Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, tỉnh Bắc Ninh đã đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng với quy mô tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) năm 2019 ước đạt 169.7 nghìn tỷ đồng, tăng bình quân 11.2% trong giai đoạn 2014-2019, đưa mức thu nhập bình quân đầu người lên 154.4 triệu đồng/người/năm. Để đáp ứng định hướng đưa Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, nhu cầu chuẩn hóa và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở trở thành nhiệm vụ mang tính chiến lược. Trường Chính trị Nguyễn Văn Cừ tỉnh Bắc Ninh, với bề dày lịch sử hơn 62 năm hình thành và phát triển từ năm 1957, đóng vai trò hạt nhân trong việc đào tạo, bồi dưỡng hàng vạn lượt cán bộ, công chức cho toàn hệ thống chính trị địa phương.

Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới quản lý giáo dục trong bối cảnh hội nhập, công tác đào tạo cán bộ tại trường vẫn bộc lộ một số điểm nghẽn: phương pháp truyền thụ kiến thức chậm chuyển biến, hoạt động nghiên cứu khoa học chưa gắn kết chặt chẽ với bài giảng thực tế và quy trình kiểm tra, đánh giá giảng viên còn thiếu tính đột phá. Xuất phát từ thực tiễn đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản trị trường học do tác giả Trần Thị Tâm An thực hiện dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Đức Đăng đã tập trung giải quyết vấn đề quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên. Mục tiêu cụ thể của đề tài là khảo sát toàn diện thực trạng giai đoạn 2016-2019, xác định các điểm nghẽn quản lý và đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp khoa học nhằm nâng cao chất lượng bài giảng, thúc đẩy năng lực sư phạm và tối ưu hóa hiệu quả đào tạo lý luận chính trị cho tỉnh Bắc Ninh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai lý thuyết quản lý giáo dục nền tảng: Lý thuyết quản trị chất lượng dạy học theo chuẩn đầu ra (Outcome-Based Curriculum - OBC) được vận dụng theo quan điểm của tác giả Nguyễn Mạnh Cường và Lý thuyết tương tác sư phạm hiện đại của các nhà giáo dục học Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt và Nguyễn Hữu Châu. Khung lý thuyết này khẳng định hoạt động giảng dạy là một quá trình tương tác hợp tác đa chiều, trong đó giảng viên đóng vai trò chủ đạo định hướng, tổ chức và điều phối nhận thức, còn học viên là chủ thể tích cực tự giác lĩnh hội và chuyển hóa tri thức thành năng lực công tác thực tiễn.

Bên cạnh đó, đề tài cụ thể hóa 4 khái niệm khoa học cốt lõi bao gồm: hoạt động giảng dạy lý luận chính trị, quản lý hoạt động giảng dạy, chức danh giảng viên trường chính trị cấp tỉnh và phương pháp dạy học tích cực. Các khái niệm này được chuẩn hóa theo hệ thống văn bản quy phạm của Đảng và Nhà nước, trọng tâm là Quyết định số 09-QĐi/TW ngày 13/11/2018 của Ban Bí thư Trung ương Đảng quy định về chức năng, nhiệm vụ của trường chính trị cấp tỉnh và Quyết định số 2252-QĐ/HVCTQG ngày 02/5/2019 của Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh về Quy chế giảng viên.

Phương pháp nghiên cứu

Về nguồn dữ liệu, tác giả kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp từ các văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh, báo cáo tổng kết đào tạo giai đoạn 2016-2019, cùng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp tại Trường Chính trị Nguyễn Văn Cừ. Đề tài áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census sampling) đối với toàn thể 48 cán bộ quản lý và giảng viên cơ hữu đang trực tiếp công tác tại 5 khoa chuyên môn và các phòng chức năng của trường. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối, tránh sai số chọn mẫu và phản ánh trung thực toàn diện năng lực của đội ngũ giảng dạy.

Bên cạnh khảo sát bằng bảng hỏi định lượng thiết kế theo thang đo Likert 5 mức độ, tác giả tiến hành phỏng vấn sâu 12 cán bộ quản lý chủ chốt, đồng thời tổ chức quan sát trực tiếp và dự giờ 24 tiết giảng tại các lớp Trung cấp Lý luận chính trị - hành chính. Dữ liệu sau khi thu thập được xử lý thông qua phần mềm thống kê toán học SPSS, sử dụng các chỉ số thống kê mô tả (điểm trung bình, độ lệch chuẩn), phân tích tần số và kiểm định tương quan tuyến tính Pearson. Phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính này bảo đảm độ tin cậy với hệ số Cronbach's Alpha đạt trên 0.82, giúp luận văn đưa ra những kết luận thực tiễn có giá trị khoa học vững chắc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy tại Trường Chính trị Nguyễn Văn Cừ tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2016-2019 đã chỉ ra 4 phát hiện trọng tâm:

Thứ nhất, về trình độ chuyên môn và ý thức thực hiện kế hoạch đào tạo: Đội ngũ giảng viên có nền tảng học vấn vững vàng với 100% đạt chuẩn đại học trở lên, trong đó tỷ lệ giảng viên có trình độ trên chuẩn (thạc sĩ và tiến sĩ) đạt 85.3%. Ý thức chấp hành kế hoạch dạy học đạt mức độ cao với 92.5% giảng viên thực hiện nghiêm túc quy chế lên lớp, bảo đảm phân phối chương trình và tiến độ thời gian theo quy định của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Thứ hai, về việc áp dụng phương pháp dạy học: Mặc dù 100% giảng viên đã ứng dụng giáo án điện tử và phần mềm trình chiếu PowerPoint, song phương pháp thuyết trình truyền thống một chiều vẫn chiếm ưu thế với 68.4% tổng thời lượng giảng dạy. Trong khi đó, các phương pháp dạy học tích cực như xử lý tình huống thực tiễn địa phương chỉ chiếm 24.8% và phương pháp thảo luận nhóm dự án chỉ chiếm 22.6% thời lượng lên lớp.

Thứ ba, về hoạt động nghiên cứu khoa học gắn với giảng dạy: Có 81.2% cán bộ, giảng viên tham gia thực hiện đề tài khoa học các cấp và viết bài tham luận hội thảo. Tuy nhiên, mức độ chuyển hóa các kết quả nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh vào việc cập nhật nội dung bài giảng mới chỉ đạt khoảng 64.7%.

Thứ tư, về công tác kiểm tra, phê duyệt bài giảng và lấy ý kiến phản hồi: Quy trình thông qua giáo án bài giảng tại các khoa chuyên môn đạt tỷ lệ đồng thuận cao với 88.6% ý kiến đánh giá tốt. Ngược lại, khâu kiểm tra đột xuất và tổ chức lấy ý kiến phản hồi định kỳ của học viên sau khi kết thúc môn học còn mang tính hình thức, chỉ đạt mức độ đánh giá trung bình là 58.3%.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu kết quả khảo sát với các nghiên cứu của tác giả Nguyễn Mạnh Hải (2014) và Đỗ Ngọc Đạt (2010), có thể thấy những hạn chế trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị bắt nguồn từ hai nguyên nhân căn bản: tâm lý an toàn của giảng viên khi dựa vào giáo trình sẵn có và thói quen thụ động tiếp thu của học viên là cán bộ cơ sở. Các dữ liệu khảo sát trong luận văn được minh họa rõ nét thông qua bảng tổng hợp điểm trung bình từng tiêu chí đánh giá và biểu đồ phân phối tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý với hệ số tương quan tuyến tính đạt r = 0.78 (p < 0.01).

Mô hình trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ cho thấy mối quan hệ đồng thuận cao giữa nhận thức của cán bộ quản lý và giảng viên: các biện pháp được đánh giá có tính cấp thiết cao đều song hành với tính khả thi trong thực tiễn. Việc dữ liệu phản ánh khoảng cách giữa lý luận và thực tiễn địa phương khẳng định rằng, nếu ban giám hiệu nhà trường không quyết liệt thay đổi cơ chế đánh giá giờ giảng từ việc đo lường khối lượng sang đánh giá năng lực tương tác và kỹ năng giải quyết tình huống của học viên, chất lượng đào tạo sẽ khó tạo ra bước chuyển biến mang tính đột phá.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu lực quản lý hoạt động giảng dạy tại Trường Chính trị Nguyễn Văn Cừ:

Một là, tăng cường sự chỉ đạo của Đảng ủy và Ban Giám hiệu trong việc chuẩn hóa toàn diện quy trình quản lý chuyên môn. Thiết lập hệ thống chỉ số đánh giá hiệu suất giảng dạy (KPI) bắt buộc, phấn đấu 100% giảng viên hoàn thành định mức giờ chuẩn giảng dạy và 100% giáo án được hội đồng khoa học cấp khoa phê duyệt trước khi lên lớp, hoàn thành triển khai trong năm học 2020-2021 do Ban Giám hiệu chủ trì.

Hai là, đổi mới căn bản phương pháp giảng dạy và kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ phân bổ thời lượng lên lớp. Quy định bắt buộc thời gian thuyết trình của giảng viên không được vượt quá 70% tổng thời lượng buổi học, dành tối thiểu 30% thời gian cho thảo luận tình huống và giải quyết các bài toán thực tiễn của địa phương; đẩy mạnh áp dụng 100% bài giảng số hóa và tình huống thực tiễn do Phòng Quản lý đào tạo và các Khoa chuyên môn phối hợp thực hiện trong giai đoạn 2020-2022.

Ba là, xây dựng và phát triển đội ngũ giảng viên gắn liền với hoạt động tổng kết thực tiễn. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giảng viên có trình độ sau đại học lên 90% vào năm 2022; tổ chức đưa 100% giảng viên trẻ đi nghiên cứu thực tế tại các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh tối thiểu 15 ngày mỗi năm nhằm tích lũy vốn sống thực tiễn, do Ban Giám hiệu phối hợp với Ban Tổ chức Tỉnh ủy Bắc Ninh triển khai từ quý II/2020.

Bốn là, chuẩn hóa quy trình thanh tra, đánh giá chất lượng và thu thập phản hồi của người học. Áp dụng hệ thống phiếu khảo sát điện tử ẩn danh để 95% học viên các lớp Trung cấp Lý luận chính trị đánh giá chất lượng bài giảng và phương pháp truyền đạt của giảng viên ngay sau khi hoàn thành từng học phần, do Phòng Quản lý đào tạo và Nghiên cứu khoa học chủ trì vận hành từ quý I/2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị ứng dụng cao dành cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất, Ban Giám hiệu và cán bộ quản lý tại hệ thống 63 trường chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương: Cung cấp khung năng lực quản lý, quy trình tổ chức kiểm tra bài giảng và mô hình giám sát giờ lên lớp chuẩn hóa theo quy định mới của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Thứ hai, giảng viên giảng dạy lý luận chính trị và quản lý nhà nước: Hỗ trợ giảng viên phương pháp thiết kế giáo án điện tử tích hợp tình huống thực tiễn, cách thức điều tiết thời lượng thuyết trình dưới mức 70% và kỹ năng điều hành thảo luận nhóm hiệu quả.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục và Quản trị trường học: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu định lượng, kỹ thuật xây dựng bảng hỏi Likert và quy trình xử lý dữ liệu khảo sát trong các cơ sở giáo dục đặc thù.

Thứ tư, cơ quan tham mưu công tác cán bộ như Ban Tổ chức Tỉnh ủy và Sở Nội vụ: Cung cấp các luận cứ thực tiễn để tham mưu chính sách đào tạo, bồi dưỡng và quy hoạch phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các cấp ủy Đảng tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

  1. Mục tiêu trọng tâm của việc quản lý hoạt động giảng dạy tại trường chính trị cấp tỉnh là gì? Mục tiêu cốt lõi là bảo đảm chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ cơ sở vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, vừa thành thạo kỹ năng quản trị thực tiễn. Quản lý giảng dạy giúp định hướng giảng viên chuyển từ truyền thụ lý thuyết thuần túy sang rèn luyện năng lực giải quyết tình huống, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho tỉnh.

  2. Luận văn đã sử dụng cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu nào để đánh giá thực trạng? Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ với quy mô 48 cán bộ quản lý và giảng viên công tác tại Trường Chính trị Nguyễn Văn Cừ tỉnh Bắc Ninh. Phương pháp này bảo đảm độ bao phủ 100% đối tượng nghiên cứu, kết hợp phỏng vấn sâu 12 cán bộ chủ chốt và dự giờ 24 tiết học để có dữ liệu chính xác.

  3. Điểm nghẽn lớn nhất trong phương pháp dạy học của giảng viên hiện nay là gì? Hạn chế lớn nhất là tình trạng lạm dụng phương pháp thuyết trình một chiều, chiếm tới 68.4% thời lượng buổi học. Các phương pháp dạy học tích cực như nghiên cứu tình huống và làm việc nhóm chỉ chiếm khoảng 22.6% đến 24.8%, làm giảm sự chủ động và khả năng tư duy phản biện của học viên.

  4. Giải pháp nào mang tính đột phá để gắn kết nghiên cứu khoa học với giảng dạy lý luận chính trị? Giải pháp đột phá là đưa 100% giảng viên trẻ đi nghiên cứu thực tế tại các xã, phường ít nhất 15 ngày/năm. Kết quả khảo sát thực tế và các đề tài khoa học cấp cơ sở phải được thẩm định để tích hợp trực tiếp vào tối thiểu 20% ví dụ, tình huống minh họa trong từng chuyên đề giảng dạy.

  5. Vì sao cần bắt buộc lấy ý kiến phản hồi của học viên sau mỗi học phần? Học viên trường chính trị là những cán bộ đã có kinh nghiệm thực tế tại cơ sở. Việc lấy ý kiến phản hồi ẩn danh từ 95% học viên cung cấp thước đo khách quan nhất về tính thực tiễn, tính thuyết phục của bài giảng, giúp cán bộ quản lý và giảng viên kịp thời điều chỉnh phương pháp truyền đạt.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về quản lý hoạt động giảng dạy tại trường chính trị cấp tỉnh, tích hợp lý thuyết quản lý theo chuẩn đầu ra với các quy định mới nhất của Ban Bí thư và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
  • Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng tại Trường Chính trị Nguyễn Văn Cừ giai đoạn 2016-2019 với 100% giảng viên đạt chuẩn đào tạo, 85.3% trên chuẩn, song còn 68.4% thời lượng phụ thuộc vào phương pháp thuyết trình truyền thống.
  • Xác lập 4 nhóm giải pháp quản lý đồng bộ, có tính tương quan khoa học cao với hệ số r = 0.78, gắn kết chặt chẽ giữa nâng cao năng lực sư phạm, số hóa bài giảng và luân chuyển thực tế cơ sở.
  • Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp Tỉnh ủy Bắc Ninh và các cơ quan tham mưu hoàn thiện chính sách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo quản lý đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2025.
  • Lộ trình triển khai khuyến nghị các đơn vị đào tạo áp dụng ngay hệ thống KPI và phiếu đánh giá điện tử từ năm học 2020-2021; độc giả quan tâm hãy tải toàn văn công trình nghiên cứu để tham khảo chi tiết bộ công cụ khảo sát và hệ thống giải pháp quản lý giáo dục chuyên sâu.