CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ Đạo đức là một hình thái ý thức được hình thành rất sớm trong lịch sử, được mọi xã hội, mọi giai cấp và mọi thời đại quan tâm. Giáo dục đạo đức cho con người là vấn đề được đặt ra từ thời xa xưa và luôn đổi mới để thích ứng với mọi thời đại. Giáo dục đạo đức cho thanh niên được coi là vấn đề hàng đầu trong nhà trường và là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu, nhà giáo dục trong nước cũng như ngoài nước quan tâm.
Từ thời cổ đại, nhà giáo dục Trung Hoa phong kiến "Khổng Tử"(551-479 TCN) trong tác phẩm "Dịch, Thi, Thư, Lễ, Nhạc Xuân Thu" rất coi trọng về lĩnh vực giáo dục đạo đức. Sau Khổng Tử vài thập kỷ ở phương Tây xuất hiện nhà triết học Socrate (470-399 TCN) ông; đã hướng triết học vào mục đích giáo dục cho con người như sống có đạo đức. Theo ông đạo đức là tôn trọng những quy định chung và những lợi ích chung của xã hội. Aristoste (384-322 TCN) ông xem đạo đức là cái thiện của cá nhân, còn chính trị là cái thiện của xã hội.
Comenxki (1592-1670) - Đóng góp của ông trong lĩnh vực này không chỉ bằng tấm gương về đạo đức của cuộc đời mình mà phương pháp giáo dục đạo đức của ông rất chú trọng đến hành vi là động cơ đạo đức. Bước sang thế kỷ 20 có rất nhiều nhà tâm lý học giáo dục lỗi lạc của Liên Xô (cũ) như: A.Makarenco trong tác phẩm "Bài ca sư phạm" đã đặc biệt nhấn mạnh vai trò của giáo dục đạo đức và các biện pháp giáo dục đúng đắn như sự nêu gương, nguyên tắc giáo dục tập thể và thông qua tập thể.Xukhomlinxki với kinh nghiệm của một nhà giáo ông cho rằng: Giáo dục, dạy học trước hết là sự giao tiếp tâm hồn giữa người thầy giáo và học sinh. "Dạy trẻ phải hiểu trẻ, thương trẻ, tôn trọng trẻ.Kruchetxki cho rằng: "Quá trình lĩnh hội những khái niệm đạo đức là quá trình rất phức tạp và nó đòi hỏi phải có sự chỉ đạo đặc biệt". Ở Việt Nam : + Hàng ngàn năm trước đây, nhà trường cũ được xây dựng theo truyền thống nho giáo, coi trọng hai nội dung giáo dục: lễ và văn.
Văn là văn chương hay tài năng. Lễ được hiểu là khuôn phép đã có từ xưa mà mọi người phải tuân theo trong hành vi ứng xử để thể hiện là người có đạo đức. Đạo đức và tài năng đó chính là hai mặt chủ yếu của một nhân cách được giáo dục trong nhà trường cũ. + Từ khi thực dân Pháp đô hộ nước ta đã thành lập hệ thống nhà trường chú trọng đến các nội dung giảng dạy kiến thức khoa học thực nghiệm, thực dụng nhằm đào tạo ra một lớp người hành động phục vụ lợi ích cho nhà nước Pháp.
Sau Cách mạng tháng Tám (1945) và suốt trong hai cuộc kháng chiến đánh Pháp, đuổi Mỹ nhà trường nước ta thực hiện theo mục tiêu đào tạo người cán bộ vừa có tài vừa có đức và Bác Hồ đã thực sự là hình mẫu về nhân cách, đạo đức của con người Việt Nam. Bác thường nhấn mạnh đến giá trị đạo đức cách mạng là nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm và cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư. Chương trình KX 07 nghiên cứu về con người trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường. - Thứ trưởng Võ Thuần Nho viết bài "Một số vấn đề lý luận và tư tưởng về giáo dục đạo đức cách mạng trong trường học".
Báo nghiên cứu giáo dục số 6/1980. - Nhóm nghiên cứu của GS Hoàng Đức Nhuận tìm hiểu về "Vai trò của nhà trường trong việc hình thành và phát triển nhân cách con người Việt Nam". - Tác giả Hồng Quân viết bài "Giáo dục đạo đức công dân được xếp. hạng chín trên mười môn học ".
Báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 13-9-1999. 15 Luan van - Tác giả Trần Quang viết bài "Dạy đạo đức trong trường học ". Báo giáo dục thời đại số 18/1999. - Tác giả Lê Châu viết bài "cần xác định đúng vị trí môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông".
Báo giáo dục thời đại ngày 22-5-2001. - Tác giả Nguyễn Lương Bằng viết bài "Xây dựng đội ngũ giáo viên giáo dục công dân trong thời kỳ công nghiệp hóa - hiện đại hoá". Báo đại học và giáo dục chuyên nghiệp số 10/1999. - Tác giả Nguyễn Thị Kỷ viết bài "Công tác chủ nhiệm lớp ở trường phổ thông trung học hiện nay".
Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 330/1999. - Tác giả Trần Thị Minh Hiển viết bài "Cải tiến hình thức sinh hoạt tập thể để nâng cao việc giáo dục đạo đức cho học sinh". Tạp chí nghiên cứu giáo dục SỐ9/1998. - Tác giả Phạm Khắc Chương - Thiều Thị Hường viết bài "Thực trạng và một số giải pháp giáo dục đạo đức cho thanh niên - sinh viên hiện nay".
Báo đại học -giáo dục chuyên nghiệp số 2/1997. - Tác giả Đặng Vũ Hoạt viết bài "đổi mới công tác của giáo viên chủ nhiệm với việc giáo dục đạo đức cho học sinh". Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 8/1992. - Tác giả Hà Nhật Thăng viết bài "Thực trạng đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống của thanh niên - học sinh - sinh viên".
Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 39/2002. Gần đây có hội nghị định hướng giáo dục, giá trị đạo đức trong các trường đại học (Tháng 10/1996) và các trường Trung học cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh năm 2001. Đến năm 1979 Bộ Chính trị BCH TW Đảng Cộng sản Việt Nam đã ra Nghị quyết về cải cách giáo dục và Ủy ban cải cách giáo dục trung ương đã ra quyết định số 01 về cuộc vận động tăng cường giáo dục đạo đức cách mạng trong trường học ghi rõ "Nội dung đạo đức cần được giáo dục cho học sinh từ mẫu giáo đến đại học, nội dung chủ yếu dựa vào 5 điều Bác Hồ dạy". Trong hội nghị lần thứ II của BCH TW Đảng khóa VIII "Xuất phát từ mục tiêu đào tạo con người trong giai đoạn công nghiệp hoá - hiện đại hoá Đảng ta đã cụ thể bằng văn kiện mang ý nghĩa chỉ đạo sâu sắc là "Mục tiêu chủ yếu là giáo dục toàn diện, đức dục, trí dục, mỹ 16 Luan van dục ở tậ't cả các bậc học, hết sức coi trọng giáo dục- chính trị tư tưởng, nhân cách khả năng tư duy sáng tạo và năng lực thực hành"[l; 33].
Nghị quyết TW II còn nhấn mạnh "Phải coi đầu tư cho giáo dục là đầu tư cơ bản quan trọng nhất cho sự toàn diện của đất nước, coi ttọng nhân cách lý tưởng và đạo đức, trí lực và thể lực, gắn học với hành, lý thuyết với thực hành"[l; 20]. Rõ ràng với tư tưởng này, Đảng và nhà nước ta đã đặt con người vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kĩ thuật xã hội. Thấm nhuần quan điểm này nhà trường chúng ta đã coi nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho học sinh trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Lý tưởng giáo dục của nhà trường không ngoài mục đích hoàn thành và phát triển nhân cách cao đẹp cho học sinh.
Đó là con đường tham gia tích cực vào sự tiến bộ của xã hội. Mục tiêu lý tưởng của nhà trường và những người làm công tác giáo dục thống nhất hoàn toàn với đường lối, quan điểm giáo dục của Đảng ta. Trong giai đoạn hiện nay giáo dục nhân cách mới là nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của sự nghiệp giáo dục đào tạo. Giáo dục nhân cách mới mà thời đại mới đang đòi hỏi là "Giáo dục cho học sinh, sinh viên lòng yêu nước, yêu Chủnghĩa xã hội, có bản lĩnh vững vàng, có tư duy sáng tạo và năng lực thực hành giỏi, có chí học tập rèn luyện để lập nghiệp, vững vàng tiếp bước các thế hệ đi trước góp phần đưa đất nước đến hưng thịnh phú cường" [1; 19].
Nhìn chung trong những năm qua giáo dục đạo đức trong các nhà trường của nước ta được quan tâm rất nhiều. Các hội thảo khoa học về giáo dục đạo đức cho học sinh trung học, cho sinh viên đại học đã được tổ chức ở Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên ở các tỉnh nói chung, tỉnh Trà Vinh nói riêng về lý luận và thực tiễn còn chưa được nghiên cứu một cách có hệ thống. Vì vậy mong rằng qua đề tài này sẽ giúp cho người Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông tìm ra nhiều biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức để làm tốt chức năng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức trong nhà trường.
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Một số khái niệm cơ bản a. Biện pháp là gì? 17 Luan van Biện pháp là cách thức cụ thể để tác động đến đối tượng. Trong giáo dục người ta thường quan niệm biện pháp là yếu tố hợp thành của phương pháp, phụ thuộc vào phương pháp.
Trong từng tình huống sư phạm cụ thể phương pháp và biện pháp giáo dục cụ thể có thể chuyển hoá lẫn nhau. Khái niệm quản lý Quản lý là một thuộc tính gắn liền với xã hội ở mọi giai đoạn phát triển của nó, bắt nguồn từ sự phân công hợp tác lao động trong quá trình hình thành xã hội nhằm bảo đảm sự ổn định và phát triển của xã hội. - Theo từ điển tiếng Việt do Trung tâm tự điển học biên soạn 1998, khái niệm quản lý được định nghĩa là: + Trông coi và giữ gìn theo yêu cầu nhất định. + Tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định.
- Theo tác giả Đặng Quốc Bảo : Hoạt động quản lý là hoạt động bao gồm 2 quá trình "Quản" và "Lý" kết hợp với nhau trong đó "Quản" có nghĩa là duy trì và ổn định hệ. "Lý" có nghĩa là sửa sang, sắp xếp đổi mới đưa vào thế phát triển. Nếu chỉ "quản" mà không lý thì tổ chức dễ trì trệ, nếu chỉ "lý" mà không quản thì phát triển không bền vững. Do đó "quản phải có lý" và ngược lại - làm cho hệ thống cân bằng động.
Vận động phù hợp thích ứng và có hiệu quả trong môi trường tương tác giữa các nhân tố bên trong và các nhân tố bên ngoài. {7} Có rất nhiều cách định nghĩa về quản lý.