MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết nghiên cứu đề tài Trong nền kinh tế thị trƣờng hiện đại, Ngân sách nhà nƣớc đƣợc coi là huyết mạch của nền kinh tế, có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, thực hiện các chính sách xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh. Ngân sách nhà nƣớc là công cụ để Nhà nƣớc quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh tế, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao hiệu quả quản lý nền kinh tế. Chi ngân sách nhà nƣớc là một bộ phận rất quan trọng, cấu thành cán cân ngân sách của mỗi quốc gia. Chi ngân sách nhà nƣớc nuôi dƣỡng bộ máy hành chính nhà nƣớc hoạt động.
Hơn nữa, chi Ngân sách nhà nƣớc còn đảm nhiệm vai trò xây dựng cơ sở hạ tầng cho tăng trƣởng kinh tế, nhất là cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Vì vậy, vấn đề đƣợc đặt lên hàng đầu ở mỗi quốc gia là quản lý chi ngân sách nhà nƣớc sao cho tiết kiệm, hiệu quả. Trong thời kỳ đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hợp tác quốc tế ngày càng sâu rộng, đồng thời bối cảnh thế giới có nhiều biến động cả về kinh tế và chính trị, Việt Nam phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức, việc hợp tác có nhiều rủi ro tiềm ẩn.quản lý các nguồn lực kinh tế - xã hội đƣợc đặt ra, trong đó.vấn đề quản lý tài chính công, sử dụng Ngân sách nhà nƣớc nhƣ thế nào để đáp ứng tốt nhất nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc trong thời kỳ mới đang thực sự là một yêu cầu cấp thiết. Ngân sách cấp huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện) là một bộ phận cấu thành của Ngân sách nhà nƣớc, có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm cho chính quyền cấp huyện thực hiện các chức năng, nhiệm vụ quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng – an ninh tại mỗi địa phƣơng.
Những năm qua, công tác quản lý, điều hành chi Ngân sách nhà nƣớc huyện Nhƣ Thanh đã có những đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện nhà. Hoạt động quản lý chi ngân sách 1 nhà nƣớc đã góp phần phát huy đƣợc thế mạnh của địa phƣơng, tạo đà cho sản xuất phát triển, giải quyết công ăn việc làm, đảm bảo an sinh xã hội và giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt đƣợc, công tác quản lý chi Ngân sách nhà nƣớc huyện Nhƣ Thanh vẫn còn một số hạn chế, tồn tại nhƣ (i) Do nguồn thu thấp, chủ yếu là thu từ trợ cấp ngân sách cấp trên nên chƣa chủ động đƣợc các nội dung chi;(ii) phân bổ NSNN cho đầu tƣ còn dàn trải, hiệu quả thấp; (iii) một số nội dung chi còn chồng chéo, các quy định về thực hành tiết kiệm chống lãng phí chƣa đƣợc chấp hành nghiêm túc gây lãng phí NSNN; (iv)việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các đơn vị hành chính sự nghiệp chƣa thực sự phát huy hiệu quả; (v) sự phối hợp giữa phòng TC-KH (cơ quan phân bổ dự toán) và K NN (cơ quan kiểm soát chi) trong hệ thống tài chính ở địa phƣơng chƣa đồng bộ… Vì vậy, việc quản lý chi ngân sách nhà nƣớc nhƣ thế nào để đảm bảo đạt đƣợc hiệu quả cao nhất, triệt để tiết kiệm, không để xảy ra tình trạng chi vƣợt dự toán, chi không đúng thẩm quyền, sai quy định của Luật Ngân sách nhà nƣớc đang là vấn đề đƣợc Đảng và chính quyền huyện Nhƣ Thanh hết sức coi trọng và quan tâm. Xuất phát từ thực tế đó, học viên chọn đề tài “Quản lý chi ngân sách huyện Nhƣ Thanh, tỉnh Thanh Hóa” để nghiên cứu luận văn thạc sĩ.Mục tiêu nghiên cứu 2.
Mục tiêu nghiên cứu chung Tăng cƣờng quản lý chi ngân sách nhà nƣớc huyện Nhƣ Thanh, tỉnh Thanh Hóa. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể (1) Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cấp huyện. (2) Đánh giá thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nƣớc huyện Nhƣ Thanh những năm qua; 2 (3) Đề xuất giải pháp tăng cƣờng quản lý chi ngân sách nhà nƣớc huyện Nhƣ Thanh, tỉnh Thanh Hóa cho các năm tiếp theo. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.
Đối tƣợng nghiên cứu Những lý luận và thực tiễn về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cấp huyện đƣợc thể hiện thông qua các đối tƣợng khảo sát là: Đơn vị đƣợc thụ hƣởng ngân sách cấp huyện; Cơ quan quản lý ngân sách nhà nƣớc cấp huyện; Các văn bản pháp lý quy định về chi ngân sách cấp huyện. Phạm vi nghiên cứu - Về không gian: Đề tài đƣợc triển khai nghiên cứu trong phạm vi các đơn vị sử dụng ngân sách cấp huyện tại huyện Nhƣ Thanh, tỉnh Thanh Hóa. Chủ thể quản lý chi ngân sách cấp huyện trong phạm vi nghiên cứu là UBND huyện. - Về thời gian: Các dữ liệu thứ cấp phục vụ cho nghiên cứu này thu thập từ năm 2018 đến năm 2020.
Các giải pháp đề xuất cho đến năm 2025. - Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu quản lý chi ngân sách nhà nƣớc theo các chức năng (Tổ chức bộ máy, lập và phân bổ dự toán; Chấp hành dự toán; Kế toán và quyết toán chi ngân sách nhà nƣớc, Thanh và kiểm tra chi ngân sách nhà nƣớc). Các yếu tố ảnh hƣởng và các giải pháp tăng cƣờng đều hƣớng tới các chức năng của quản lý chi ngân sách nhà nƣớc. Phƣơng pháp nghiên cứu 4.
Phƣơng pháp thu thập dữ liệu & thông tin Các dữ liệu phục vụ nghiên cứu này chủ yếu là dữ liệu thứ cấp, bao gồm: Các văn bản pháp lý về chi ngân sách nhà nƣớc, đặc điểm địa bàn nghiên cứu; các báo cáo về chi ngân sách nhà nƣớc của các đơn vị; các công trình nghiên cứu có liên quan; các bài viết, sách báo có liên quan đến chi ngân sách nhà nƣớc…. Các dữ liệu này đƣợc thu thập từ các nguồn Chi cục Thống kê huyện Nhƣ Thanh, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Nhƣ Thanh, Kho 3 bạc nhà nƣớc huyện Nhƣ Thanh, các thƣ viện của các trƣờng đại học, các trang Web … bằng cách tìm, đọc, phân tích, tổng hợp lại và trích dẫn đầy đủ. Phƣơng pháp xử lý và tổng hợp thông tin - Các dữ liệu sau khi thu thập xong, đƣợc kiểm tra lại và hiệu chỉnh nếu có sai sót, sau đó nhập vào máy tính với sự trợ giúp của phần mềm EXCEL. - Sử dụng các công cụ của phần mềm này sắp xếp và phân tổ theo các tiêu thức nghiên cứu.
- Tính toán các tham số thông kê cho từng tổ và trình bày trên các bảng, đồ thị, sơ đồ. Phƣơng pháp phân tích thông tin - Thống kê mô tả: Sử dụng các tham số thống kê mô tả nhƣ số tuyệt đối, số tƣơng đối, số bình quân… để phân tích mức độ thực hiện các chức năng quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cấp huyện. - Phƣơng pháp so sánh: Sử dụng phƣơng pháp này nhằm so sánh mức độ thực hiện các chức năng quản lý chi ngân sách nhà nƣớc giữa các đơn vị, giữa các năm, giữa thực hiện với kế hoạch. Đóng góp mới của đề tài 5.
Về lý luận Thông qua việc nghiên cứu đề tài này sẽ làm rõ thêm khái niệm, vai trò, nội dung quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cấp huyện. Về thực tiễn Phân tích thực tế các nội dung quản lý chi ngân sách nhà nƣớc huyện Nhƣ Thanh, tỉnh Thanh Hóa và đề ra các giải pháp tăng cƣờng quản lý chi ngân sách huyện Nhƣ Thanh, tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn tới. Luận văn còn cung cấp cơ sở dữ liệu có giá trị tham khảo cho các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý ngân sách cấp huyện và giảng dạy trong các trƣờng đại học. Nội dung nghiên cứu Chƣơng 1.
Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cấp huyện. 4 Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chi ngân sách huyện Nhƣ Thanh, tỉnh Thanh Hóa Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng quản lý chi ngân sách huyện Nhƣ Thanh, tỉnh Thanh Hóa 5 Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN 1. Lý luận cơ bản về quản lý chi ngân sách nhà nƣớc cấp huyện 1.
Các khái niệm cơ bản 1. Cấp huyện Theo quy định Luật Tổ chức chính quyền địa phƣơng năm 2015 cấp huyện ở Việt Nam hiện nay bao gồm: huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ƣơng. Cấp huyện chia thành 3 loại (loại I, loại II, loại III). Tuy nhiên, ngoài chia thành 3 loại trên, cấp huyện còn đƣợc chia theo: - Huyện gắn với khu vực nông thôn; - Quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thànhiphố trực thuộc Trung ƣơng gắn với khu vực đô thị.
Cấp huyện là đơn vị hành chính, lãnh thổ trung gian nằm giữa tỉnh và xã. Chính quyền địa phƣơng cấp huyện chịu sự quản lý nhà nƣớc trực tiếp của chính quyền địa phƣơng cấp tỉnh và trực tiếp quản lý nhà nƣớc đối với chính quyền địa phƣơng cấp xã và chỉ đạo, định hƣớng, kiểm tra hoạt động của chính quyền cấp xã. Chính quyền địa phƣơng ở huyện là cấp chính quyền địa phƣơng gồm có Hội đồng nhân dân huyện và Ủy ban nhân dân huyện: - Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nƣớc ở địa phƣơng; đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân địa phƣơng, chịu trách nhiệm với dân địa phƣơng và với cơ quan nhà nƣớc cấp trên. Hội đồng nhân dân thực hiện quản lý nhà nƣớc mang tính chất lãnh thổ, gắn với ý chí, nguyện vọng của ngƣời dân trên địa bàn đơn vị hành chính lãnh thổ đƣợc phân công quản lý.
6 - Ủy ban nhân dân cấp huyện là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân và là cơ quan hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng. Ủy ban nhân dân thực hiện quản lý nhà nƣớc các vấn đề của địa phƣơng thông qua chấp hành Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp. Ngân sách nhà nước, ngân sách nhà nước cấp huyện Theo nghĩa chung nhất, ngân sách là một quỹ tiền tệ tập trung mà ngƣời quyết định chi tiêu phải tính toán để thu và chi luôn cân đối với nhau trong một thời gian nhất định. Nói cách khác, ngân sách là một danh sách tất cả các chi phí và doanh thu theo kế hoạch.
Đây là một kế hoạch chi tiêu và tiết kiệm.