CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ BỒI DƯỠNG KỸ NĂNG PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH MÔN NGỮ VĂN CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƯỚNG XÂY DỰNG CỘNG ĐỒNG HỌC TẬP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về bồi dưỡng kỹ năng phát triển chương trình Trong hơn nửa thế kỷ qua, sự phát triển chương trình giáo dục (CTGD) và chương trình nhà trường (CTNT) đã được các quốc gia và các nhà nghiên cứu quan tâm, đặc biệt là việc bồi dưỡng kỹ năng cho giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Những quốc gia như Malaysia, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nga và Phần Lan đã có những bước tiến quan trọng trong việc xây dựng và cải cách chương trình giáo dục, đồng thời đẩy mạnh bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, coi đây là yếu tố then chốt trong quá trình triển khai thành công các chương trình giáo dục [39].
Việc bồi dưỡng kỹ năng cho giáo viên không chỉ tập trung vào chuyên môn mà còn bao gồm các kỹ năng thiết kế và tổ chức dạy học tích hợp, đánh giá toàn diện quá trình học tập của học sinh, cũng như khả năng quản lý lớp học và thích ứng với những thay đổi trong chương trình giáo dục. Các quốc gia trên đã cho thấy sự quan trọng của việc phát triển chương trình giáo dục phù hợp với bối cảnh địa phương, nhu cầu học sinh và yêu cầu xã hội. Giáo viên cần được trang bị các kỹ năng cần thiết để không chỉ thực hiện tốt chương trình mà còn nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng sự đa dạng trong nhu cầu học tập của học sinh và yêu cầu xã hội [40]. Bên cạnh đó, việc bồi dưỡng kỹ năng tăng cường tính tự chủ cho giáo viên, giúp họ trở thành những người lãnh đạo trong lớp học và trường học, là một yếu tố quan trọng trong việc cải cách giáo dục.
Việc học hỏi kinh nghiệm 8 từ các quốc gia tiên tiến sẽ giúp giáo viên phát triển toàn diện, nâng cao năng lực giảng dạy, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ. Các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng kỹ năng phát triển môn học và quản lý bồi dưỡng kỹ năng phát triển môn Ngữ văn Những tài liệu, công trình nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng kỹ năng phát triển môn học và quản lý bồi dưỡng kỹ năng phát triển môn Ngữ văn điển hình mà tác giả tham khảo gồm: Nghiên cứu của Đinh Thị Hồng Vân 2019; đã đánh giá thực trạng công tác bồi dưỡng giáo viên trung học cơ sở (GV THCS) tại thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, qua khảo sát 206 cán bộ quản lý (CBQL) và giáo viên tại sáu trường THCS. Kết quả cho thấy phần lớn CBQL và GV đã nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Các chương trình bồi dưỡng hiện có đã triển khai nhiều nội dung thiết thực nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế, bao gồm nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận CBQL và GV cũng như việc chưa chú trọng đúng mức đến các nội dung và hình thức quan trọng như tư vấn học sinh, đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực.
Các tác giả đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng, tập trung vào nâng cao nhận thức, chuẩn hóa nội dung đào tạo, và tăng cường các hoạt động thực tiễn để hỗ trợ giáo viên thích ứng với những yêu cầu đổi mới. Nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các chiến lược phát triển đội ngũ GV THCS, đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn nghề nghiệp và yêu cầu đổi mới giáo dục [38]. Tác giả Nguyễn Duy Hưng (2014) đã nhấn mạnh những yêu cầu quan trọng đối với người quản lý giáo dục trong bối cảnh đổi mới hiện nay. Trong nghiên cứu của mình, tác giả đề xuất đã đưa ra một số giải pháp thiết thực nâng cao chất lượng quản lý giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới.
Cụ thể, cần phải đổi mới công tác quản lý nhà trường, tập trung cải tiến quy trình điều 9 hành để đảm bảo hiệu quả và minh bạch. Đồng thời, tổ chức xây dựng chương trình bồi dưỡng theo hướng tăng cường năng lực thực tiễn, đáp ứng nhu cầu thực tế của xã hội. Bên cạnh đó, việc phát triển và đổi mới phương pháp giảng dạy của giảng viên là yếu tố cần thiết, khuyến khích áp dụng các phương pháp tiên tiến và sáng tạo. Ngoài ra, quản lý hoạt động học tập của người học cũng cần được chú ý thông qua cơ chế theo dõi, hỗ trợ và đánh giá kết quả hiệu quả.
Đặc biệt, cần huy động các nguồn lực từ cộng đồng, tổ chức và chính phủ để hỗ trợ các hoạt động bồi dưỡng. Giải pháp này đóng vai trò nền tảng blog để nâng cao năng lực quản lý giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện trong thời điểm hiện tại [20]. Trong cuốn sách “Tôn trọng trí thức, tôn trọng nhân tài – Kế lớn trăm năm hưng đất nước” (2008), các tác giả Thẩm Vinh Hoa và Ngô Quốc Diệu tổng hợp và phân tích các quan điểm, tư tưởng của nhiều nhà lãnh đạo đạo quốc gia gia về nhân lực, nguồn nhân lực và chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho đất nước. Các tác giả nhấn mạnh rằng giáo dục và đào tạo đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đây được xem là nền tảng để Trung Quốc thực hiện hiệu quả các đường lối, chính sách phát triển, tư vấn phần thúc đẩy sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong bối cảnh hiện nay [18]. Tác giả Lưu Xuân Mới (2013), trong bài báo “Đào tạo - bồi dưỡng quản lý giáo dục trong xu thế thay đổi mới và hội nhập”, đã nhấn mạnh việc thay đổi cơ bản về vai trò quản lý của bộ quản lý giáo dục trong bối cảnh hiện tại. Theo tác giả, những thay đổi này đặt ra yêu cầu quản lý giáo dục phải được chuẩn bị kỹ năng lưỡng về chuyên môn và nghiệp vụ quản lý thông qua các chương trình đào tạo và bồi dưỡng. Nội dung bồi dưỡng cần tập trung trang được kiến thức lý luận về quản lý hiện đại, cung cấp các nghiệp vụ quản lý mang tính thiết thực và chuyên nghiệp.
Đặc biệt, cán bộ quản lý giáo dục cần được rèn luyện và phát triển các kỹ năng quản lý cần thiết trong thế kỷ 10 XXI để đáp ứng yêu cầu đổi mới và hội nhập [24]. Nghiên cứu của Phạm Hữu Thành Hội (2022) đề cập đến việc bồi dưỡng kỹ năng cho đội ngũ giáo viên trong bối cảnh phát triển đào tạo trực tuyến. Đào tạo trực tuyến đang trở thành xu hướng toàn cầu, mở rộng cơ hội học tập và cung cấp xã hội hóa giáo dục. Để giảng dạy hiệu quả trong môi trường này, giáo viên cần được bồi dưỡng các kỹ năng thiết yếu như ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng phần mềm giảng dạy trực tuyến và phương pháp giảng dạy từ xa.
Ngoài ra, giáo viên cần được trang bị các kỹ năng quản lý lớp học trực tuyến, xây dựng bài giải tương tác và sử dụng công cụ đánh giá trực tuyến để đảm bảo chất lượng học tập. Việc bồi dưỡng những kỹ năng này sẽ giúp giáo viên không chỉ thích nghi với công nghệ mà còn nâng cao hiệu quả giảng dạy, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của xã hội [19]. Nghiên cứu của Trịnh Thị Phương Thảo (2019) tập trung vào việc bồi dưỡng kỹ năng sử dụng phần mềm trong dạy học Toán ở trường phổ thông, với mục tiêu đào tạo giáo viên có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) hiệu quả trong môn học. Dựa trên tiêu chuẩn ra theo định hướng tiếp cận, nghiên cứu xác định các kỹ năng CNTT cần thiết cho sinh viên tốt nghiệp đại học, phù hợp với tiêu chuẩn kỹ năng theo Thông tư 03/2014/TT- BTTT.
Các kỹ năng hỗ trợ này bao gồm việc sử dụng phần mềm để kiểm tra kết quả tính toán, mô hình hóa bài toán, minh họa kết quả giải toán và hỗ trợ tìm lời giải, mở rộng bài toán. Bồi dưỡng kỹ năng này được thực hiện qua các học viên trong chương trình đào tạo, giúp sinh viên phát triển năng lực ứng dụng CNTT vào giảng dạy. Các giảng viên thực hành phạm vi cũng cho thấy năng lực sử dụng phần mềm của sinh viên, đặc biệt là trong công việc giảng dạy Toán học, được giáo viên ở các trường phổ thông đánh giá cao. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bồi dưỡng kỹ năng sử dụng phần mềm trong giảng dạy, nâng cao chất lượng dạy học và đáp ứng yêu cầu phát triển công nghệ trong giáo dục hiện nay [33].
11 Nghiên cứu của Đinh Thị Loan (2014) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển chương trình bồi dưỡng kỹ năng sống cho giáo viên trong công việc nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Mô hình CDIO (Hình thành - Thiết kế - Thực hiện - Vận hành: Hình thành ý tưởng - Thiết kế - Triển khai - Vận hành) được áp dụng như một phương pháp tiếp cận cận cảnh để phát triển chương trình bồi dưỡng, liên kết chặt chẽ giữa thiết bị kế hoạch, khai triển và đánh giá hiệu quả giáo dục. Mô hình này giúp đảm bảo quy trình chuẩn bị, giảm chi phí và tối ưu hóa nguồn lực trong công tác đào tạo, bồi dưỡng viên. Việc xây dựng chương trình bồi dưỡng theo mô hình CDIO sẽ giúp người phát triển toàn diện cả “kỹ năng cứng” và “kỹ năng mềm”, từ đó nhanh chóng thích ứng với môi trường làm việc luôn thay đổi như hiện nay.
Đây là một phương pháp hiệu quả trong việc nâng cao năng lực chuyên môn và khả năng giảng dạy của giáo viên, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong bối cảnh đổi mới hiện nay [22]. Theo tác giả Vũ Lan Hương (2017); việc nghiên cứu và trao đổi về phát triển chương trình và tài liệu đào tạo giáo viên cần được thực hiện từ cả lý luận và thực tiễn. Từ lý luận, chúng tôi cần xây dựng các phương pháp, lý thuyết giáo dục tiên tiến để áp dụng hiệu quả vào giảng dạy thực tế. Đồng thời, quá trình giảng dạy cần được phân tích, phản ánh các vấn đề khó khăn và quy trình trong thực hiện nhiệm vụ, từ đó tìm ra giải pháp.