CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC 1. Những nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Ngoài nước Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế diễn ra trên tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đã làm thay đổi mạnh mẽ nội dung, phương pháp giáo dục trong các nhà trường và đòi hỏi giáo dục phải cung cấp được nguồn nhân lực có chất lượng cao. Hầu hết các nhà trường nhất là các trường đại học đều tiến hành những cải cách toàn diện để trở thành những trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học, sản xuất và chuyển giao công nghệ, xuất khẩu tri thức.
Trong đó giáo viên là trung tâm của mọi chương trình cải cách, đổi mới giáo dục. Tiến sĩ Raja Roy Singh, nhà giáo dục nổi tiếng ở Ấn Độ, chuyên gia giáo dục nhiều năm ở UNESCO khu vực châu Á-Thái Bình Dương đã nói: "Giáo viên giữ vai trò quyết định trong quá trình giáo dục và đặc biệt trong việc định hướng lại giáo dục. Trong quá trình dạy học giáo viên không chỉ là người truyền thụ những phần tri thức rời rạc. Giáo viên giúp người học thường xuyên gắn với cơ cấu lớn hơn.
Giáo viên cũng đồng thời là người hướng dẫn, người cố vấn, người mẫu mực của người học. Giáo viên do đó không phải là người chuyên về một ngành hẹp mà là người cán bộ tri thức, người học suốt đời. Trong công cuộc hoàn thiện quá trình dạy học, người dạy, người học là những người bạn cùng làm việc, cùng nhau tìm hiểu và khám phá" [10, tr 271]. Từ nhận thức, cũng như kinh nghiệm từ các nước có nền giáo dục xuất sắc việc nghiên cứu về đội ngũ giảng viên, quản lý đội ngũ giảng viên ở các trường đại học được nhiều nhà chuyên môn và các tổ chức nghiên cứu về phát triển giáo dục nghiên cứu.
8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Ở Châu Âu, hầu hết các nước đang chuyển đổi các mô hình quản lý đội ngũ giảng dạy ĐH cho phù hợp với tình hình phát triển hệ thống ĐH theo hướng tăng cường chất lượng, hiệu quả. Theo báo cáo chuyên đề của Viện nghiên cứu Eurydice (2008) về quản lý giáo dục đại học ở châu Âu bao gồm: chính sách, cơ cấu, kinh phí và đội ngũ giảng viên thì chiến lược về giáo viên được coi là chính sách chiến lược phát triển giáo dục đại học quan trọng của quốc gia. Từ việc phân tích cấu trúc của quản lý trong các tổ chức giáo dục đại học, mức độ tự chủ để quản lý nguồn lực về tài chính và con người đã đưa ra các phương pháp tuyển dụng, đánh giá, và các vấn đề quản lý cán bộ giảng dạy. Việc xây dựng chiến lược và kế hoạch dài hạn cho việc quản lý nguồn nhân lực trong trường đại học là hết sức quan trọng.
Dukin cung cấp một chiến lược cơ bản tập trung vào các biện pháp sau đây: - Xác định nhu cầu nguồn nhân lực về số lượng. - Xác định tình trạng thiếu các kỹ năng cần thiết. - Thu hút và giữ đúng người. - Quản lý hiệu suất.
- Xây dựng một hệ thống khen thưởng. - Tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp cho nhân viên. [24] Trong hơn 20 năm qua, các nước đều có chính sách nâng cao chất lượng giáo dục đặc biệt bằng các tăng cường năng lực đào tạo sáng tạo và tăng cường công tác chuyên môn cho giáo viên. Theo nghiên cứu của Eurydice (2008) về "Mức độ tự chủ và trách nhiệm của giáo viên ở Châu Âu" đã bổ sung các nghiên cứu về trách nhiệm của giảng viên, đào tạo và quyền tự chủ của giáo viên với nội dung của các chương trình giảng dạy, phương pháp giảng dạy và đánh giá học sinh.
Từ đó đưa ra các nhiệm vụ mà họ phải thực hiện, yêu cầu và cơ hội phát triển nghề nghiệp liên tục và cách thức mà giáo viên đang góp phần vào cải cách và đổi mới giáo dục. Nghiên cứu cũng xem xét phương pháp đánh giá giáo viên. [25] 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nghiên cứu của ĐH Cardiff Anh quốc đề xuất một mô hình QL đội ngũ giáo viên thiên về QL thành tích. Theo mô hình này, quản lý thành tích dẫn tới phát triển đội ngũ, thông tin hiệu quả và lãnh đạo quản lý tốt đội ngũ.
[8] Các nước Châu Á đã cho phép các trường ĐHTT phát triển nhanh trong vài ba thập kỷ lại đây, những trường này đóng góp vào sự đa dạng hóa và đại chúng hóa giáo dục đại học và điều phối nhu cầu học tập. [8] Ngoài ra còn có nhiều công trình nghiên cứu khác. Trong các tác phẩm này các tác giả đều đưa ra tầm quan trọng của việc quản lý đội ngũ và đưa ra cách thức, phương pháp quản lý hiệu quả. Nhiều nghiên cứu ở các nước cho thấy quản lý đội ngũ giảng viên các trường đại học không có đáp số chung cho mọi trường đại học.
Các trường ĐHTT cần xây dựng hệ thống quản lý riêng phù hợp với đặc điểm của loại hình trường tư thục và đặc thù đội ngũ giảng viên của trường mình trong một bối cảnh cụ thể. Trong nước Với truyền thống "Tôn sự trọng đạo", từ xa xưa, ở nước ta vai trò của thầy cô giáo luôn được đề cao và coi trọng như "Nhất tự vi sư, bán tự vi sư", "Không thầy đố mày làm nên". Giáo viên là nhân tố có ảnh hưởng quyết định của sự nghiệp giáo dục. Muốn nâng cao chất lượng giáo dục cần nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên.
Do đó vấn đề phát triển giáo dục và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta rất mực quan tâm. Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng vai trò của người thầy thông qua nhiệm vụ của họ: “Nếu không có thầy giáo dạy dỗ cho con em nhân dân, thì làm sao mà xây dựng chủ nghĩa xã hội được? Vì vậy nghề thầy giáo rất là quan trọng, rất là vẻ vang” [14, tr. Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao vai trò của đạo đức, coi đạo đức là linh hồn của người thầy giáo. Người nhấn mạnh đến vai trò đạo đức của người thầy song không tuyệt đối hóa mặt đạo đức coi nhẹ lĩnh vực chuyên môn nghiệp vụ.
Theo Người giữa đức và tài, 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hồng và chuyên, phẩm chất và năng lực của người thầy giáo có mối quan hệ hữu cơ và tác động qua lại lẫn nhau. Có đức là để tài năng phát triển đúng hướng và có tài thì đức mới phát huy được tác dụng. "Giáo viên phải chú ý cả tài, cả đức, tài là văn hóa, chuyên môn, đức là chính trị" [13, tr 500-501]. Theo Hồ Chí Minh, người thầy giáo phải giỏi về chuyên môn và thuần thục về phương pháp giảng dạy.
Người nói: "Muốn huấn luyện thợ rèn, thợ nguội thì người huấn luyện phải thạo nghề rèn, nghề nguội" [11, tr 46]. Mục đích của phương pháp giảng dạy trong tư tưởng Hồ Chí Minh là "Việc cốt yếu là phải làm cho người học hiểu thấu vấn đề" [11, tr 47]. "Cán bộ và giáo viên cũng phải tiến bộ cho kịp thời đại thì mới làm được nhiệm vụ. Chớ tự túc, tự mãn, cho là giỏi rồi thì dừng lại.
Mà dừng lại là lùi bước, là lạc hậu, mình tự đào thải trước. Cho nên phải cố gắng học tập để cải tạo mình, cải tạo tư tưởng của mình, cải tạo con em và giúp vào việc cải tạo xã hội" [13, tr. Như vậy, Hồ Chí Minh có quan niệm rất sâu sắc về vai trò, đạo đức, chuyên môn và phương pháp giảng dạy của người thầy giáo. Đội ngũ nhà giáo đã và đang góp phần quyết định trong việc đào tạo ra những trí thức trẻ, kỹ sư, bác sĩ, cán bộ khoa học kỹ thuật, cán bộ quản lý kinh tế, những người lao động chân chính trong các lĩnh vực khác nhau, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Thực hiện tư tưởng của Người, Đảng và Chính phủ đã rất coi trọng việc xây dựng đội ngũ nhà giáo về cả số lượng và chất lượng. Ngày 27/8/2001 Thủ tướng Chính phủ có Chỉ thị 18/2001/CT-TTG nêu ra một số biện pháp cấp bách xây dựng đội ngũ nhà giáo của hệ thống giáo dục quốc dân. Ngày 11/01/2005 Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 09/2005/TTg về việc phê duyệt Đề án “Xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục giai đoạn 2005-2010” nhằm xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục theo hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, bảo đảm đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên môn của nhà giáo thông qua việc quản lý, phát triển đúng định hướng và có hiệu quả của sự nghiệp 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com giáo dục để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế” [18, tr. Trong các nhiệm vụ nêu ra đã lưu ý việc: "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng để tiếp tục xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục.
Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò, trách nhiệm của nhà giáo và nhiệm vụ xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục có chất lượng cao, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, trong sáng về đạo đức, tận tụy với nghề nghiệp, làm trụ cột thực hiện các mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài". Trong các chiến lược phát triển giáo dục, biện pháp phát triển đội ngũ nhà giáo được coi là: Khâu then chốt để thực hiện chiến lược phát triển giáo dục. Đó là phải đặc biệt chăm lo đào tạo, bồi dưỡng và tiêu chuẩn hóa đội ngũ giảng viên, cũng như đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục cả về chính trị tư tưởng, đạo đức và nâng cao năng lực chuyên môn. Vì vậy, biện pháp phát triển đội ngũ nhà giáo hiện nay là vấn đề đang được cán bộ quản lý các cấp, nhất là các cán bộ lãnh đạo, chỉ huy trong các nhà trường và các nhà khoa học giáo dục quan tâm nghiên cứu.