CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nước ngoài Nền kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn nền kinh tế tri thức. Việc nâng cao hiệu quả chất lượng GD&ĐT sẽ là một trong những yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia. Việc ứng dụng CNTT là một trong những giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục.
Điều này đặt ra vấn đề cho các nhà quản lý giáo dục là: Làm thế nào để thúc đẩy việc ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học? Vấn đề nghiên cứu các biện pháp quản lý để thúc đẩy ứng dụng CNTT trong giáo dục đã thực sự sự phát triển rộng khắp trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Trên thế giới, các nước có nền giáo dục phát triển đều chú trọng đến việc ứng dụng CNTT như: Nước Mỹ, Australia, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore,. Để ứng dụng CNTT được như ngày nay các nước này đã trải qua rất nhiều các chương trình quốc gia về tin học hoá cũng như ứng dụng CNTT vào các lĩnh vực khoa học kỹ thuật và trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là ứng dụng vào khoa học công nghệ và giáo dục. Họ coi đây là vấn đề then chốt của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, là chìa khoá để xây dựng và phát triển công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tăng trưởng nền kinh tế để xây dựng và phát triển nền kinh tế tri thức, hội nhập với các nước trong khu vực và trên toàn thế giới.
Vì vậy, họ đã thu được những thành tựu rất đáng kể trên các lĩnh vực như: Điện tử, Sinh học, Y tế, Giáo dục,. Trong nước Ở Việt Nam đã có Chương trình quốc gia về CNTT (1996 - 2000) và Đề án thực hiện về CNTT tại các cơ quan Đảng (2003-2005) ban hành kèm theo 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quyết định 47 của Ban Bí thư Trung ương Đảng. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã rất quan tâm đến ứng dụng CNTT trong các nhà trường thông qua Chỉ thị nhiệm vụ các năm học, đặc biệt từ năm học 2008-2009 được chọn là năm học với chủ đề: “Năm học ứng dụng công nghệ thông tin và đổi mới quản lý tài chính”. Những năm học tiếp theo Bộ Giáo dục và Đào tạo vẫn tiếp tục chỉ đạo: “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục, thống nhất quản lý nhà nước về ứng dụng CNTT trong Giáo dục - Đào tạo.” Trong những năm qua việc ứng dụng CNTT trong quản lý và tổ chức hoạt động dạy học đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu.
Các hội nghị, hội thảo khoa học nghiên cứu về CNTT đã đề cập nhiều đến vấn đề quản lý ứng dụng CNTT trong giáo dục và khả năng áp dụng vào môi trường Giáo dục và Đào tạo ở Việt Nam như: - Hội thảo khoa học “Nghiên cứu và triển khai E-Learning” do Viện Công nghệ Thông tin (ĐHQG Hà Nội) và Khoa Công nghệ Thông tin (Đại học Bách khoa Hà Nội) phối hợp tổ chức đầu tháng 3/2005 là hội thảo khoa học về ứng dụng CNTT trong hệ thống giáo dục đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam. - Hội thảo khoa học toàn quốc về CNTT: “Các giải pháp công nghệ và quản lý trong ứng dụng CNTT&TT vào đổi mới phương pháp dạy học” do trường ĐHSP Hà Nội phối hợp với dự án Giáo dục đại học tổ chức từ 9- 10/12/2006. Nội dung hội thảo gồm các chủ đề chính sau: + Các giải pháp về công nghệ trong đổi mới phương pháp dạy (phổ thông, đại học và trên đại học) : công nghệ tri thức, công nghệ mã nguồn mở, các hệ nền và công cụ tạo nội dung trong E-Learning, các chuẩn trao đổi nội dung bài giảng, công nghệ trong kiểm tra đánh giá,. + Các giải pháp, chiến lược phát triển ứng dụng CNTT vào đổi mới phương pháp dạy học: chiến lược phát triển, kinh nghiệm quản lý, mô hình tổ chức trường học điện tử, mô hình dạy học điện tử,.
15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + Các kết quả và kinh nghiệm của việc ứng dụng CNTT trong dạy học: xây dựng và sử dụng phần mềm dạy học, kho học liệu điện tử. Trong các hội thảo, các nhà khoa học, các nhà quản lý đã mạnh dạn đưa ra các vấn đề nghiên cứu tầm quan trọng của việc ứng dụng và phát triển CNTT trong dạy học. Trong thời gian gần đây, đã có một số luận văn thạc sĩ khoa học nghiên cứu về quản lý ứng dụng CNTT trong giảng dạy ở các trường phổ thông ở nước ta được bảo vệ thành công như: - Tác giả Trần Thị Đản với đề tài: “Một số biện pháp tổ chức triển khai việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy của hiệu trưởng trường THCS Văn Lang thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ” đã hệ thống hoá những vấn đề lý luận cơ bản về CNTT, ứng dụng CNTT vào việc dạy và học trong nhà trường; khảo sát thực trạng việc tổ chức triển khai ứng dụng CNTT, nguyên nhân của thực trạng đó và đề xuất một số biện pháp tổ chức triển khai ứng dụng CNTT vào giảng dạy ở trường THCS Văn Lang - Việt Trì. - Tác giả Đào Thị Ninh nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong giảng dạy ở các trường THPT quận Cầu Giấy - Hà Nội” đã nghiên cứu những vấn đề lý luận về việc quản lý ứng dụng CNTT trong giáo dục.
Tìm hiểu thực trạng việc quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, đề xuất một số biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học của hiệu trưởng các trường THPT quận Cầu Giấy - Hà Nội. - Tác giả Nguyễn Văn Tuấn nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp chỉ đạo việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác quản lý dạy học tại các trường THPT” đã hệ thống hóa những vấn đề cơ bản về quản lý và chỉ đạo việc quản lý ứng dụng CNTT trong giáo dục. Khảo sát thực trạng và đề xuất một số biện pháp chỉ đạo việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác quản lý dạy học tại các trường PTTH nói chung. Qua nghiên cứu các tác giả đều khẳng định ý nghĩa của việc ứng dụng CNTT vào dạy học, đổi mới phương pháp dạy học và vai trò quan trọng của 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com các biện pháp quản lý.
Qua đó, các tác giả cũng đề xuất một số kiến nghị với các cấp lãnh đạo trong việc triển khai một số biện pháp quản lý ứng dụng CNTT vào dạy học tại các trường thuộc phạm vi quản lý. Từ các phân tích trên, tác giả nhận thấy quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường THPT là một vấn đề cần thiết nhưng chỉ được nghiên cứu dưới góc độ hẹp. Hiện nay, các luận văn thường tập trung nghiên cứu việc quản lý ứng dụng CNTT song chưa sâu, lại chủ yếu áp dụng cho các trường vùng thuận lợi, nơi có điều kiện kinh tế xã hội phát triển, trong khi đó chưa đề cập việc tháo gỡ những khó khăn khi áp dụng CNTT ở các trường vùng cao, vùng khó khăn. Một số đề tài thuộc lĩnh vực quản lý CNTT trong dạy học nhưng bàn về công tác quản lý thì ít mà thiên về việc giới thiệu, hướng dẫn sử dụng các phần mềm ứng dụng thì nhiều.
Thực tế ở Việt Nam, việc đưa CNTT vào quản lý các hoạt động nhà trường nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng còn tồn tại nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu giải quyết. Vì thế, tác giả đã đi sâu nghiên cứu vấn đề này trong phạm vi trường THPT Chà Cang huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên nhằm hy vọng đề xuất được một số biện pháp quản lý góp phần nâng cao hiệu quả dạy học trong các trường THPT vùng khó khăn thuộc tỉnh Điện Biên. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm Khái niệm “quản lý” được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau dựa trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau.
Có thể tiếp cận khái niệm về “quản lý” theo các nhà nghiên cứu sau: - Theo F. Ông cho rằng “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất”.Fayol (1841-1925), kỹ sư người Pháp - Ông quan niệm: “Quản lý hành chính là kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm tra” [3] và 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com được thể hiện trên 14 nguyên tắc quản lý của ông. Trong học thuyết quản lý của mình H. Fayol đưa ra 5 chức năng cần thiết của một nhà quản lý là: Dự báo và lập kế hoạch - Tổ chức - Chỉ huy - Phối hợp - Kiểm tra và sau này được kết hợp thành 4 chức năng: Lập kế hoạch - Tổ chức - Chỉ đạo - Kiểm tra.
- Theo Đặng Vũ Hoạt, Hà Thế Ngữ trong “Những vấn đề cốt yếu trong quản lý”: Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu quản lý một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. - Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang : “Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến.14] Với những khái niệm trên ta thấy về bản chất quá trình quản lý có thể được biểu diễn dưới dạng sơ đồ sau: Lập kế hoạch Tổ chức Kiểm tra Lãnh đạo Sơ đồ 1.1: Bản chất quá trình quản lý Như vậy, đối với mỗi hệ thống hoạt động, quản lý có thể chia ra 4 nội dung lớn: Lập kế hoạch - Tổ chức - Lãnh đạo việc thực hiện kế hoạch - Kiểm tra, đánh giá các hoạt động và việc thực hiện các mục tiêu đề ra. Vậy: Quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý lên đối tượng bị quản lý nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường. Với khái niệm trên quản lý bao gồm các điều kiện sau: - Phải có một chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động, và một đối tượng bị quản lý phải tiếp nhận các tác động của chủ thể quản lý tạo ra.
Tác động có thể chỉ là một lần mà cũng có thể là liên tục nhiều lần. 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Phải có một mục tiêu đặt ra cho cả đối tượng và chủ thể, mục tiêu này là căn cứ để chủ thể tạo ra các tác động. - Chủ thể có thể là một người, nhiều người, một thiết bị.