phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về quản lý đầu tƣ xây dựng từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc của ngành Hải quan Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng quản lý đầu tƣ xây dựng từ nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc của ngành Hải quan Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện quản lý đầu tƣ xây dựng từ ngân sách nhà nƣớc của Ngành Hải quan 3 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ ĐẦU TƢ XÂY DỰNG TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CỦA NGÀNH HẢI QUAN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan. NSNN đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định, tăng trƣởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Vì thế, quản lý NSNN hiệu quả, tiết kiệm, đảm bảo cân đối các nguồn lực trở thành đối tƣợng nghiên cứu của các nhà khoa học, các nhà quản lý ở các cấp, các ngành.
Đầu tƣ xây dựng XD là một trong những nội dung quan trọng của chi NSNN, vì thế vấn đề quản lý chi đầu tƣ XD từ NSNN là đề tài đƣợc không ít tác giả quan tâm nghiên cứu. Nghiên cứu vấn đề này tại một địa bàn, luận án tiến s của Trịnh Thị Thúy Hồng 2012 , “Quản lý chi NSNN trong đầu tƣ xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Bình Định” [24] đề cập đến nội dung và phƣơng pháp lập dự toán chi, chấp hành chi, quyết toán chi và thanh kiểm tra quá trình chi NSNN. Tác giả phân tích và kiểm chứng các nguyên nhân và hạn chế trong quản lý chi NSNN đối với các dự án xây dựng cơ bản trên địa bàn tỉnh Bình Định. Mặc dù các giải pháp đƣa ra có tính thực tiễn cao nhƣng do cách tiếp cận của đề tài, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu đến hoạt động quản lý chi tức là quản lý vốn và chi phí của dự án nên chƣa đề cập nhiều đến quản lý chất lƣợng, quản lý tiến độ là những vấn đề quan trọng ảnh hƣởng trực tiếp đến quản lý chi NSNN.
Tiếp cận vấn đề quản lý chi vốn xây dựng cơ bản từ NSNN từ cơ quan cấp phát vốn, luận văn thạc s của Vũ Hồng Sơn 2007 “Hoàn thiện công tác quản lý chi vốn XDCB thuộc nguồn vốn NSNN tại Kho bạc Nhà nƣớc” [46] tập trung nghiên cứu các vấn đề tổng quan về vốn đầu tƣ XDCB, phân tích thực trạng quá trình quản lý chi NSNN đối với các dự án XDCB qua kho bạc Nhà nƣớc, đánh giá những mặt mạnh, mặt còn tồn tại, tìm ra nguyên nhân và các giải pháp khắc phục. Song do phạm vi nghiên cứu, nên tác giả quan tâm nhiều đến thủ tục chứng từ theo 4 z các văn bản qui phạm pháp luật, chƣa quan tâm toàn diện đến chu trình quản lý dự án, các giải pháp tác giả nêu ra còn rời rạc. Luận án tiến s của Nguyễn Minh Đức 2012 “Nghiên cứu một số giải pháp nâng cao chất lƣợng quản lý dự án đầu tƣ xây dựng công trình sử dụng vốn nhà nƣớc” [18] đã luận giải nội hàm khái niệm “chất lƣợng quản lý dự án đầu tƣ xây dựng công trình” làm cơ sở lý luận cho những phân tích, đánh giá chất lƣợng quản lý dự án ĐTXD thời gian qua. Tác giả đã chỉ ra mối liên hệ giữa ba phƣơng diện cơ bản của một dự án và kh ng định: Để nâng cao chất lƣợng QLDA đầu tƣ xây dựng từ vốn NSNN phải kết hợp giữa mục đích thực hiện dự án kết quả đạt đƣợc , chi phí nguồn lực hợp lý và tiến độ đúng kế hoạch.
Tuy nhiên trong các giải pháp của mình, tác giả mới đề xuất hai nhóm giải pháp chính là cơ cấu tổ chức và cơ chế quản lý, chƣa quan tâm nhiều đến các giải pháp về tài chính. Luận án tiến s của Trần Văn Khôi 1999 , “Đổi mới công tác lập và quản lý các dự án đầu tƣ, tăng năng lực thiết bị của doanh nghiệp xây dựng giao thông” [27] đã hệ thống hóa, phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về công tác QLDA đầu tƣ, tăng năng lực thiết bị thi công của doanh nghiệp. Tác giả đã sử dụng hệ thống số liệu thứ cấp của ngành, đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm đổi mới quy trình lập và quản lý các dự án mua sắm, tăng năng lực thiết bị cho các doanh nghiệp trong l nh vực giao thông vận tải đáp ứng yêu cầu cạnh tranh của thị trƣờng; Luận án tiến s của Lê Thanh Hƣơng 2005 , “Nghiên cứu một số vấn đề về quản lý dự án đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông vận tải ở Việt Nam” đã phân tích, đánh giá hiện trạng quá trình tổ chức thực hiện các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng cho ngành giao thông vận tải tại Việt Nam, bao gồm: các nguồn vốn, tìm ra các nguyên nhân, tồn tại từ đó đề xuất các giải pháp về cơ chế chính sách cho hoạt động QL trong l nh vực hạ tầng giao thông. Tiếp cận từ các góc độ quản lý Nhà nƣớc, luận án tiến s của Tạ Văn Khoái 2009 “Quản lý nhà nƣớc đối với dự án đầu tƣ xây dựng từ ngân sách Nhà nƣớc ở Việt Nam” [28] đã đề cập đến các vấn đề lý luận và thực tiễn quản lý nhà nƣớc đối với ĐTXD từ NSNN.
Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quản lý nhà nƣớc đối với 5 z dự án ĐTXD ở một số nƣớc, tác giả đề cao vai trò kiểm tra giám sát của các cấp có thẩm quyền trong hoạt động ĐTXD và đề xuất những giải pháp chủ yếu trong hoạt động quản lý nhà nƣớc đối với các dự án ĐTXD ở Việt Nam; Luận án tiến s của Nguyễn Thị Bình, 2013 “Hoàn thiện quản lý nhà nƣớc đối với đầu tƣ xây dựng cơ bản từ vốn ngân sách trong ngành giao thông vận tải Việt Nam” đã nghiên cứu sâu vấn về quản lý nhà nƣớc đối với các dự án ĐTXD l nh vực hạ tầng giao thông trong điều kiện kinh tế thị trƣờng. Tác giả đã nhấn mạnh vấn đề quản lý quy hoạch và tƣ vấn quốc tế rất quan trọng đối với các dự án ĐTXD bằng vốn NSNN tại Bộ Giao thông - Vận tải qua đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện.Luận án tiến s của các tác giả: Nguyễn Mạnh Đức 1994 “Hoàn thiện cơ chế quản lí nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tƣ XDCB ở Việt Nam” vàNguyễn Ngọc Định 1996 “Quản lý và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản ở Việt Nam” bƣớc đầu nghiên cứu vấn đề vốn đầu tƣ XDCB trong nền kinh tế thị trƣờng, đề xuất một số giải pháp nhằm quản lý và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tƣ XDCB ở Việt Nam trong điều kiện chuyển đổi cơ chế kinh tế. Với cách tiếp cận quản lý vốn đầu tƣ cho hoạt động xây dựng nên những giải pháp mà các tác giả đƣa ra tập trung đến sự thích ứng của hoạt động quản lý vốn trong đầu tƣ XDCB chuyển đổi cơ chế thị trƣờng. Thái Bá Cẩn 2003 trong cuốn: “Quản lý tài chính trong đầu tƣ xây dựng”, giới thiệu những đặc trƣng cơ bản về cơ chế quản lý ĐTXD ở Việt Nam qua các thời k , đồng thời tập trung nghiên cứu, phân tích về cơ chế quản lý tài chính và đề xuất một số giải pháp tài chính nhằm ngăn ngừa lãng phí, thất thoát vốn đầu tƣ của Nhà nƣớc.
Đi sâu nghiên cứu về quản lý vốn đầu tƣ từ NSNN, nhiều tác giả lại tiếp cận vấn đề này dƣới góc độ v mô của các cơ quan quản lý nhà nƣớc. Với đề tài “Giải pháp nâng cao chất lƣợng quản lý tài chính dự án đầu tƣ tại hệ thống Kho bạc nhà nƣớc ở Việt Nam” 2003 , luận án tiến s của Lê Hùng Sơn [47] đã tập trung phân tích sâu vấn đề chất lƣợng quản lý tài chính của các dự án đầu tƣ, thông qua đánh giá thực trạng, đã đề xuất các giải pháp nâng cao chất lƣợng quản lý tài chính của dự án đầu tƣ qua hoạt động kiểm soát chi củahệ thống kho bạc Nhà nƣớc. 6 z Một số công trình nghiên cứu đăng trên các tạp chí nhƣ: Nguyễn Công Nghiệp 2010 “Bàn về hiệu quả quản lý vốn đầu tƣ từ NSNN”, tạp chí Tài chính số 5/547, đã phân tích đặc điểm của vốn đầu tƣ từ NSNN, các tiêu chí đánh giá hiệu quả vốn đầu theo hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội; Tào Hữu Phùng 2004 “Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tƣ XDCB” [40], đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tƣ XDCB, trong đó đề xuất các biện pháp giải quyết vấn đề nợ đọng trong XDCB; Nguyễn Đình Tài, Lê Thanh Tú 2010 “Nâng cao hiệu quả đầu tƣ công tại Việt Nam” Tạp chí Tài chính số 4 546 đề cập đến vấn đề phân cấp quản lý đầu tƣ công theo hƣớng Trung ƣơng quyết định định hƣớng qui hoạch, đầu tƣ dứt điểm, không dàn trải, chỉ đầu tƣ dự án trong qui hoạch đƣợc duyệt. Quản lý vốn đầu tƣ từ NSNN cũng đƣợc các cơ quan quản lý Nhà nƣớc quan tâm nghiên cứu.
Đề tài cấp Bộ “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đầu tƣ từ NSNN” 2005 của Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ƣơng, Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ đi sâu nghiên cứu các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tƣ từ NSNN. Các tác giả đã phân định và đề xuất các nhóm giải pháp chính nhƣ: Nhóm giải pháp về bộ máy; Nhóm giải pháp tài chính; Nhóm giải pháp cơ chế, chính sách và nhóm giải pháp khác. Đề cập đến vấn đề quản lý vốn đầu tƣ từ NSNN tại một địa bàn cụ thể, luận án tiến s của Cấn Quang Tuấn 2009 “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản tập trung từ ngân sách Nhà nƣớc do thành phố Hà Nội quản lý” [50] tập trung nghiên cứu một số vấn đề chung về đầu tƣ XDCB và vốn đầu tƣ XDCB thuộc NSNN.