Khóa luận tốt nghiệp quản lý dạy học môn tiếng việt tại các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số huyện bảo yên tỉnh lào cai

Luận văn tốt nghiệp giáo dục nghiên cứu tốt nghiệp quản lý dạy học môn tiếng việt tại các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số huyện bảo, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản Lý Dạy Học Tiếng Việt Cho Học Sinh Tiểu Học Vùng Dân Tộc Thiểu Số Tại Bảo Yên, Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Lào Cai

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Khái niệm quản lý
• 1.2.2. Các yếu tố của quản lý
• 1.2.3. Biện pháp quản lý

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý dạy học tiếng Việt cho học sinh tiểu học

Quản lý dạy học tiếng Việt cho học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số tại Bảo Yên, Lào Cai là một vấn đề quan trọng trong giáo dục hiện nay. Giáo dục tiếng Việt không chỉ giúp học sinh nắm vững ngôn ngữ mà còn là nền tảng cho việc học các môn học khác. Tuy nhiên, việc quản lý dạy học tiếng Việt tại đây gặp nhiều thách thức do điều kiện kinh tế xã hội và sự khác biệt về ngôn ngữ. Cần có những biện pháp quản lý hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục cho học sinh.

1.1. Tầm quan trọng của giáo dục tiếng Việt cho học sinh tiểu học

Giáo dục tiếng Việt đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển toàn diện cho học sinh. Việc nắm vững tiếng Việt giúp học sinh giao tiếp hiệu quả và tiếp thu kiến thức từ các môn học khác.

1.2. Đặc điểm của học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số

Học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận tiếng Việt do ngôn ngữ mẹ đẻ khác biệt. Điều này ảnh hưởng đến khả năng học tập và giao tiếp của các em trong môi trường học đường.

II. Thách thức trong quản lý dạy học tiếng Việt tại Bảo Yên

Quản lý dạy học tiếng Việt tại Bảo Yên đối mặt với nhiều thách thức. Đầu tiên, điều kiện kinh tế khó khăn khiến phụ huynh không thể đầu tư cho việc học của con em. Thứ hai, sự thiếu hụt giáo viên có trình độ chuyên môn cao trong việc dạy tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số cũng là một vấn đề lớn. Cuối cùng, sự khác biệt về ngôn ngữ giữa giáo viên và học sinh gây khó khăn trong quá trình giảng dạy.

2.1. Khó khăn về điều kiện kinh tế xã hội

Nhiều gia đình ở Bảo Yên sống trong điều kiện kinh tế khó khăn, dẫn đến việc học tập của trẻ em bị ảnh hưởng. Phụ huynh không thể hỗ trợ tài chính cho việc học tiếng Việt của con em mình.

2.2. Thiếu hụt giáo viên có chuyên môn

Số lượng giáo viên dạy tiếng Việt tại các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số còn hạn chế. Nhiều giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về phương pháp dạy tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số.

III. Phương pháp quản lý dạy học tiếng Việt hiệu quả

Để nâng cao chất lượng dạy học tiếng Việt cho học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm việc đào tạo giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất và tăng cường sự hỗ trợ từ cộng đồng. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp học sinh tiếp cận tiếng Việt một cách hiệu quả hơn.

3.1. Đào tạo và phát triển giáo viên

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho giáo viên về phương pháp dạy tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số. Điều này giúp giáo viên nâng cao kỹ năng và kiến thức trong việc giảng dạy.

3.2. Cải thiện cơ sở vật chất trường học

Cần đầu tư vào cơ sở vật chất của các trường tiểu học, tạo điều kiện thuận lợi cho việc dạy và học tiếng Việt. Các trang thiết bị học tập hiện đại sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức dễ dàng hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về quản lý dạy học tiếng Việt tại Bảo Yên đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả có thể nâng cao chất lượng giáo dục. Các trường học đã thực hiện nhiều chương trình hỗ trợ học sinh trong việc học tiếng Việt, từ đó cải thiện kết quả học tập của các em. Kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý dạy học trong giáo dục.

4.1. Các chương trình hỗ trợ học sinh

Nhiều trường đã triển khai các chương trình hỗ trợ học sinh trong việc học tiếng Việt, giúp các em cải thiện khả năng ngôn ngữ và tự tin hơn trong giao tiếp.

4.2. Kết quả đạt được từ nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý dạy học tiếng Việt hiệu quả đã giúp nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số, tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Quản lý dạy học tiếng Việt cho học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số tại Bảo Yên cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để nâng cao chất lượng giáo dục, đảm bảo rằng tất cả học sinh đều có cơ hội học tập và phát triển. Việc này không chỉ giúp nâng cao trình độ tiếng Việt mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ giáo dục

Cần có các chính sách hỗ trợ giáo dục cho học sinh dân tộc thiểu số, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập và phát triển ngôn ngữ.

5.2. Tương lai của giáo dục tiếng Việt tại Bảo Yên

Tương lai của giáo dục tiếng Việt tại Bảo Yên phụ thuộc vào sự quan tâm và đầu tư của các cấp chính quyền. Việc nâng cao chất lượng giáo dục sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 74,2% tổng dân số với 15 dân tộc cùng sinh sống xen kẽ tại 17 xã và 1 thị trấn. Trong bối cảnh có tới 9 trên 18 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn theo Chương trình 135 và tỷ lệ hộ nghèo vượt mức 43%, giáo dục tiểu học đóng vai trò nền tảng quyết định chất lượng nguồn nhân lực tương lai. Tuy nhiên, rào cản ngôn ngữ đang là thách thức lớn nhất khi hơn 95% học sinh tại các xã vùng cao sử dụng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hàng ngày và bước vào lớp 1 với vốn tiếng phổ thông hết sức hạn chế. Việc thiếu hụt năng lực ngôn ngữ không chỉ cản trở khả năng tiếp thu môn Tiếng Việt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập của tất cả các môn học khác.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục tập trung nghiên cứu thực trạng và xây dựng hệ thống biện pháp quản lý dạy học môn Tiếng Việt tại 17 trường tiểu học thuộc 9 xã vùng dân tộc thiểu số huyện Bảo Yên. Mục tiêu then chốt của công trình là tối ưu hóa các chức năng quản lý giáo dục từ cấp Phòng Giáo dục và Đào tạo đến các cơ sở nhà trường nhằm tăng cường năng lực tiếng Việt cho 4.324 học sinh tiểu học vùng khó khăn. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu giai đoạn 2005 - 2010 và khảo sát thực địa trong năm học 2010 - 2011. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi môn Tiếng Việt lên trên 35%, hạ tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 3%, đồng thời giảm tỷ lệ phòng học tạm từ trên 60% xuống dưới 20% trong giai đoạn đổi mới giáo dục địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết quản lý tổ chức hiện đại của Henri Fayol và hệ thống lý luận quản lý giáo dục Việt Nam của các tác giả Đặng Quốc Bảo, Phạm Minh Hạc và Trần Kiểm. Chu trình quản lý được vận hành đồng bộ qua bốn chức năng cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo điều hành và kiểm tra đánh giá. Trong môi trường sư phạm vùng cao, bốn chức năng này được cụ thể hóa thành hoạt động quản lý mục tiêu đào tạo, quản lý kế hoạch dạy học, quản lý giờ lên lớp, quản lý hồ sơ chuyên môn và quản lý kiểm tra đánh giá học sinh.

Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng lý thuyết tiếp thu ngôn ngữ thứ hai kết hợp đặc điểm tâm lý học lứa tuổi học sinh dân tộc thiểu số. Quá trình học tiếng Việt của học sinh vùng cao bản chất là quá trình thụ đắc ngôn ngữ thứ hai, chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi hiện tượng giao thoa ngôn ngữ giữa cấu trúc tiếng mẹ đẻ và tiếng phổ thông. Bốn khái niệm trọng tâm xuyên suốt công trình bao gồm: quản lý giáo dục, quản lý hoạt động dạy học, trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số và tăng cường tiếng Việt.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa số liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết giai đoạn 2005 - 2010 của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Bảo Yên và dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa năm 2011. Mẫu khảo sát được lựa chọn theo phương pháp phân tầng kết hợp thuận tiện, bao gồm 36 cán bộ quản lý (lãnh đạo Phòng, chuyên viên chuyên môn, Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng), 150 giáo viên trực tiếp đứng lớp và 1.700 học sinh tiểu học tại 17 trường vùng khó khăn.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng. Kỹ thuật điều tra bằng phiếu hỏi anket được thiết kế riêng cho từng nhóm đối tượng, kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý địa phương và dự giờ quan sát sư phạm. Dữ liệu định lượng được xử lý bằng các công thức thống kê toán học, trong đó kiểm định Chi bình phương với bậc tự do df = 3 và mức ý nghĩa 0,01 được sử dụng để kiểm tra tính tương quan và độ phân hóa ý kiến giữa cán bộ quản lý và giáo viên. Việc lựa chọn phương pháp này giúp bảo đảm tính khách quan, khoa học và phản ánh trung thực thực trạng quản lý chuyên môn tại địa bàn miền núi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chất lượng học tập môn Tiếng Việt của học sinh dân tộc thiểu số có chuyển biến tích cực nhưng tốc độ cải thiện còn chậm. Giai đoạn 2005 - 2010, tỷ lệ học sinh đạt loại khá và giỏi chỉ tăng từ 23% lên 28%, trong khi tỷ lệ học sinh trung bình luôn chiếm đa số từ 64% đến 67%, và tỷ lệ học sinh yếu dù giảm từ 12% xuống 5% nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ tái mù chữ.

Thứ hai, năng lực sư phạm chuyên biệt của đội ngũ giáo viên vùng cao còn nhiều khoảng trống. Khảo sát 36 cán bộ quản lý cho thấy chỉ có 8,3% giáo viên được đánh giá tốt về năng lực dạy tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số, trong khi có tới 41,7% ở mức trung bình và 11,1% ở mức yếu. Đáng chú ý, 41,7% giáo viên bị đánh giá yếu về khả năng tích hợp giữa tiếng Việt và tiếng mẹ đẻ của học sinh, do phần lớn giáo viên là người miền xuôi chưa thành thạo ngôn ngữ bản địa.

Thứ ba, môi trường giao tiếp và điều kiện học tập của học sinh còn hết sức thiếu thốn. Trong số 1.700 học sinh được khảo sát, chỉ có 32,3% học sinh yêu thích môn Tiếng Việt, thấp hơn nhiều so với môn Toán (50,5%) hay Mỹ thuật và Âm nhạc (48,2%). Chỉ 48,8% học sinh có đủ tài liệu tham khảo và thiết bị học tập; 35,2% được tiếp cận đài phát thanh và 61,1% được xem truyền hình tiếng Việt.

Thứ tư, công tác quản lý chuyên môn còn bộc lộ sự thiếu đồng bộ và bất cập giữa các khâu. Kết quả kiểm định Chi bình phương về quản lý việc soạn bài đạt giá trị 49,54 và quản lý việc dự giờ đạt 17,26, đều vượt xa giá trị tới hạn 11,34 ở mức ý nghĩa 0,01. Điều này chứng minh có sự khác biệt rất lớn mang ý nghĩa thống kê giữa nhận định của cấp quản lý và giáo viên trực tiếp giảng dạy về chất lượng quản lý hồ sơ và nền nếp chuyên môn.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ nguyên nhân kinh tế xã hội và bất cập trong tổ chức dạy học. Tại 9 xã vùng cao Bảo Yên, tỷ lệ hộ nghèo trên 43% cùng địa hình chia cắt khiến các trường phải duy trì nhiều điểm trường lẻ, tỷ lệ phòng học tạm còn trên 60%. Học sinh chủ yếu tư duy bằng tiếng mẹ đẻ theo thói quen trực quan cảm tính, rụt rè khi giao tiếp với người lạ. So sánh với các nghiên cứu quản lý giáo dục tiểu học tại các đô thị phát triển như quận Thủ Đức, quận 11 tại Thành phố Hồ Chí Minh hay quận Hồng Bàng tại Hải Phòng, quản lý dạy học tại Bảo Yên phức tạp hơn nhiều do phải đồng thời giải quyết bài toán phổ cập đúng độ tuổi và bài toán rào cản ngôn ngữ.

Để minh họa trực quan các kết quả này, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện thông qua biểu đồ cột chồng so sánh cơ cấu chất lượng học lực môn Tiếng Việt giai đoạn 2005 - 2010, biểu đồ tròn thể hiện mức độ yêu thích môn học của học sinh, và bảng ma trận chéo kiểm định Chi bình phương phản ánh độ lệch chuẩn ý kiến giữa 36 cán bộ quản lý và 150 giáo viên. Những phát hiện này khẳng định tính cấp thiết phải đổi mới căn bản công tác quản lý chỉ đạo dạy học tiếng Việt tại vùng cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tổ chức bồi dưỡng chuyên sâu năng lực dạy học tiếng Việt như một ngôn ngữ thứ hai cho 100% giáo viên tiểu học vùng khó khăn. Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Bảo Yên chủ trì phối hợp với các cơ sở đào tạo sư phạm triển khai các lớp học tiếng dân tộc địa phương (tiếng Tày, Mông, Dao) và phương pháp sư phạm song ngữ. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ giáo viên có năng lực dạy tiếng Việt cho học sinh dân tộc đạt mức khá giỏi từ 47,2% lên trên 75% trong lộ trình 2 năm học 2011 - 2013.

Thứ hai, mở rộng mô hình trường phổ thông dân tộc bán trú và lớp bán trú dân nuôi tại toàn bộ 17 trường thuộc 9 xã khó khăn. Ban Giám hiệu các trường phối hợp chặt chẽ với chính quyền xã xây dựng môi trường giao tiếp tiếng Việt toàn diện, tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, giúp học sinh tăng thời lượng tương tác ngôn ngữ thêm 3 đến 4 giờ mỗi ngày thông qua các hoạt động tập thể và sinh hoạt bán trú trong giai đoạn 2011 - 2015.

Thứ ba, đầu tư kiên cố hóa cơ sở vật chất và chuẩn hóa trang thiết bị dạy học trực quan. Ủy ban nhân dân huyện Bảo Yên và Phòng Tài chính - Kế hoạch ưu tiên phân bổ ngân sách từ Chương trình 135 và các dự án hỗ trợ trẻ em khó khăn để xóa bỏ trên 60% phòng học tạm, trang bị 100% bộ đồ dùng dạy học Tiếng Việt lớp 1 theo tài liệu Công nghệ Giáo dục cho 28 trường với 46 lớp học trước năm 2014.

Thứ tư, đổi mới quy trình kiểm tra, đánh giá và quản lý giờ lên lớp theo hướng thực chất, linh hoạt. Ban Giám hiệu các trường tiểu học xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng phù hợp với học sinh dân tộc thiểu số, tăng cường sinh hoạt chuyên môn liên trường và điều chỉnh hình thức kiểm tra định kỳ nhằm khích lệ sự tự tin của học sinh ngay từ đầu năm học 2011 - 2012.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo tại các huyện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Luận văn cung cấp khung phân tích thực chứng và các chỉ số thống kê cụ thể để tham mưu chính sách phát triển giáo dục tiểu học cấp huyện.

Thứ hai, Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng các trường tiểu học vùng khó khăn. Tài liệu này đóng vai trò như cẩm nang quản trị chuyên môn, giúp cải tiến quy trình dự giờ, quản lý kế hoạch bài dạy và tổ chức mô hình bán trú tăng cường tiếng Việt hiệu quả.

Thứ ba, giáo viên tiểu học đang công tác tại vùng sâu, vùng xa. Công trình mang lại những hiểu biết sâu sắc về tâm lý ngôn ngữ học sinh dân tộc, các lỗi giao thoa ngôn ngữ thường gặp và kỹ thuật sử dụng đồ dùng trực quan trong từng phân môn Tiếng Việt.

Thứ tư, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục và Giáo dục học. Đề tài cung cấp hệ thống cơ sở lý luận chuẩn mực, phương pháp chọn mẫu phân tầng và quy trình xử lý kiểm định Chi bình phương trong nghiên cứu giáo dục thực nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc dạy học môn Tiếng Việt lại là yếu tố sống còn đối với học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số? Tiếng Việt là công cụ giao tiếp và phương tiện tư duy chính để học sinh tiếp thu mọi môn học trong chương trình giáo dục quốc dân. Nếu không làm chủ được tiếng phổ thông, học sinh dân tộc thiểu số sẽ gặp khó khăn lớn khi đọc hiểu đề bài môn Toán hay các môn Tự nhiên Xã hội, dẫn đến tình trạng chán học, lưu ban và bỏ học sớm.

Rào cản lớn nhất của giáo viên người Kinh khi giảng dạy tại các xã vùng cao huyện Bảo Yên là gì? Khảo sát thực tế cho thấy 41,7% giáo viên gặp khó khăn do không biết tiếng dân tộc bản địa và chưa am hiểu sâu sắc phong tục tập quán địa phương. Sự bất đồng ngôn ngữ khiến giáo viên khó giải thích các khái niệm trừu tượng và hạn chế khả năng tương tác, vận động phụ huynh học sinh phối hợp giáo dục.

Mô hình bán trú dân nuôi đóng góp vai trò cụ thể như thế nào trong việc tăng cường tiếng Việt? Mô hình bán trú tập trung học sinh thuộc nhiều nhóm dân tộc khác nhau cùng sinh hoạt chung dưới một mái trường. Khi không thể dùng tiếng mẹ đẻ riêng biệt để nói chuyện với các bạn dân tộc khác, học sinh bắt buộc phải sử dụng tiếng Việt làm ngôn ngữ giao tiếp chung, từ đó hình thành phản xạ ngôn ngữ tự nhiên mỗi ngày.

Kiểm định Chi bình phương trong nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học gì? Kiểm định với giá trị Chi bình phương đạt 49,54 trong khâu soạn bài và 17,26 trong khâu dự giờ (với mức ý nghĩa 0,01) cho thấy có sự chênh lệch đáng kể giữa đánh giá của nhà quản lý và giáo viên. Kết quả này chứng minh phương thức quản lý hành chính cũ chưa tạo được sự đồng thuận cao và cần chuyển sang quản lý hỗ trợ chuyên môn.

Chương trình Tiếng Việt lớp 1 theo tài liệu Công nghệ Giáo dục triển khai tại Bảo Yên đạt kết quả ra sao? Ngành giáo dục Bảo Yên đã áp dụng tài liệu Công nghệ Giáo dục tại 28 trường tiểu học với 46 lớp và 805 học sinh. Phương pháp này giúp trẻ em dân tộc nắm chắc cấu trúc ngữ âm, đọc thông viết thạo nhanh chóng, giảm thiểu tình trạng tái mù chữ và tạo nền tảng vững chắc cho các lớp học tiếp theo.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt như một ngôn ngữ thứ hai tại các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số.
• Phân tích thực chứng trên 17 trường tiểu học và 1.700 học sinh tại huyện Bảo Yên đã chỉ rõ mối tương quan giữa năng lực quản lý, trình độ giáo viên và chất lượng ngôn ngữ của học sinh.
• Kết quả kiểm định thống kê toán học khẳng định tính cấp thiết phải đổi mới đồng bộ 4 chức năng quản lý giáo dục tại địa phương miền núi.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao, gắn liền với kế hoạch hành động cụ thể và mục tiêu định lượng rõ ràng cho giai đoạn 2011 - 2015.
• Nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách giáo dục vùng cao; các cơ sở giáo dục cần nhanh chóng ứng dụng các biện pháp quản lý đề xuất để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho con em đồng bào dân tộc thiểu số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT TẠI CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC VÙNG DÂN TỘC THIỂU SỐ 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Việc nâng cao chất lượng giáo dục từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm không chỉ của Việt Nam mà của tất cả các nước trên thế giới, nhằm đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội của mỗi quốc gia. Để nâng cao chất lượng giáo dục, vai trò quản lý giáo dục là hết sức quan trọng, đây là vấn đề luôn được các nhà khoa học giáo dục trong và ngoài nước quan tâm. Trong lịch sử giáo dục, ở mỗi thời kỳ phát triển, dưới những góc độ khác nhau, đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu, tìm ra các biện pháp, giải pháp quản lý hữu hiệu để xây dựng được nền giáo dục có chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển của mỗi quốc gia và của thời đại.

Trên cơ sở lý luận của triết học Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học giáo dục Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về lý luận quản lý giáo dục và quản lý dạy học trong nhà trường. Các tác giả tiêu biểu như: Đặng Quốc Bảo, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Văn Lê, Hà Thế Ngữ, Nguyễn Ngọc Quang, Trần Kiểm, Phạm Viết Vượng. Về mặt phương pháp dạy học Tiếng Việt, có một số tài liệu, tác giả đề cập đến như: - Một số vấn đề cơ bản của chương trình giáo dục tiểu học mới- Đỗ Đình Hoan [17]. - Tài liệu tham khảo cho giáo viên và CBQL giáo dục tiểu học về dạy học và phát huy tính tích cực của học sinh trong môn Toán, Tiếng Việt- Bộ GD&ĐT [5].

- Giáo trình phương pháp dạy học Tiếng Việt- Lê Phương Nga, Đỗ Xuân Thảo, Lê Hữu Tỉnh. Tuy nhiên, những tài liệu này chỉ đề cập đến đặc trưng bộ môn Tiếng Việt hoặc phương pháp dạy học Tiếng Việt ở bậc tiểu học nói chung. 6 Ngoài ra, cũng có một số luận văn thạc sỹ đề cập đến phương diện quản lý cấp cơ sở giáo dục quận, huyện như: - Các biện pháp chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn Tiếng Việt bậc tiểu học ở quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh – Trần Thị Sáu (2006) - Biện pháp quản lý hoạt động dạy học đối với trường tiểu học của Phòng giáo dục quận 11 thành phố Hồ Chí Minh- Nguyễn Thanh Tịnh (2006) - Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tiểu học của phòng GD&ĐT quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng- Đặng Minh Hằng (2009). Song, các đề tài trên chỉ đề cập đến mặt lý luận cũng như thực tiễn của vấn đề dạy học chương trình tiểu học hoặc phương pháp dạy học Tiếng Việt nói chung.

Như vậy, nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt là cơ sở để nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học của vùng DTTS, tuy nhiên, các nghiên cứu mà chúng tôi được biết về quản lý dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh tiểu học DTTS hầu như không có, nhất là tại địa bàn một tỉnh miền núi biên giới như ở Lào Cai. Nhưng những công trình nghiên cứu được đề cập ở trên là những tư liệu cần thiết trong quá trình nghiên cứu xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài này. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm quản lý Quản lý là một hiện tượng xã hội, nó xuất hiện rất sớm, ngay từ khi con người bắt đầu hình thành các nhóm để thực hiện những mục tiêu mà họ không thể đạt được với tư cách là những cá thể đơn lẻ, đòi hỏi phải có tổ chức, phải có sự phân công và hợp tác trong lao động.

Nó là một yếu tố cần thiết để phối hợp những nỗ lực cá nhân hướng tới những mục tiêu. Các Mác đã viết: “ Bất cứ một lao động xã hội nào hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở quy mô tương đối lớn đều cần một chừng mực nhất định của sự quản lý. Quản lý xác nhập sự tương hợp giữa các công viêc cá thể nhằm hoàn thành những chức năng chung xuất hiện trong sự vận động các bộ phận riêng rẽ của nó”.[22] 7 Như vậy, bản chất của quản lý lao động là một loại lao động để điều khiển lao động. Xã hội càng phát triển, các loại hình lao động càng phong phú, phức tạp thì hoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng.

Trong nghiên cứu khoa học, có rất nhiều quan niệm về quản lý, theo những cách tiếp cận khác nhau. Từ đó dẫn đến sự phong phú về các quan niệm quản lý. Sau đây là một số khái niệm của các tác giả trong nước và nước ngoài: +Theo tác giả H. Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường trong đó con người có thể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn ít nhất”.

[22] + Theo tác giả Fayon (Pháp): “ Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành công việc bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất”. [13] + Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến”. [31] + Tác giả Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt cho rằng: “Quản lý là môt quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định”. [27] + Tác giả Trần Kiểm khẳng định: “Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội”.

[21] Như vậy, tựu chung lại: Quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích. Từ những các khái niệm về quản lý có thể rút ra một số dấu hiệu bản chất của quản lý như sau: 8 - Quản lý là hoạt động bao trùm mọi mặt đời sống xã hội loài người, nó có vai trò điều khiển quá trình lao động và là phạm trù tồn tại khách quan, là tất yếu của lịch sử. - Quản lý là phương thức tốt nhất để đạt được mục tiêu chung của một nhóm người, một tổ chức, một cơ quan hay nói rộng hơn là một nhà nước. Lao động quản lý là điều kiện quan trọng để làm cho xã hội loài người tốn tại, vận hành và phát triển.

Chức năng quản lý Quản lý một thuộc tính gắn liền với xã hội nên có hai chức năng cơ bản: duy trì và phát triển. Để đảm bảo thực hiện được hai chức năng này, hoạt động quản lý bao gồm bốn chức năng cụ thể: - Lập kế hoạch; - Tổ chức thực hiện kế hoạch; - Lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện kế hoạch; - Kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch. Các chức năng này vừa mang tính độc lập tương đối, vừa liên quan mật thiết với nhau, tạo thành một chu trình quản lý: Sơ đồ 1.1: Quan hệ của các chức năng quản lý: Lập K.chức TH Điều hành 1. Các yếu tố của quản lý Quản lý bao giờ cũng tồn tại với 3 yếu tố: - Chủ thể quản lý: là con người hoặc tổ chức do con người tạo nên, có nhiệm vụ sử dụng các công cụ và phương pháp, đề ra biện pháp quản lý, thực hiện mục tiêu quản lý.

9 - Khách thể quản lý (đối tượng quản lý): Là cái mà chủ thể quản lý tác động vào (tập thể người, nhóm người.) để thực hiện mục tiêu quản lý. Ngoài ra, đối tượng quản lý còn có thể là các vật thể không phải là con người có sẵn trong tự nhiên hoặc do con mgười sáng tạo ra (cây trồng, vật nuôi, nhà xưởng, máy móc. - Mục tiêu quản lý: Chung cho cả đối tượng quản lý và chủ thể QL, là căn cứ để chủ thể QL tạo ra các tác động QL. Mục tiêu QL do chủ thể quản lý đặt ra hoặc yêu cầu của thực tiễn đời sống xã hội mà hình thành.

Mục tiêu có thể định lượng, nhưng cũng có lúc nó mang tính định tính theo chuẩn mực nào đó. Mục tiêu của QL là tạo dựng một môi trường mà trong đó mỗi thành viên có thể hoàn thành được mục đích, nhiệm vụ của mình, của nhóm với các giới hạn về thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn của cá nhân ít nhất. Các yếu tố của quản lý có mối quan hệ qua lại chặt chẽ với nhau và đều nằm trong một môi trường kinh tế xã hội bao gồm mặt bằng dân trí, giáo dục, tâm lý xã hội, phong tục tập quán, văn hoá, luật pháp, các tác động quốc tế. Môi trường này là nguồn thông tin và cũng là cái quyết định trình độ hiệu quả của quản lý.

Ta có thể nghiên cứu quá trình hoạt động quản lý thông qua sơ đồ: Sơ đồ 1.2: Quá trình hoạt động quản lý Công cụ QL Chủ thể Đối tượng Mục tiêu QL QL QL Phương pháp QL MÔI TRƯỜNG QUẢN LÝ 10 1. Biện pháp quản lý a) Biện pháp: Theo từ điển tiếng Việt: “ Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể. b) Biện pháp quản lý: Biện pháp quản lý là cách làm, cách giải quyết những công việc cụ thể của công tác quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý. BPQL là cách thức tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm thực hiện những nhiệm vụ nhất định, để đạt mục đích đã đề ra.

BPQL một mặt xuất phát từ các quy luật kinh tế, quy luật tâm lý xã hội, quy luật tổ chức. và các nguyên tắc quản lý chung, mặt khác, còn thể hiện rõ tính năng động của chủ thể quản lý trong việc lựa chọn và phối hợp đúng đắn các BPQL. Thông thường người ta căn cứ vào các nội dung quản lý để đề ra BPQL phù hợp. Các BPQL thường sử dụng là: - Biện pháp tâm lý: Là biện pháp tác động vào nhận thức con người, làm cho con người nhận thức đúng nhiệm vụ, tự nguyện thực hiện yêu cầu của nhà quản lý, từ đó có thái độ và hành vi phù hợp.

Đặc điểm của biện pháp này là dựa vào các quy luật tâm lý- xã hội để bồi dưỡng tình cảm, xây dựng lòng tin, ý chí nghị lực, tinh thần trách nhiệm trước tập thể, trước uy tín của tổ chức.