Phần mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo, Phụ Lục. Luận văn đƣợc cấu trúc 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo tiếp cận năng lực HS ở trƣờng PTDTBT THCS. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo tiếp cận năng lực HS ở các trƣờng PTDTBT THCS huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo tiếp cận năng lực HS ở các trƣờng PTDTBT THCS huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.
5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan các nghiên cứu 1. Những nghiên cứu về hoạt động dạy học môn toán theo tiếp cận năng lực ở trường phổ thông Đã có nhiều công trình nghiên cứu về QLGD trong và ngoài nƣớc, bên cạnh những công trình nghiên cứu có tính chất tổng quan về QLGD thì công trình nghiên cứu về quản lý nhà trƣờng, quản lý các thành tố của quá trình sƣ phạm trong nhà trƣờng ngày càng chiếm vị trí quan trọng bởi nhà trƣờng là cái nôi để giáo dục - đào tạo thế hệ trẻ trở thành những công dân có ích cho xã hội. Các nhà nghiên cứu giáo dục Nga khẳng định rằng: Kết quả của toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ GV [12].
Nƣớc Mỹ với nền giáo dục hiện đại đã góp phần đáng kể cung cấp cho xã hội Mỹ một đội ngũ đông đảo những trí thức, những nhà khoa học cũng nhƣ hàng triệu công nhân kỹ thuật lành nghề, góp phần phát triển kinh tế Mỹ. Nhờ đó Mỹ trở thành một cƣờng quốc về kinh tế quân sự trên thế giới. Trong thông điệp gửi quốc dân ngày 04/02/1997, tổng thống Mỹ Bill Clinton kêu gọi hành động để cho nƣớc Mỹ bƣớc vào thế kỷ XXI, hành động để duy trì nền kinh tế, hành động để tăng cƣờng nền giáo dục, công nghệ khoa học. Do đó, giáo dục là một hoạt động của đời sống, là bản thân quá trình sống của trẻ chứ không phải là một sự chuẩn bị cho một cuộc sống tƣơng lai mơ hồ nào đấy.
Nhà trƣờng có nhiệm vụ tạo ra những điều kiện tốt nhất để cá nhân ngƣời học phát huy tối đa năng lực tiềm tàng của mình, tạo dựng kiến thức cho mình bằng bộ công cụ của chính mình nhƣ: đôi mắt, đôi tai, đôi tay, đôi chân và đặc biệt là tƣ duy (tƣ duy logic, tƣ duy sáng tạo và tƣ duy đột phá). Nhƣ vậy để ngƣời học có thể phát triển toàn diện mọi khả năng của mình để tham gia vào đời sống xã hội thì nhà trƣờng và giáo viên phải tạo ra một môi trƣờng trong đó những hoạt động của trẻ chứa đựng những tình huống khăn, có vấn đề để từ đó ngƣời học tự tìm tòi và xây dựng kiến thức thông qua kinh nghiệm, trải nghiệm và tƣ duy của chính bản thân mình [11]. 6 Ngoài ra có nhiều công trình nghiên cứu đến PPDH, đó là các công trình nghiên cứu của Piagiet, Lêônchiep, Đannhilốp, Êxipốp, Lecne, Babansky.gần đây một số nhà lý luận dạy học phƣơng Tây nhƣ: Grốp-fây,. đi sâu vào các kỹ thuật dạy học cụ thể.
Ở Việt Nam, tác giả Phạm Văn Hoàn đã nghiên cứu về quản lý dạy học môn Toán với nội dung nghiên cứu quản lý bồi dƣỡng học sinh giỏi môn toán, thông qua bồi dƣỡng cho HS tác phong, phƣơng pháp nghiên cứu và thói quen tự đọc sách trong quá trình học môn toán [11]. Cuốn “Khơi dậy tiềm năng sáng tạo” năm 2004 của tác giả Nguyễn Cảnh Toàn có đề cập đến việc dạy học tính sáng tạo cho HS thông qua môn Toán [24]. Tài liệu “Phương pháp dạy học môn Toán” của tác giả Nguyễn Bá Kim đã khai thác khá sâu về nội dung của môn Toán, định hƣớng quá trình dạy học toán, phƣơng pháp dạy học môn Toán nhằm tích cực hóa hoạt động của HS [14]. Tác giả Phạm Thị Diệu Hƣờng nghiên cứu “Thay đổi nội dung, giáo trình và phương pháp dạy học phần toán Giải tích 1 cho sinh viên các ngành học toán cao cấp A” đã góp phần hiện đại hóa giáo trình, từng bƣớc tiếp cận thực sự với các giáo trình và phƣơng pháp giảng dạy tiên tiến, nâng tầm đội ngũ GV thông qua các hoạt động chuyên môn đi vào thực thức [20].
Nhìn chung các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến vấn đề phát triển tâm lí, quá trình nhận thức của học sinh, các phƣơng pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của ngƣời học. các kết quả nghiên cứu là cơ sở để các nhà khoa học, các nhà giáo dục tiếp tục nghiên cứu và phát triển. Những nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn toán theo tiếp cận năng lực ở trường phổ thông Gần đây có một số luận văn, luận án nghiên cứu về quản lý dạy học môn toán ở các trƣờng tiểu học, THCS, THPT nhƣ: Tác giả Phạm Quốc Khánh (2012) đã thực hiện đề tài “Quản lí hoạt hoạt động dạy học theo hướng phân hóa ở Trường THPT Chu Văn An, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên”. Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực trạng, tác giả đã đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả Quản lí hoạt hoạt động dạy học theo hƣớng phân hóa ở Trƣờng THPT Chu Văn An, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên 7 nhƣ: Nâng cao bản lĩnh chính trị, trách nhiệm, giá trị, truyền thống của nhà trƣờng trong giáo viên và học sinh; Biện pháp xây dựng và quản lí đội ngũ giáo viên; Biện pháp quản lí các hoạt động dạy của giáo viên; Biện pháp quản lí hoạt động học của học sinh; Biện pháp tạo động lực cho hoạt động dạy học; Biện pháp quản lí về cơ sở vật chất.
Tác giả Lê Hoàng Hà (2012) đã nghiên cứu tên đề tài “Quản lý dạy học theo quan điểm dạy học phân hoá ở trường THPT Việt Nam hiện nay”. Từ nghiên cứu cơ sở lý luận và hạn chế thực trạng, tác giả đã đề xuất các giải pháp nhƣ: (1) Nâng cao nhận thức về DH theo quan điểm DHPH cho mọi lực lƣợng sƣ phạm- xã hội; (2) Giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho tổ chuyên môn và GV; (3) Tổ chức cho GV cam kết chất lƣợng qua các hợp đồng; (4) Kiểm soát việc thực hiện cam kết chất lƣợng; và (5) Tạo điều kiện hỗ trợ cho dạy học theo quan điểm DHPH. [13] Tác giả Vũ Thị Ngân nghiên cứu (2014) “Quản lý hoạt động dạy học môn toán ở các trường THPT huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình theo định hướng giáo dục trung học phổ thông sau năm 2015” đã xác định những yêu cầu đổi mới trong dạy học toán ở trƣờng và nội dung, biện pháp quản lý của hiệu trƣởng. [20] Đỗ Thị Mai Lê (2018) trong nghiên cứu “Một số biện pháp quản lý dạy học môn toán của hiệu trưởng các trường THCS thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương theo định hướng phát triển năng lực người học” đã khái quát vê thực trạng và đề xuất các biện pháp quản lý dạy học môn toán của hiệu trƣởng trƣờng THCS thành phố Hải Dƣơng, tỉnh Hải Dƣơng theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học.
[17] Khổng Thị Kim Dung (2019) nghiên cứu về “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại trường tiểu học Bồ Đề, Quận Long Biên, thành phố Hà Nội” đã đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán tại trƣờng tiểu học Bồ Đề, Quận Long Biên, thành phố Hà Nội. [11] Nguyễn Thị Vân Anh (2019) với nghiên cứu “Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THCS quận Hà Đông theo định hướng phát triển năng lực HS”, tác giả đã đề cập những yêu cầu đổi mời dạy học môn toán hiện nay, đánh giá thực trạng quản lý đổi mới phƣơng pháp dạy học ở các trƣờng THCS quận Hà Đông theo định hƣớng phát triển năng lực HS trên cơ sở thực tiễn giúp các trƣờng THCS đề xuất biện pháp quản lý đổi mới phƣơng pháp dạy học ở các trƣờng THCS quận Hà Đông theo định hƣớng phát triển năng lực HS. [1] 8 Nghiên cứu của Đặng Thị Thùy Linh (2020) với đề tài “Quản lý dạy học môn toán theo định hướng phát triển năng lực học sinh trưởng THCS thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang” đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh trƣởng THCS, từ đó đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý dạy học môn toán theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh trƣởng THCS thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang. [18] Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến vai trò của hoạt động dạy học môn toán, nội dung, chƣơng trình dạy học môn toán, quản lý hoạt động dạy học môn toán,.
Tuy nhiên, còn thiếu các công trình nghiên cứu có tính hệ thống về quản lý hoạt động dạy học môn toán theo tiếp cận năng lực học sinh. Chúng tôi nhận thấy, đây là vấn đề cần tiếp tục đƣợc quan tâm nghiên cứu, do vậy chúng tôi lựa chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở các trường PTDTBT THCS, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng” để nghiên cứu. Một số khái niệm cơ bản 1. Hoạt động dạy học, hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS *Hoạt động dạy học Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: Hoạt động dạy học đƣợc nghiên cứu theo quan điểm là một quá trình, bao gồm quá trình dạy của thầy và quá trình học của trò.
Hai quá trình này có mối quan hệ biện chứng, tồn tại vì nhau và thúc đẩy nhau phát triển. Nhƣ vậy, dạy học là sự tổ chức điều khiển quá trình học sinh chiếm lĩnh, lĩnh hội tri thức để hình thành và phát triển nhân cách. Dạy học có chức năng kép là truyền đạt thông tin và điều khiển hoạt động học [22]. Theo tác giả Thái Duy Tuyên thì dạy học đƣợc hiểu là “Sự biến đổi hợp lý hoạt động và hành vi của người học trên cơ sở cộng tác hoạt động và hành vi của người dạy và người học” [25].
Theo tác giả Hà Thế Truyền thì “Dạy học là một quá trình thống nhất biện chứng của hai thành tố cơ bản trong quá trình dạy học - hoạt động dạy và hoạt động học”.