởng quyết định đến chất lượng sự phát triển của mỗi cá nhân và cả xã hội. Kết quả nghiên cứu cho thấy, nhóm được can thiệp sớm sẽ có tỷ lệ người (60%) đạt mức thu nhập 20.000 USD/năm vào năm 40 tuổi còn hơn nhóm không được can thiệp sớm (40%) [59] Các nhà kinh tế học cũng so sánh và phát hiện ra tính được hiệu quả của Chương trình giáo dục sớm so với các chương trình giáo dục cao hơn (James Heckman, 2000), từ đó khẳng định rằng: phát triển trẻ thơ toàn diện là một sự đầu tư thông minh. Cụ thể hơn: Hội đồng Cố vấn kinh tế của tổng thống Mỹ đã chứng minh 1$ đầu tư cho giáo dục 1 trẻ em ở giai đoạn đầu đời có chất lượng sẽ phát sinh lợi nhuận tích lũy là 8,60$ khi đứa trẻ đó trưởng thành (USA, 2015) [52]. 6 Đồng quan điểm này, nhà giáo dục học Xô Viết trước đây- A.Macarenko khi nói về giáo dục gia đình đã cho rằng: quá trình giáo dục 1 đứa trẻ phải được thiết lập trước giai đoạn 5 tuổi.
Các nhà tâm lý học phương Tây cho rằng: Nếu một người trưởng thành trí lực đạt 100%, thì lúc 4 tuổi đạt 50%, lúc 8 tuổi đạt 80%, trong 9 năm từ 8-17 tuổi phát triển 20% khả năng còn lại. Mayer đã nhấn mạnh “Tại sao phải đầu tư vào chương trình chăm sóc và phát triển trẻ thơ từ những năm nhỏ tuổi, coi đây là một phần của chiến lược cơ bản, bởi vì cũng như trước khi xây dựng tòa nhà, ta cần xây dựng một cái nền bằng đá vững chắc trên cơ sở đó làm nền tảng xây nên toàn bộ công trình kiến trúc”. Trước khi một em bé vào trường tiểu học cũng cần cho nó một nền tảng tương tự. Chính gia đình, cộng đồng và những giá trị văn hóa cộng đồng là những nhân tố tạo nên nền tảng đó.
Do đó từ lúc lọt lòng mẹ đến lúc 6 tuổi, trẻ em cần được sự đầu tư hỗ trợ phát triển thể chất, tinh thần và hiểu biết xã hội. Như vậy, đầu tư phát triển trẻ em trong giai đoạn đầu đời thông qua Chương trình GDMN chất lượng không chỉ giúp trẻ em phát triển tối đa trong giai đoạn hiện tại, mà còn tác động lâu dài đến sức khỏe và phát triển của trẻ lúc trưởng thành, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai. Chương trình nghị sự 2030 của Liên hiệp quốc về các Mục tiêu phát triển bền vững và Giáo dục mầm non có chất lượng Các tổ chức quốc tế về giáo dục, văn hoá và trẻ em (UNESCO, UNICEF) đều coi Chương trình nghị sự 2030 về các Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) là hiến chương chung cho thế kỷ XXI. Mục đích của Chương trình nghị sự thể hiện ở 17 SDG, tập trung vào xoá đói giảm nghèo, khôi phục phẩm giá và bình đẳng con người, bảo vệ hành tinh, quản lý tài nguyên thiên nhiên, thúc đẩy thịnh vượng kinh tế, thúc đẩy xã hội hoà bình, công bằng và hoà nhập.
Chúng công nhận rằng trẻ em là tác nhân của sự thay đổi khi trẻ em phát huy tiềm năng vô hạn của mình để tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn. Trong Chương trình nghị sự, GDMN được thể hiện ở mục tiêu 4.2 “Đến năm 2030 đảm bảo rằng tất cả trẻ em trai và gái đều được tiếp cận với sự phát triển, chăm sóc và GDMN có chất lượng để các em sẵn sàng bước vào giáo dục Tiểu học”. Tuy nhiên, các minh chứng khoa học gần đây, cho thấy rằng: sự phát 7 triển then chốt của não bộ tập trung vào giai đoạn 1000 ngày đầu đời; sự phát triển não bộ và hệ thần kinh của trẻ em trong 1000 ngày đầu đời bị ảnh hưởng mạnh mẽ của các yếu tố tự nhiên- di truyền và yếu tố nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ trẻ em. Giai đoạn 3 năm đầu đời là thời điểm hình thành các kết nối nơron thần kinh mạnh mẽ nhất của cấu trúc não bộ, tế bào thần kinh gần như đã được hoàn chỉnh trước khi chào đời và mỗi trẻ sơ sinh có khoảng 1000 tỷ tế bào não bộ.
Não và các kết nối thần kinh phát triển mạnh sau khi sinh [42] với tốc độ chóng mặt, khi trẻ đạt 3 tuổi não bộ chiếm tỷ lệ 80% khối lượng so với người trưởng thành. Kết quả nghiên cứu cho thấy: những năm đầu đời của trẻ cũng là giai đoạn đặc biệt dễ bị tổn thương, dẫn đến giảm thiểu tiềm năng phát triển của não bộ, từ đó, giảm sút chất lượng phát triển ở các giai đoạn sau và chất lượng phát triển của nguồn nhân lực trong tương lai. Nếu bảo đảm chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng và bảo vệ trẻ em phù hợp và có chất lượng trong 3 năm đầu đời sẽ giúp phát triển mạnh mẽ não bộ và hệ thần kinh, từ đó làm tăng trị số sự phát triển cá nhân, trung bình lên 4.6 lần, đem lại tác động tích cực đến năng suất lao động và thu nhập trung bình của họ khi trưởng thành đến 21% (Heckman J et al, 2010) [45]. Ngoài ra, trẻ em nhận được sự chăm sóc dinh dưỡng lành mạnh trong 1000 ngày đầu đời sẽ có khả năng phục hồi khỏi bệnh tật nguy hiểm đến tính mạng gấp 10 lần (Jackson, Sonia, et al, 2004) [46].
Mặc dầu thừa nhận tất cả trẻ em đều có quyền cũng như có trách nhiệm được giáo dục để phát triển bền vững và bằng chứng nghiên cứu khoa học khẳng định rằng chính trong những năm đầu đời là trẻ có khả năng học tập tốt nhất. Cũng chính trong thời thơ ấu, nền tảng của nhiều thái độ và giá trị cơ bản của chúng ta lần đầu tiên được hình thành. Tuy nhiên, vấn đề phát triển bền vững trong GDMN ít được quan tâm so với giáo dục trung học và đại học. Sự gia tăng đáng kể các nghiên cứu sâu về thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững trong GDMN bắt đầu năm 2009, sau lời kêu gọi của Davis, J et al [44].
Trong thời gian gần đây, càng nhiều nghiên cứu thừa nhận các mục tiêu phát triển bền vững trong Chương trình nghị sự 2030 của LHQ có thể tối đa hoá hiệu ứng cấp số nhân mà GDMN mang lại. Ví dụ: Tác giả Li, J, 2023 [58] trong nghiên cứu của mình tại Trung quốc cũng cho rằng rất cần 8 thiết phải đưa các SDG vào các hoạt động CSGD trẻ em mầm non, bởi ở giai đoạn này đứa trẻ tò mò vô hạn về thế giới, những hiểu biết, thái độ, kinh nghiệm hay nói chung là nền tảng đạo đức, nhân cách được hình thành ở trẻ em là tài sản cả đời cho sự trưởng thành của trẻ. Guler, 2012 [50] trong “Ý tưởng của trẻ mẫu giáo về phát triển bền vững: Trẻ mẫu giáo nhận thức như thế nào về ba trụ cột của sự bền vững liên quan đến 7R” đã khuyến nghị: các thực hành bền vững nên được lồng ghép vào chương trình giảng dạy mầm non và cần được sự hỗ trợ của giáo viên mầm non, phụ huynh và xã hội. Có thể nói: Nếu vận dụng các mục tiêu phát triển bền vững trong hoạt động CSGD trẻ em mầm non một cách phù hợp có thể nâng cao chất lượng phát triển toàn diện của trẻ em lứa tuổi này, đồng thời chuẩn bị tốt nền tảng bền vững cho cá nhân thành công trong tương lai và sống hạnh phúc.
Quản lý hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non theo các mục tiêu phát triển bền vững Hiện nay đã công nhận rộng rãi rằng GDMN bắt đầu từ khi sinh ra và GDMN ở hầu hết các nước là phi chính quy và không bắt buộc. Do đó, để GDMN có sự phát triển bền vững thì quan trọng nhất phải tích hợp các SDG vào hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ em để đảm bảo sức khỏe, dinh dưỡng, vệ sinh, an toàn, được kích thích phát triển và học sớm phù hợp qua chơi trong môi trường nhà trường, gia đình và cộng đồng rộng lớn hơn. Hay nói cách khác- để tích hợp các SDG của LHQ vào GDMN và tạo đà cho GVMN phát triển cần sự tham gia tích cực của các cấp quản lý theo tiếp cận tổng thể. Tiên phong trong vấn đề này, tổ chức UNESCO đã cung cấp sự hỗ trợ đáng kể thông qua việc xuất bản các tài liệu nghiên cứu và thảo luận, và đặc biệt là thông qua các ví dụ về về thực hành tốt của giáo dục vì sự phát triển bền vững trong giáo dục, trong đó có GDMN (dự án Matarajio ở Thung lũng Rift của Kenya tập trung vào di sản môi trường đang được nhân rộng ở nhiều trường mầm non khác.
Dự án “Khởi đầu từ nhỏ” ở Singapore nhằm nâng cao nhận thức về môi trường bền vững ở trẻ em từ 2 đến 6 tuổi thông qua tích hợp giáo dục vì phát triển bền vững vào GDMN.