Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG MỤC TIÊU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Đã có nhiều tác giả nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học nói chung, quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên, quản lý hoạt động học tập, tự học của học sinh, sinh viên. Nhưng nghiên cứu về dạy học và quản lý hoạt động dạy học ngoại ngữ ở các trường THCS còn ít được quan tâm nghiên cứu, thậm chí do tính đặc thù của nó mà lĩnh vực này chưa được quan tâm nghiên cứu đúng mức. Có thể tổng quan một số công trình hiện có về hoạt động dạy học Ngoại ngữ và quản lý hoạt động dạy học Ngoại ngữ nói chung như sau: Giáo trình “Tổ chức hoạt động dạy học ở trường trung học”, của tác giả Hoàng Thị Sâm (2002).
Trong giáo trình, tác giả đã làm rõ những vấn đề cơ bản về tổ chức HĐDH ở các trường trung học phổ thông như: quá trình dạy học; nội dung, chương trình dạy học, phương pháp dạy học; hình thức tổ chức dạy học ở trường trung học phổ thông. Tác giả Thái Duy Tuyên trong cuốn sách: “Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới” đã đề cập đến nhiều vấn đề đổi mới phương pháp dạy học trong các nhà trường hiện nay, vấn đề tái hiện và sáng tạo trong dạy học; vai trò của hiệu trưởng về đổi mới phương pháp dạy học và quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở các nhà trường; về sự cần thiết phải quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học. Giáo trình “Cơ sở tâm lý học dạy học ngoại ngữ” của tác giả Trần Hữu Luyến đã đi sâu tiếp cận dạy học ngoại ngữ ở góc độ tâm lý học. Trong giáo trình này, tác giả đã luận giải một cách toàn diện những nội dung cơ bản về dạy học ngoại ngữ như: Các quan điểm Tâm lý học dạy học ngoại ngữ; nắm vững, sản sinh và tiếp nhận lời nói ngoại ngữ; cơ sở tâm lý học dạy học kỹ năng lời nói và phát triển năng lực ngoại ngữ; bình diện tâm lý học của phương pháp dạy ngoại ngữ.
Tác giả cho rằng: trong dạy học ngoại ngữ có ít nhất sáu vấn đề rất cơ bản mà bất kỳ nhà nghiên cứu hay bất kỳ thầy cô giáo ngoại ngữ nào cũng rành rõ, đó là: 6 - Dạy theo phương thức nào? tức quan điểm tiếp cận hay phương pháp tiếp cận dạy học ngoại ngữ. - Dạy để làm gì? Tức mục đích dạy học ngoại ngữ. - Dạy cho ai? Tức đối tượng dạy học ngoại ngữ. - Dạy cái gì? Tức nội dung dạy học ngoại ngữ.
- Dạy theo đơn vị nào? Tức đơn vị dạy học ngoại ngữ. - Và dạy như thế nào? Tức phương pháp và hình thức tổ chức dạy học ngoại ngữ. Theo tác giả: Dạy học ngoại ngữ là một quá trình tổ chức cho người học nắm vững ngoại ngữ như phương tiện và phương thức hình thành và thể hiện ý để thực hiện giao tiếp bằng lời trong giao tiếp xã hội và trong nhận thức của cá nhân. Dạy học ngoại ngữ là một trường hợp cụ thể của dạy học, theo đó có ba yếu tố trong dạy học ngoại ngữ cụ thể là người học ngoại ngữ, môn học ngoại ngữ và người dạy ngoại ngữ.
Không đủ ba yếu tố đó, không có dạy học ngoại ngữ. Ngoài ra, tác giả còn chỉ ra các đặc trưng và quy luật của hoạt động dạy học nắm vững ngoại ngữ như: đặc trưng về đối tượng, đặc trưng động cơ, đặc trưng về mục đích, đặc trưng về phương tiện, đặc trưng về điều kiện; quy luật thống nhất giữa lĩnh hội tri thức ngôn ngữ với hình thành kỹ xảo, kỹ năng lời nói ngoại ngữ; quy luật chuyển dần ngoại ngữ từ hình thái đối tượng nhận thức thành phương tiện của hoạt động và giao tiếp. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và môn Tiếng Anh trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 1. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 Chương trình giáo dục phổ thông cụ thể hóa mục tiêu giáo dục phổ thông, giúp người học làm chủ kiến thức phổ thông; biết vận dụng hiệu quả kiến thức vào đời sống và tự học suốt đời; có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp; biết xây dựng và phát triển hài hòa các mối quan hệ xã hội; có cá tính, nhân cách và đời sống tâm hồn phong phú; nhờ đó có được cuộc sống có ý nghĩa và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân loại.
Mục tiêu chung của giáo dục phổ thông là nhằm phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; có phẩm chất, năng lực và ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, 7 khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế. Trong đó: + Giáo dục tiểu học nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, năng lực của học sinh; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học trung học cơ sở. + Giáo dục trung học cơ sở nhằm củng cố và phát triển kết quả của giáo dục tiểu học; bảo đảm cho học sinh có học vấn phổ thông nền tảng, hiểu biết cần thiết tối thiểu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông hoặc chương trình giáo dục nghề nghiệp. + Giáo dục trung học phổ thông nhằm trang bị kiến thức công dân; bảo đảm cho học sinh củng cố, phát triển kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có hiểu biết thông thường về kỹ thuật, hướng nghiệp; có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Như vậy có thể thấy mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông được phân cấp rõ ràng qua từng cấp học và được tựu chung thành mục tiêu chung lớn để sau khi thế hệ trẻ hoàn thành đầy đủ những chương trình đó sẽ có được sự phát triển toàn diện về mọi mặt. Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 mới được thay đổi thì những học sinh học xong chương trình THCS là có thể lựa chọn việc tiếp tục hoặc không để đi làm việc và học nghề. Hiện tại thì mục tiêu này còn phù hợp nhưng trong tương lai việc giáo dục phổ cập nên được nâng lên thành giáo dục THPT vì độ tuổi hết THCS các em vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc học. Độ tuổi còn ham chơi nên cần được giáo dục thêm để có thể vững vàng hơn trong suy nghĩ và hành động với tương lai của bản thân.
Môn Tiếng Anh ở trường THCS trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 1.1 Mục tiêu dạy học môn Tiếng Anh ở trường Trung học cơ sở đáp ứng mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông 2018 Môn Ngoại ngữ giúp học sinh hình thành, phát triển năng lực ngôn ngữ 8 (ngoại ngữ) để sử dụng một cách tự tin, hiệu quả, phục vụ cho học tập và giao tiếp, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế của đất nước. Học sinh phổ thông bắt buộc phải học một ngoại ngữ (gọi là Ngoại ngữ 1) và được tự chọn thêm ít nhất một ngoại ngữ khác (gọi là Ngoại ngữ 2) theo nguyện vọng của mình và khả năng đáp ứng của cơ sở giáo dục. Ngoại ngữ 1 là môn học bắt buộc từ lớp 3 đến lớp 12. Cơ sở giáo dục có thể tổ chức học Ngoại ngữ 1 bắt đầu từ lớp 1, nếu học sinh có nhu cầu và cơ sở giáo dục có khả năng đáp ứng.
Ngoại ngữ 2 là môn học tự chọn, có thể tổ chức dạy học bắt đầu từ lớp 6 và kết thúc ở bất kì lớp nào tuỳ theo nhu cầu của học sinh và khả năng đáp ứng của cơ sở giáo dục. Môn Ngoại ngữ phát triển toàn diện 4 kĩ năng nghe, nói, đọc, viết. Nội dung giáo dục ngoại ngữ được xây dựng liền mạch từ giai đoạn giáo dục cơ bản đến giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp trên cơ sở tham chiếu các khung trình độ ngoại ngữ quốc tế và Việt Nam. Tiếng Anh là môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông từ lớp 3 đến lớp 12.
Là một trong những môn học công cụ ở trường phổ thông, môn Tiếng Anh không chỉ giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giao tiếp bằng Tiếng Anh mà còn góp phần hình thành và phát triển các năng lực chung, để sống và làm việc hiệu quả hơn, để học tập tốt các môn học khác cũng như để học suốt đời. Môn Tiếng Anh cung cấp cho học sinh một công cụ giao tiếp quốc tế quan trọng, giúp các em trao đổi thông tin, tri thức khoa học và kỹ thuật tiên tiến, tìm hiểu các nền văn hoá, qua đó góp phần tạo dựng sự hiểu biết giữa các dân tộc, hình thành ý thức công dân toàn cầu, góp phần vào việc phát triển phẩm chất và năng lực cá nhân. Thông qua việc học Tiếng Anh và tìm hiểu các nền văn hóa khác nhau, học sinh có thể hiểu rõ hơn, thêm yêu ngôn ngữ và nền văn hóa của dân tộc mình. Với tư cách là môn học bắt buộc trong chương trình giáo dục phổ thông, môn Tiếng Anh còn liên quan trực tiếp và có tác động qua lại với nhiều môn học khác như Ngữ văn, Tự nhiên và xã hội, Lịch sử và Địa lí, Nghệ thuật, Giáo dục thể chất, Tin học, Hoạt động trải nghiệm.
Tiếng Anh còn là công cụ để dạy và học các môn học khác, đặc biệt là môn Toán và các môn khoa học tự nhiên. 9 Mục tiêu cơ bản của Chương trình giáo dục phổ thông môn Tiếng Anh là giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực giao tiếp bằng Tiếng Anh thông qua rèn luyện các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết và các kiến thức ngôn ngữ (ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp).