CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC SỬ DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN CHO ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1.1 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài: Đội ngũ người thầy là yếu tố đóng vai trò then chốt và quyết định chất lượng và hiệu quả GD&ĐT. Người thầy ngày nay, bên cạnh kiến thức chuyên môn sâu, nghề nghiệp sư phạm giỏi, còn phải biết sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy và hoạt động nghề nghiệp. Trong hoạt động của Dự án Việt-Bỉ đã dịch và giới thiệu một số công trình về vấn đề bồi dưỡng giáo viên.
Có thể điểm qua một số tác phẩm: - “Đào tạo bồi dưỡng thường xuyên” của hai tác giả Pierre Besnard (Đại học Paris V- Sorbonne) và Besnard Lietard (Đại học Genève). Trong đó, các tác giả bàn về vấn đề dạy học và bồi dưỡng cho người lớn [23]. Tác giả Jacques Nimier với tác phẩm “Giáo viên rèn luyện tâm lý” đã khẳng định việc đào tạo tâm lý không phải chỉ làm ở các trường sư phạm là đủ, mà cuộc sống nghề nghiệp sau này người giáo viên phải luôn luôn tự rèn luyện mình [23]. Trong cuốn sách “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên” của Michel Develay đã trình bày theo lô-gic: Học ---> Dạy ---> Đào tạo giáo viên.
Trong đó, việc đào tạo giáo viên bao gồm: quan niệm, nội dung, phương thức đào tạo, tính chất và bản sắc nghề nghiệp. Đó là cuốn sách nhằm góp phần đổi mới sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng giáo viên[23]. Các công trình nghiên cứu ở Pháp được thực hiện theo 3 hướng chính: Coi trọng việc tự nâng cao trình độ nghề nghiệp của giáo viên; Tạo ra sự phù hợp 7 với công việc cho tất cả giáo viên, đặc biệt là đối với giáo viên dạy các môn mà lĩnh vực đó luôn có sự phát triển mạnh mẽ và theo thời gian các thiết bị trở nên lạc hậu; Định kỳ xác định những kiến thức sẽ phải đưa vào tổng thể chương trình bồi dưỡng để tổ chức bồi dưỡng giáo viên. Có thể nói, ở nước Pháp luôn có sự chú trọng đến bồi dưỡng giáo viên, bởi họ luôn mong muốn có đội ngũ giáo viên có chất lượng cao nhằm đảm bảo mục tiêu, kế hoạch GD&ĐT.
Các nghiên cứu ở Trung Quốc đã tập trung các công trình nghiên cứu về bồi dưỡng GV và kết quả coi các cơ sở đào tạo bồi dưỡng giáo viên là “máy cái” của toàn bộ ngành giáo dục, là cơ sở nền tảng cho việc dạy dỗ thế hệ mới, đào tạo nên những con người có tư tưởng đạo đức tốt, có học vấn sâu sắc và sẵn sàng thích ứng với thế giới tương lai. Họ xác định: “Tăng đầu tư ưu tiên xây dựng và củng cố các trường sư phạm trọng điểm, coi đó là đối sách chiến lược của toàn bộ sự nghiệp giáo dục, coi việc làm tốt công tác giáo dục sư phạm là chức năng của chính phủ” [24]. Ở các nước như Australia, Hàn Quốc và Singapore, Bộ Giáo dục của họ đã hình thành một quốc gia CNTT trong chính sách giáo dục với sự đầu tư rất quy mô về tài chính. Với mục tiêu tích hợp CNTT vào quá trình dạy học nhằm xây dựng trường học thông minh.
Đối với các nước như Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Malaysia, Philippines, Ấn Độ. chính sách phát triển CNTT trong giáo dục được liên kết với chính sách và kế hoạch tổng thể về CNTT của quốc gia. Ở Thái Lan, Nhật Bản từ năm 1998 đã triển khai mạnh mẽ việc thành lập các cơ sở giáo dục. Nhưng ngay ở những nước này người ta cũng chưa nghiên cứu sâu về vấn đề quản lý ứng dụng CNTT trong đổi mới dạy học.
Nổi lên là một số nghiên cứu của các tác giả sau: - Tác giả Christ Abbott đã nói rằng:“ICT is changing the face of education - CNTT và truyền thông đang thay đổi bộ mặt của Giáo dục” [19]. - Hai tác giả Marjolein Drent, Martina Meelissen University of Twente, P. Box 217, 7500 AE Enschede, The Netherlands đã có đề tài: Which factors 8 obstruct or stimulate teacher educators to use ICT innovatively [39] “Những nhân tố cản trở hoặc kích thích giảng viên sử dụng CNTT sáng tạo”. Đề tài này bàn về các yếu tố kích thích hoặc hạn chế việc sử dụng sáng tạo CNTT của các nhà làm công tác giáo dục (quản lý giáo dục, giáo viên) tại Hà Lan.
Nhìn chung, các nước trên thế giới đều quan tâm đến việc bồi dưỡng giáo viên và đều có hệ thống bồi dưỡng giáo viên từ trung ương đến địa phương. Nội dung bồi dưỡng cho giáo viên gắn với yêu cầu của nghề dạy học. Trong bối cảnh phát triển như vũ bão của CNTT và ứng dụng CNTT vào các lĩnh vực hoạt động trong đó có lĩnh vực giáo dục nói chung, dạy học nói riêng, một nội dung được chú ý trong thời gian gần đây là bồi dưỡng tri thức và kỹ năng để đưa CNTT vào dạy học.2 Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam Bồi dưỡng năng lực sử dụng công nghệ thông tin cho đội ngũ GV có vai trò quan trọng trong quá trình nâng cao chất lượng đào tạo, dạy học của các nhà trường. Xuất phát từ tầm quan trọng đó, trong những năm qua vấn đề bồi dưỡng GV sử dụng CNTT luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm; đã có nhiều đề tài, công trình và nhiều nhóm tác giả triển khai nghiên cứu về giảng dạy, ứng dụng CNTT trong dạy học…cụ thể như: - Chỉ thị số 55/2008/CT-BGD&ĐT ngày 30-9-2008 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành giáo dục giai đoạn 2008-2012 đã chỉ rõ: “Công nghệ thông tin là công cụ đắc lực hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập và hỗ trợ đổi mới quản lý giáo dục, góp phần nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục.
Phát triển nguồn nhân lực CNTT và ứng dụng CNTT trong giáo dục là một nhiệm vụ quan trọng có ý nghĩa quyết định sự phát triển CNTT của đất nước” [4]. Trong Chỉ thị, Bộ trưởng đã yêu cầu các cấp quản lý, các cơ sở giáo dục triển khai thực hiện tốt các nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có “Triển khai các chương trình đào tạo, bồi dưỡng về CNTT cho đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục”. 9 Các tác giả Phó Đức Hòa – Ngô Quang Sơn, nghiên cứu về “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tích cực”,[30]. Nội dung chính của đề tài thể hiện ứng dụng CNTT vào dạy học và nghiên cứu khoa học là một xu thế tất yếu của thời đại.
Chính vì vậy, các nhà nghiên cứu CNTT không ngừng xây dựng, thiết kế phần mềm dạy học để phục vụ việc dạy học và nghiên cứu các môn khoa học. Tác giả Đào Thái Lai với đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường phổ thông Việt Nam” (2003-2005) đã đưa ra những nguyên tắc chung và phương pháp ứng dụng CNTT trong dạy học một số môn [37]. Tác giả Lê Công Triêm - Nguyễn Đức Vũ (2006) với cuốn sách “Ứng dụng CNTT trong dạy học” [48] đã đề cập đến vấn đề ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy học. Các tác giả Phó Đức Hòa – Ngô Quang Sơn trong cuốn “Phương pháp và công nghệ dạy học trong môi trường sư phạm tương tác” đã đưa ra cách tiếp cận mới về sư phạm tương tác cũng như các phương pháp dạy học tích cực được thực hiện có hiệu quả trong môi trường giàu tính công nghệ, môi trường dạy học đa phương tiện.
Chúng ta nhận thấy rằng có sự hỗ trợ của CNTT đã giúp giáo viên giảng bài hấp dẫn hơn và học sinh tiếp thu kiến thức đỡ trừu tượng hơn. Các tác giả cũng đã cho chúng ta một cách nhìn tổng quan về mô hình hoạt động tương tác sư phạm và việc ứng dụng phương pháp và công nghệ dạy học trong môi trường này ở các loại hình nhà trường khác nhau. Đồng thời tác giả cũng đưa ra quan niệm về công nghệ dạy học và những biện pháp quản lý nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học ở trường phổ thông. Tác giả Đỗ Trung Tá (2004), “Ứng dụng CNTT và truyền thông để đổi mới giáo dục đại học Việt Nam”, Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 5/2005[40] nhận định các cơ sở giáo dục đã và đang ứng dụng CNTT trong dạy học song hiệu quả chưa cao.
Đặc biệt việc quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học chưa được thực hiện đồng bộ, từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức thực hiện cũng như kiểm tra đánh giá. 10 Các công trình nghiên cứu khoa học của các tác giả trên cho thấy các công trình nêu trên đã nghiên cứu, đưa ra các giải pháp, biện pháp liên quan đến hoạt động đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên nói chung và bồi dưỡng sử dụng CNTT cho giáo viên nói riêng……kết quả nghiên cứu của các tác giả đã được áp dụng và mang lại hiệu quả trong quản lí dạy học. Tuy nhiên hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực sử dụng CNTT cho đội ngũ giáo viên THCS quận Long Biên, thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu chương trình GDPT 2018. Việc nghiên cứu nhằm tìm ra các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực sử dụng CNTT cho đội ngũ giáo viên THCS quận Long Biên, thành phố Hà Nội là hết sức cần thiết và có giá trị về mặt lý luận và thực tiễn.
Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Từ khi loài người có tổ chức, có sự phân công, hợp tác lao động thì cũng từ đó xuất hiện hoạt động quản lý. Theo những định nghĩa kinh điển nhất, hoạt động quản lý là các tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức. Tùy theo cách tiếp cận mà có nhiều cách định nghĩa khái niệm quản lý.
Xin nêu một số định nghĩa sau: Theo F. Theo Harold Koontz, Cyril Odonnell và Heniz Weihrich “lãnh đạo được xác định như là sự tác động, như một nghệ thuật, hay một quá trình tác động đến con người sao cho họ sẽ tự nguyện và nhiệt tình phấn đấu để đạt được các mục tiêu của tổ chức”[22].