Luận Văn Thạc Sĩ: Quản Lý Hoạt Động Dạy Học Phát Triển Năng Lực Học Sinh THPT Kiến Xương, Thái Bình

Luận văn thạc sĩ phân tích quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh tại các trường trung học phổ thông Kiến Xương, Thái Bình.

• Tác giả: Nguyễn Minh Tuân
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Lệ Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Hoạt Động Dạy Học Theo Định Hướng Phát Triển Năng Lực Học Sinh Các Trường Trung Học Phổ Thông Huyện Kiến Xương, Tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Các khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.2.1. Dạy học ở trường THPT
• 1.2.2. Năng lực, năng lực của học sinh, phát triển năng lực học sinh
• 1.2.3. Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS trường trung học phổ thông
• 1.3. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường trung học phổ thông
• 1.3.1. Đặc điểm của học sinh THPT
• 1.3.2. Mục tiêu của dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường trung học phổ thông
• 1.3.3. Nội dung của DH theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường THPT
• 1.3.4. Phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường THPT
• 1.3.5. Hình thức tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường THPT
• 1.3.6. Đánh giá kết quả DH theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường THPT
• 1.4. Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường trung học phổ thông
• 1.4.1. Quản lý thực hiện mục tiêu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 1.4.2. Quản lý thực hiện nội dung, chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường trung học phổ thông
• 1.4.3. Quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường trung học phổ thông
• 1.4.4. Quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên
• 1.4.5. Quản lý hoạt động học của học sinh trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực
• 1.4.6. Quản lý sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học theo yêu cầu phát triển năng lực học sinh trường trung học phổ thông
• 1.4.7. Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường trung học phổ thông
• 1.5.1. Yếu tố thuộc về chủ thể quản lý
• 1.5.2. Các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý
• 1.5.3. Các yếu tố thuộc về môi trường quản lý
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CÁC TRƯỜNG THPT HUYỆN KIẾN XƯƠNG TỈNH THÁI BÌNH
• 2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội, giáo dục huyện Kiến Xương
• 2.1.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.1.2. Khái quát về giáo dục THPT huyện Kiến Xương
• 2.2. Khái quát về tổ chức nghiên cứu thực trạng
• 2.2.1. Mục đích khảo sát
• 2.2.2. Nội dung khảo sát
• 2.2.3. Đối tượng, địa bàn khảo sát
• 2.2.4. Phương pháp khảo sát
• 2.3. Thực trạng dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THPT huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình
• 2.3.1. Thực trạng thực hiện mục tiêu DH theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THPT
• 2.3.2. Thực trạng nội dung dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THPT huyện Kiến Xương tỉnh Thái Bình
• 2.3.3. Thực trạng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THPT huyện Kiến Xương tỉnh Thái Bình
• 2.3.4. Thực trạng hình thức tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THPT huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình
• 2.3.5. Thực trạng đánh giá kết quả dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THPT huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình
• 2.4. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THPT huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình
• 2.4.1. Thực trạng quản lý thực hiện mục tiêu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 2.4.2. Thực trạng quản lý thực hiện nội dung, chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS các trường THPT huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình
• 2.4.3. Thực trạng quản lý phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực HS các trường THPT
• 2.4.4. Thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy theo định hướng phát triển năng lực học sinh của giáo viên
• 2.4.5. Thực trạng quản lý hoạt động học của học sinh theo định hướng phát triển năng lực các trường THPT huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình
• 2.4.6. Thực trạng quản lý sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học theo yêu cầu phát triển năng lực học sinh các trường THPT huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình
• 2.4.7. Thực trạng quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực
• 2.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THPT huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình
• 2.5.1. Thực trạng các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến quản lí dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 2.5.2. Thực trạng các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến quản lí dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 2.6. Đánh giá chung về thực trạng
• 2.6.1. Nguyên nhân của thực trạng
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN KIẾN XƯƠNG TỈNH THÁI BÌNH
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu
• 3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống
• 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, khả thi
• 3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa
• 3.2. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các Trường trung học phổ thông huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình
• 3.2.1. Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lí, giáo viên về dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 3.2.2. Chỉ đạo bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh cho đội ngũ giáo viên các trường trung học phổ thông
• 3.2.3. Chỉ đạo giáo viên đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học
• 3.2.4. Tăng cường kiểm tra, giám sát và điều chỉnh việc thực hiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 3.2.5. Đầu tư và chỉ đạo khai thác, sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị dạy học phục vụ dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
• 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
• 3.4.1. Khái quát chung về quá trình khảo nghiệm
• 3.4.2. Kết quả khảo nghiệm
• 3.5. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về luận văn

Luận văn thạc sĩ quản lý dạy học phát triển năng lực học sinh THPT Kiến Xương, Thái Bình được thực hiện nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tác giả đã chỉ ra rằng, việc phát triển năng lực học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng của giáo dục hiện đại. Luận văn không chỉ tập trung vào lý thuyết mà còn khảo sát thực trạng tại các trường THPT trong huyện Kiến Xương. Từ đó, đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học, phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông mới.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc quản lý dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Đảng và Nhà nước đã xác định giáo dục là một trong những yếu tố then chốt trong việc phát triển nguồn nhân lực. Luận văn nhấn mạnh rằng, việc quản lý giáo dục cần phải được đổi mới để đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới, từ đó nâng cao chất lượng dạy học tại các trường THPT.

1.2. Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính của luận văn là nghiên cứu và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Tác giả mong muốn thông qua việc khảo sát thực trạng, có thể đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng dạy học tại các trường THPT huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Điều này không chỉ giúp cải thiện năng lực học sinh mà còn góp phần vào sự phát triển chung của giáo dục địa phương.

II. Cơ sở lý luận về quản lý dạy học

Chương này trình bày các khái niệm cơ bản liên quan đến quản lý dạy học và phát triển năng lực học sinh. Tác giả đã tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước để làm rõ vai trò của quản lý giáo dục trong việc nâng cao chất lượng dạy học. Đặc biệt, việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và đổi mới nội dung chương trình là rất cần thiết để đáp ứng yêu cầu của học sinh trong thời đại mới.

2.1. Các khái niệm cơ bản

Luận văn định nghĩa rõ ràng các khái niệm như năng lực học sinh, quản lý hoạt động dạy học, và phương pháp dạy học. Tác giả nhấn mạnh rằng, việc hiểu rõ các khái niệm này là cơ sở để thực hiện các biện pháp quản lý hiệu quả. Đặc biệt, năng lực học sinh không chỉ bao gồm kiến thức mà còn là kỹ năng và thái độ, điều này đòi hỏi sự thay đổi trong cách thức dạy học và quản lý giáo dục.

2.2. Đặc điểm của học sinh THPT

Học sinh THPT có những đặc điểm tâm lý và xã hội riêng biệt, điều này ảnh hưởng đến cách thức quản lý dạy học. Luận văn chỉ ra rằng, việc nắm bắt được những đặc điểm này sẽ giúp giáo viên và cán bộ quản lý có những phương pháp dạy học phù hợp hơn. Tác giả cũng nhấn mạnh rằng, việc phát triển năng lực học sinh cần phải gắn liền với thực tiễn cuộc sống và nhu cầu xã hội.

III. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học

Chương này phân tích thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại các trường THPT huyện Kiến Xương. Tác giả đã tiến hành khảo sát và thu thập dữ liệu từ giáo viên, học sinh và cán bộ quản lý để đánh giá hiệu quả của các biện pháp hiện tại. Kết quả cho thấy, nhiều trường vẫn còn gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học mới và quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

3.1. Thực trạng dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Kết quả khảo sát cho thấy, việc thực hiện mục tiêu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh còn nhiều hạn chế. Nhiều giáo viên vẫn áp dụng phương pháp dạy học truyền thống, chưa chú trọng đến việc phát triển kỹ năng và năng lực tự học của học sinh. Điều này dẫn đến việc học sinh không phát huy được hết tiềm năng của mình trong quá trình học tập.

3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học

Luận văn chỉ ra rằng, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học, bao gồm yếu tố chủ quan và khách quan. Yếu tố chủ quan liên quan đến năng lực của cán bộ quản lý và giáo viên, trong khi yếu tố khách quan bao gồm cơ sở vật chất và chính sách giáo dục. Việc nhận diện rõ các yếu tố này sẽ giúp đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả hơn trong tương lai.

IV. Biện pháp quản lý hoạt động dạy học

Chương cuối cùng của luận văn đề xuất các biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Tác giả nhấn mạnh rằng, việc tổ chức các khóa bồi dưỡng cho giáo viên và cán bộ quản lý là rất cần thiết. Đồng thời, cần có sự đầu tư vào cơ sở vật chất và thiết bị dạy học để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

4.1. Tổ chức bồi dưỡng cho giáo viên

Một trong những biện pháp quan trọng là tổ chức các khóa bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáo viên. Điều này không chỉ giúp giáo viên cập nhật kiến thức mới mà còn nâng cao kỹ năng dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Tác giả đề xuất các chương trình bồi dưỡng cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của giáo viên và học sinh.

4.2. Đầu tư cơ sở vật chất

Đầu tư vào cơ sở vật chất và thiết bị dạy học là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học. Luận văn đề xuất cần có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý để cải thiện điều kiện học tập cho học sinh. Việc trang bị đầy đủ thiết bị dạy học hiện đại sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng các phương pháp dạy học mới, từ đó phát triển năng lực học sinh một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục trở thành nhiệm vụ chiến lược hàng đầu tại Việt Nam. Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã khẳng định bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt từ nền giáo dục chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác quản trị trường học: người hiệu trưởng không thể duy trì phương thức quản lý hành chính truyền thống mà phải chuyển trọng tâm sang quản lý hoạt động dạy học theo định hướng chuẩn đầu ra.

Huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình là một địa bàn nông nghiệp đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng tổng giá trị sản xuất bình quân đạt 9,85%/năm và dân số khoảng 241.000 người. Đứng trước yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương, 5 trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện đã từng bước thực hiện đổi mới giáo dục. Tuy nhiên, công tác quản lý điều hành hoạt động chuyên môn tại các nhà trường còn bộc lộ nhiều điểm lúng túng, chưa theo kịp tốc độ đổi mới chương trình.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục với đề tài "Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THPT huyện Kiến Xương tỉnh Thái Bình" do tác giả Nguyễn Minh Tuân thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Đỗ Lệ Hà tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề: Làm thế nào để tối ưu hóa hiệu quả quản lý dạy học của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng các tiêu chuẩn của chương trình giáo dục phổ thông mới. Phạm vi khảo sát thực tiễn được tiến hành tại 4 trường trung học phổ thông công lập thuộc huyện Kiến Xương trong khung thời gian từ tháng 8/2019 đến tháng 5/2020. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập hệ thống giải pháp quản trị đồng bộ, giúp nâng cao chỉ số đánh giá năng lực học sinh thêm từ 15% đến 20% và chuẩn hóa 100% quy trình xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng các lý thuyết giáo dục và khoa học quản trị hiện đại. Trọng tâm là thuyết giáo dục lấy người học làm trung tâm của nhà giáo dục John Dewey (1859 - 1952), trong đó nhấn mạnh việc tổ chức nhà trường thành môi trường dân chủ, khuyến khích tính tự chủ, sáng tạo và biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp lý thuyết quản lý chức năng kinh điển của Henri Fayol và Frederic Winslow Taylor nhằm chuẩn hóa quy trình 4 chức năng cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá trong quản trị trường học. Cơ sở lý luận về dạy học phát triển năng lực được kế thừa từ các công trình của Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, xác định việc dạy học không dừng lại ở mức độ truyền thụ tri thức mà mở rộng sang rèn luyện khả năng hành động, giải quyết vấn đề thực tiễn.

Luận văn làm sáng tỏ 4 khái niệm nền tảng:

• Dạy học định hướng phát triển năng lực: Quá trình tổ chức các hoạt động học tập có chủ đích nhằm hình thành và phát triển tổ hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ và động cơ của học sinh để giải quyết hiệu quả các tình huống thực tế.
• Quản lý hoạt động dạy học: Hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch và hợp quy luật của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) đến khách thể quản lý (giáo viên, học sinh và các nguồn lực sư phạm) nhằm đạt mục tiêu giáo dục.
• Năng lực học sinh THPT: Bao gồm 3 nhóm năng lực chung (tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo) kết hợp cùng 7 năng lực chuyên môn cốt lõi (ngôn ngữ, tính toán, khoa học, công nghệ, tin học, thẩm mỹ, thể chất).
• Kiểm tra đánh giá theo năng lực: Phương thức đánh giá phối hợp giữa quá trình và kết quả đầu ra, chú trọng khả năng vận dụng tri thức vào bối cảnh thực tiễn thay vì chỉ kiểm tra ghi nhớ lý thuyết thuần túy.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra bằng bảng hỏi trên cỡ mẫu khảo sát đại diện gồm 24 cán bộ quản lý, 185 giáo viên và 420 học sinh tại 4 trường trung học phổ thông công lập huyện Kiến Xương (THPT Bình Thanh, THPT Chu Văn An, THPT Bắc Kiến Xương, THPT Nguyễn Du). Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính khách quan và cân bằng giữa các tổ chuyên môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội cũng như các khối lớp 10, 11 và 12.

Để kiểm chứng tính xác thực của dữ liệu, tác giả tiến hành dự giờ quan sát sư phạm 32 tiết dạy, phỏng vấn sâu 15 chuyên gia giáo dục và cán bộ chỉ đạo chuyên môn thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Bình. Toàn bộ dữ liệu định lượng được xử lý thông qua các thuật toán toán học thống kê trên phần mềm chuyên dụng. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê là nhằm lượng hóa chính xác giá trị điểm trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (SD) và kiểm định mức độ tương quan Pearson giữa mức độ nhận thức và hiệu quả thực thi, đảm bảo hệ số độ tin cậy Cronbach's Alpha đạt trên 0,82. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ theo 3 giai đoạn từ tháng 8/2019 đến tháng 5/2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng tại 4 trường THPT huyện Kiến Xương tỉnh Thái Bình mang lại những phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, mức độ nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về tầm quan trọng của dạy học phát triển năng lực đạt mức cao với điểm trung bình 4,25/5,0 (tương đương 85,0%). Tuy nhiên, tỷ lệ giáo viên chuyển hóa thành công mục tiêu phát triển năng lực vào cấu trúc giáo án thực tế chỉ đạt 64,8%, bộc lộ khoảng cách đáng kể giữa nhận thức lý luận và kỹ năng thiết kế sư phạm.

Thứ hai, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực còn mang tính hình thức. Tỷ lệ tiết học sử dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dự án và làm việc nhóm chỉ chiếm khoảng 41,2%. Trong khi đó, các phương pháp truyền thống như thuyết trình và giảng giải một chiều vẫn chiếm tỷ trọng tới 58,8% thời lượng trên lớp.

Thứ ba, công tác kiểm tra, đánh giá có sự chuyển biến nhưng chưa đồng bộ. Đánh giá thường xuyên chú trọng sự tiến bộ của học sinh mới đạt mức trung bình 3,42/5,0. Khoảng 68,5% các đề kiểm tra định kỳ vẫn tập trung đo lường mức độ ghi nhớ và tái hiện kiến thức, chỉ có 31,5% câu hỏi hướng đến đánh giá năng lực tư duy bậc cao và vận dụng thực tiễn.

Thứ tư, hiệu quả khai thác cơ sở vật chất và thiết bị dạy học hiện đại còn thấp. Tỷ lệ giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng phòng học bộ môn chuyên biệt thường xuyên trong các tiết dạy chỉ đạt khoảng 45,6%, trong khi 54,4% số tiết dạy thực hành vẫn phải sử dụng phương tiện trực quan cơ bản hoặc dạy chay do thiếu trang thiết bị đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ áp lực thi cử định kỳ theo cấu trúc điểm số truyền thống, khiến giáo viên ngại thay đổi và có xu hướng dạy học vì mục tiêu điểm số trước mắt. Thêm vào đó, đội ngũ cán bộ quản lý trường học chủ yếu dành từ 65% đến 70% thời gian cho công tác hành chính sự vụ, chưa thực sự đầu tư thời gian thỏa đáng cho hoạt động sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học.

Khi đối chiếu với công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Trần Trung Dũng (2016) về quản lý dạy học tại các trường phổ thông Bắc Trung Bộ, kết quả nghiên cứu tại Kiến Xương cho thấy tính tương đồng cao về các điểm nghẽn trong khâu kiểm tra đánh giá và kỹ năng ứng dụng công nghệ của giáo viên. Các dữ liệu khảo sát trong luận văn được hệ thống hóa trực quan thông qua 18 bảng số liệu thống kê chi tiết và 2 sơ đồ phân tích tương quan chức năng quản lý. Biểu đồ khảo nghiệm khẳng định mối tương quan thuận mạnh mẽ giữa chất lượng chỉ đạo chuyên môn của hiệu trưởng với mức độ tích cực học tập của học sinh (hệ số tương quan r = 0,76). Việc chuyển đổi mô hình quản trị từ kiểm soát quy trình sang dẫn dắt, tạo động lực là chìa khóa then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực trạng và nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu, tính hệ thống, tính khả thi, luận văn đề xuất hệ thống 5 biện pháp quản lý trọng tâm:

• Tổ chức nâng cao nhận thức và tư duy giáo dục: Hiệu trưởng chủ trì tổ chức 100% các chuyên đề bồi dưỡng chính trị, quán triệt Nghị quyết 29-NQ/TW và Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 cho cán bộ quản lý, giáo viên ngay từ đầu mỗi năm học. Target metric: 100% cán bộ giáo viên đạt kết quả kiểm tra nhận thức loại Giỏi. Timeline: Tháng 8 và tháng 9 hằng năm. Chủ thể thực hiện: Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp với Công đoàn cơ sở.
• Chỉ đạo bồi dưỡng nâng cao năng lực sư phạm cho đội ngũ giáo viên: Đổi mới hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học, tổ chức tối thiểu 4 đợt tập huấn chuyên sâu/năm về kỹ thuật dạy học vi mô, phương pháp dạy học STEM và thiết kế chủ đề tích hợp liên môn. Target metric: Nâng tỷ lệ giáo viên dạy giỏi cấp trường đạt trên 75%. Timeline: Triển khai xuyên suốt năm học 2020 - 2022. Chủ thể thực hiện: Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn và Tổ trưởng chuyên môn.
• Chỉ đạo đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học: Yêu cầu giáo viên chuyển đổi tối thiểu 50% số tiết học sang hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo, thảo luận nhóm và học tập gắn với di sản văn hóa, kinh tế địa phương. Target metric: 100% học sinh tham gia ít nhất 2 dự án học tập thực tiễn/học kỳ. Timeline: Giai đoạn 2020 - 2023. Chủ thể thực hiện: Giáo viên bộ môn phối hợp với Đoàn Thanh niên.
• Tăng cường kiểm tra, giám sát và đổi mới đánh giá học sinh: Xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa theo 4 mức độ nhận thức (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao), thiết lập hồ sơ đánh giá quá trình và nhật ký học tập điện tử. Target metric: Đạt 100% đề kiểm tra định kỳ phân loại chính xác năng lực người học. Timeline: Bắt đầu từ học kỳ 1 năm học 2020 - 2021. Chủ thể thực hiện: Ban Khảo thí và Đảm bảo chất lượng giáo dục nhà trường.
• Đầu tư hiện đại hóa và khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học: Tối ưu hóa nguồn ngân sách giáo dục và huy động nguồn lực xã hội hóa để nâng cấp hệ thống máy chiếu, mạng internet cáp quang và bổ sung trang thiết bị thí nghiệm thực hành. Target metric: Đạt tỷ lệ khai thác phòng học bộ môn trên 85% công suất thiết kế. Timeline: Lộ trình 3 năm (2020 - 2023). Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng và Tổ Quản trị thiết bị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng sâu sắc, là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý trường THPT (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn): Cung cấp cẩm nang thực hành quản trị chuyên môn, khung kế hoạch hành động chi tiết và quy trình chuẩn để đánh giá giờ dạy theo tiêu chí phát triển năng lực, giúp nâng cao chỉ số hiệu quả quản lý giáo dục tại đơn vị.
• Giáo viên các trường trung học phổ thông: Nắm bắt phương pháp chuyển đổi mục tiêu bài dạy thành các hoạt động học tập tương tác, phương pháp thiết kế công cụ kiểm tra đánh giá quá trình và kỹ thuật xây dựng ma trận đề kiểm tra định hướng năng lực.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Quản lý giáo dục và Sư phạm: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh, bộ công cụ khảo sát thực trạng chuẩn hóa và phương pháp xử lý số liệu bằng toán thống kê mẫu mực trong nghiên cứu khoa học giáo dục.
• Cơ quan quản lý giáo dục cấp Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo: Sử dụng nguồn số liệu thực tiễn và các đề xuất khoa học làm căn cứ xây dựng kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo, phân bổ kinh phí đầu tư cơ sở vật chất cho các trường học khu vực nông thôn đồng bằng sông Hồng.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Điểm khác biệt cốt lõi giữa quản lý dạy học truyền thống và quản lý theo định hướng phát triển năng lực là gì?
Quản lý truyền thống tập trung kiểm soát việc thực hiện nội dung kiến thức sách giáo khoa và quản trị các yếu tố đầu vào mang tính hành chính. Ngược lại, quản lý dạy học định hướng năng lực tập trung điều khiển kết quả đầu ra, trao quyền tự chủ chuyên môn cho giáo viên và khuyến khích học sinh vận dụng tri thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn.

Câu hỏi 2: Khảo sát tại 4 trường THPT huyện Kiến Xương cho thấy khó khăn lớn nhất của giáo viên là gì?
Khoảng 63,5% giáo viên được khảo sát chia sẻ rằng khó khăn lớn nhất nằm ở kỹ năng thiết kế các tình huống thực tiễn và xây dựng tiêu chí đánh giá năng lực trong bối cảnh sĩ số lớp học đông (từ 40 đến 45 học sinh/lớp), cùng với áp lực chuẩn bị cho các kỳ thi chuẩn hóa quốc gia.

Câu hỏi 3: Luận văn đã sử dụng phương pháp chọn mẫu và phân tích số liệu như thế nào để đảm bảo tính khách quan?
Tác giả đã triển khai phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên trên 629 đối tượng (24 CBQL, 185 GV, 420 HS) tại 4 trường công lập. Số liệu được mã hóa và phân tích bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng nhằm tính toán độ lệch chuẩn, kiểm định tương quan Pearson và đo lường độ tin cậy với hệ số Cronbach's Alpha > 0,82.

Câu hỏi 4: Các giải pháp do luận văn đề xuất đã được kiểm chứng về tính khả thi như thế nào?
Kết quả lấy ý kiến khảo nghiệm 209 cán bộ quản lý và giáo viên cho thấy tính cần thiết của 5 biện pháp đạt điểm trung bình 4,45/5,0 và tính khả thi đạt 4,18/5,0. Sự tương đồng cao này khẳng định các giải pháp hoàn toàn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và năng lực thực tế của các trường THPT huyện Kiến Xương.

Câu hỏi 5: Làm thế nào để giải quyết mâu thuẫn giữa dạy học phát triển năng lực và áp lực điểm số thi cử hiện nay?
Hiệu trưởng cần chỉ đạo đồng bộ việc đổi mới phương pháp giảng dạy gắn liền với đổi mới cấu trúc đề kiểm tra. Khi bài kiểm tra định kỳ tích hợp từ 30% đến 50% câu hỏi đánh giá năng lực vận dụng, việc rèn luyện tư duy thực hành sẽ trực tiếp nâng cao kết quả học tập và điểm số thi cử của học sinh.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh tại trường THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
• Nghiên cứu phản ánh trung thực bức tranh thực trạng tại 4 trường THPT huyện Kiến Xương giai đoạn 2019 - 2020 với đầy đủ các ưu điểm và 4 hạn chế cốt lõi.
• Đề xuất hệ thống 5 biện pháp quản lý khả thi, đồng bộ từ khâu nâng cao nhận thức, bồi dưỡng chuyên môn, đổi mới phương pháp đến hiện đại hóa cơ sở vật chất.
• Khảo nghiệm thực tế khẳng định mức độ cần thiết (Mean = 4,45) và tính khả thi (Mean = 4,18) của các giải pháp đề xuất đạt mức độ rất cao.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học chuẩn mực và bộ chỉ số tham chiếu tin cậy cho các nhà quản trị giáo dục phổ thông.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã chuyển hóa các yêu cầu trừu tượng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 thành quy trình quản lý cụ thể, rõ người, rõ việc và có thể lượng hóa chính xác. Lộ trình triển khai ứng dụng kết quả nghiên cứu cần được thực hiện ngay trong giai đoạn 2020 - 2025 tại các trường THPT huyện Kiến Xương và nhân rộng ra toàn tỉnh Thái Bình. Các nhà quản lý giáo dục, quý thầy cô giáo và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn công trình để cùng kiến tạo môi trường giáo dục phát triển năng lực toàn diện cho thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Vấn đề về “Quản lý và quản lý hoạt động dạy - học” luôn được các nhà khoa học trong nước cũng như trên thế giới quan tâm và nghiên cứu. Ban đầu cơ sở lý luận về dạy học, quản lý hoạt động dạy-học chỉ thể hiện dưới dạng một số ý tưởng của những nhà triết học, sau đó dần dần phát triển và hoàn thiện hơn.

Gần đây đã chú ý bàn luận về hiệu quả của quản lý nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng. Quản lý hoạt động dạy-học là nhiệm vụ trọng tâm của người quản lý các cơ sở giáo dục, đồng thời cũng là nội dung quan trọng nhất trong công tác quản lý trường học. Vấn đề nghiên cứu này hiện nay được đề cập trong các công trình nghiên cứu khoa học, giáo trình giảng dạy của các trường đại học sư phạm, các luận văn chuyên ngành quản lý giáo dục. Cụ thể: Đầu thế kỉ XX, dưới sự tác động, ảnh hưởng của tiến bộ khoa học-kĩ thuật cũng như sự phát triển của các trào lưu dân chủ, sự nhận thức về hoạt động dạy-học trong nhà trường có những bước phát triển mới.

Nhà giáo dục người Mỹ John Dewey (1859 - 1952) đã phê phán cách thức tổ chức hoạt động dạy-học áp đặt, thiếu động lực phát triển các kĩ năng giao tiếp của HS, ông viết: “Đa số trường học vận dụng những phương pháp có khuynh hướng khuyến khích chủ nghĩa cá nhân, buộc tất cả HS trong lớp phải đồng loạt đọc cùng những cuốn sách như nhau và đọc thuộc lòng những bài học giống hệt nhau. Trong hoàn cảnh đó, trẻ sẽ mất dần những động lực giao tiếp và người thầy sẽ không thể tận dụng được những nhu cầu tự nhiên của đứa trẻ như cho, làm và phục vụ” [36, tr. Nhà giáo dục J.Dewey đã đề xuất thành lập nhà trường tích cực hướng vào người học, lấy quá trình học tập của người học làm trung tâm; nhằm khuyến khích tính học tập, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của người học. Bởi hoạt động học là của cá nhân người học, trên cơ sở vận dụng kiến thức, phân tích kinh nghiệm để đáp ứng những yêu cầu của nhiệm vụ học tập chứ không thể thụ động chờ đợi sự truyền đạt từ người dạy.

Hoạt động dạy-học lấy người học làm trung tâm dựa trên hai nguyên tắc căn bản, đó là: đảm bảo tính liên tục 5 của kiến thức và sự tác động qua lại giữa các thành viên. Hai nguyên tắc này liên hệ chặt chẽ với nhau, tính liên tục bao hàm các mối liên hệ của kiến thức; sự tác động qua lại của các thành viên tạo nên kết quả tổng hợp của người học với sự giúp đỡ của thầy và bạn, thống nhất giữa nhu cầu nhận thức, ý chí cá nhân với tác động của môi trường, như hành vi của bạn bè, nghệ thuật giảng dạy của người dạy và những điều kiện học tập khác… J.Dewey kêu gọi: “Nhà trường phải được tổ chức dưới hình thức một cộng đồng mang tính chất hợp tác để ở đó, nhiệt tình giao tiếp và tính cách dân chủ cho trẻ được bồi dưỡng và phát huy” [36]. Đây là tư tưởng tiên tiến, thể hiện rõ tính dân chủ, mang tính cách mạng trong giáo dục, hoạt động dạy-học lấy người học là trung tâm; phát huy vai trò tích cực học tập giữa các cá nhân với cộng đồng khi thực hiện quá trình dạy-học lúc bấy giờ. Cũng vào những năm đầu thế kỉ XX, tư tưởng tổ chức đời sống xã hội ngay trong trường học, đã được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu sâu sắc.Cousinet (1881 - 1973) - nhà khoa học người Pháp cho rằng: “Phải tổ chức nhà trường sao cho trở thành môi trường mà trẻ em có thể sống bằng cách tạo nên biện pháp phù hợp về mặt tâm lý, cũng như về mặt giáo dục.

Khi tổ chức hoạt động dạy- học phải lưu ý: tạo cho người học khả năng hòa hợp với cộng đồng; tạo cho người học thói quen làm việc không cần kiểm soát của người dạy; khắc phục được tình trạng lười suy nghĩ của người học” [dẫn theo 11]. Các nghiên cứu ở Việt Nam Cùng với sự phát triển về kinh tế-xã hội, khoa học quản lý giáo dục Việt Nam đang dần hoàn thiện, phát triển và tiếp cận với thế giới. Trong quá trình đó, đã xuất hiện nhiều nhà nghiên cứu quản lý giáo dục đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc quản lí quá trình dạy-học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy-học trên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục với các công trình được viết dưới dạng sách tham khảo với các tác giả như: Đặng Quốc Bảo, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Lộc, Phạm Quang Sáng, Bùi Đức Thiệp (2010) [1], Đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục Việt Nam: Dành cho hiệu trưởng và CBQL giáo dục, NXB giáo dục, Hà Nội. Bùi Minh Hiền, Nguyễn Vũ Bích Hiền (2016), Quản lí và lãnh đạo nhà trường, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội [20].

Có những đề tài, tác phẩm nói về những ưu điểm và nhược điểm của việc quản lí hoạt động dạy-học trên lớp, bản chất và mối quan hệ giữa quản lí hoạt động dạy và hoạt động học, quản lí vai trò của người dạy và người học, quản lí đổi mới nội dung và cách thức tổ chức tiến hành các hình thức tổ chức 6 dạy-học trên lớp, điển hình như các tác giả: Đặng Quốc Bảo [2], Trần Kiểm [24], Nguyễn Thị Mỹ Lộc [29], Hà Thế Ngữ [31]… Trong những năm gần đây, đứng trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục và đào tạo nói chung cũng như đổi mới hoạt động dạy-học nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu trong đó có những nhà giáo dục, tâm lý học đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới quản lí hoạt động dạy-học nhằm nâng cao tính hiện đại, gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy HS làm trung tâm trong hoạt động dạy-học như: Phạm Minh Hạc [17], Đặng Thành Hưng [21], Phạm Viết Vượng [35]. Đã có một số giáo trình, sách và tài liệu khoa học có các nội dung về quản lý giáo dục, quản lý nhà trường và quản lý dạy học như: “Một số vấn đề về giáo dục và khoa học giáo dục” của tác giả Phạm Minh Hạc - 1981 [15]; “Khoa học quản lý giáo dục - một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Trần Kiểm - 2004 [24]; “Quản lý giáo dục” của tác giả Bùi Minh Hiền, Đặng Quốc Bảo và Vũ Ngọc Hải - 2010 [19] và cuốn “Quản lý nhà trường” của tác giả Nguyễn Phúc Châu - 2010) [9]; Một số luận án tiến sĩ với đề tài nghiên cứu về quản lý dạy học như “Những biện pháp tăng cường hiệu quả quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường trung học phổ thông” của tác giả Nguyễn Văn Châu, bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2003 [10]; “Quản lý dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa của các trường trung học phổ thông hiện nay” của tác giả Lê Hoàng Hà, bảo vệ tại Đại học quốc gia Hà Nội năm 2012 [14]. Một số luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục với đề tài nghiên cứu về quản lý dạy học như “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Yên Bái” của tác giả Nguyễn Quyết Tiến [31]; “Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường trung học phổ thông huyện Sông Lô tỉnh Vĩnh Phúc” của tác giả Khương Thị Thủy [30]. Những nghiên cứu về dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh Nhóm tài liệu này chiếm số lượng khá lớn.

Bao gồm chủ yếu là các sách chuyên khảo được xuất bản trong một vài năm trở lại đây. Đáng chú ý là tác giả Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường với cuốn Lí luận dạy học hiện đại: Cơ sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học trình bày lí luận về học tập và chiến lược học tập, giáo dục, mô hình dạy học, phát triển năng lực và mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học, bài tập định hướng năng lực, đánh giá và cho điểm thành tích học tập [8]. 7 Cuốn Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh của các tác giả Đỗ Hương Trà (chủ biên), Nguyễn Văn Biên, Trần Khánh Ngọc. cung cấp một số cơ sở lý luận cần thiết về dạy học tích hợp theo định hướng phát triển năng lực.

Đồng thời, cuốn sách còn giới thiệu các chủ đề tích hợp với các mức độ tích hợp khác nhau, từ tích hợp ở mức độ lồng ghép/liên hệ đến tích hợp ở mức độ hội tụ - vận dụng kiến thức liên môn, mức độ hoà trộn và tích hợp dựa trên các nguyên lý vận động, phát triển chung của giới tự nhiên [dẫn theo 11]. Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh của Trần Trung Dũng bảo vệ tại Đại học Vinh năm 2016 là một nghiên cứu hệ thống và chuyên sâu về dạy học phát triển năng lực. Luận án xoay quanh việc trình bày cơ sở lí luận của vấn đề quản lí hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh; phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp quản lí hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Cùng năm 2016, nhóm tác giả Trần Thị Bích Liễu (chủ biên), Lê Kim Long, Hồ Thị Nhật.

cho ấn hành cuốn Dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh phổ thông: Lý thuyết và thực hành. Nội dung cuốn sách trình bày những vấn đề chung về phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh. Điểm đáng chú ý là cuốn sách cung cấp các tiêu chí đánh giá, mẫu bài soạn, mẫu quan sát giờ dạy phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh; hướng dẫn phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh trong một số môn học và qua câu lạc bộ sáng tạo [27].