Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về đánh giá kết quả học tập Chương 2: Đánh giá kết quả học tập của học sinh theo chuẩn kiến thức (KT), kĩ năng (KN) của chương trình giáo dục phổ thông môn Toán Chương 3: Đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực (NL) Chương 4: Thuyết ứng đáp câu hỏi IRT Khi học xong chuyên đề này, học viên đạt được: 1. Nắm được ý nghĩa và vai trò của ĐG trong dạy học; nắm vững các khái niệm và các phương pháp, các kỹ thuật thực hiện quá trình ĐG KQHT của HS; Tiếp cận được khái niệm và phương pháp ĐG năng lực của HS để phục vụ công tác bồi dưỡng nâng cao; Làm quen với thuyết ứng đáp câu hỏi IRT. Biết soạn thảo các công cụ ĐG, kiểm tra độ tin cậy của công cụ và thực hiện được quá trình ĐG KQHT của HS. Có ý thức vận dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn công tác của mình; Có ý thức vươn lên trong nghiên cứu khoa học giáo dục và đưa các tiến bộ về khoa học giáo dục nói chung, về lĩnh vực ĐG nói riêng vào thực tiễn dạy học.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP Chương này đề cập đến một số khái niệm về ĐG trong giáo dục cũng như vai trò, chức năng và mục tiêu của ĐG. Nội dung chương đi sâu về các phương pháp và kĩ thuật ĐG KQHT trên lớp, đồng thời trình bày một số loại hình ĐG trong giáo dục cũng như một số số hình thức ĐG trên lớp thường sử dụng trong dạy học Toán. MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ ĐÁNH GIÁ 1. Đánh giá Trong thực tiễn, ĐG được thực hiện ở các lĩnh vực khác nhau và diễn ra trong các tình huống rất đa dạng, bởi vậy có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm “ĐG” và được xét trên những góc độ rộng, hẹp khác nhau: ĐG nói chung, ĐG trong giáo dục, ĐG trong dạy học và ĐG KQHT,.
Theo quan niệm của triết học, ĐG là xác định giá trị của sự vật, hiện tượng xã hội, hoạt động hành vi của con người tương xứng với những mục tiêu, nguyên tắc, kết quả mong đợi hay chuẩn mực nhất định, từ đó bộc lộ một thái độ. ĐG có tính động cơ, phương tiện và mục đích hành động [5, tr. Trong giáo dục, ĐG được các nhà nghiên cứu định nghĩa như là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề xuất những quyết định để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng, hiệu quả công việc. Trong dạy học, ĐG được xem xét như một quá trình liên tục và là một phần của hoạt động giảng dạy.
ĐG được định nghĩa như là một quá trình thu thập thông tin và sử dụng các thông tin này để ra quyết định về HS, về chương trình, về nhà trường và đưa ra các chính sách giáo dục. Các quyết định liên quan đến HS bao gồm quản lý hoạt động giảng dạy trong lớp, xếp lớp (xếp chỗ cho HS vào các chương trình học khác nhau), hướng dẫn và tư vấn, tuyển chọn HS để cấp học bổng,., xác nhận NL của HS [42]. Có thể hiểu một cách chung nhất, ĐG là quá trình thu thập thông tin, phân tích, xử lý thông tin để tìm ra các chỉ số về lượng, giá trị hoặc sự quan trọng của nó trong so sánh với các mục đích, mục tiêu đã đặt ra từ trước, từ đó đưa ra ý kiến, phán xét, khuyến nghị nhằm giúp cải thiện, nâng cao chất lượng công việc [23, tr. 2 Qua đây cũng cho thấy ĐG khác với phán xét hoặc nhận xét.
Việc phán xét, nhận xét một con người, hoặc một hành động thường dựa trên một quá trình tự phát (có khi bản năng) và dựa trên những cảm tưởng hoặc những tiêu chí không tường minh. Ngược với sự phán xét, ĐG là một quá trình có chủ đích, có hệ thống, dựa trên những tiêu chí tường minh và hướng về việc ra quyết định. Kết quả học tập KQHT là một khái niệm thường được hiểu theo hai quan niệm khác nhau như sau: +) Đó là mức độ thành tích mà một chủ thể học tập đã đạt, được xem xét trong mối quan hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định. +) Đó còn là mức độ thành tích đã đạt của một HS so với các bạn học khác.
KQHT là bằng chứng sự thành công của HS về KT, KN, NL, thái độ đã được đặt ra trong mục tiêu giáo dục. Trong tài liệu này, chúng tôi quan niệm: KQHT môn học là mức độ đạt được mục tiêu học tập môn học đó của HS. Trong đó, mục tiêu học tập môn học được cụ thể hóa thành các yêu cầu về KT, KN và thái độ và NL mà người học cần phải và có thể đạt sau một chủ đề, một lớp học nhất định. Đánh giá kết quả học tập Vấn đề ĐG KQHT đã được đề cập từ lâu trong giáo dục với nhiều quan niệm và cách hiểu khác nhau tùy thuộc vào mức độ, đối tượng, mục đích của ĐG.
- Cách hiểu theo nghĩa hẹp: ĐG KQHT là việc đưa ra các nhận định, phán xét và nhấn mạnh đến mục đích của ĐG hoặc chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu của chương trình giáo dục [24]. - Cách hiểu theo nghĩa rộng: ĐG KQHT là hoạt động phức tạp bao gồm nhiều khâu, bao gồm từ thu thập thông tin (kiểm tra), so sánh, đối chiếu thông tin với tiêu chuẩn, tiêu chí (đo lường), đưa ra nhận định, phê phán (ĐG), và đưa ra quyết định (mục đích sử dụng ĐG). ĐG KQHT là quá trình thu thập và xử lý thông tin về trình độ, khả năng thực hiện mục tiêu học tập của người học, về tác động và nguyên nhân của tình hình đó nhằm tạo cơ sở cho những quyết định sư phạm của giáo viên 3 (GV) và nhà trường, cho bản thân người học để họ học tập ngày một tiến bộ hơn [18]. Như vậy có thể thấy, ĐG KQHT là một quá trình gồm ba giai đoạn, đó là: - Thu thập thông tin - Xử lý thông tin - Nhận xét, phán đoán, ra quyết định.
Thu thập thông tin Xử lý thông tin Nhận xét, phán đoán, ra quyết định Hình 1-1. Ba giai đoạn của quá trình ĐG KQHT Đối với môn Toán, từ những đặc điểm của ĐG trong giáo dục, quan niệm về KQHT môn Toán của HS, có thể hiểu: “ĐG KQHT môn Toán của HS là quá trình thu thập và xử lý thông tin về hiện trạng KQHT môn Toán của HS, về tác động và nguyên nhân của hiện trạng đó nhằm làm cơ sở cho những quyết định sư phạm của GV và nhà trường, cho bản thân HS để nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán ở trường phổ thông”.1: Khi chấm bài kiểm tra định kỳ môn Toán của HS, một HS được điểm 4 và xếp vào loại yếu của lớp. Chỉ dừng ở đây, thì thầy giáo mới lượng hóa và lượng giá KQHT của HS mà chưa phải tiến hành ĐG KQHT của HS. Nếu GV chỉ ra những điểm mà HS đã đạt, vạch ra những điểm yếu cần khắc phục, những thiếu sót cần phải bổ sung, những sai lầm cần phải sửa chữa.
Trên cơ sở đó, GV quyết định HS phải làm gì, GV phải làm gì, thời điểm nào để khắc phục những thiếu sót đó thì tức là thầy đã ĐG KQHT của HS. Một số khái niệm liên quan tới ĐG 1. Kiểm tra Kiểm tra là quá trình đo lường kết quả thực tế và so sánh với những tiêu chuẩn, mục tiêu đã đề ra nhằm phát hiện những gì đã đạt được, chưa đạt được, nguyên nhân, các yếu tố ảnh hưởng hoặc chi phối… từ đó đưa ra biện pháp điều chỉnh khắc phục nhằm đạt được mục tiêu. Trong quá trình dạy học, kiểm tra là hoạt động đo lường KQHT và giáo dục theo bộ công cụ đã chuẩn bị trước với mục đích đưa ra các kết luận, khuyến nghị về một một mặt nào đó của quá trình dạy học, tại một thời điểm cụ thể để điều chỉnh nhằm đạt các mục tiêu giáo dục đã đề ra.
4 Kiểm tra NL học tập của HS về một lĩnh vực nào đó, tại thời một điểm cụ thể là xem xét HS đạt được những KT, KN, thái độ… thế nào so với mục tiêu hoặc chuẩn đã đề ra, từ đó có kế hoạch giúp HS cải thiện thành tích học tập nói riêng, nâng cao chất lượng giáo dục nói chung. Trong giáo dục kiểm tra thường gắn với việc tìm hiểu làm rõ thực trạng. Các kết quả kiểm tra trên lớp học được sử dụng để điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy và học hướng tới đạt mục tiêu đã đặt ra. Kiểm tra có thể thực hiện nhiều lần, trong một lớp học hay khóa học, kiểm tra có thể là thường xuyên hay định kỳ… kết quả của kiểm tra được sử dụng để phản hồi, làm các quyết định giáo dục như ĐG xếp loại, giải trình, báo cáo, tư vấn,… Kiểm tra còn là thu thập những dữ liệu, thông tin làm cơ sở cho ĐG.
Đo lường Đo lường là quá trình xác định số lượng hoặc gán một con số cho việc thể hiện khả năng.2: Ví dụ phổ biến nhất của đo lường trong lớp học là khi GV chấm điểm bài kiểm tra. Việc chấm điểm đưa ra mô tả bằng số cho sự thể hiện khả năng: HS A làm đúng 17 câu trên 20 câu môn Hoá; HS B đạt 80% bài kiểm tra môn Toán. Muốn đo lường thì cần phải có thang đo và đơn vị đo. Chẳng hạn nhà trường phổ thông Việt Nam đang dùng thang điểm có 11 mức: 0, 1, 2, …, 10 với 1 điểm là đơn vị đo để ĐG kết quả làm bài kiểm tra của HS.
Các trường Đại học dùng thang điểm chữ có 6 mức: A, B, C, D, I, F để đo mức độ hoàn thành mỗi môn học. Bên cạnh đơn vị đo cần có những công cụ đo. Công cụ đo được thiết kế tùy thuộc vào cái định đo. Chẳng hạn, dùng thước kẻ để đo chiều cao, bài kiểm tra đo những KT, KN đã học [23, tr.
Định giá Định giá là quá trình cho ý kiến phán xét về giá trị của đối tượng. Định giá xuất hiện khi đã thu thập, tổng hợp và xem xét đầy đủ các thông tin ĐG bởi vì đây là lúc GV ở vào vị trí đưa ra ý kiến phán xét dựa trên cơ sở đã có.