Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC AN TOÀN GIAO THÔNG CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Ở nước ngoài Vào những năm 1960, Chính phủ Nhật Bản đã phải đưa ra khái niệm “Chiến tranh giao thông”, bởi con số thương vong vì TNGT tương đương với số thương vong trong chiến tranh của Nhật Bản ở nhiều thập kỷ trước. Một trong những giải pháp được Nhật Bản chú trọng đó là giáo dục ATGT cho trẻ em để xây dựng cho các em ý thức ngay từ nhỏ.
Nhờ vậy, tình trạng giao thông của Nhật Bản đã thay đổi theo hướng tích cực và trở thành một trong những quốc gia có hệ thống ATGT nhất trên thế giới. Để thực hiện được điều đó, chính quyền Nhật Bản xác định công tác giáo dục ATGT là nhiệm vụ của toàn xã hội, đòi hỏi người dân phải nghiêm túc tự giác thực hiện và liên tục duy trì. Hàng năm, Chính phủ Nhật Bản tiến hành tổ chức 2 chiến dịch tuyên truyền về ATGT trên quy mô cả nước. Các chiến dịch này kéo dài 10 ngày nhằm nhắc nhở và động viên ý thức tham gia giao thông của người dân.
Công tác giáo dục ATGT còn được Nhật Bản tập trung ngay từ bậc tiểu học, việc giáo dục kiến thức về giao thông cho người dân thực hiện từ khi còn bé cho đến khi già với mọi thành phần tham gia giao thông. Giáo dục trong trường học, gia đình, các tổ chức xã hội, thông qua đài phát thanh, truyền hình, báo chí với nội dung phù hợp với từng lứa tuổi. Công tác giáo dục giao thông tại Nhật Bản cũng được áp dụng song song với tình hình thực tế. Chẳng hạn, tại thành phố Kyoto, nơi có mật độ sử dụng xe đạp 7 trong giới học sinh tiểu học tương đối cao, các em học sinh phải tham gia một khóa huấn luyện về ATGT mới được cấp chứng chỉ sử dụng xe đạp.
Các hoạt động tuyên truyền về giao thông ở Nhật Bản thu được hiệu quả một phần Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn nhờ gắn liền với thực tiễn. Chẳng hạn, để ngăn chặn nạn đỗ xe bừa bãi gây cản trở giao thông, trước hết, chính quyền chăm lo quy hoạch khu vực có thể đỗ xe rồi mới tổ chức tuyên truyền. Một xã hội văn minh cần phải có một nền giáo dục toàn diện, phải tuân thủ pháp luật nói chung hay luật giao thông đuờng bộ nói riêng. Bài học giáo dục ATGT cho học sinh ở Nhật Bản và các nuớc phát triển trên thế giới giúp chúng ta thấy tầm quan trọng của việc giáo dục ATGT cho học sinh, để các em có được các hiểu biết cơ bản, phòng tránh tai nạn và có ý thức chấp hành pháp luật khi tham gia giao thông là rất cần thiết.
Ở trong nước Giáo dục có vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành nhân cách học sinh. Các hoạt động giáo dục diễn ra trong nhà trường có ý nghĩa và vai trò lớn lao trong việc định hình tư tưởng, xây dựng lý tưởng, đạo đức, văn hóa, lối sống, pháp luật cơ bản cho HS. Chính vì vậy, việc giáo dục an toàn giao thông ngay từ khi HS còn ngồi trên ghế nhà trường là việc làm vô cùng cần thiết, mang lại hiệu quả cao. Thời gian qua có nhiều công trình nghiên cứu, chủ trương, nghị quyết của Đảng và Nhà nước về giáo dục an toàn giao thông, nâng cao ý thức giao thông trong nhà trường.
Tìm hiểu liên quan đến giáo dục pháp luật an toàn giao thông, có nhiều nhà khoa học đã tiếp cận vấn đề này theo nhiều cách, với nhiều cấp độ khác nhau, có thể kể đến các công trình như sau : Tác giả Cao Thanh Nga (2010) với đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông ở các trường THPT nội thành Hà Nội”. Luận văn đã trình bày cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông ở các trường THPT nội thành Hà Nội. Kết quả đạt được là quản lý các mục tiêu; quản lý nội dung; quản lý hình thức và phương pháp; quản lý các lực lượng phối hợp của các trường THPT nội thành Hà Nội. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông ở các trường THPT nội thành Hà Nội.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Tác giả Nguyễn Văn Hùng (2010) với đề tài “Biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho sinh viên tại trường Đại học Tây Bắc”. Qua luận văn, tác giả đã trình bày cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng quản lý giáo dục pháp luật cho sinh viên tại trường Đại học Tây Bắc. Kết quả đạt được là quản lý các mục tiêu; quản lý nội dung; quản lý hình thức và phương pháp; quản lý các lực lượng phối hợp các trường Đại học Tây Bắc. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho sinh viên tại trường Đại học Tây Bắc Tác giả Nguyễn Thị Lan Anh (2016) với đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông tại các trường Tiểu học quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội”.
Tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động giáo dục an toàn giao thông tại các trường Tiểu học, khảo sát thực trạng quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông tại các trường Tiểu học quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội. Kết quả đạt được là quản lý thông qua các chức năng quản lý: lập kế hoạch, tổ chức, triển khai, kiểm tra, đánh giá công tác quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông tại các trường Tiểu học quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông tại các trường Tiểu học quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội, các biện pháp đucợ kiểm nghiệm tính cần thiết và khả thi. Tác giả Đỗ Linh Trang (2016) với đề tài “Quản lý giáo dục an toàn giao thông ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng”. Luận văn đã trình bày cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng quản lý giáo dục an toàn giao thông ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng, Kết quả đạt được là quản lý thông qua các chức năng quản lý: lập kế hoạch, tổ chức, triển khai, kiểm tra, đánh giá công tác quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông tại trường THPT huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng.
Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục an toàn giao thông ở các trường THPT huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Vân (2018) với đề tài “Biện pháp quản lý giáo dục an toàn giao thông của Hiệu trưởng các trường tiểu học quận Đống Đa thành phố Hà Nội”. Luận văn đã trình bày cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng quản lý Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn giáo dục an toàn giao thông của Hiệu trưởng các trường tiểu học quận Đống Đa thành phố Hà Nội. Kết quả đạt được là quản lý thông qua các chức năng quản lý: lập kế hoạch, tổ chức, triển khai, kiểm tra, đánh giá công tác quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông của Hiệu trưởng các trường tiểu học quận Đống Đa, thành phố Hà Nội; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục an toàn giao thông của Hiệu trưởng các trường tiểu học quận Đống Đa thành phố Hà Nội.
Để việc GDATGT đạt được hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng GD toàn diện cho học sinh THCS trên địa bàn tỉnh Lào Cai hiện nay, đòi hỏi nhà quản lý GD trong nhà trường cần có những biện pháp quản lý hoạt động GDATGT hiệu quả, phù hợp với tình hình kinh tế xã hội và sự phát triển của tỉnh thì thực sự chưa có công trình nào nghiên cứu. Vì vậy, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông cho học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai”. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. An toàn giao thông Theo từ điển Tiếng Việt: “An toàn là đảm bảo tốt, không gây thiệt hại dù lớn hay nhỏ về vật chất và tính mạng của con người” [28].
An toàn giao thông là khái niệm luôn gắn liền với hoạt động của con người trong lĩnh vực giao thông. Theo tác giả Đỗ Đình Hoà (Học viện cảnh sát nhân dân) thì : “An toàn giao thông là sự việc đảm bảo không có những việc xảy ra ngoài ý muốn chủ quan của con người. Khi các đối tượng tham gia giao thông, đang hoạt động trên địa bàn giao thông công cộng tuân thủ các quy tắc an toàn giao thông, không có sự cố gây thiệt hại về người và tài sản cho xã hội” [24]. An toàn giao thông là sự chấp hành nghiêm chỉnh các quy định của pháp luật về giao thông để tránh nguy hiểm cho chính bản thân mình và không có sự cố gây thiệt hại cho người khác và tài sản cho xã hội.
An toàn giao thông còn là sự an toàn đối với người tham gia lưu thông trên các phương tiện đường bộ, hàng hải, hàng không, là sự chấp hành tốt Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn các luật lệ về giao thông, cư xử phù hợp khi tham gia giao thông. An toàn giao thông phải luôn gắn với mọi người ở mọi nơi, mọi lúc khi tham gia giao thông. Để đảm bảo ATGT đặc biệt là an toàn giao thông đường bộ, Điều 4 Luật giao thông đường bộ quy định về Nguyên tắc đảm bảo ATGT đường bộ như sau: 1. Bảo đảm ATGT đường bộ là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và của toàn xã hội.
Người tham gia giao thông phải nghiêm chỉnh chấp hành quy tắc giao thông, giữ gìn ATGT cho mình và cho người khác. Chủ phương tiện và người điều khiển phương tiện phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc bảo đảm các điều kiện an toàn của phương tiện tham gia giao thông. Việc đảm bảo trật tự, ATGT đường bộ phải thực hiện đồng bộ về kỹ thuật và kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, phương tiện giao thông đườngbộ, ý thức chấp hành luật pháp của người tham gia giao thôngvà các lĩnh vực khác lên quan đến ATGT đường bộ.
