Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC THEO CHUẨN ĐẦU RA Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu về dạy học theo chuẩn đầu ra Ngày 5.2006, Bộ giáo dục và đào tạo đã ban hành Quyết định số 16/2006/QĐ - BGD ĐT về chương trình giáo dục phổ thông. Chương trình giáo dục phổ thông được ban hành lần này đã bao gồm chuẩn đầu ra. Để thực hiện chương trình theo chuẩn đầu ra, Bộ giáo dục và đào tạo đã tổ chức biên soạn các tài liệu hướng dẫn thực hiện chuẩn đầu ra với tất cả các môn học.
Từ đây, quản lý nhà trường nói chung và quản lý dạy học nói riêng cần bám sát chuẩn đầu ra. Ở các địa phương trong cả nước đã có những công trình nghiên cứu dạy học theo chuẩn đầu ra như: Tác giả Vũ Nho, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, ở đề tài “Dạy học và kiểm tra đánh giá theo chuẩn” đã phân tích về các loại chuẩn mà các nhà làm công tác giáo dục Châu Âu đang sử dụng như chuẩn tối thiểu, chuẩn thông dụng, chuẩn tối đa; từ đó tác giả Vũ Nho liên hệ với các chuẩn kiến thức, kỹ năng mà dạy học và kiểm tra đánh giá đang sử dụng. Đề tài này kết luận: chúng ta đã xây dựng chương trình và viết sách giáo khoa theo cả ba mức chuẩn (nhận biết, thông hiểu, vận dụng); chúng ta dạy học và kiểm tra đánh giá cũng kết hợp cả ba mức chuẩn. tùy từng vùng miền, tùy từng lớp học cụ thể, người giáo viên sử dụng phối hợp tỷ lệ ba mức chuẩn đó sao cho hiệu quả nhất.
Tác giả Trần Thanh Tịnh, ở luận văn “Quản lý hoạt động dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng ở trường trung học phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Lạng Sơn” đã nghiên cứu về dạy học, dạy học theo chuẩn kiến thức, kỹ năng; thực trạng dạy học ở trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Lạng Sơn; đề xuất một số biện pháp quản lý dạy học theo chuẩn. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Lê Thị Hạnh, ở luận văn “Quản lý hoạt động dạy học ở trường Tiểu học huyện Đông Anh - thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” đã nghiên cứu về hoạt động quản lý dạy học; thực trạng quản lý dạy học ở trường Tiểu học huyện Đông Anh theo hướng yêu cầu đổi mới giáo dục; đề xuất một số biện pháp quản lý dạy học theo yêu cầu đổi mới giáo dục. [27] Theo tác giả Tạ Văn Thành với luận văn “Quản lý quá trình thiết kế chuẩn đầu ra tiếp cận CDIO cho chương trình đào tạo cử nhân thiết kế nội thất tại Trường Đại học Hòa Bình” đã đưa ra được chuẩn đầu ra theo mục tiêu môn học và đề xuất các biện pháp quản lý việc thiết kế chuẩn đầu ra.[39] Các đề tài đã có những nghiên cứu về lý luận dạy học, những điều cơ bản về chuẩn đầu ra trong chương trình giáo dục phổ thông; kiểm tra đánh giá, quản lý dạy học theo chuẩn đầu ra; các đề tài cũng đề xuất các biện pháp nhằm quản lý dạy học theo chuẩn đầu ra trên cơ sở tìm hiểu thực trạng của mỗi đơn vị. Tuy nhiên, các đề tài chưa đưa ra được hệ thống biện pháp thống nhất, toàn diện bám sát quy trình dạy học theo chuẩn đầu ra.
Đặc biệt ở các trường THPT huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình thì vấn đề quản lý dạy học theo chuẩn đầu ra cũng chưa được quan tâm nghiên cứu. Đề tài này sẽ nghiên cứu về lý luận dạy học theo chuẩn đầu ra ở trường THPT; đánh giá thực trạng và đưa ra biện pháp (mang tính hệ thống bám theo quy trình dạy học) của hiệu trưởng nhằm quản lý hoạt động dạy học theo chuẩn đầu ra ở các trường THPT huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý Trước yêu cầu của xã hội loài người, sự phân công và hợp tác trong lao động trở thành một xu thế tất yếu có tính quyết định đến sự tiến bộ của xã hội.
Đó cũng chính là nguồn gốc của hoạt động quản lý. Khái niệm quản lý được sử dụng trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, hoạt động quản lý được hình thành từ sự xuất hiện của tổ chức cộng đồng với nhu cầu hướng tới đạt hiệu quả tốt hơn. Do đó xuất hiện người quản lý và sự quản lý. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo từ điển tiếng Việt: “Quản lý là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định”.
Theo khía cạnh khác “Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo yêu cầu nhất định”. Theo tác giả Nguyễn Quốc Bảo, thì quản lý gồm hai quá trình: quản và lý kết hợp lại với nhau. Quá trình “quản” gồm coi sóc, giữ gìn, duy trì hệ thống ở trạng thái ổn định; quá trình “lý” gồm sửa sang, sắp xếp, đổi mới đưa tổ chức vào thế phát triển. Vì thế, quá trình quản và quá trình lý cần được phối hợp với nhau một cách nhuần nhuyễn để đưa tổ chức đạt được mục tiêu, giúp tổ chức vừa ổn định, nhưng phải đạt tới sự phát triển.
Do đó, trong “quản” phải có “lý” và ngược lại trong “lý” phải có “quản”. Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Quản lý là sự tác động có tính định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức. Tuy nhiên có nhiều định nghĩa về quản lý song có thể hiểu: Quản lý là tác động có ý thức, hợp quy luật của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra của tổ chức. Qua định nghĩa quản lý ta thấy: Quản lý thể hiện mối quan hệ giữa đối tượng quản lý và chủ thể quản lý, đây là mối liên hệ giữa ra lệnh và phục tùng, không đồng cấp và có tính bắt buộc.
Chủ thể quản lý đề ra mục tiêu dẫn dắt, điều khiển các đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu định sẵn. Cơ chế quản lý là những phương thức mà nhờ đó hoạt động quản lý được thực hiện và quan hệ tương tác, qua lại giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lý được vận hành và điều chỉnh. Mục tiêu chung cho cả đối tượng quản lý và chủ thể quản lý là căn cứ chủ thể quản lý tạo ra hoạt động quản lý. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Công cụ quản lý là các phương tiện (bao gồm khách quan và chủ quan) mỗi chủ thể quản lý dùng nó để tác động vào quá trình quản lý thông qua chức năng quản lý bao gồm: Chế định luật là chính sách quy định về mục tiêu; về nội dung; về phương pháp; về tổ chức thực hiện; các chính sách; chế độ quy định đối với các hoạt động trong hoạt động quản lý.
Các chế định được xây dựng từ các quy luật khách quan của sự vận động và phát triển xã hội. Do đó, quản lý là tác động mang tính chủ quan của chủ thể quản lý nhưng phải phù hợp với quy luật khách quan. Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 1. Quản lý giáo dục Quản lý giáo dục là một khoa học quản lý chuyên ngành được nghiên cứu trên nền tảng của khoa học quản lý nói chung.
Cũng giống như quản lý, quản lý giáo dục cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Ở đây tôi chỉ đề cập tới khái niệm giáo dục trong phạm vi quản lý một hệ thống giáo dục nói chung mà hạt nhân của hệ thống là các cơ sở trường học. Theo Trần Kiểm: “Quản lý giáo dục thực chất là những tác động của chủ thể quản lý vào quá trình giáo dục nhằm hình thành và phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường”. Theo Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất”.
Như vậy, quản lý giáo dục thực chất là một quá trình tác động có định hướng của nhà quản lý trong việc vận hành những nguyên lý, phương pháp chung nhất của khoa học quản lý vào lĩnh vực giáo dục nhằm đạt được những mục tiêu giáo dục đã đề ra. Những tác động đó, thực chất là những tác động khoa học đến nhà trường, làm cho nhà trường tổ chức một cách khoa học, có kế hoạch quá trình dạy học - giáo dục theo mục tiêu đào tạo. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cụ thể hơn, quản lý giáo dục bao gồm hai cấp độ sau: Phải có chủ thể quản lý giáo dục, ở cấp vĩ mô là quản lý của Nhà nước mà các cơ quan trực tiếp quản lý là Bộ giáo dục và đào tạo, Sở giáo dục và đào tạo và Phòng giáo dục. Phải có hệ thống tác động quản lý theo nội dung, chương trình, kế hoạch thống nhất từ trung ương đến địa phương nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục trong mỗi giai đoạn cụ thể.
Ở cấp vi mô là hoạt động quản lý của hiệu trưởng các trường học. Phải có một lực lượng những người làm công tác giáo dục với hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật tương ứng và đông đảo các em học sinh. Dù ở cấp độ nào chúng ta cũng thấy rõ bốn yếu tố của quản lý giáo dục, đó là: chủ thể quản lý, đối tượng bị quản lý, khách thể quản lý và mục tiêu quản lý. Rõ ràng bốn yếu tố vừa nêu cũng nằm trong hệ thống lý luận chung về quản lý.
Quản lý nhà trường Theo Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý quản lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và đối với từng học sinh”. Quản lý nhà trường phổ thông trước hết là quản lý hoạt động dạy và học, đưa hoạt động đó từ trạng thái này đến trạng thái khác để dần tiến tới mục tiêu giáo dục.