Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỰC HÀNH 1. Các khái niệm cơ bản 1.1 Quản lý Quản lý là một thuật ngữ được định nghĩa là “ Tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định” Theo C.Mác: “Quản lý là lao động điều khiển lao động”.Mác – Ăngghen toàn tập, tập 25, phần 2, trang 350). Ông khẳng định “ Bất cứ lao động hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn, đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân…Một nhạc sĩ độc tấu thì điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì phải có nhạc trưởng”.Mác đã lột tả được bản chất của quản lý là một loại hình hoạt động lao động để điều khiển hoạt động lao động khác và là một hoạt động tất yếu vô cùng quan trọng của sự vận động và phát triển của xã hội loài người và khi xã hội loài người phát triển thì sự chuyên môn hóa trong hoạt động lao động ngày càng cao từ đó đòi hỏi hoạt động quản lý cũng phải phát triển theo để phát triển kịp với quan hệ sản xuất mới. Trong xã hội hiện nay hoạt động quản lý đã trở thành một hoạt động phổ biến, mọi nơi, mọi lúc, mọi lĩnh vực và có liên quan đến mọi người và đó là phần sống còn trong sự phát triển cả cộng đồng dựa trên sự phân công và hợp tác để nhằm đạt được mục tiêu chung.
Trong mỗi lĩnh vực khác nhau thì hoạt động quản lý cũng có sự khác nhau với nhiều hình thức phong phú và đa dạng chính vì vậy dẫn đến sự phong phú về các quan niệm quản lý cũng như cách tiếp cận của các tác giả về khái niệm quản lý.Taylor (1856 – 1915) cho rằng “ Quản lý là biết chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”.Koontz, quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của các cá nhân để đạt được mục đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trường trong đó con người có thể đạt được mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất [18]. Theo Henry Fayol (1841 – 1925 ) xuất phát từ nghiên cứu các loại hình quản lý, ông là người đầu tiên phân biệt chúng thành 5 chức năng cơ bản “ kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra”. Ông đã nhấn mạnh đến ý nghĩa của cấu trúc bộ 10 uan van thac si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.co máy tổ chức và khẳng định rằng khi con người lao động hiệp tác thì quan trọng là họ phải xác định rõ công việc mà họ phải hoàn thành.Follet (1868 – 1933) cho rằng trong công việc quản lý cần chú trọng tới người lao động với toàn bộ đời sống của họ, cả yếu tố kinh tế lẫn yếu tố tinh thần và tình cảm.
Theo bà “ Quản lý là nghệ thuật khiến cho công việc được thực hiện thông qua người khác”.N: Quản lý là sự tác động có mục đích đến những tập thể con người để tổ chức và phối hợp hoạt động của họ trong quá trình sản xuất. Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu; quản lý là một hệ thống các quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định” [28]. Tác giả Nguyễn Minh Đạo: “ Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý về các mặt văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội bằng một hệ thống luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng” [12]. Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (Nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến [30].
Theo tác giả Trần Kiểm: Quản lý nhằm phối hợp nỗ lực của nhiều người, sao cho mục tiêu của từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội [23]. Từ các khái niệm trên của các tác giả trong nước cũng như ngoài nước chúng ta thấy rằng đứng trên góc độ và cách tiếp cận khác nhau thì có nhiều các quan niệm khác nhau về quản lý. Song các quan niệm trên đều đi đến thống nhất với quan điểm rằng khi nói đến quản lý bao giờ cũng phải có chủ thể quản lý, là người tiến hành các công việc thông qua quản lý để đạt được một mục đích nhất định và đó chính là cái đích của quá trình quản lý. Chủ thể quản lý bao giờ cũng phải là một con người cụ thể.
Còn “quản lý ai”, “quản lý cái gì”, ta gọi đó là khách thể quản lý. Bên cạnh đó vấn đề quản lí bao giờ cũng có mục đích rõ ràng cho cả chủ thể và khách thể quản lý, nó là cơ sở để định hướng cho các nhà quản lý tiến hành các hoạt động quản lý, đảm bảo đem lại hiệu quả cao nhất trong công tác quản lý. Ngày nay hoạt động quản lý đã phát triển lên một tầm cao mới phù hợp hơn với quá trình phát triển của nhân loại. Quản lý không chỉ còn là một hoạt động khoa học thông thường mà nó còn là một nghệ thuật quản lý.
11 uan van thac si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.co Quản lý dù đứng ở góc độ và phương diện nào thì nó cũng là quá trình tác động gây ảnh hưởng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung, sự tác động trên nhằm hướng tới thực hiện mục tiêu của quản lý đặt ra thông qua các công cụ và phương pháp của nhà quản lý. Từ các quan niệm của các học giả nêu trên, theo tác giả khái niệm quản lý được hiểu như sau: Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lí tới đối tượng quản lý thông qua kế hoạch hóa, tổ chức chỉ đạo, kiểm tra để nhằm đạt đến những mục tiêu của tổ chức. Hoạt động dạy học Dạy học là một hoạt động và là một bộ phận của quá trình sư phạm được tiến hành dưới sự hướng dẫn của người thầy do nhà trường tổ chức nhằm hình thành hệ thống những kiến thức khoa học và kỹ năng thực hành cho người học, để nâng cao trình độ kiến thức và năng lực thực hành cũng như việc phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách. Dạy học là con đường cơ bản quan trọng để thực hiện mục đích giáo dục xã hội.
Học tập là cơ hội quan trọng nhất để giúp mỗi cá nhân hoàn thiện nhân cách của mình. Dạy học là một hoạt động đặc biệt diễn ra ở trong các nhà trường gồm hai hoạt động chủ yếu đó là: hoạt động dạy của người thầy và hoạt động học của học sinh, các hoạt động đó được diễn ra đồng thời và có sự gắn bó mật thiết với nhau. Nếu thiếu một trong hai hoạt động đó thì hoạt động dạy không được diễn ra với ý nghĩa đầy đủ nhất như là một hoạt động sư phạm. Tuy nhiên hai hoạt động này đều chịu sự chi phối bởi mục tiêu dạy học cũng như là phương pháp, phương tiện, nội dung trong quá trình dạy học… Tác giả Phạm Minh Hạc: “ Dạy học là một chức năng xã hội, nhằm truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được, nhằm biến kiến thức kinh nghiệm thành phẩm chất và năng lực cá nhân”[17].
Như vậy, hoạt động dạy học là một trong những hoạt động giao tiếp sư phạm mang ý nghĩa xã hội và chủ thể của hoạt động chính là người dạy và người học, họ tiến hành các hoạt động khác nhau, song tồn tại và phát triển trong cùng một quá trình không hề đối lập nhau mà có sự thống nhất và hỗ trợ cho nhau. Kết quả của người học được đánh giá thông qua việc truyền đạt kiến thức của người thầy và khả năng lĩnh hội chi thức của người trò. Giáo dục trong nhà trường được thực hiện bằng nhiều con đường, trong đó con đường quan trọng là tổ chức dạy học. Hoạt động dạy học là hoạt động mà trong đó dưới sự tổ chức, điều khiển, lãnh đạo của người giáo viên làm cho người học tự giác, tích cực, chủ động nhận thức, học tập của mình nhằm thực hiện những nhiệm vụ dạy học.
12 uan van thac si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.co Hoạt động dạy học là tổng thể của quá trình toàn vẹn với hai thành tố cơ bản là hoạt động dạy và hoạt động học. Quá trình này có mối liên hệ và tương tác với nhau và cùng tuân theo những quy luật nhất định, đồng thời đảm bảo được tính nguyên tắc trong quá trình dạy học. Dạy học, xuất phát từ nhu cầu dạy và nhu cầu học để có khái niệm dạy và học, là hai mặt của một quá trình luôn tác động qua lại, bổ sung cho nhau, thông qua hoạt động chung, thống nhất của thầy và trò, trong đó dưới tác động chủ đạo của thầy là truyền đạt tri thức và trò tiếp nhận tri thức. Được chia thành các giai đoạn phát triển tâm lý tương ứng với từng giai đoạn tâm lý lứa tuổi học trò, để hoạt động dạy phù hợp với hoạt động học, đạt kết quả tốt, trong suốt quá trình dạy học.
Quá trình dạy học nếu thiếu một trong hai thành tố trên đều không tạo thành với tư cách là một quá trình mang tính hệ thống. Kết quả của người học được tạo thành ở trong cả người dạy và người học. Người dạy thông qua hoạt động chỉ đạo, điều khiển quá trình học và sự phản hồi kết quả của người học để có những điều chỉnh, nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình dạy, từ đó chất lượng dạy học sẽ được nâng cao. Ngoài hai thành tố chất lượng và hiệu quả thì chất lượng dạy học còn phụ thuộc vào những thành tố khác như: Nội dung dạy học, hình thức tổ chức dạy học, phương tiện, phương pháp dạy học… Hoạt động dạy học chính là sự thống nhất giữa hoạt động nhận thức mang tính chủ động sáng tạo của người học và sự chỉ đạo trong hoạt động nhận thức đó của người dạy thông qua quá trình dạy học.