CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập của học sinh theo tiếp cận phát triển năng lực Trên thế giới cũng như ở Việt Nam có khá nhiều công trình nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận phát triển năng lực. Black và Wiliam (1998) Đề xuất phương pháp đánh giá vì sự tiến bộ (Assessment for Learning - AfL), nhấn mạnh vai trò của đánh giá trong việc cải thiện quá trình học tập.
Còn Biggs và Tang (2007) trong lý thuyết Constructive Alignment đã nhấn mạnh sự liên kết giữa mục tiêu học tập, hoạt động giảng dạy, và phương pháp đánh giá. Nghiên cứu của tác giả Pellegrino et al. (2001) nhấn mạnh rằng đánh giá năng lực cần đo lường khả năng áp dụng kiến thức và kỹ năng trong các bối cảnh khác nhau, không chỉ kiểm tra kiến thức hàn lâm. Ở Việt Nam, tác giả Trần Ngọc Lan (2015) trong nghiên cứu “Đánh giá học sinh TH theo hướng tiếp cận năng lực” [25] cho rằng phương pháp để đánh giá kết quả học tập của học sinh TH nhằm phát triển năng lực cần coi trọng đánh giá cả quá trình, phối hợp hợp lý và đa dạng các phương pháp và hình thức đánh giá bao gồm: đánh giá ngay trong quá trình học với các hoạt động trên lớp (quan sát thái độ, tinh thần học tập; phân tích các sản phẩm: câu trả lời, cách lập luận để đi đến đáp số, cách giải bài toán, cách sử dụng kiến thức toán trong hoạt động vui chơi… Ngoài ra đánh giá bằng việc kiểm soát các hoạt động vận dụng kiến thức toán khi giải quyết vấn đề; kĩ năng sử dụng ngôn ngữ toán học; kĩ năng suy luận; kỹ năng kết nối các tri thức và kinh nghiệm thực tiễn vào tiếp thu các kiến thức toán học….
8 Nghiên cứu của Lê Thị Thủy và Phạm Tấn Hùng (2020) về "Đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực" đã khảo sát thực trạng các phương pháp đánh giá trong các trường phổ thông tại Việt Nam. Các tác giả đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp đánh giá mới như đánh giá qua quá trình học tập, tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng có thể giúp học sinh phát triển toàn diện hơn. Nghiên cứu này cho thấy sự cần thiết phải chuyển từ đánh giá kết quả học tập theo hình thức truyền thống sang đánh giá năng lực học sinh, trong đó chú trọng đến việc phát triển các kỹ năng sống và năng lực tư duy của học sinh [34]. Tác giả Lê Hồng Phương, Phạm Thị Hương (2019) Xây dựng thang đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh trường trung học phổ thông [32].
Dựa trên kết quả của việc nghiên cứu về: khái niệm, khung năng lực, mức độ đánh giá năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh trường trung học phổ thông; tác giả đã cấu trúc hóa năng lực gồm ba năng lực thành phần với 10 tiêu chí đánh giá, trong đó mỗi tiêu chí đánh giá được lượng hóa bằng bốn mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập bộ môn Hóa học. Kết hợp tổng điểm năng lực HS đạt được và thang đánh giá thì năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh được phân loại thành bốn mức độ: mức A (tốt), mức B (khá), mức C (trung bình), mức D (kém). Nghiên cứu của Nguyễn Công Khanh (2016) về đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực, tác giả chỉ ra rằng việc đánh giá cần tập trung vào năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp và các kỹ năng tự học của học sinh. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2018) cho rằng đánh giá năng lực cần kết hợp đa dạng các hình thức, bao gồm quan sát, phỏng vấn, bài tập thực hành và các bài kiểm tra định kỳ.
Tác giả Lê Anh Vinh (2019) trong báo cáo về kiểm tra, đánh giá ở bậc tiểu học, tác giả chỉ ra rằng giáo viên Việt Nam gặp khó khăn trong việc thiết kế các bài kiểm tra theo năng lực do thiếu tài liệu hướng dẫn và kỹ năng. 9 Tác giả Nguyễn Văn Cường (2020) thì nhận định: Đánh giá thực trạng cho thấy nhiều trường tiểu học vẫn còn sử dụng phương pháp đánh giá truyền thống, tập trung vào ghi nhớ kiến thức hơn là phát triển năng lực tư duy và ứng dụng thực tiễn của học sinh. Tác giả Phạm Thị Thu Hiền (2023) với công trình nghiên cứu “Hướng dẫn giáo viên tự xây dựng hệ thống ngữ liệu để dạy học và kiểm tra đánh giá đọc hiểu văn bản trong môn Ngữ văn ở trường phổ thông” cho rằng Ngữ liệu có vai trò quan trọng đối với dạy học và kiểm tra đánh giá khả năng đọc hiểu văn bản của học sinh trong môn Ngữ văn ở trường phổ thông. Tuy nhiên, ngữ liệu trong sách giáo khoa rất hữu hạn, được coi là những “mẫu” ngữ liệu để dạy học và kiểm tra đánh giá.
Theo định tiếp cận phát triển năng lực người học, giáo viên cần có nhiều ngữ liệu để tổ chức dạy học sinh thực hành đọc, mở rộng phạm vi đọc và thiết kế công cụ đánh giá. Nhưng lâu nay, nhiều giáo viên chưa có thói quen và khả năng tự xây dựng hệ thống ngữ liệu riêng phục vụ cho công việc của cá nhân. Bài viết giúp giáo viên hiểu được đặc điểm, vai trò của ngữ liệu và cách xây dựng hệ thống ngữ liệu để chủ động trong dạy học cũng như đánh giá học sinh theo định hướng phát triển năng lực [18]. Nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận phát triển năng lực người học Các nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận phát triển năng lực người học chủ yếu tập trung vào cách tổ chức, triển khai và đánh giá hiệu quả các phương pháp đánh giá nhằm phát triển năng lực học sinh, từ đó cải thiện chất lượng giáo dục Quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập nhằm phát triển năng lực của người học đang được sự quan tâm của nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Điều này thể hiện qua nội dung các nghiên cứu đa dạng, ở nhiều khía cạnh khác nhau của đánh giá kết quả học tập nhằm phát triển năng lực học sinh. 10 Trong nghiên cứu của Phạm Tấn Hùng về "Quản lý đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận phát triển năng lực người học", tác giả đã phân tích các phương pháp quản lý đánh giá trong bối cảnh giáo dục Việt Nam. Nghiên cứu này nhấn mạnh rằng việc quản lý hoạt động đánh giá học sinh cần phải được điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực của học sinh, bao gồm các năng lực tư duy phản biện, sáng tạo, và giải quyết vấn đề. Nghiên cứu cho thấy cần có một hệ thống quản lý đánh giá đồng bộ và linh hoạt trong các trường học, với sự kết hợp giữa đánh giá của giáo viên và học sinh [34].
Đồng thời, cần phải phát triển các công cụ và phương pháp đánh giá nhằm hỗ trợ giáo viên trong việc đánh giá năng lực học sinh một cách toàn diện Trần Đăng An (2018) với nghiên cứu “Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trường phổ thông địa bàn miền núi tỉnh Quảng Trị” [2] cho rằng quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của học sinh bao gồm các bước như Xây dựng kế hoạch; tổ chức thực hiện kế hoạch; chỉ đạo hoạt động, công tác kiểm tra hoạt động; đảm bảo các điều kiện hỗ trợ hoạt động. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Lan Anh (2022) về Quản lý Đánh giá Năng lực Học Sinh Mô tả: Nghiên cứu của Nguyễn Thị Lan Anh về "Quản lý đánh giá năng lực học sinh trong các trường trung học phổ thông" cho thấy rằng việc quản lý hoạt động đánh giá cần phải kết hợp giữa các hình thức đánh giá truyền thống và đánh giá phát triển năng lực. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng các hoạt động đánh giá nên được tổ chức một cách đa dạng, bao gồm cả đánh giá theo dự án, đánh giá nhóm và tự đánh giá [3]. Tác giả Phan Văn Quang (2021) với “các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tạp môn toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở trường THCS thành phố Hồ Chí Minh” cho rằng: Đánh giá kết quả học tập (KQHT) theo tiếp cận năng lực là quá trình thu thập, phân tích và xử lí thông 11 tin nhằm xác nhận sự phát triển năng lực người học thông qua việc người học vận dụng kiến thức, kĩ năng, thái độ vào thực hiện các nhiệm vụ hoặc giải quyết các tình huống học tập gắn với bối cảnh thực tiễn.
Quản lý hoạt động đánh giá KQHT theo tiếp cận năng lực là nhiệm vụ quan trọng của người Hiệu trưởng (HT) nhà trường. Qua đó tác giả đã trình bày kết quả nghiên cứu lí luận về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động này ở trường trung học cơ sở (THCS) Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) đồng thời trình bày kết quả khảo sát thực trạng về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố này đến hoạt động nêu trên ở các trường THCS trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả nghiên cứu khảo sát 104 CBQL (HT, PHT, TTCM) và 216 giáo viên (GV) Toán cho thấy mức độ ảnh hưởng của các yếu tố từ khá ảnh hưởng đến rất ảnh hưởng và đạt 100% từ khá ảnh hưởng trở lên trên toàn mẫu. Kết quả này có thể là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích để HT các trường quan tâm và đề ra các biện pháp nhằm quản lý hoạt đánh giá KQHT môn Toán theo tiếp cận năng lực HS đạt hiệu quả.
Phan Văn Quang (2021), Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán theo tiếp cận năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Chương trình giáo dục phổ thông mới theo tiếp cận phát triển năng lực học sinh đòi hỏi phải thay đổi mọi yếu tố của quá trình dạy học. Theo đó, khâu kiểm tra, đánh giá tất yếu sẽ có sự thay đổi theo hướng này.