Luận văn quản lý chống thất thu thuế GTGT doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Cục Thuế tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ quản lý chống thất thu thuế giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại cục thuế tỉnh Bắc Ninh. Nghiên cứu thực trạng và giải pháp hoàn thiện...

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: PSG. Hoàng Thị Thu
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Chống Thất Thu Thuế Giá Trị Gia Tăng Đối Với Các Doanh Nghiệp Ngoài Quốc Doanh Tại Cục Thuế Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHỐNG THẤT THU THUẾ GTGT ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
• 1.1. Vai trò và đặc điểm của doanh nghiệp ngoài quốc doanh
• 1.2. Khái niệm doanh nghiệp ngoài quốc doanh
• 1.3. Vai trò của doanh nghiệp ngoài quốc doanh
• 1.4. Đặc điểm của doanh nghiệp ngoài quốc doanh
• 1.5. Một số vấn đề cơ bản về thuế giá trị gia tăng
• 1.6. Khái niệm về thuế giá trị gia tăng
• 1.7. Đặc điểm của thuế giá trị gia tăng
• 1.8. Vai trò của thuế giá trị gia tăng
• 1.9. Quy định hiện hành về thuế GTGT
• 1.10. Quản lý chống thất thu thuế giá trị gia tăng đối với DN NQD
• 1.11. Khái niệm và đặc điểm của thất thu thuế GTGT
• 1.12. Nội dung quản lý chống thất thu thuế GTGT
• 1.13. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác Quản lý chống thất thu thuế GTGT đối với DN NQD
• 1.14. Kinh nghiệm quản lý thu thuế của một số nước trên thế giới và một số tỉnh trong nước
• 1.15. Kinh nghiệm chống thất thu thuế của Singapore
• 1.16. Kinh nghiệm chống thất thu thuế tại Cục thuế TP Hà Nội
• 1.17. Bài học kinh nghiệm về quản lý chống thất thu thuế GTGT cho Cục thuế Tỉnh Bắc Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Mô hình nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.5. Phương pháp tổng hợp và xử lý thông tin
• 2.6. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.7. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHỐNG THẤT THU THUẾ GTGT TẠI CỤC THUẾ TỈNH BẮC NINH
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Bắc Ninh
• 3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.2. Đặc điểm của Cục thuế tỉnh Bắc Ninh
• 3.2.1. Khái quát về Cục thuế tỉnh Bắc Ninh
• 3.2.2. Cơ cấu tổ chức, bộ máy hoạt động của Cục thuế Bắc Ninh
• 3.2.3. Đặc điểm nhân sự của Văn Phòng Cục thuế Tỉnh Bắc Ninh
• 3.3. Đặc điểm hoạt động của các DN NQD tại Cục thuế Tỉnh Bắc Ninh
• 3.3.1. Đặc điểm tình hình hoạt động của DN NQD
• 3.3.2. Thực trạng về DN NQD tại Cục thuế Tỉnh Bắc Ninh
• 3.4. Thực trạng công tác quản lý chống thất thu thuế GTGT đối với DN NQD tại Cục thuế Tỉnh Bắc Ninh
• 3.4.1. Kết quả thực hiện thu NSNN trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012 - 2014
• 3.4.2. Công tác quản lý chống thất thu thuế GTGT đối với các DN NQD tại Cục thuế Tỉnh Bắc Ninh
• 3.4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chống thất thu thuế GTGT đối với DN NQD tại Cục thuế Tỉnh Bắc Ninh
• 3.4.3.1. Các yếu tố chủ quan
• 3.4.3.2. Các yếu tố khách quan
• 3.4.4. Đánh giá chung về công tác quản lý chống thất thu thuế GTGT đối với DN NQD tại Cục thuế Tỉnh Bắc Ninh
• 3.4.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.4.2. Tồn tại và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHỐNG THẤT THU THUẾ GTGT ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH TẠI CỤC THUẾ TỈNH BẮC NINH
• 4.1. Quan điểm và phương hướng tăng cường quản lý chống thất thu thuế GTGT của Nhà nước và của Tỉnh Bắc Ninh
• 4.2. Phương hướng
• 4.3. Các giải pháp nhằm tăng cường công tác quản lý chống thất thu thuế GTGT đối với các DN NQD tại Cục thuế Tỉnh Bắc Ninh
• 4.3.1. Về đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp thuế
• 4.3.2. Đối với công tác hoàn thuế
• 4.3.3. Tăng cường công tác thanh tra và kiểm tra thuế
• 4.3.4. Tăng cường công tác tuyên truyền, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý chống thất thu thuế GTGT
• 4.3.5. Công tác quản lý thu nợ thuế
• 4.4. Một số kiến nghị
• 4.4.1. Một số kiến nghị với Nhà nước
• 4.4.2. Kiến nghị với Bộ Tài chính - Tổng Cục thuế
• 4.4.3. Kiến nghị với UBND tỉnh Bắc Ninh và Cục thuế tỉnh Bắc Ninh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quản Lý Thuế GTGT Tại Doanh Nghiệp Bắc Ninh

Chính sách thuế đóng vai trò quan trọng trong tài chính quốc gia, điều tiết kinh tế vĩ mô và đảm bảo công bằng xã hội. Trong nền kinh tế thị trường, thuế là công cụ để Nhà nước quản lý và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thuế GTGT, sau hơn 10 năm thực hiện, đã khuyến khích sản xuất kinh doanh, xuất khẩu, đầu tư và tạo nguồn thu cho ngân sách. Tuy nhiên, vẫn còn hạn chế và bất cập, tạo kẽ hở cho người nộp thuế lách luật, gây thất thoát ngân sách nhà nước. Tại Bắc Ninh, việc tăng cường quản lý thuế GTGT là rất cần thiết để phát huy vai trò của thuế trong tạo nguồn thu và thúc đẩy kinh tế.

1.1. Vai Trò Của Thuế GTGT Trong Ngân Sách Nhà Nước

Thuế GTGT là nguồn thu quan trọng, chiếm tỷ lệ đáng kể trong ngân sách nhà nước (NSNN). Việc quản lý hiệu quả thuế GTGT giúp đảm bảo nguồn lực tài chính cho các hoạt động của nhà nước, đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế và các dịch vụ công cộng khác. Theo số liệu thống kê, tỷ lệ động viên từ thuế và phí đạt từ 20% đến 30% GDP cả nước, cho thấy vai trò to lớn của thuế trong việc đảm bảo nguồn thu cho NSNN.

1.2. Sự Cần Thiết Quản Lý Thuế GTGT Tại Bắc Ninh

Bắc Ninh, từ khi tái lập tỉnh năm 1997, vẫn là một tỉnh nhỏ với số thu NSNN hàng năm còn thấp. Do đó, việc quản lý hiệu quả thuế GTGT có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường nguồn thu cho tỉnh, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Cần có các biện pháp khắc phục hạn chế để thuế GTGT phát huy tối đa vai trò tạo nguồn thu và thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển.

II. Thách Thức Thất Thu Thuế GTGT Tại Doanh Nghiệp NQD

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực cải cách, tình trạng thất thu thuế GTGT vẫn còn diễn ra, đặc biệt tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh (NQD). Các doanh nghiệp này thường có quy mô nhỏ, năng lực quản lý còn hạn chế, dễ phát sinh các hành vi gian lận, trốn thuế. Tình trạng này gây thất thoát nguồn thu cho ngân sách và tạo môi trường cạnh tranh không lành mạnh. Cần có các giải pháp hiệu quả để ngăn chặn tình trạng này.

2.1. Gian Lận Thuế GTGT Phổ Biến Ở Doanh Nghiệp NQD

Các hình thức gian lận thuế GTGT thường gặp ở doanh nghiệp NQD bao gồm: kê khai sai doanh thu, chi phí, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, trốn thuế, chậm nộp thuế. Các hành vi này không chỉ gây thất thu cho ngân sách mà còn tạo ra sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp, ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh. Mức độ gian lận về thuế có xu hướng gia tăng với những thủ đoạn trốn thuế ngày càng tinh vi.

2.2. Ảnh Hưởng Của Thất Thu Thuế Đến Ngân Sách Địa Phương

Thất thu thuế GTGT ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu của ngân sách nhà nước địa phương, làm giảm khả năng đầu tư vào các công trình công cộng, dịch vụ xã hội và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội khác. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các tỉnh như Bắc Ninh, nơi nguồn thu ngân sách còn hạn chế. Do đó, việc chống thất thu thuế GTGT có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển của tỉnh.

III. Giải Pháp Quản Lý Kê Khai Thuế GTGT Hiệu Quả Tại Bắc Ninh

Để tăng cường quản lý thuế GTGT, cần tập trung vào các giải pháp như: hoàn thiện quy trình kê khai thuế GTGT, tăng cường thanh tra, kiểm tra, đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế. Các giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để đạt được mục tiêu chống thất thu thuế và tạo môi trường kinh doanh minh bạch.

3.1. Tối Ưu Quy Trình Kê Khai Thuế GTGT Cho DN NQD

Cần rà soát và tối ưu hóa quy trình kê khai thuế GTGT để đơn giản hóa thủ tục, giảm thiểu thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp NQD. Đồng thời, cần tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình kê khai, đảm bảo kê khai đúng, đủ và kịp thời. Cục thuế tỉnh Bắc Ninh đã thay đổi phương thức từ quản lý theo đối tượng chuyển sang quản lý theo chức năng, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính về thuế theo hướng đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, công khai, minh bạch các thủ tục hành chính về thuế, thúc đẩy việc thực hiện chế độ kế toán trong các doanh nghiệp.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Quản Lý Thuế GTGT

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt là hóa đơn điện tử, có vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý thuế GTGT. Hóa đơn điện tử giúp giảm thiểu gian lận, tăng cường tính minh bạch và tạo thuận lợi cho cả cơ quan thuế và người nộp thuế. Cần đẩy mạnh triển khai hóa đơn điện tử và các ứng dụng công nghệ thông tin khác trong quản lý thuế.

IV. Thanh Tra Kiểm Tra Thuế GTGT Bí Quyết Chống Thất Thu

Thanh tra, kiểm tra thuế là công cụ quan trọng để phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật thuế. Cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, đặc biệt đối với các doanh nghiệp NQD có rủi ro cao về thuế. Đồng thời, cần nâng cao năng lực của đội ngũ thanh tra, kiểm tra thuế để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý thuế.

4.1. Tập Trung Thanh Tra Doanh Nghiệp NQD Rủi Ro Cao

Cần xác định các tiêu chí rủi ro và tập trung thanh tra, kiểm tra đối với các doanh nghiệp NQD có rủi ro cao về thuế, như: doanh nghiệp có doanh thu lớn nhưng nộp thuế thấp, doanh nghiệp có giao dịch bất thường, doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực có nguy cơ gian lận cao. Tính chất, mức độ vi phạm pháp luật về thuế của doanh nghiệp ngoài quốc doanh có sự khác nhau giữa doanh nghiệp trong các khu công nghiệp, cụm công nghiệp tập trung với các doanh nghiệp tại các cụm công nghiệp, điểm công nghiệp làng nghề hoặc đa nghề.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Thanh Tra Thuế Bắc Ninh

Để nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra thuế, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ thanh tra thuế. Đồng thời, cần trang bị đầy đủ các phương tiện, công cụ hỗ trợ cho công tác thanh tra, kiểm tra. Mặt khác Cục thuế đã đặc biệt coi trọng và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm nhằm ngăn ngừa, phát hiện, chấn chỉnh các hành vi vi phạm pháp luật về thuế.

V. Kinh Nghiệm Quản Lý Thuế GTGT Từ Các Tỉnh Thành Khác

Học hỏi kinh nghiệm từ các tỉnh, thành phố khác có thành tích tốt trong quản lý thuế GTGT là một cách hiệu quả để nâng cao hiệu quả công tác quản lý thuế tại Bắc Ninh. Cần nghiên cứu, đánh giá và áp dụng các mô hình, giải pháp quản lý thuế thành công từ các địa phương khác, phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh.

5.1. Bài Học Từ Cục Thuế TP Hà Nội Về Chống Thất Thu

Cục thuế TP Hà Nội có nhiều kinh nghiệm trong công tác chống thất thu thuế, đặc biệt là trong việc quản lý các doanh nghiệp NQD. Cần nghiên cứu, học hỏi các giải pháp, mô hình quản lý thuế hiệu quả từ Hà Nội, như: quản lý rủi ro, thanh tra chuyên sâu, tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế.

5.2. Áp Dụng Mô Hình Quản Lý Thuế GTGT Hiệu Quả

Nghiên cứu và áp dụng các mô hình quản lý thuế GTGT hiệu quả đã được chứng minh trên thực tế, như: mô hình quản lý thuế theo chức năng, mô hình quản lý thuế dựa trên rủi ro, mô hình quản lý thuế điện tử. Cần lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện thực tế của Bắc Ninh và triển khai một cách đồng bộ, hiệu quả.

VI. Đề Xuất Giải Pháp Chống Thất Thu Thuế GTGT Tại Bắc Ninh

Để tăng cường công tác quản lý chống thất thu thuế GTGT đối với doanh nghiệp NQD tại Cục thuế tỉnh Bắc Ninh, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp về: hoàn thiện chính sách, tăng cường thanh tra, kiểm tra, đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ, ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thuế. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách quyết liệt và đồng bộ để đạt được mục tiêu chống thất thu thuế và tạo môi trường kinh doanh lành mạnh.

6.1. Kiến Nghị Hoàn Thiện Chính Sách Thuế GTGT

Cần kiến nghị với Nhà nước, Bộ Tài chính về việc hoàn thiện chính sách thuế GTGT, khắc phục các kẽ hở, bất cập trong quy định hiện hành. Đồng thời, cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản hướng dẫn thi hành luật thuế GTGT để đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch và dễ thực hiện.

6.2. Nâng Cao Hiệu Quả Tuyên Truyền Hỗ Trợ NNT Tại Bắc Ninh

Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật về thuế cho người nộp thuế, đặc biệt là các doanh nghiệp NQD. Cần đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, như: tổ chức hội nghị, hội thảo, phát tờ rơi, xây dựng trang web, sử dụng mạng xã hội. Thường xuyên tuyên truyền các chính sách pháp luật về thuế cho người nộp thuế nắm bắt kịp thời, hướng dẫn giải thích tận tình các chính sách thuế mới, những chính sách đã được sửa đổi bổ sung để người nộp thuế thực hiện theo đúng quy định của pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách thuế đóng vai trò là công cụ điều tiết vĩ mô then chốt của Nhà nước, trong đó nguồn thu từ thuế và phí hàng năm đóng góp từ 20% đến 30% GDP cả nước. Thuế giá trị gia tăng (GTGT) là sắc thuế tiêu dùng quan trọng, luôn chiếm tỷ trọng lớn và duy trì đà tăng trưởng ổn định trong tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN), tăng từ 21,06% năm 2012 lên 25,66% vào năm 2014. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng, khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh (DN NQD) hiện chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước cũng như tại tỉnh Bắc Ninh. Khối doanh nghiệp này bộc lộ nhiều hành vi trốn thuế, gian lận hóa đơn, lập hai hệ thống sổ sách kế toán và chây ỳ nợ đọng thuế, gây thất thoát nghiêm trọng nguồn thu ngân sách.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá thực trạng công tác quản lý thu và chống thất thu thuế GTGT đối với các DN NQD do Phòng Kiểm tra thuế số 2 thuộc Cục Thuế tỉnh Bắc Ninh quản lý giai đoạn 2012 - 2014. Trên cơ sở đó, tác giả chỉ rõ các kẽ hở quản lý, nguyên nhân chủ quan và khách quan dẫn đến thất thu thuế thực tế lẫn thất thu thuế tiềm năng. Nghiên cứu xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ từ khâu đăng ký, kê khai, hoàn thuế đến thanh tra, kiểm tra và cưỡng chế nợ đọng thuế. Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa qua mục tiêu gia tăng số thu NSNN, kéo giảm tỷ lệ nợ đọng thuế GTGT xuống dưới 5% tổng thu, đồng thời thiết lập môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng cho cộng đồng doanh nghiệp địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa Lý thuyết quản lý công hiện đại (New Public Management) và Lý thuyết hành vi tuân thủ thuế (Tax Compliance Theory). Khung lý thuyết tiếp cận quản lý thuế theo mô hình chức năng khép kín gồm bốn trụ cột: đăng ký - kê khai thuế, thanh tra - kiểm tra thuế, quản lý thu nợ thuế và tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế.

Trong đề tài, các khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm:

• Thuế giá trị gia tăng (GTGT): Thuế gián thu tính trên phần giá trị tăng thêm của hàng hóa, dịch vụ phát sinh từ khâu sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng theo quy định tại Luật Thuế GTGT số 13/2008/QH12.
• Doanh nghiệp ngoài quốc doanh (DN NQD): Các loại hình doanh nghiệp thuộc sở hữu tư nhân theo Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 (công ty TNHH, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân, công ty hợp danh) với đặc trưng quy mô vừa và nhỏ, vốn hạn chế nhưng chiếm số lượng áp đảo.
• Thất thu thuế GTGT: Hiện tượng các khoản thuế phát sinh hợp pháp không được thu đúng, thu đủ vào NSNN, bao gồm thất thu thuế thực và thất thu thuế tiềm năng do 26 nhóm đối tượng không chịu thuế hoặc các hành vi gian lận thương mại.
• Hành lang pháp lý vận hành: Khung khổ điều chỉnh trực tiếp công tác quản lý gồm Nghị định số 209/2013/NĐ-CP, Thông tư 219/2013/TT-BTC, Thông tư 119/2014/TT-BTC, Quyết định số 528/QĐ-TCT về quy trình kiểm tra thuế và Quyết định số 1395/QĐ-TCT về quy trình quản lý nợ thuế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính, dữ liệu quản lý thuế nội ngành của Cục Thuế tỉnh Bắc Ninh và niên giám thống kê giai đoạn 2012 - 2014. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra bảng hỏi khảo sát với cỡ mẫu 150 đơn vị, bao gồm 120 DN NQD thuộc các lĩnh vực thương mại, xây dựng, sản xuất, dịch vụ và 30 cán bộ công chức thuế đang công tác tại các phòng kiểm tra chuyên quản.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (stratified random sampling) được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các loại hình DN NQD trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp phương pháp so sánh chỉ số tương đối, phân tích chuỗi thời gian và đối chiếu chéo số liệu là để lượng hóa chính xác mức độ biến động giữa số thuế GTGT kê khai và số thuế thực nộp qua từng năm. Cách tiếp cận này làm rõ mức độ tương quan giữa quy mô vốn, đặc điểm ngành nghề với tỷ lệ vi phạm thuế của doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng quản lý thuế tại Cục Thuế tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012 - 2014 ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực song cũng bộc lộ các vấn đề nan giải:

Thứ nhất, số thu thuế GTGT toàn tỉnh ghi nhận mức tăng trưởng đều qua các năm, khẳng định vị trí nguồn thu chủ lực khi chiếm từ 19,19% đến 25,66% tổng thu NSNN địa phương. Dẫu vậy, mức độ đóng góp của khối DN NQD vẫn chưa tương xứng với tiềm năng khi số doanh nghiệp phát sinh thuế phải nộp chỉ chiếm khoảng 45% - 50% trên tổng số doanh nghiệp đang hoạt động.

Thứ hai, công tác kiểm tra hồ sơ khai thuế tại bàn phát hiện tỷ lệ sai phạm lên tới hơn 35% tổng số hồ sơ được rà soát. Các lỗi vi phạm chủ yếu tập trung vào việc kê khai khống hóa đơn đầu vào, khấu trừ thuế GTGT của các tài sản không phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, và ghi nhận doanh thu chậm nhằm kéo dài thời gian chiếm dụng tiền thuế.

Thứ ba, tình trạng nợ đọng thuế GTGT trong khối DN NQD diễn biến phức tạp, chiếm tỷ lệ từ 12% đến 15% tổng số nợ thuế toàn ngành tại địa phương. Nhiều doanh nghiệp xây dựng tư nhân và thương mại nhỏ lẻ dây dưa nợ thuế kéo dài quá 90 ngày, cá biệt có những đơn vị giải thể hoặc bỏ trốn khỏi địa chỉ kinh doanh sau khi đã xuất hóa đơn GTGT cho khách hàng.

Thứ tư, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế của Phòng Kiểm tra thuế số 2 đã mang lại kết quả tích cực, truy thu và phạt vi phạm hành chính hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, do giới hạn về nguồn nhân lực nên tỷ lệ kiểm tra trực tiếp mới chỉ bao quát được khoảng 18% đến 22% tổng số DN NQD thuộc diện quản lý.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của tình trạng thất thu thuế bắt nguồn từ cả hai phía. Về phía người nộp thuế, áp lực cạnh tranh và mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận thúc đẩy các DN NQD tìm mọi kẽ hở để trốn thuế, đặc biệt là việc duy trì hai hệ thống sổ sách kế toán và thanh toán dùng tiền mặt nhằm né tránh sự kiểm soát của ngân hàng. Về phía cơ quan quản lý, trình độ năng lực và kỹ năng phân tích rủi ro của một bộ phận cán bộ thuế chưa theo kịp các thủ đoạn gian lận tinh vi; hệ thống công nghệ thông tin chưa kết nối tự động dữ liệu giữa cơ quan Thuế với Kho bạc Nhà nước, cơ quan Hải quan, Công an và các tổ chức tín dụng.

Để nâng cao chất lượng báo cáo, toàn bộ dữ liệu phân tích được hệ thống hóa qua bảng tổng hợp so sánh số nộp NSNN theo sắc thuế và biểu đồ cột phản ánh sự chênh lệch giữa số thuế kê khai với số thuế thực thu. Khi đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế tại Singapore - nơi ứng dụng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia kết nối thời gian thực giúp duy trì tỷ lệ nộp thuế chậm chỉ 2% và xử phạt nghiêm khắc gấp 3 lần số tiền gian lận - Cục Thuế tỉnh Bắc Ninh cần đẩy mạnh kiểm tra chéo tự động. Đồng thời, bài học thực tiễn từ Cục Thuế TP Hà Nội năm 2012 (kiểm tra tại bàn 185.568 hồ sơ, tăng thu 748 tỷ đồng) chứng minh rằng việc chuẩn hóa quy trình phân tích rủi ro tại bàn là chìa khóa then chốt để chống thất thu với chi phí thấp nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm siết chặt quản lý và chống thất thu thuế GTGT đối với khu vực DN NQD, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá:

• Hoàn thiện quy trình đăng ký, kê khai và nộp thuế điện tử: Cục Thuế tỉnh Bắc Ninh chủ trì đẩy mạnh hiện đại hóa hạ tầng, phấn đấu nâng tỷ lệ DN NQD thực hiện kê khai và nộp thuế qua mạng internet đạt trên 98% trong vòng 12 tháng. Rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ khai thuế điện tử xuống dưới 3 ngày làm việc nhằm giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp giữa cán bộ thuế và doanh nghiệp.
• Nâng cao hiệu lực công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát hoàn thuế: Phòng Kiểm tra thuế số 2 áp dụng bộ tiêu chí rủi ro tự động theo Quyết định số 528/QĐ-TCT, tập trung thanh tra chuyên đề đối với các ngành nghề có độ rủi ro cao như xây dựng dân dụng, kinh doanh phế liệu và vận tải tư nhân. Đảm bảo tỷ lệ thanh tra, kiểm tra đạt ít nhất 25% - 30% tổng số DN NQD rủi ro cao mỗi năm, giảm tỷ lệ vi phạm hoàn thuế GTGT xuống dưới 5% trong giai đoạn 2015 - 2017.
• Tăng cường cưỡng chế và thu hồi nợ đọng thuế: Bộ phận Quản lý nợ triển khai nghiêm ngặt quy trình thông báo nợ theo biểu mẫu 07/QLN (Quyết định số 1395/QĐ-TCT). Kiên quyết thực hiện các biện pháp trích tiền từ tài khoản ngân hàng, thông báo hóa đơn không còn giá trị sử dụng và công khai danh tính trên phương tiện thông tin đại chúng đối với các khoản nợ quá 90 ngày, mục tiêu giảm tỷ lệ nợ thuế GTGT xuống dưới 5% tổng thu ngân sách trong vòng 2 năm.
• Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ thông tin: Ủy ban nhân dân tỉnh Bắc Ninh chỉ đạo xây dựng quy chế phối hợp chia sẻ dữ liệu liên thông giữa Cục Thuế với Sở Kế hoạch & Đầu tư, Công an tỉnh và hệ thống ngân hàng thương mại từ năm 2016, kiểm soát 100% dòng tiền giao dịch mua bán có giá trị trên 20 triệu đồng theo đúng quy định tại Thông tư 219/2013/TT-BTC.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ, công chức quản lý ngành Thuế: Là tài liệu tham khảo nghiệp vụ sắc bén giúp công chức tại Cục Thuế tỉnh Bắc Ninh và các địa phương nắm vững kỹ thuật nhận diện rủi ro sai lệch số liệu trong hồ sơ khai thuế GTGT, nâng cao hiệu quả thanh tra tại bàn và tại trụ sở người nộp thuế.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế/Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng tin cậy giai đoạn 2012 - 2014, khung phân tích lý luận mẫu mực và phương pháp luận khảo sát định lượng để phát triển các công trình nghiên cứu chuyên sâu về chính sách tài khóa.
• Chủ doanh nghiệp, giám đốc tài chính và kế toán trưởng khối DN NQD: Tài liệu chỉ dẫn giúp doanh nghiệp cập nhật chuẩn xác các quy định pháp luật (Thông tư 219/2013/TT-BTC, 119/2014/TT-BTC), rà soát hệ thống hóa đơn chứng từ, phòng tránh nguy cơ bị truy thu và xử phạt vi phạm hành chính về thuế.
• Cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, UBND tỉnh): Cung cấp bằng chứng thực tiễn về những bất cập trong quản lý khu vực kinh tế tư nhân, làm cơ sở hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật và ban hành quy chế phối hợp giám sát liên ngành hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Thuế GTGT chiếm vị trí như thế nào trong cơ cấu thu ngân sách tại tỉnh Bắc Ninh?
Thuế GTGT là một trong hai sắc thuế quan trọng nhất (cùng với thuế TNDN), đóng góp từ 19,19% đến 25,66% tổng thu NSNN giai đoạn 2012 - 2014. Tỷ trọng này tạo nguồn lực tài chính ổn định cho các khoản chi đầu tư phát triển hạ tầng và an sinh xã hội của tỉnh.

Các thủ đoạn gian lận thuế GTGT phổ biến nhất của DN NQD là gì?
Các thủ đoạn tinh vi bao gồm: mua bán hóa đơn bất hợp pháp từ các doanh nghiệp ma để khấu trừ thuế đầu vào, lập hai hệ thống sổ sách kế toán, không xuất hóa đơn khi bán lẻ cho người tiêu dùng để giấu doanh thu, và tạo dựng hồ sơ xuất khẩu giả nhằm trục lợi tiền hoàn thuế GTGT.

Cơ chế kiểm tra hồ sơ khai thuế tại bàn được vận hành ra sao để ngăn chặn thất thu?
Cán bộ thuế thu thập dữ liệu kê khai điện tử, thực hiện đối chiếu chéo số liệu giữa tờ khai thuế GTGT với bảng kê bán ra - mua vào, so sánh với dữ liệu của các kỳ trước và các doanh nghiệp cùng quy mô. Khi phát hiện sai lệch, cơ quan thuế phát hành thông báo yêu cầu giải trình trong vòng 10 ngày trước khi ban hành quyết định kiểm tra tại trụ sở.

Cục Thuế tỉnh Bắc Ninh có thể áp dụng bài học gì từ kinh nghiệm quốc tế của Singapore?
Bắc Ninh cần học tập Singapore ở việc xây dựng cơ chế giám sát chéo nội bộ giữa các khâu nghiệp vụ, tích hợp cơ sở dữ liệu thuế với mạng lưới tài khoản ngân hàng của công dân và áp dụng chế tài xử phạt lũy tiến nghiêm minh gấp nhiều lần giá trị trốn thuế để nâng cao tính răn đe.

Biện pháp cưỡng chế nào được áp dụng đối với các khoản nợ thuế GTGT kéo dài quá 90 ngày?
Theo quy trình quản lý nợ Quyết định số 1395/QĐ-TCT, cơ quan thuế áp dụng các biện pháp: trích tiền từ tài khoản ngân hàng của người nộp thuế, yêu cầu phong tỏa tài khoản, khấu trừ một phần lương/thu nhập, thông báo hóa đơn không còn giá trị sử dụng và đề nghị cơ quan công an vào cuộc điều tra nếu có dấu hiệu tẩu tán tài sản.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chống thất thu thuế GTGT đối với khu vực DN NQD trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá chân thực thực trạng quản lý thu thuế tại Cục Thuế tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012 - 2014, làm nổi bật vai trò của Phòng Kiểm tra thuế số 2 trong công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nợ đọng.
• Bóc tách chính xác các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến thất thu thuế từ cả yếu tố chủ quan của người nộp thuế và hạn chế về công nghệ, nhân lực của cơ quan quản lý.
• Đúc kết bài học kinh nghiệm sâu sắc từ Singapore và Cục Thuế TP Hà Nội để vận dụng phù hợp vào điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của tỉnh Bắc Ninh.
• Xây dựng 4 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình triển khai chi tiết giai đoạn 2015 - 2020 nhằm tối ưu hóa số thu ngân sách và nâng cao tính tuân thủ pháp luật thuế.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là cung cấp bộ giải pháp thực tiễn có khả năng chuyển giao ngay vào quy trình kiểm tra thuế tại bàn và quản lý rủi ro nợ thuế. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý hãy ứng dụng ngay các phát hiện và giải pháp từ luận văn này để xây dựng chiến lược quản trị thuế minh bạch, hiệu quả cho tổ chức của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHỐNG THẤT THU THUẾ GTGT ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH 1. Vai trò và đặc điểm của doanh nghiệp ngoài quốc doanh 1. Khái niệm doanh nghiệp ngoài quốc doanh Theo Luật doanh nghiệp số 68/2014/QH13 ngày 26/11/2014 có quy định "Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh". Các loại hình doanh nghiệp ở Việt nam hiện nay bao gồm: Doanh nghiệp Nhà nước; Doanh nghiệp tư nhân; Công ty TNHH (Công ty TNHH 2 thành viên trở lên; Công ty TNHH 1 thành viên); Công ty cổ phần; Công ty hợp danh; Công ty liên doanh; Công ty 100% vốn nước ngoài.

Theo hình thức sở hữu tài sản ở Việt Nam doanh nghiệp được chia thành 2 loại hình là: Doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp NQD. Số lượng doanh nghiệp tăng nhanh qua các năm, tỷ trọng doanh nghiệp ngoài quốc doanh chiếm trên 90% trong tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Hiện nay, tồn tại nhiều quan niệm khác nhau về doanh nghiệp NQD (có tác giả cho rằng doanh nghiệp NQD là loại hình doanh nghiệp không thuộc sở hữu Nhà nước, chủ doanh nghiệp là người quyết định mọi vấn đề liên quan tới doanh nghiệp; cũng có tác giả cho rằng doanh nghiệp NQD là doanh nghệp không chịu bất cứ sự chi phối nào của Nhà nước, doanh nghệp tự chủ trong hoạt động tài chính của mình.) nhưng một trong những quan niệm về doanh nghiệp NQD được thừa nhận chung là: Doanh nghiệp NQD là hình thức doanh nghiệp không thuộc sở hữu của Nhà nước, trừ Hợp tác xã; toàn bộ vốn, lợi nhuận đều thuộc sở hữu tư nhân hay tập thể người lao động; chủ sở hữu hay chủ cơ sở sản xuất kinh doanh chịu trách nhiệm toàn bộ về hoạt động sản xuất kinh doanh và toàn quyền quyết định phương thức phân phối lợi nhuận sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước mà không chịu sự chi phối nào từ các quyết định của Nhà nước hay cơ quan quản lý. Các hình thức cụ thể của doanh nghiệp NQD bao gồm: - Công ty cổ phần; - Công ty TNHH (Công ty TNHH 1 thành viên, công ty TNHH 2 thành viên trở lên); Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 6 - Công ty hợp danh; - Doanh nghiệp tư nhân; - Hợp tác xã.

Doanh nghiệp NQD là một loại hình doanh nghiệp nên nó mang đầy đủ đặc điểm của một doanh nghiệp như: có con dấu, trụ sở giao dịch ổn định, có tài sản, được đăng ký kinh doanh. Vai trò của doanh nghiệp ngoài quốc doanh Các doanh nghiệp NQD có vai trò quan trọng trong nền kinh tế: - Góp phần làm tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước,doanh nghiệp NQD tham gia vào mọi lĩnh vực, mọi ngành nghề của nền kinh tế, hàng năm các doanh nghiệp NQD đã mang lại nguồn thu đáng kể cho NSNN. Nếu như cơ chế quản lý tốt thì mức động viên từ các doanh nghiệp NQD sẽ ổn định và ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu của NSNN. - Góp phần vào việc giải quyết việc làm cho người lao động - Là trụ cột của nền kinh tế địa phương, tạo ra nhiều của cải xã hội, cải thiện đời sống nhân dân ở địa phương.

- Tạo nên ngành công nghiệp và dịch vụ phụ trợ. - Bên cạnh đó trong những năm qua với nhu cầu phong phú về hàng hóa, dịch vụ các doanh nghiệp NQD đóng góp vai trò quan trọng trong việc đưa hàng hóa, dịch vụ đến tay các nhà phân phối cũng như người tiêu dùng. Như vậy có thể thấy các doanh nghiệp NQD có vị trí không thể thiếu được trong nền kinh tế, sự đóng góp của các doanh nghiệp này vào sự phát triển chung của đất nước là không thể phủ nhận. -Từ khi nước ta thực hiện đổi mới nền kinh tế các doanh nghiệp NQD được thừa nhận và ngày càng có vị trí quan trọng trong nền kinh tế, nhưng để cho các doanh nghiệp này phát triển theo định hướng của nhà nước thì cần phải có các biện pháp quản lý trong đó có quản lý thuế nói chung và quản lý thuế GTGT nói riêng.

Đặc điểm của doanh nghiệp ngoài quốc doanh DN Ngoài quốc doanh là thành phần kinh tế dựa trên quan hệ sở hữu tư nhân, toàn bộ vốn, tài sản… đều thuộc sở hữu tư nhân. Trong hầu hết các trường hợp chủ sở hữu là người quản lý và ra quyết định kinh doanh, chịu toàn bộ trách nhiệm về kết quả kinh doanh. Mục tiêu lớn nhất của các DN NQD là lợi nhuận. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 7 - Đối tượng kinh doanh lớn ở tất cả các lĩnh vực, nhưng về mặt quy mô còn nhiều hạn chế.Một số hoạt động ở lĩnh vực SX do trình độ công nghệ lạc hậu nên năng suất lao động thấp… Đối tượng kinh doanh vừa lớn, trải trên diện rộng làm cho việc quản lý phức tạp hơn.

- Sức cạnh tranh của doanh nghiệp và sản phẩm, dịch vụ thấp: - Sức cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ: yếu tố tư bản cấu thành trong sản phẩm thấp, hàm lượng tri thức và công nghệ trong sản phẩm không cao, tính độc đáo không cao, giá trị gia tăng trong tổng giá trị sản phẩm nói chung thấp; - Khả năng hạn chế về vốn, khả năng tiếp cận nguồn thông tin. của các DN NQD, sự bảo hộ của Nhà nước đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước. đã hạn chế năng lực cạnh tranh của các DN NQD. - DN NQD có số đông người lao động có trình độ văn hóa thấp hơn dẫn đến trình độ quản lý, trình độ công nghệ thấp trong số những người lao động ở khu vực NQD có cả những người già, cán bộ công nhân viên nghỉ hưu, nghỉ mất sức hoặc không có công việc làm phải kinh doanh để kiếm sống… Do đó việc truyền tải giải thích các chính sách gặp nhiều khó khăn, công tác quản lý có nhiều trở ngại.

Tóm lại: các doanh nghiệp NQD có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, điều này đã trả lời cho câu hỏi vì sao Nhà nước lại ưu đãi các doanh nghiệp này như vậy. Tuy nhiên các doanh nghiệp NQD là những doanh nghiệp nhỏ lẻ, hoạt động trên địa bàn rộng, ý thức chấp hành pháp luật rất thấp nên việc quản lý các doanh nghiệp NQD sẽ rất khó, nếu không quản lý tốt rất dễ dẫn tới thất thu thuế. Một số vấn đề cơ bản về thuế giá trị gia tăng 1. Khái niệm về thuế giá trị gia tăng Tại điều 2 Luật thuế giá trị gia tăng số 13/2008/QH12 của Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 3 ngày 03/06/2008 có khái niệm về thuế GTGT: “Thuế giá trị gia tăng là thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh trong quá trình từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng”.

Được gọi là thuế giá trị gia tăng vì thuế chỉ đánh trên phần giá trị tăng thêm qua mỗi khâu của quá trình từ sản xuất đến kinh doanh cuối cùng là tiêu dùng, và tổng số thuế thu được ở mỗi khâu bằng tổng số thuế tính trên giá bán cho người tiêu dùng cuối cùng. Về bản chất, thuế giá trị gia tăng do các nhà sản xuất kinh doanh nộp hộ người tiêu dùng thông qua việc tính gộp thuế này vào giá bán mà người tiêu dùng phải thanh toán. Do vậy, thuế giá trị gia tăng là một loại thuế gián thu. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.

Đặc điểm của thuế giá trị gia tăng - Thuế GTGT là một loại thuế gián thu đánh vào thu nhập của người tiêu dùng hàng hoá, dịch vụ chịu thuế GTGT thông qua hành vi mua hàng hoá, dịch vụ đó (vì vậy thuế GTGT là một loại thuế tiêu dùng), là một yếu tố cấu thành trong giá cả hàng hoá và dịch vụ, là khoản thu được cộng thêm vào giá bán của người cung cấp, hay nói cách khác giá cả hàng hoá, dịch vụ mà người tiêu dùng mua bao gồm cả thuế GTGT. - Thuế GTGT là loại thuế gián thu nên nó cũng mang tính chất luỹ thoái, do đó nó không đảm bảo được sự công bằng giữa những người nộp thuế. - Thuế GTGT là một loại thuế có tính trung lập cao. Tính trung lập biểu hiện ở hai khía cạnh: Thứ nhất, thuế GTGT không chịu ảnh hưởng bởi kết quả kinh doanh của người nộp thuế, do người nộp thuế chỉ là người “thay mặt” người tiêu dùng nộp hộ khoản thuế này vào NSNN.

Do vậy thuế GTGT không phải là yếu tố của chi phí sản xuất mà chỉ đơn thuần là một khoản thu được cộng thêm vào giá bán của người cung cấp hàng hoá dịch vụ. Thứ hai, thuế GTGT không bị ảnh hưởng bởi quá trình tổ chức và phân chia quá trình sản xuất kinh doanh, như ta đã biết giá trị gia tăng là phần giá trị mới được tạo ra trong quá trình sản xuất kinh doanh. Nó được xác định bằng chênh lệch giữa tổng giá trị sản xuất và tiêu thụ với tổng giá trị hàng hoá, dịch vụ mua vào tương ứng tổng giá trị gia tăng ở tất cả các giai đoạn luân chuyển có giá trị bằng giá bán của sản phẩm ở giai đoạn cuối cùng, nên việc thu thuế trên giá trị gia tăng ở từng giai đoạn đảm bảo cho tổng số thuế thu được tương đương với số thuế tính trên giá bán trong giai đoạn cuối cùng. Chính vì thế quá trình tổ chức kinh tế và phân chia các chu trình kinh tế có diễn ra dài hay ngắn hay như thế nào đi nữa thì thuế giá trị gia tăng cũng không bị ảnh hưởng.

Và tổng số thuế ở các giai đoạn luôn khớp với số tính thuế trên giá bán ở giai đoạn cuối cùng bất kể số giai đoạn nhiều hay ít. - Về phạm vi đánh thuế: Thuế GTGT chỉ đánh vào hoạt động tiêu dùng diễn ra trong phạm vi lãnh thổ, không đánh vào hành vi tiêu dùng ngoài lãnh thổ. Đặc điểm này tạo ra sự công bằng trong những giao dịch quốc tế thông qua việc không thu thuế đối với hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu và đánh thuế đối với hàng hóa, dịch vụ nhập khẩu. Vai trò của thuế giá trị gia tăng Luật thuế giá trị gia tăng có hiệu lực kể từ ngày 01/01/1999, được Chủ tịch nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam công bố theo lệnh số 57 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.