Quản Lý Di Tích và Lễ Hội Đình Giang Võng, Hạ Long, Quảng Ninh

Khám phá quản lý di tích và lễ hội đình Giang Võng tại phường Hà Khánh, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, di sản văn hóa đặc sắc.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tâm
• Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Thị Minh Đức
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương
• Chuyên ngành: Quản lý văn hóa
• Đề tài: Quản Lý Di Tích và Lễ Hội Đình Giang Võng tại Hạ Long, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Di Tích Lễ Hội Đình Giang Võng Hạ Long

Đình Giang Võng và lễ hội truyền thống là di sản văn hóa vô giá của phường Hà Khánh, Hạ Long. Việc quản lý di tích lịch sử này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử cho thế hệ sau. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và hội nhập đặt ra nhiều thách thức cho công tác này. Cần có những giải pháp quản lý hiệu quả để gìn giữ và phát huy giá trị của Di tích Đình Giang Võng trong bối cảnh hiện nay. Theo tài liệu gốc, đình Giang Võng có niên đại khởi dựng vào thời Nguyễn, là nơi thờ cúng và tưởng nhớ công lao các vị Thành Hoàng làng, những người có công với đất nước.

1.1. Nghiên Cứu Khái Niệm Quản Lý Di Tích và Lễ Hội Truyền Thống

Quản lý di tích và lễ hội là một lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các khái niệm liên quan. Cần xác định rõ các yếu tố cấu thành di sản văn hóa, bao gồm cả di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể. Việc quản lý cũng cần tuân thủ các quy định pháp luật và chính sách của nhà nước về bảo tồn di sản. Theo tác giả Lưu Trần Tiêu (2002), hoạt động bảo tồn di tích thể hiện trên ba mặt cụ thể là: Bảo vệ di tích về mặt pháp lý và khoa học; bảo vệ di tích về mặt vật chất và kỹ thuật; sử dụng di tích phục vụ nhu cầu của xã hội.

1.2. Quản Lý Nhà Nước về Di Tích và Lễ Hội Đình Giang Võng

Nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc quản lý di tích và lễ hội. Điều này bao gồm việc ban hành các văn bản pháp quy, quy hoạch, kế hoạch phát triển, và phân cấp quản lý. Việc phân cấp quản lý cần được thực hiện một cách hợp lý để đảm bảo hiệu quả và trách nhiệm. Theo tác giả Đặng Văn Bài (1995), quản lý nhà nước về DSVH bao gồm: 1/ Quản lý bằng văn bản pháp quy; 2/ Quyết định về cơ chế tổ chức quy hoạch và kế hoạch phát triển; 3/ Quyết định, phân cấp quản lý.

II. Thách Thức Quản Lý và Bảo Tồn Di Tích Đình Giang Võng

Việc bảo tồn di sản văn hóa Đình Giang Võng đối mặt với nhiều thách thức. Sự thay đổi của môi trường tự nhiên, tác động của con người, và sự thiếu hụt nguồn lực là những yếu tố ảnh hưởng đến công tác bảo tồn. Cần có những giải pháp sáng tạo và bền vững để vượt qua những thách thức này. Tốc độ đô thị hóa cộng với quá trình hội nhập sâu rộng trên nhiều bình diện phần nào phá vỡ cảnh quan sinh thái tự nhiên, ảnh hưởng đến không gian tồn tại của các di tích.

2.1. Tác Động của Đô Thị Hóa Đến Di Tích Lịch Sử

Đô thị hóa nhanh chóng gây áp lực lên không gian và cảnh quan của di tích. Việc xây dựng các công trình mới có thể làm mất đi tính toàn vẹn của di tích và ảnh hưởng đến môi trường xung quanh. Cần có quy hoạch đô thị hợp lý để bảo vệ di tích và đảm bảo sự phát triển bền vững. Đình Giang Võng và lễ hội truyền thống đang đứng trước tình trạng diễn biến phức tạp trong tương lai khi các cấp quản lý chưa có phương án hợp lý trong quy hoạch, bảo vệ di sản.

2.2. Nguồn Lực Hạn Chế cho Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa

Nguồn lực tài chính và nhân lực cho công tác bảo tồn di sản còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các dự án bảo tồn và duy trì hoạt động của các di tích. Cần có chính sách ưu tiên đầu tư cho bảo tồn di sản và tăng cường đào tạo nguồn nhân lực. Vì vậy, đòi hỏi cần có những giải pháp quản lý nhằm gìn giữ, bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới hiện nay.

2.3. Nhận Thức Cộng Đồng về Giá Trị Văn Hóa Đình Giang Võng

Nhận thức của cộng đồng về giá trị văn hóa của di tích còn chưa đầy đủ. Nhiều người chưa hiểu rõ tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản và chưa tích cực tham gia vào các hoạt động bảo tồn. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của cộng đồng. Khi mà người dân chưa nhận thức vai trò đầy đủ của di sản văn hóa trong đời sống cộng đồng, việc phát huy những giá trị của di sản văn hóa của địa phương còn hạn chế.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Lễ Hội Đình Giang Võng

Để nâng cao hiệu quả quản lý lễ hội truyền thống, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Điều này bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường năng lực quản lý, và phát huy vai trò của cộng đồng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, và người dân để đạt được mục tiêu chung. Tác giả Hoàng Nam (2005) trong cuốn Một số giải pháp quản lý lễ hội dân gian, ngoài phần lý luận chung về lễ hội, tác giả cũng đưa ra những giải pháp trong việc quản lý lễ hội dân gian cho phù hợp với từng vùng, miền, địa phương và không đánh mất bản sắc của từng lễ hội.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Pháp Luật về Quản Lý Di Sản

Hệ thống pháp luật về quản lý di sản cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định còn thiếu hoặc chưa phù hợp. Đồng thời, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để đảm bảo việc thực thi pháp luật. Việc thể chế hóa bằng pháp luật và chính sách, cơ chế của nhà nước là rất quan trọng.

3.2. Tăng Cường Năng Lực Quản Lý cho Cán Bộ Văn Hóa

Đội ngũ cán bộ quản lý văn hóa cần được đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực quản lý. Cần có chính sách thu hút và giữ chân những cán bộ có năng lực và tâm huyết với công tác bảo tồn di sản. Nâng cao trình độ chuyên môn và năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ là rất quan trọng.

3.3. Phát Huy Vai Trò Cộng Đồng trong Bảo Tồn Di Sản

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn di sản. Cần tạo điều kiện để cộng đồng tham gia vào các hoạt động bảo tồn, từ việc lập kế hoạch đến việc thực hiện và giám sát. Đồng thời, cần khuyến khích cộng đồng phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Xã hội hóa hoạt động bảo tồn di tích là rất quan trọng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Phát Triển Du Lịch Văn Hóa Tại Đình Giang Võng

Phát triển du lịch văn hóa là một giải pháp hiệu quả để bảo tồn và phát huy giá trị của di tích. Du lịch văn hóa giúp tạo ra nguồn thu để tái đầu tư cho công tác bảo tồn, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của di sản. Cần có quy hoạch phát triển du lịch văn hóa bền vững, đảm bảo không gây ảnh hưởng tiêu cực đến di tích. Tác giả Lê Hồng Lý chủ biên (2010) Giáo trình quản lý di sản văn hóa với phát triển du lịch. Công trình nghiên cứu cả về mặt lý luận và thực tiễn quản lý DSVH với phát triển du lịch.

4.1. Xây Dựng Sản Phẩm Du Lịch Văn Hóa Đặc Sắc

Cần xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc, hấp dẫn du khách. Điều này bao gồm việc tổ chức các tour tham quan di tích, các chương trình biểu diễn nghệ thuật truyền thống, và các hoạt động trải nghiệm văn hóa địa phương. Cần chú trọng đến việc giới thiệu lịch sử Đình Giang Võng và kiến trúc Đình Giang Võng.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ Du Lịch

Chất lượng dịch vụ du lịch cần được nâng cao để đáp ứng nhu cầu của du khách. Điều này bao gồm việc đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên chuyên nghiệp, cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác về di tích, và đảm bảo an ninh, an toàn cho du khách. Cần chú trọng đến việc giới thiệu tín ngưỡng thờ cúng Đình Giang Võng.

4.3. Quảng Bá Du Lịch Văn Hóa Đình Giang Võng

Cần tăng cường công tác quảng bá du lịch văn hóa Đình Giang Võng trên các phương tiện truyền thông. Điều này giúp thu hút du khách trong và ngoài nước đến tham quan và tìm hiểu về di tích. Cần chú trọng đến việc quảng bá văn hóa dân gian Quảng Ninh.

V. Kết Luận và Tương Lai Quản Lý Di Tích Lễ Hội Đình Giang Võng

Quản lý di tích và lễ hội Đình Giang Võng là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách. Với sự chung tay của các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, và cộng đồng, chúng ta có thể bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa này cho các thế hệ tương lai. Cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá, và điều chỉnh các giải pháp quản lý để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Đề tài là công trình đầu tiên nghiên cứu, đánh giá thực trạng quản lý di tích và lễ hội đình Giang Võng trên địa bàn phường Hà Khánh, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.

5.1. Tổng Kết Các Giải Pháp Quản Lý Hiệu Quả

Các giải pháp quản lý hiệu quả bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường năng lực quản lý, phát huy vai trò cộng đồng, và phát triển du lịch văn hóa. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các yếu tố này để đạt được mục tiêu chung. Đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý di tích và lễ hội đình Giang Võng.

5.2. Hướng Phát Triển Bền Vững cho Di Tích Đình Giang Võng

Hướng phát triển bền vững cho di tích Đình Giang Võng là bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử, đồng thời tạo ra lợi ích kinh tế cho cộng đồng. Cần có quy hoạch phát triển bền vững, đảm bảo sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Luận văn có thể là tài liệu tham khảo cho cán bộ quản lý văn hóa địa phương và sinh viên chuyên ngành quản lý văn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ DI TÍCH, LỄ HỘI VÀ TỔNG QUAN VỀ DI TÍCH, LỄ HỘI ĐÌNH GIANG VÕNG 1. Những vấn đề chung về quản lý di tích, lễ hội 1. Nghiên cứu một số khái niệm 1. Di tích, di tích lịch sử văn hóa - Di tích Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Di tích là các loại dấu vết của quá khứ, đối tượng nghiên cứu của khảo cổ học, sử học… Di tích là di sản văn hóa lịch sử được pháp luật bảo vệ, không ai được tùy tiện dịch chuyển, thay đổi, phá hủy” [13, tr.

Tác giả Trần Quốc Vượng cho rằng: “Di tích là dấu vết, dấu tích của một công trình kiến trúc nào đó còn sót lại không nguyên vẹn từ thế kỷ 20 trở về trước, lùi sâu cho đến thời kỳ tiền sử, sơ sử” [43]. Từ hai khái niệm trên đây có thể nhận thấy trước hết di tích ra đời gắn với một thời kỳ lịch sử nhất định, trong quá trình tồn tại luôn có sự biến đổi theo thời gian vì vậy so với ban đầu di tích có thể đã bị biến đổi không còn nguyên vẹn tùy thuộc vào từng di tích cụ thể mà chúng có thể ở dạng này hay dạng khác. Di tích luôn gắn với không gian vật chất cụ thể không được tùy tiện chuyển dịch từ vị trí này sang vị trí khác hoặc tự ý thay đổi, chúng cần phải được bảo vệ bằng pháp luật. - Di tích lịch sử văn hóa Di tích lịch sử văn hóa là những công trình xây dựng, địa điểm, cảnh quan thiên nhiên, khu vực thiên nhiên có giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ.

Di tích lịch sử văn hóa là một thành tố quan trọng cấu thành nên di sản văn hóa, do đó cần được bảo vệ bằng pháp luật Tại Điều 1 của Luật Hiến chương quốc tế về bảo tồn và trùng tu di tích và di chỉ được thông qua tại Đại hội quốc tế lần thứ hai, các kiến trúc 12 sư và kỹ thuật gia về di tích lịch sử họp tại Vinece (1964) được ICOMOS chấp nhận năm 1965: Di tích lịch sử không chỉ là một công trình kiến trúc đơn chiếc mà cả khung cảnh đô thị hoặc nông thôn có chứng tích của một nền văn minh riêng, một phát triển có ý nghĩa hoặc một sự kiện lịch sử, khái niệm này không chỉ áp dụng đối với những công trình nghệ thuật to lớn mà cả với những với những công trình khiêm tốn hơn vốn đã cùng thời gian, thâu nạp được một ý nghĩa văn hóa [17, tr. Luật Di sản văn hóa do Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2001 quy định: “Di tích lịch sử văn hóa là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học” [23, tr. Từ các khái niệm quốc tế, quốc gia nêu trên đây, đối chiếu với đối tượng quản lý là di tích đình Giang Võng hiện nay là một công trình kiến trúc liên quan đến tín ngưỡng đã được UBND tỉnh Quảng Ninh ra quyết định xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh theo Quyết định số 4118/QĐ- UBND, ngày 07/12/2016. Tại Khoản 1, Điều 28 của Luật Di sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa quy định: Di tích lịch sử - văn hóa phải có một trong các tiêu chí sau đây: a) Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử, văn hóa tiêu biểu của quốc gia hoặc của địa phương; b) Công trình xây dựng, địa điểm gắn với thân thế và sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân, nhân vật lịch sử có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của quốc gia hoặc của địa phương trong các thời kỳ lịch sử; 13 c) Địa điểm khảo cổ có giá trị tiêu biểu; d) Công trình kiến trúc, nghệ thuật, quần thể kiến trúc, tổng thể kiến trúc đô thị và địa điểm cư trú có giá trị tiêu biểu cho một hoặc nhiều giai đoạn phát triển kiến trúc, nghệ thuật [24, tr.

Từ các tiêu chí quy định trong Luật DSVH, di tích đình Giang Võng sẽ được đối chiếu để lựa chọn xếp hạng. Đó là công trình kiến trúc, nghệ thuật có giá trị phản ánh đời sống văn hóa tín ngưỡng của người dân làng chài trong quá trình lập nghiệp và ổn định cuộc sống lâu dài ở vùng biển Hạ Long. Lễ hội, lễ hội truyền thống - Lễ hội Lễ hội là một thuật ngữ khá phổ biến, đến nay chưa thống nhất chung một khái niệm, có nhiều cách hiểu, cách lý giải khác nhau trong giới nghiên cứu. Theo tác giả Phạm Quang Nghị: Lễ hội là một sinh hoạt văn hóa cộng đồng, có tính phổ biến trong cộng đồng xã hội, có sức lôi cuốn đông đảo quần chúng tham gia.

Là sản phẩm sáng tạo của các thế hệ tiền nhân để lại cho hôm nay, lễ hội chứa đựng những mong ước thiết tha vừa thánh thiện, lại vừa đời thường, vừa thiêng liêng, vừa thế tục của bao thế hệ con người” [22, tr. Tác giả Trần Ngọc Thêm lại cho rằng: Lễ hội là sự tổng hợp cái linh thiêng và cái trần thế nhằm thể hiện lòng biết ơn và bày tỏ nguyện vọng cùng sự cầu mong của mình đối với tổ tiên và các thế lực siêu nhiên trong vũ trụ, phân bố theo không gian, có khuynh hướng thiên về tinh thần, mang đặc tính mở (lôi cuốn mọi người tìm đến); mục đích nhằm duy trì quan hệ bình đẳng giữa các thành viên trong làng xã [31, tr. 14 Tác giả Đoàn Văn Chúc lại quan niệm: Lễ là sự bảy tỏ kính ý đối với sự kiện xã hội hay tự nhiên, hư tưởng hay có thật, đã qua hay hiện tại được thực hành theo nghi điển rộng lớn và theo phương thức thẩm mỹ, nhằm biểu hiện giá trị của đối tượng được cử lễ và diễn đạt thái độ của công chúng hành lễ. Hội là cuộc vui chơi bằng vô số các hoạt động giải trí công cộng diễn ra tại một địa điểm nhất định vào dịp cuộc lễ kỷ niệm của một sự kiện xã hội hay tự nhiên nhằm diễn đạt sự phấn khích, hoan hỉ của công chúng dự lễ” [10, tr.

Như vậy có thể mỗi nhà nghiên cứu lại đưa ra một định nghĩa khác nhau, nhưng có thể nhận thấy một điểm chung đó là đều thống nhất lễ hội gồm hai thành tố “lễ” và “hội” trong cấu trúc của lễ hội. “Lễ” là hệ thống các hành vi, động tác nhằm biểu hiện lòng tôn kính của con người đối với thần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống mà bản thân họ không có khả năng thực hiện; “Hội” là tập hợp hội họp đông người và ở đó các trò diễn có tính nghi thức, các trò chơi, trò diễn để mọi người có thể tham gia, thực hiện. Lễ hội là hoạt động của một tập thể người liên quan đến tín ngưỡng và tôn giáo. Lễ hội bao gồm hai thành tố là “lễ” và “hội” kết hợp giữa tín ngưỡng và vui chơi, giữa con người và thần linh, giữa thế giới âm và dương.

để thông qua đó, con người có thể bày tỏ niềm mong ước của mình với các vị thần linh trên trời; đồng thời, thỏa mãn khát vọng trở về cội nguồn và đáp ứng nhu cầu văn hóa tâm linh cũng như nhu cầu giao lưu trong sinh hoạt văn hóa cộng đồng. - Lễ hội truyền thống Về lễ hội truyền thống có nhiều định nghĩa khác nhau, tùy thuộc vào cách tiếp cận của từng tác giả. Trong cuốn Hán Việt từ điển, tác giả Đào Duy Anh đã định nghĩa khái niệm“truyền thống” như sau: “Thống có nghĩa là mối tỏ, đầu gốc; truyền có nghĩa là trao lại, trao cho và chúng luôn 15 đi liền với nhau mang ý nghĩa “Đời nọ truyền xuống đời kia”” [1, tr. Trong cuốn Hán Việt từ điển của Thiều Chửu thì quan niệm “Cố là xưa, cũ; Truyền là đem của người này trao cho người kia, trao đi; Thống là mối tơ, đầu gốc, đời đời nối dõi không dứt” [11, tr.

Ở Việt Nam, lễ hội được gọi bằng nhiều tên gọi như “lễ hội cổ truyền, lễ hội truyền thống” để chỉ những lễ hội được hình thành từ xa xưa được lưu truyền từ đời này sang đời khác trong cộng đồng. Các cụm từ “cổ truyền” hay “truyền thống” đều là từ Hán Việt để chỉ chung một đối tượng. Như vậy có thể hiểu “cổ truyền” và “truyền thống” là hai từ gần nghĩa nhau nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Cổ truyền mang ý nghĩa trao lại cái cũ và mang ý nghĩa bất biến.

Truyền thống có ý nghĩa cởi mở hơn, một mặt truyền cái gốc, mặt khác có sự thích nghi sáng tạo để phù hợp với thực tế. Mỗi nhà nghiên cứu một quan niệm riêng nhưng có một điểm thống nhất chung là đều cho rằng lễ hội truyền thống là hình thái văn hóa có tính chất hai mặt trong một chỉnh thể thống nhất, là một hệ thống hành vi nghi thức biểu đạt thế ứng xử của cộng đồng hướng tới một hoặc một số đối tượng thần linh nhất định và những hoạt động văn hóa để minh họa cho các hành vi nghi lễ. Có thể nói, lễ hội là hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian phổ biến của cộng đồng, lễ hội là dịp thể hiện tín ngưỡng thờ cúng thần linh nhưng cũng là hoạt động vui chơi, giải trí, sinh hoạt văn hóa tinh thần gắn bó trực tiếp với hoạt động sản xuất vật chất. Quản lý di tích và lễ hội - Quản lý Quản lý là gì? Một câu hỏi được đặt ra nhưng đến nay vẫn chưa có một câu trả lời thống nhất bởi có rất nhiều khái niệm, nhiều cách giải thích khác nhau từ các nhà nghiên cứu và các học giả: 16 Theo Haror Koontz, “Quản lý là một hoạt động thiết yếu đảm bảo sự phối hợp nỗ lực của các cá nhân nhằm đạt đến mục tiêu tổ chức nhất định”.

Theo Mariparker Follit, “Quản lý là một nghệ thuật khiến công việc được thực hiện thông qua người khác”. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, “Quản lý là động từ mang ý nghĩa: “Quản) là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định; “Lý” là tổ chức và điều kiển các hoạt động theo yêu cầu nhất định” [32, tr. Hiểu theo ngôn ngữ Hán Việt, công tác “quản lý” là thực hiện hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau: “quản” và “lý”. Quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì hệ thống ở trạng thái ổn định; Quá trình “lý” gồm việc sửa sang, sắp xếp, đổi mới đưa hệ thống vào thế phát triển.