mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động bồi dƣỡng học sinh giỏi Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động bồi dƣỡng và quản lý hoạt động bồi dƣỡng học sinh giỏi ở trƣờng trung học cơ sở Lê Hữu Trác, tỉnh Hƣng Yên. Chƣơng 3: Một số biện pháp quản lý hoạt động bồi dƣỡng học sinh giỏi trƣờng trung học cơ sở Lê Hữu Trác, tỉnh Hƣng Yên. 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.
Trên thế giới Trên thế giới, việc phát hiện và bồi dƣỡng HSG đã có từ rất lâu và có lịch sử phối hợp nghiên cứu ở các quốc gia. Các nhà quản lý cấp vĩ mô hoặc vi mô đều nhận thức đƣợc rằng: con ngƣời và trí tuệ là yếu tố quyết định sự phát triển toàn diện của xã hội. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của những nhân tài trong sự phát triển của đất nƣớc, ngay từ năm 1922, các nƣớc tiên tiến ở châu Âu đã tiến hành nghiên cứu “Di truyền nhân tài” và tìm ra chỉ số thông minh IQ. Một số nƣớc có trƣờng chuyên tổ chức các kỳ thi HSG, HSNK để bồi dƣỡng thành nhân tài phục vụ cho nền khoa học tiên tiến.
Trên thế giới có các kỳ thi quốc tế (Olympic) về văn học, vật lý, toán học, hóa học … thu hút hàng ngàn HSG các nƣớc tham dự. Nhiều nƣớc trên thế giới đã tập trung và chăm lo để giáo dục phát triển trƣớc một bƣớc nhằm đón đầu yêu cầu phát triển KT - XH. Tiêu biểu là nƣớc Nhật từ cuối thế kỷ trƣớc đã có nhận thức “Bồi dưỡng một thế hệ thanh niên có đạo đức, có tài năng, có sức sáng tạo để gánh vác trọng trách của thế kỷ XXI chính là vận mệnh của Nhật Bản trong tương lai”. Ở Nhật Bản thì trong hệ thống giáo dục không có hệ thống trƣờng lớp năng khiếu để đào tạo, bồi dƣỡng tài năng, nhƣng nƣớc Nhật lại phát triển rất nhanh, tạo nên một thần kỳ về kinh tế nổi tiếng thế giới.
Hƣớng chiến lƣợc giáo dục vào cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật và sự phát triển kinh tế, đã tạo nên “Sự thần kỳ Nhật Bản”. Tuy ở Nhật không có hệ thống trƣờng lớp dành riêng cho năng khiếu, nhƣng việc cạnh tranh rất gay gắt qua các kỳ kiểm tra, thi tuyển vào các trƣờng Đại học, buộc học sinh và gia đình phải đầu tƣ, phải vƣơn lên, phải phát triển năng khiếu, tài năng. Ở Trung Quốc, từ đời nhà Đƣờng, những trẻ em có tài đặc biệt đƣợc 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mời đến sân Rồng để học tập và đƣợc giáo dục bằng những hình thức đặc biệt. Từ năm 1985, Trung Quốc thừa nhận phải có một chƣơng trình giáo dục đặc biệt dành cho hai loại đối tƣợng học sinh yếu kém và HSG, trong đó cho phép các HSG có thể học vƣợt lớp.
Trong tác phẩm phƣơng Tây, Plato cũng đã nêu lên các hình thức giáo dục đặc biệt cho HSG. Ở châu Âu trong suốt thời Phục hƣng, những ngƣời có tài năng về nghệ thuật, kiến trúc, văn học. đều đƣợc nhà nƣớc và các tổ chức cá nhân bảo trợ, giúp đỡ. Nƣớc Mỹ mãi đến thế kỉ XIX mới chú ý tới vấn đề giáo dục HSG và tài năng.
Đầu tiên là hình thức giáo dục linh hoạt tại trƣờng St. Public Schools Louis 1868 cho phép những HSG học chƣơng trình 6 năm trong vòng 4 năm; sau đó lần lƣợt là các trƣờng Woburn; Elizabeth; Cambridge… Và trong suốt thế kỉ XX, HSG đã trở thành một vấn đề của nƣớc Mỹ với hàng loạt các tổ chức và các trung tâm nghiên cứu, bồi dƣỡng HSG ra đời. Năm 2002 có 38 bang của Hoa Kỳ có đạo luật về giáo dục HSG (Gifted & Talented Student Education Act) trong đó 28 bang có thể đáp ứng đầy đủ cho việc giáo dục HSG. Nhà nƣớc có chính sách phát hiện tuyển chọn các loại HSG, học sinh năng khiếu hàng năm với nhiều hình thức: Biểu diễn thi đấu, thi viết, thi diễn thuyết ở từng tiểu bang và trong phạm vi cả nƣớc.
Về hình thức đào tạo, bồi dƣỡng thì rất phong phú, đa dạng … Tất cả đều theo nguyên tắc giáo dục chuyên biệt, vừa chú trọng đảm bảo kiến thức phổ thông chung, vừa quan tâm tới năng khiếu, sở trƣờng của từng học sinh. Các nƣớc phát triển nhƣ Anh, Pháp, Đức, Liên Xô (trƣớc đây) … đã hoàn thành phổ cập giáo dục và từ thế kỷ XIX cũng đã chú ý nhiều đến công tác bồi dƣỡng HSG. Thi HSG là một trong các hình thức phát hiện để tuyển chọn bồi dƣỡng năng khiếu: Liên bang Xô Viết có bài viết từ những năm 70 rằng: “Theo thống kê, hơn 90% các nhà Toán học Xô Viết đều xuất thân từ thi HSG”. “Nƣớc Đức cũng có hệ thống thi HSG toán đƣợc tổ chức chặt chẽ từ cấp cơ sở (trƣờng phổ thông) tới cấp quốc gia.
Nƣớc Anh thành lập cả một 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Viện hàn lâm quốc gia dành cho HSG và tài năng trẻ và Hiệp hội quốc gia dành cho HSG, bên cạnh Website hƣớng dẫn giáo viên dạy cho HSG và học sinh tài năng (http://www. Từ năm 2001 chính quyền New Zealand đã phê chuẩn kế hoạch phát triển chiến lƣợc HSG. CHLB Đức có Hiệp hội dành cho HSG và tài năng Đức. Giáo dục Phổ thông Hàn Quốc có một chƣơng trình đặc biệt dành cho HSG nhằm giúp chính quyền phát hiện học sinh tài năng từ rất sớm.
Năm 1994 có khoảng 57/174 cơ sở giáo dục ở Hàn Quốc tổ chức chƣơng trình đặc biệt dành cho HSG. Một trong 15 mục tiêu ƣu tiên của Viện quốc gia nghiên cứu giáo dục và đào tạo Ấn Độ là phát hiện và bồi dƣỡng học sinh tài năng. Nhìn chung các nƣớc đều dùng hai thuật ngữ chính là gift (giỏi, có năng khiếu) và talent (tài năng). Có thể nói, hầu nhƣ tất cả các nƣớc đều coi trọng vấn đề đào tạo và bồi dƣỡng HSG trong chiến lƣợc phát triển chƣơng trình giáo dục phổ thông.
Nhiều nƣớc ghi riêng thành một mục dành cho HSG, một số nƣớc coi đó là một dạng của giáo dục đặc biệt hoặc chƣơng trình đặc biệt. Ở Việt Nam Vấn đề bồi dƣỡng ngƣời tài đã đƣợc nhiều triều đại Việt Nam coi là công việc hàng đầu của đất nƣớc và đúc rút thành kinh nghiệm quý báu: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”. Để tuyển chọn ngƣời hiền tài, ông cha ta đã ra nhiều hình thức nhƣ: Thi Hƣơng, thi Hội, thi Đình, những thi đấu biểu diễn, suy tôn, tiến cử, tự tiến cử, kết hợp với thi cử, với nhiều nội dung, hình thức phong phú. Việc phát hiện, tuyển chọn, bồi dƣỡng nhân tài thể hiện rõ từ thời kỳ nhà Lý, qua việc xây dựng trƣờng Quốc Tử Giám – trƣờng bồi dƣỡng nhân tài đầu tiên của Việt Nam.
Sau nhà Lý, các triều đại phong kiến vẫn tiếp tục truyền thống quý trọng ngƣời tài, làm phong phú kho tàng văn hóa dân tộc và góp phần làm rạng rỡ đất nƣớc. Khi cách mạng tháng Tám thành công, ngày 20/11/1946, trong bài viết 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Tìm ngƣời tài đức”, Hồ Chủ Tịch khẳng định: “Nước nhà cần phải kiến thiết, kiến thiết phải có người tài, trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu gì người có tài, có đức”. Muốn có nhân tài phải “trồng”, phải chăm sóc, bồi dƣỡng rất công phu mới mong gặt hái thành công. Kế thừa truyền thống hiếu học, trọng giáo dục, trọng nhân tài của dân tộc Việt Nam, trong nhiều thập kỷ qua, kể cả trong hoàn cảnh hết sức khó khăn của các cuộc kháng chiến chống xâm lƣợc và can thiệp của nƣớc ngoài, nhân dân ta, Đảng và Nhà nƣớc ta luôn coi trọng sự nghiệp GD&ĐT, quan tâm đến nhân tố con ngƣời và bồi dƣỡng ngƣời tài.
Đặc biệt là những năm gần đây, từ khi có nghị quyết trung ƣơng 2 khóa VIII thì vấn đề nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dƣỡng nhân tài càng đƣợc coi trọng. Với quan điểm “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” thì chất lƣợng giáo dục có nhiều chuyển biến và đội ngũ HSG ngày càng nhiều. Vì thế HSG Việt Nam ngày càng đƣợc phát triển qua số lƣợng HSG đạt giải cao trong kỳ thi thế giới. Trƣớc đây, vấn đề nhận thức về nhân tài chƣa đầy đủ nên đã mở các trƣờng chuyên, lớp chọn để bồi dƣỡng HSG ngay từ Tiểu học.
Qua các năm thực hiện cho thấy việc mở trƣờng chuyên lớp chọn tạo cho đội ngũ HSG đạt chất lƣợng cao trong các kỳ thi chọn HSG. Song bên cạnh đó trƣờng chuyên lớp chọn có những điểm bất cập sau: + Việc lựa chọn trƣờng, lớp, giáo viên cho con em của phụ huynh làm ảnh hƣởng tới tâm lý học sinh và giáo viên. + Học sinh không đƣợc giáo dục toàn diện nên không phù hợp với yêu cầu của xã hội và ảnh hƣởng tới quá trình phát triển nhân cách của học sinh (học sinh học lệch do quy chế thi HSG chỉ quy định thi một trong hai môn Toán hoặc Tiếng Việt). Vì thế học sinh không cân bằng về lƣợng kiến thức trong cuộc sống.
Nhận thức đƣợc điều bất cập này, ngày 24 tháng 12 năm 1996, Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa VIII đã chỉ thị cho Bộ GD&ĐT “Không tổ chức trƣờng chuyên, lớp chọn ở bậc Tiểu học và THCS”. Các trƣờng đã thực hiện tốt quy định trên và việc tuyển chọn bồi 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dƣỡng HSG càng đƣợc quan tâm. Bộ GD&ĐT và các trƣờng THCS chú ý tuyển chọn, bồi dƣỡng HSG có hệ thống, khoa học, có các giải pháp nâng cao chất lƣợng và số lƣợng HSG trong cả nƣớc. Những khái niệm cơ bản về học sinh giỏi và bồi dƣỡng học sinh giỏi 1.
Năng lực, tài năng, năng khiếu - Năng lực: Là những đặc điểm tâm lý cá biệt ở mỗi con ngƣời, tạo thành điều kiện quy định tốc độ, chiều sâu của việc lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo để đáp ứng yêu cầu và hoàn thành xuất sắc một hoạt động nhất định. Năng lực chỉ tồn tại trong quá trình phát triển, vận động của một hoạt động tƣơng ứng cụ thể, nó là sản phẩm của một hoạt động thực tiễn tích cực của con ngƣời, không tách rời hoàn cảnh xã hội và sự tham gia phục vụ cho xã hội phát triển. Tài năng là một tổ hợp các năng lực tạo tiền đề thuận lợi cho con ngƣời sáng tạo, thực hiện nhiệm vụ đạt hiệu quả cao.