Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT THEO TIÊU CHUẨN KIỂM ĐỊNH CHẤT LƯỢNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Sơ lược Lịch sử vấn đề nghiên cứu Quản lý CSVC là một nội dung quan trọng trong QLGD. Các trường đại học trên trên thế giới đều tập trung đầu tư hoàn thiện hệ thống CSVC nhằm đáp ứng với việc hiện đại hóa nội dung, phát triển chương trình đào tạo, sự thay đổi linh hoạt phương pháp và hình thức dạy học. Tại Canada, nhằm hỗ trợ tốt nhất cho nhu cầu học tập, nghiên cứu và sinh hoạt của sinh viên, bên cạnh chất lượng đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế, các trường đại học ở đây không ngừng đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, các trung tâm nghiên cứu cũng như khu học xá cho sinh viên.
Các trường đại học tại Cannada có một hệ thống đồ sộ các lớp học, thư viện, phòng thí nghiệm, phòng tin học, trung tâm y tế, bảo tàng, rạp hát, rạp chiếu phim, phòng triển lãm nghệ thuật, sân bóng hay các thiết bị thể dục thể thao. Đức, Ba Lan, Pháp, Nhật, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan. là những nước đầu tư rất nhiều cho phát triển hệ thống CSVC đầy đủ và hiện đại, đặc biệt là các phương tiện nghe nhìn. Các nghiên cứu và những kinh nghiệm thực tiễn trong việc ứng dụng kết quả nghiên cứu, quản lý, đầu tư CSVC ở các nước trong khu vực và trên thế giới là một trong những cơ sở thực tiễn quan trọng để nghiên cứu, thiết kế và định hướng hệ thống CSVC cũng như công tác quản lý CSVC trong giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học ở Việt Nam.
Hoạt động quản lý cơ sở vật chất của của CSGD được một số tác giả nghiên cứu sâu hơn trong các bài báo, tham luận, kỷ yếu hội thảo, đề tài, luận văn. Tại hội thảo khoa học “Hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật với công tác 6 nghiên cứu khoa học và Đào tạo ở Đại học” năm 2015, được tổ chức tại Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, ĐHQG-HCM.TSKH Bùi Loan Thùy trình bày tham luận về “Tác động tích cực của trang thiết bị kỹ thuật hiện đại trên lớp học và thư viện đến đổi mới phương pháp dạy và học trong trường đại học”, trong đó tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của thư viện điện tử, thư viện số trong thời kỳ hội nhập.TS Nguyễn Minh Hòa có tham luận “Vai trò của hệ thống CSVC trong trường đại học, nghiên cứu và một số đề xuất” [10]. Ở các cấp giáo dục đại học, cao đẳng, dạy nghề, trung học phổ thông có một số đề tài nghiên cứu khoa học, luận văn thạc sỹ của cán bộ, giảng viên nghiên cứu về vấn đề quản lý CSVC phục vụ dạy học. Có thể liệt kê một số công trình tiêu biểu nhất, có liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài này ở các góc độ khác nhau: - Quản lý cơ sở vật chất phục vụ đào tạo của trường đại học theo quan điểm quản lý chất lượng tổng thể, Lê Đình Sơn (2012), Luận án tiến sĩ.
- Thực trạng quản lý cơ sở vật chất ở Trường Đại học Tiền Giang, Phan Văn Ngoạn (2013), Luận văn thạc sĩ. - Biện pháp quản lý tăng cường cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu đào tạo của Trường Cao đẳng kinh tế - kỹ thuật Thái Nguyên, Nguyễn Thị Hồng Liên (2012), Luận văn thạc sĩ. - Biện pháp quản lý cơ sở vật chất tại trường Đại học Hùng Vương, Lê Cao Sơn (2010), Luận văn thạc sĩ. - Giải pháp quản lý cơ sở vật chất kỹ - kỹ thuật đáp ứng mục tiêu phát triển trường Cao đẳng công nghiệp Việt - Đức, Trần Thị Dịnh (2010), Luận văn thạc sĩ.
Các công trình nghiên cứu đó đưa ra một số kết quả thực tiễn của hoạt động quản lý CSVC ở các CSGD tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, giúp chúng ta có cách nhìn toàn diện hơn về quản lý CSVC và thiết bị dạy 7 học, đồng thời cũng đề cập đến những vấn đề về cơ sở lý luận, thực tiễn quản lý CSVC trường học nhằm phù hợp với việc hiện đại hóa nội dung, phương pháp và hình thức dạy học hoặc đề xuất một số biện pháp quản lý CSVC theo định hướng áp dụng các thuyết quản lý. Tuy nhiên, đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào về đề tài quản lý CSVC ở Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên theo tiêu chuẩn kiểm định chất lượng. Một số khái niệm cơ bản 1. Cơ sở vật chất và quản lý cơ sở vật chất ở trường đại học 1.
Cơ sở vật chất CSVC trường học có thể hiểu là những phương tiện vật chất kỹ thuật và sản phẩm khoa học, công nghệ thông tin của nhà trường được huy động vào việc giảng dạy, học tập và các hoạt động mang tính giáo dục, nói cách khác là được sử dụng làm công cụ để thực hiện nhiệm vụ, tiến hành các hoạt động nhằm đạt được sứ mệnh, mục tiêu đề ra. Ở đề tài nghiên cứu này, chúng tôi đề cập đến khía cạnh hữu hình của hệ thống cơ sở vật chất với mục đích phục vụ đào tạo của trường đại học, đó là tổ hợp của nhiều hạng mục CSVC khác nhau, bao gồm thư viện, giảng đường, phòng thí nghiệm, thực hành, nhà làm việc, trang thiết bị dạy học và NCKH, trang thiết bị tin học, hệ thống ký túc xá, sân bãi, đất đai. Quản lý cơ sở vật chất ở trường đại học * Quản lý nhà trường: Quản lý nhà trường là những tác động có hệ thống, có mục đích, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhà trường giúp cho nhà trường vận hành theo đường lối, quan điểm giáo dục của Đảng, thực hiện được mục tiêu, tính chất của nhà trường Việt Nam đó là hình thành phát triển nhân cách người học theo yêu cầu xã hội. 8 * Quản lý cơ sở vật chất trường đại học: Dưới sự tác động của cuộc cách mạng khoa học công nghệ lần thứ tư, cách mạng số.
CSVC của trường đại học góp phần tăng sức cạnh tranh, đảm bảo chất lượng giáo dục, nâng cao chất lượng đào tạo của trường trong bối cảnh hiện đại hoá và toàn cầu hoá hiện nay, vai trò của quản lý CSVC trong QLGD ngày càng được coi trọng hơn, với mục tiêu nâng cao hiệu quả công tác quản lý, đặc biệt là đảm bảo hệ thống CSVC đáp ứng tiêu chuẩn kiểm định chất lượng với các chỉ báo hết sức cụ thể. Hoạt động quản lý CSVC trong trường đại học là một hệ thống nằm trong hệ thống quản lý nhà trường nói chung. Một mặt, quản lý CSVC trong trường đại học phải đảm bảo tính pháp quy và bao gồm đầy đủ các chức năng của quản lý là lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện, kiểm tra đánh giá kết quả, trong đó bao gồm nhiều công đoạn: Quy hoạch, lập kế hoạch cho các hành động cụ thể, thực hiện xây dựng, mua sắm, bảo quản, sử dụng hiệu quả, cải tạo, sửa chữa, bảo trì, kiểm kê, thanh lý, điều chuyển, thu hồi. Mặt khác, quản lý CSVC lại đòi hỏi chuyên môn sâu rất đa dạng và khác biệt ở các hạng mục quản lý khác nhau từ quản lý thư viện, quản lý phòng thí nghiệm, thực hành, quản lý công tác đầu tư xây dựng cơ bản, quản lý công tác đấu thầu mua sắm tài sản, quản lý ký túc xá, quản lý công tác an ninh trật tự, quản lý công tác PCCC,.mỗi khu vực đều mang tính đặc thù và đòi hỏi chuyên môn nghiệp vụ thích hợp.
Quản lý cơ sở vật chất là những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý trường học đến tất cả các hạng mục cơ sở vật chất khác nhau của nhà trường nhằm đảm bảo cho mọi hoạt động của nhà trường vận hành một cách hiệu quả đạt được mục đích đặt ra. Kiểm định chất lượng trường đại học và tiêu chuẩn kiểm định chất lượng trường đại học Chất lượng luôn là vấn đề quan trọng nhất của tất cả các trường đại học và việc phấn đấu nâng cao chất lượng đào tạo bao giờ cũng được xem là nhiệm vụ quan trọng nhất của bất kỳ cơ sở đào tạo đại học nào. Chất lượng giáo dục - đào tạo là kết quả của quá trình giáo dục, đào tạo được phản ánh ở các đặc trưng về phẩm chất, giá trị nhân cách và giá trị sức lao động hay năng lực nghề của người tốt nghiệp tương ứng với mục tiêu, chương trình giáo dục - đào tạo theo các ngành cụ thể. Chất lượng giáo dục trường đại học là sự đáp ứng mục tiêu do nhà trường đề ra, đảm bảo các yêu cầu về mục tiêu giáo dục đại học của Luật giáo dục, phù hợp với yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và cả nước.
Một cách khái quát nhất về chất lượng đó là sự phù hợp với mục tiêu. Mục tiêu trong định nghĩa này được hiểu theo nghĩa rộng và do từng trường đại học xác định. Kiểm định chất lượng không còn là khái niệm mới ở Việt Nam. Ở cấp độ quốc gia, kiểm định chất lượng giáo dục được bắt đầu từ khi thành lập Phòng kiểm định chất lượng đào tạo trong Vụ Đại học, Bộ GD&ĐT tháng 1/2002, sau đó là Cục Khảo thí và Kiểm định Chất lượng giáo dục - Bộ GD&ĐT tháng 7/2003.
Kiểm định chất lượng được áp dụng ở tất cả các cấp giáo dục tại Việt Nam. Luật Giáo dục 2005 ghi rõ: “Kiểm định chất lượng là biện pháp chủ yếu nhằm xác định mức độ thực hiện mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục đối với nhà trường và cơ sở giáo dục khác” [14, tr. Kiểm định chất lượng trường đại học được xác định là quá trình xem xét chất lượng từ bên ngoài, được sử 10 dụng để khảo sát đánh giá các cơ sở giáo dục đại học, các ngành đào tạo đại học nhằm đảm bảo và cải tiến chất lượng. Kiểm định chất lượng là một quá trình xem xét chất lượng từ bên ngoài, được GDĐH sử dụng để khảo sát, đánh giá các cơ sở giáo dục và các ngành đào tạo nhằm đảm bảo và cải tiến chất lượng.
Theo SEAMEO, 2003: “Kiểm định chất lượng là một quá trình đánh giá ngoài nhằm đưa ra một quyết định công nhận một trường đại học hay một chương trình đào tạo của nhà trường đáp ứng các chuẩn mực quy định” [20, tr. Thông tư 62/2012/TT-BGDĐT đã nêu “Kiểm định chất lượng CSGD là hoạt động đánh giá và công nhận mức độ cơ sở giáo dục đạt tiêu chuẩn chất lượng giáo dục về mục tiêu, nội dung, chương trình giáo dục” [21, tr.