CHƯƠNG 1 MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ CỦA QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.1 Một số khái niệm cơ bản Dự án: Theo từ điển Oxford của Anh định nghĩa: Dự án (project) là một ý đồ, một nhiệm vụ được đặt ra, một kế hoạch vạch ra để hành động. Theo định nghĩa của tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hóa ISO trong tiêu chuẩn ISO 9000:2000 được Việt Nam chấp thuận trong tiêu chuẩn TCVN ISO 9000:2000: “Dự án là một quá trình đơn nhất, gồm một tập hợp các hoạt động có phối hợp và được kiểm soát, có thời hạn bắt đầu và kết thúc, được tiến hành để đạt được một mục tiêu phù hợp với các yêu cầu quy định, bao gồm cả các ràng buộc về thời gian, chi phí và nguồn lực”[2]. Hầu hết các DA khi lập ra, thực hiện thì đều cần có sự đầu tư về nguồn lực. Nếu không phải là đầu tư tiền bạc, của cải hữu hình thì cũng phải đầu tư chất xám, công sức.
Theo Luật đầu tư công, dự án đầu tư: “là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định” [23] Các DA đầu tư có thể bao gồm một số hoặc toàn bộ các công việc sau: - Việc hoạch định các chính sách, các chuẩn mực, các kế hoạch, chương trình. - Việc thiết kế, chế tạo, mua sắm trang thiết bị. Luan van 13 - Việc xây dựng, lắp đặt thiết bị. - Việc đổi mới tổ chức và phương thức quản trị điều hành.
- Việc đào tạo nhân lực. - Việc chuyển giao “phần mềm” để cải tiến đổi mới công nghệ. Dự án đầu tư: Theo Khoản 2 Điều 3 luật đầu tư số 67/QH13: “Dự án đầu tư là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định”.[25] Dự án đầu tư xây dựng: Theo Khoản 15 Điều 3 Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2014 [24]: “Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn và chi phí xác định. Ở giai đoạn chuẩn bị DA đầu tư xây dựng, DA được thể hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đầu tư xây dựng, Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng”.
Qua việc nghiên cứu đề tài, theo tác giả: “Dự án đầu tư XDCB là sự đề xuất việc sử dụng vốn NSNN trong đó có vốn ngắn hạn, trung hạn hoặc dài hạn để thực hiện quá trình đầu tư xây dựng như cải tạo, nâng cấp, sửa chữa hay làm mới các công trình, nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng sử dụng của các công trình và được xác định chi phí và thời gian thực hiện công trình. Nó gồn các bước như: Nghiên cứu tiền khả thi; lập báo cáo KT-KT; báo cáo tiền khả thi của dự án”.2 Đặc điểm quản lý các dự án đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Dự án đầu tư thường được thực hiện trong thời gian dài hạn hoặc trung hạn do đó nó có những đặc điểm cụ thể sau: Luan van 14 Một là, dự án đầu cần nhu cầu vốn lớn, ứ đọng thời gian dài Các DA đầu tư xây dựng cơ bản đòi hỏi một số lượng vốn lớn, lao động nhiều, vật tư lớn. Nguồn vốn này nằm khê đọng trong suốt quá trình đầu tư. Do đó trong quá trình đầu tư chúng ta phải có kế hoạch huy động và sử dụng nguồn vốn một cách hợp lý đồng thời có kế hoạch phân bổ vốn, nguồn lao động, vật tư thiết bị phù hợp đảm bảo cho công trình hoàn thành trong thời gian ngắn chồng lãng phí nguồn lực, thất thoát trong đầu tư.
Hai là, thời gian dài với nhiều biến động Các DA đầu tư XDCB từ khi bắt đầu cho đến khi thành quả của nó phát huy tác dụng thường đòi hỏi nhiều thời gian với nhiều biến động xảy ra. Ba là, làm tăng giá trị tài sản và có giá trị sử dụng lâu dài DA đầu tư XDCB hoàn thành, bàn giao đưa vào sử dụng có giá trị sử dụng lâu dài, có khi hàng trăm, hàng nghìn năm, thậm chí tồn tại vĩnh viễn. Bốn là, các dự án có tính cố định Các DA đầu tư XDCB sẽ tạo ra các công trình xây dựng sẽ hoạt động ở ngay nơi mà nó được tạo dựng cho nên các điều kiện về địa lý, địa hình có ảnh hưởng lớn đến quá trình thực hiện đầu tư, cũng như việc phát huy kết quả đầu tư. Vì vậy cần được bố trí hợp lý địa điểm xây dựng đảm bảo các yêu cầu về an ninh quốc phòng, phải phù hợp với kế hoạch, qui hoạch bố trí tại nơi có điều kiện thuận lợi, để khai thác lợi thế so sánh của vùng, quốc gia, đồng thời phải đảm bảo được sự phát triển cân đối của vùng lãnh thổ.
Năm là, dự án đầu tư xây dựng có liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành Quá trình đầu tư xây dựng cơ bản rất phức tạp liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Diễn ra không những ở phạm vi một địa phương mà còn nhiều địa phương với nhau. Vì vậy khi tiến hành hoạt động này, cần phải có sự liên kết chặt chẽ giữa các ngành, các cấp trong quản lý quá trình đầu tư, bên cạnh đó phải qui định rõ phạm vi trách nhiệm của các chủ thể tham gia đầu tư, tuy nhiên vẫn phải đảm bảo được tính tập trung dân chủ trong quá trình thực hiện đầu tư. Luan van 15 Hoạt động Quản lý các DA đầu tư XDCB từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước gồm 5 bước sau (xem sơ đồ 1.1) Lập dự Triển Nghiệm Đánh Quy hoạch án và khai thu bàn giá và chủ chuẩn bị thực giao sử đầu tư trương đầu đầu tư hiện dự dụng tư án Sơ đồ 1.1 Quy trình thực hiện dự án đầu tư 1.3 Mục tiêu và Vai trò của quản lý các dự đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn ngân sách nhà nước Mục tiêu quản lý các dự án đầu tư xây dựng cơ bản từ nguồn vốn NSNN của chính quyền cấp tỉnh Tạo cơ sở pháp lý thống nhất, đồng bộ và hoàn chỉnh để nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý hoạt động đầu tư.
Khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, phân tán, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư theo đúng mục tiêu, định hướng của chiến lược, kế hoạch phát triển KT-XH của tỉnh Hà Nam. Chống thất thoát, lãng phí; bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quản lý đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN của chính quyền cấp tỉnh. Vai trò của quản lý các dự đầu tư xây dựng cơ bản Đầu tư XDCB từ NSNN nói chung có vai trò hết sức quan trọng đối với toàn xã hội, đặc biệt là đối với nền kinh tế đang trên đà chuyển dịch cơ cấu của các nước đang phát triển thể hiện mở một số điểm sau: Làm tăng tổng cầu trong giai đoạn ngắn hạn của nền kinh tế để kích thích tăng trưởng và phát triển kinh tế. Đầu tư XDCB từ NSNN làm tăng tổng cầu của nền kinh tế trong ngắn hạn, qua đó làm tăng nhu cầu tiêu dùng cho sản xuất và đời sống để kích thích tăng trưởng kinh tế.
Mặt khác, do mục đích VĐT phát triển của NSNN là đầu Luan van 16 tư cho duy trì, phát triển hệ thống hàng hóa công cộng và phát triển các ngành, lĩnh vực kinh tế mũi nhọn có quy mô lớn. Từ đó, khi đầu tư hoàn thành sẽ làm tăng tổng cung trong dài hạn và tạo tiền đề cơ sở vật chất kỹ thuật hạ tầng cho phát triển KT-XH; Đẩy nhanh chuyển dịch về cơ cấu kinh tế, tạo thêm nhiều việc làm cho người lao động. Đầu tư XDCB từ vốn NSNN là tiềm lực của kinh tế nhà nước, với vai trò chủ đạo, nó đã định hướng đầu tư của nền kinh tế vào các mục tiêu chiến lược đã định của Nhà nước, làm chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế, sử dụng, bố trí lại hợp lý có hiệu quả các nguồn lực, tạo thêm nhiều cơ hội việc làm cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp trong nền kinh tế; Phát triển lực lượng sản xuất và củng cố quan hệ sản xuất Đầu tư XDCB từ vốn NSNN tạo lập cơ sở vật chất, kỹ thuật cho tăng trưởng và phát triển nền kinh tế, làm chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế, giải phóng và phân bổ hợp lý các nguồn lực sản xuất. Trên cơ sở đó, làm cho lượng sản xuất không ngừng phát triển về cả mặt lượng và chất.
Đồng thời, lực lượng sản xuất phát triển đã tạo tiền đề vững chắc củng cố cho quan hệ sản xuất; Tăng cường xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Với chức năng tạo lập, duy trì, phát triển hệ thống hạ tầng KT-XH và phát triển kinh tế mũi nhọn, Đầu tư XDCB từ vốn NSNN đã làm phát triển nhanh hệ thống hàng hóa công cộng, tạo cơ sở vững chắc cho phát triển LLSX…Từ đó cơ sở vật chất của CNXH sẽ không ngừng được tăng cường, làm nên tiền đề vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, áp dụng nhanh các thành tựu tiến bộ khoa học để phát triển đất nước Thông qua đầu tư phát triển các ngành, lĩnh vực kinh tế mũi nhọn có lợi Luan van 17 thế so sánh quốc gia, Đầu tư XDCB từ vốn NSNN đã tạo điều kiện cho nền kinh tế tham gia vào quá trình phân công lao động quốc tế và áp dụng nhanh các thành tựu tiến bộ khoa học kỹ thuật của nhân loại thông qua nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ tiên tiến. Quá trình tham gia vào hoạt động phân công lao động quốc tế từ đó áp dụng nhanh tiến bộ về khoa học kỹ thuật làm cho nền kinh tế chủ động trong hợp tác và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng; Phát triển nền kinh tế một cách bền vững.
Đầu tư XDCB từ vốn NSNN tạo tiền đề cho sự phát triển KT-XH.