Quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị của thành phố hồ chí minh thời kỳ đổi mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc nghiên cứu quan hệ giữa chính quyền… 203 trang · Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh · 2009.

• Người hướng dẫn: HUYỄNH THÀNH LẬP
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Quan hệ giữa chính quyền và các thành tố trong hệ thống chính trị tại TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHÍNH QUYỀN VÀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ
• 1.1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về chính quyền và hệ thống chính trị
• 1.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính quyền và hệ thống chính trị ở Việt Nam
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: SƠ LƯỢC BIỆN CHỨNG GIỮA CHÍNH QUYỀN VỚI CÁC THÀNH TỐ TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tổ chức, nhiệm vụ và đặc điểm của các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Sự tác động qua lại giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: VẤN ĐỀ XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN VÀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THỜI KỲ ĐỔI MỚI
• 3.1. Những vấn đề đặt ra trong quá trình xây dựng chính quyền và hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2. Những phương hướng và giải pháp mang tính định hướng tiếp tục đổi mới tổ chức hoạt động của chính quyền và hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay
• 3.3. Kết luận chương 3
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quan Hệ Chính Quyền và Hệ Thống Chính Trị HCM

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc nghiên cứu quan hệ giữa chính quyền và các thành tố trong hệ thống chính trị tại các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh trở nên vô cùng cấp thiết. Xu hướng hòa bình, hợp tác phát triển tạo ra cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn nhiều thách thức. Khoa học công nghệ phát triển vượt bậc, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ thông tin và sinh học, thúc đẩy cạnh tranh kinh tế, thương mại. Các mâu thuẫn lớn của thời đại vẫn còn gay gắt, đòi hỏi sự phối hợp giải quyết từ các quốc gia và tổ chức quốc tế. Mỗi quốc gia cần tìm phương thức giữ vững độc lập dân tộc và xây dựng chính quyền để bảo vệ an ninh chính trị, chống xâm lược từ bên ngoài. Việc xây dựng và phát triển đất nước theo mô hình xã hội chủ nghĩa đòi hỏi vai trò lớn lao của chính quyền nhà nước trong tổ chức quản lý xã hội, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và bảo vệ quyền lợi của nhân dân lao động. Văn kiện Đại hội Đảng khẳng định nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp.

1.1. Vai trò của chính quyền địa phương Thành phố Hồ Chí Minh

Chính quyền địa phương đóng vai trò then chốt trong việc thực thi các chính sách của Đảng và Nhà nước, đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Chính quyền địa phương Thành phố Hồ Chí Minh cần thể hiện rõ vai trò quản lý, điều hành, và phục vụ người dân một cách hiệu quả. Sự năng động và sáng tạo của chính quyền địa phương là yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của thành phố. Cần tăng cường tính tự chủ và trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

1.2. Hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh Các thành tố chủ chốt

Hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh bao gồm Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Mỗi thành tố có vai trò và chức năng riêng, nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành tố là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển của thành phố.

II. Thách Thức Trong Quan Hệ Chính Quyền và Hệ Thống Chính Trị

Trong nhiều thập kỷ trước đổi mới, Việt Nam thực hiện xây dựng và phát triển đất nước theo mô hình xã hội chủ nghĩa được quan niệm lúc bấy giờ. Chế độ sở hữu toàn dân và tập thể về tư liệu sản xuất và cơ chế kế hoạch hóa tập trung đóng vai trò chủ đạo. Mô hình này mang lại kết quả to lớn trong cuộc chiến đấu giải phóng đất nước, bảo vệ và xây dựng tổ quốc, tạo lập cơ sở vật chất - kỹ thuật ban đầu. Tuy nhiên, mô hình này có những khiếm khuyết lớn trong việc giải quyết các nhiệm vụ phát triển, nhất là trong lĩnh vực kinh tế, dẫn đến tình trạng mất cân đối trong nền kinh tế ngày càng trầm trọng, nhiệt tình của người lao động và năng lực sáng tạo của nhân dân, tài nguyên và các nguồn lực chưa được khai thác, phát huy đầy đủ, thậm chí bị xói mòn, nguy cơ bất ổn định trong đời sống kinh tế - xã hội. Lòng tin của quần chúng đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của Nhà nước bị giảm sút.

2.1. Mâu thuẫn giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị

Việc chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tạo ra những mâu thuẫn nhất định trong hệ thống chính trị. Cần có sự điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo sự phù hợp giữa thể chế chính trị và yêu cầu phát triển kinh tế. Sự chậm trễ trong đổi mới chính trị có thể kìm hãm sự phát triển kinh tế và gây ra những bất ổn xã hội.

2.2. Vấn đề phân cấp quản lý nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh

Việc phân cấp quản lý nhà nước chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng chồng chéo, trùng lắp trong chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước. Cần có sự phân định rõ ràng về thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Phân cấp quản lý nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh cần gắn liền với việc tăng cường tính tự chủ và trách nhiệm của chính quyền địa phương.

III. Giải Pháp Tăng Cường Quan Hệ Chính Quyền và Thành Tố Chính Trị

Trước tình hình đó, công tác tổng kết thực tiễn việc giải quyết quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị, phát triển lý luận làm cơ sở cho quá trình đổi mới tiếp theo đối với Đảng Cộng sản Việt Nam trở nên rất quan trọng cấp thiết. Thành phố Hồ Chí Minh, một trung tâm kinh tế, chính trị lớn của cả nước và khu vực, nơi đề xuất nhiều chủ trương làm cơ sở cho chính sách đổi mới của Đảng, nơi thể hiện rất sinh động phong phú đường lối chính sách của Đảng thì việc đổi mới hệ thống chính trị đáp ứng với yêu cầu đổi mới kinh tế – xã hội là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách.

3.1. Đổi mới cơ chế phối hợp giữa chính quyền và các tổ chức

Cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội để đảm bảo sự đồng thuận và thống nhất trong hành động. Cơ chế phối hợp cần dựa trên nguyên tắc tôn trọng vai trò và chức năng của mỗi tổ chức, đồng thời đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng. Cần tăng cường đối thoại và tham vấn ý kiến của các tổ chức chính trị - xã hội trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách.

3.2. Nâng cao năng lực của cán bộ công chức Thành phố Hồ Chí Minh

Đội ngũ cán bộ, công chức cần được đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và phẩm chất đạo đức. Cần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đủ năng lực và phẩm chất để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Cải cách hành chính tại Thành phố Hồ Chí Minh cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức.

3.3. Tăng cường sự tham gia của người dân vào quản lý nhà nước

Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước. Cần đảm bảo quyền được thông tin, bày tỏ ý kiến và kiến nghị của người dân. Mối quan hệ giữa chính quyền và người dân Thành phố Hồ Chí Minh cần được củng cố và phát triển trên cơ sở tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Quan Hệ Chính Quyền

Các công trình nghiên cứu về chính trị, chính quyền còn được đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Trong các công trình khoa học trên, các tác giả đã tập trung làm rõ vai trò của chính quyền, hệ thống chính trị trên thế giới cũng như các quan điểm của các nhà kinh điển về chính quyền, hệ thống chính trị và hệ thống chính trị trong nền kinh tế thị trường, tính tất yếu phải đổi mới của các tổ chức chính trị - xã hội ở Việt Nam thời kỳ đổi mới. Tuy nhiên mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị của thành phố Hồ Chí Minh chưa được nghiên cứu một cách hệ thống trong bất cứ một công trình khoa học nào đã công bố.

4.1. Đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị HCM

Cần có những tiêu chí đánh giá khách quan, khoa học về hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh. Việc đánh giá cần dựa trên kết quả thực tế, sự hài lòng của người dân và sự đóng góp vào sự phát triển của thành phố. Cần có cơ chế phản hồi thông tin từ người dân để kịp thời điều chỉnh và cải thiện hoạt động của hệ thống chính trị.

4.2. Phân tích thực trạng quan hệ giữa chính quyền và các thành tố

Cần phân tích sâu sắc thực trạng quan hệ giữa chính quyền và các thành tố chính trị để nhận diện những điểm mạnh, điểm yếu và những vấn đề cần giải quyết. Việc phân tích cần dựa trên số liệu, khảo sát thực tế và ý kiến của các chuyên gia. Cần có cái nhìn toàn diện và khách quan về mối quan hệ này để đưa ra những giải pháp phù hợp.

V. Đổi Mới Hệ Thống Chính Trị Hướng Tới Quản Trị Nhà Nước

Đảng ta đã quyết định tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện, đồng bộ và triệt để nhưng phải có bước đi và hình thức thích hợp. Từ những bài học về công cuộc cải tổ ở Liên Xô, sự sụp đổ ở Đông Âu và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Đảng ta đã đề ra kết hợp chặt chẽ đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, việc đổi mới kinh tế hài hòa với đổi mới chính trị. Đồng thời với đổi mới kinh tế phải từng bước đối mới tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị. Trong đó việc chúng ta chủ trương xây dựng và phát triển nền kinh tế sản xuất hàng hóa với nhiều thành phần kinh tế, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, theo định hướng xã hội chủ nghĩa là vấn đề chưa có tiền lệ.

5.1. Tự chủ của chính quyền địa phương Yếu tố then chốt

Tự chủ của chính quyền địa phương Thành phố Hồ Chí Minh là yếu tố quan trọng để phát huy tính năng động, sáng tạo và trách nhiệm của chính quyền. Cần trao quyền tự chủ cho chính quyền địa phương trong việc quyết định các vấn đề kinh tế - xã hội phù hợp với đặc điểm và điều kiện của thành phố. Tuy nhiên, quyền tự chủ cần đi kèm với trách nhiệm giải trình và giám sát chặt chẽ.

5.2. Quản trị nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh Mô hình mới

Quản trị nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh cần hướng tới mô hình quản trị hiện đại, minh bạch, hiệu quả và có sự tham gia của người dân. Cần ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý nhà nước, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân. Cần xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực và phòng chống tham nhũng hiệu quả.

VI. Kết Luận và Tương Lai Quan Hệ Chính Quyền và Hệ Thống Chính Trị

Mục đích luận án nhằm làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh. Đó là làm rõ vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ của các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh; đồng thời đề xuất những phương hướng và giải pháp có tính định hướng nhằm góp phần đổi mới hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.

6.1. Tầm quan trọng của chính sách công tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chính sách công tại Thành phố Hồ Chí Minh cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễn và có sự tham gia của người dân. Cần đảm bảo tính khả thi, hiệu quả và công bằng của chính sách công. Cần có cơ chế đánh giá và điều chỉnh chính sách công kịp thời để đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố.

6.2. Pháp luật về chính quyền địa phương Hoàn thiện và thực thi

Pháp luật về chính quyền địa phương cần được hoàn thiện để tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động của chính quyền địa phương. Cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của pháp luật. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức và người dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ Triết học với đề tài "Quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị của Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ đổi mới" do nghiên cứu sinh Huỳnh Thành Lập thực hiện năm 2009 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng xác lập xu thế lớn là hòa bình, hợp tác và phát triển, đồng thời đặt ra nhiều thách thức đối với các quốc gia đang phát triển. Cạnh tranh kinh tế, thương mại, tranh chấp chủ quyền, tài nguyên, diễn biến khí hậu và những vấn đề an ninh phi truyền thống tạo ra sức ép lớn đối với việc duy trì ổn định chính trị - xã hội. Tại Việt Nam, sự chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang kinh tế công nghiệp, từ cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò của chính quyền nhà nước trong việc tổ chức quản lý xã hội và bảo vệ quyền lợi của nhân dân lao động.

Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định rõ yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, vận hành trên nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Từ thực tiễn khủng hoảng và sự sụp đổ mô hình xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, việc xử lý mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị, từng bước đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị trở thành nhiệm vụ lý luận và thực tiễn quan trọng.

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa lớn của cả nước, nơi khởi xướng và kiểm nghiệm nhiều chủ trương đổi mới. Tuy nhiên, vấn đề đổi mới hệ thống chính trị để tương thích với tốc độ phát triển kinh tế - xã hội đô thị còn gặp nhiều khó khăn. Mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền đô thị với các thành tố khác trong hệ thống chính trị tại Thành phố Hồ Chí Minh chưa được phân tích một cách có hệ thống dưới góc độ triết học chính trị. Đây chính là khoảng trống nghiên cứu mà luận án hướng tới giải quyết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh; phân tích rõ vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ của từng thành tố; trên cơ sở đó đề xuất phương hướng và giải pháp mang tính định hướng nhằm đổi mới hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Trình bày và phân tích cơ sở lý luận chung về chính quyền và hệ thống chính trị theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.
2. Trình bày và phân tích sự thống nhất biện chứng giữa chính quyền và các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh.
3. Trình bày, phân tích, đánh giá thực trạng vận hành của hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất phương hướng và những giải pháp mang tính định hướng đối với việc tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền và hệ thống chính trị tại Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ đổi mới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị.
• Phạm vi không gian: Địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Thời kỳ đổi mới từ năm 1986 đến thời điểm thực hiện luận án (năm 2009).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tổng thuật các công trình nghiên cứu đã công bố theo ba chủ đề chính:

Nhóm chủ đề	Tác giả và công trình tiêu biểu	Năm công bố / Xuất bản	Nội dung trọng tâm
1. Quan điểm chính trị trên thế giới	Lewis M. Alexander (Mô – thức chính – trị thế – giới) Andrew Heywood (Politics) Stephen D. Tansey & Nigel Jackson (The Basics politics) Tô Huy Rứa (chủ biên, Mô hình tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị một số nước trên thế giới) Nguyễn Thế Nghĩa (chủ biên, Đại cương lịch sử các tư tưởng và học thuyết chính trị trên thế giới)	1963 2007 2008 2008 2002	Khảo sát lý thuyết chính trị học, bản chất thể chế chính trị, phân tích mô hình hệ thống chính trị dân chủ tư sản và xã hội chủ nghĩa trên thế giới.
2. Tư tưởng Mác - Lênin về chính quyền và hệ thống chính trị	Nguyễn Thanh Tuấn, Tần Ngọc Linh, Trần Nguyễn Tuyên (đồng chủ biên, Quan điểm chính trị trong một số tác phẩm kinh điển Mác – Lênin) Lê Minh Thông (chủ biên, Cơ sở lý luận về hoạt động của hệ thống chính trị trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam)	2008 2008	Luận giải bản chất nhà nước, chuyên chính vô sản, vai trò lãnh đạo của Đảng và mối quan hệ giữa các thiết chế chính trị trong thời kỳ quá độ.
3. Chính quyền và hệ thống chính trị tại Việt Nam	Viện Thông tin Khoa học (Cải cách thể chế chính trị) Đề tài KX05.1993 (Đặc trưng cơ bản của hệ thống chính trị nước ta trong giai đoạn quá độ...) Đề tài KX05.1993 (Đặc điểm, nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng với Nhà nước...) Nguyễn Đức Bình, Trần Ngọc Hiên, Đoàn Trọng Tuyến, Trần Xuân Sầm (Đổi mới và tăng cường hệ thống chính trị ở nước ta...) Trần Đình Hoan (chủ biên, Quan điểm và nguyên tắc đổi mới hệ thống chính trị ở Việt Nam giai đoạn 2005 – 2020) Nguyễn Duy Quý (chủ biên, Hệ thống chính trị nước ta trong thời kỳ đổi mới) Các bài báo của Nguyễn Tĩnh Gia (1993), Trần Ngọc Hiên (1994), Lê Văn Lựu (1995), Lê Hữu Nghĩa (1994)	1995 1993 1993 1999 2008 2008 1993–1995	Phân tích tính tất yếu của đổi mới hệ thống chính trị tại Việt Nam, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và đoàn thể, cải cách hành chính và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Mặc dù các công trình nêu trên đã phân tích khái quát về thể chế chính trị, hệ thống chính trị và nhà nước ở phạm vi toàn quốc hoặc quốc tế, nhưng chưa có công trình nào đi sâu khảo cứu một cách chuyên biệt và có hệ thống về mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố khác trong hệ thống chính trị tại một đô thị đặc thù quy mô lớn như Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách vận dụng phương pháp luận triết học mác-xít để luận giải sự tương tác giữa Thành ủy, Chính quyền các cấp (HĐND, UBND), Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội trong điều kiện kinh tế thị trường thời kỳ đổi mới.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án tiếp cận đối tượng nghiên cứu dưới góc độ triết học chính trị và triết học lịch sử, dựa trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử:

• Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội và mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng: Chính quyền và hệ thống chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng, do cơ sở hạ tầng kinh tế quyết định, nhưng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại cơ sở hạ tầng. Trong đó, chính quyền nhà nước là thiết chế tác động trực tiếp nhất đến cơ cấu kinh tế, còn các thành tố khác tác động gián tiếp thông qua chính quyền.
• Lý thuyết hệ thống: Luận án xem hệ thống chính trị là một chỉnh thể cấu trúc thống nhất hữu cơ gồm ba thành tố: hệ tư tưởng/quan điểm chính trị, các thiết chế/tổ chức chính trị và những mối quan hệ chính trị nội tại giữa các chủ thể. Hệ thống chính trị mang ba đặc tính cơ bản: tính tương thích với điều kiện kinh tế - xã hội, tính đa dạng - phong phú của các chủ thể và tính không đồng cấp trong quan hệ thứ bậc (theo chiều ngang giữa các thành tố và theo chiều dọc từ trên xuống dưới).
• Hệ thống quan điểm Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền lực chính trị và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Nhấn mạnh quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, bản chất giai cấp công nhân gắn liền với tính nhân dân và tính dân tộc, sự kết hợp giữa nguyên tắc tập trung dân chủ với kỷ cương pháp luật.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phối hợp các phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên cứu liên ngành trong khoa học xã hội:

• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Xem xét hệ thống chính trị và các cơ quan công quyền như một cấu trúc hoàn chỉnh có sự phân công, phân cấp và ràng buộc qua lại.
• Phương pháp lôgích và lịch sử: Phân tích sự hình thành, vận động và chuyển biến của hệ thống chính trị Việt Nam và Thành phố Hồ Chí Minh qua các giai đoạn trước và sau năm 1986.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch: Rút ra các kết luận lý luận từ các tài liệu kinh điển và các báo cáo tổng kết thực tiễn.
• Phương pháp thống kê và điều tra xã hội học: Khảo sát thực trạng tổ chức bộ máy, năng lực cán bộ và hiệu quả hoạt động của các thiết chế công quyền và đoàn thể.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Văn bản kinh điển của C. Mác, Ph. Ăng-ghen, V.I. Lênin; các tác phẩm và bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
• Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc (từ Đại hội VI đến Đại hội X), các nghị quyết Trung ương và các văn bản chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Văn kiện Đại hội Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh qua các thời kỳ, các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội, tổ chức cán bộ của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố Hồ Chí Minh.
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước: Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân, cùng các quy định pháp luật liên quan.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về chính quyền và hệ thống chính trị

Chương này tập trung trình bày hệ thống lý luận nền tảng về nhà nước, chính quyền và cấu trúc hệ thống chính trị thông qua hai nội dung lớn:

1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về chính quyền và hệ thống chính trị:

• Chính quyền là quyền lực chính trị được hợp pháp hóa trên cơ sở hiến pháp và pháp luật, là công cụ chuyên chính của giai cấp thống trị về kinh tế nhằm duy trì trật tự xã hội. Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa.
• Nhà nước thực hiện hai chức năng cơ bản: chức năng chuyên chính (trấn áp các lực lượng phản kháng) và chức năng tổ chức quản lý, xây dựng xã hội mới. Trong đó, chức năng tổ chức và xây dựng đóng vai trò quyết định thắng lợi của chế độ mới.
• Về cấu trúc hệ thống chính trị chuyên chính vô sản: Bao gồm Đảng Cộng sản giữ vai trò lãnh đạo tối cao, Chính quyền nhà nước giữ vai trò trung tâm quản lý xã hội bằng pháp luật, và các tổ chức quần chúng (nòng cốt là Công đoàn cùng các tổ chức dân lập) làm nền tảng tập hợp và giáo dục nhân dân tham gia quản lý nhà nước.

2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính quyền và hệ thống chính trị ở Việt Nam:

• Bản chất dân chủ của Nhà nước: "Nhà nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân. Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân...". Cán bộ trong bộ máy chính quyền là "công bộc", "đầy tớ" trung thành của nhân dân, không được làm "quan cách mạng".
• Nhà nước mang bản chất giai cấp công nhân thống nhất với tính nhân dân và tính dân tộc, dựa trên nền tảng liên minh công nông trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng.
• Xây dựng Nhà nước pháp quyền có hiệu lực pháp lý mạnh mẽ: Chính quyền phải hợp hiến (thông qua tổng tuyển cử phổ thông đầu phiếu), thực hiện quản lý bằng pháp luật gắn liền với việc đề cao đạo đức cách mạng ("phụng công, thủ pháp, chí công vô tư").
• Bộ máy chính quyền phải trong sạch, kiên quyết đấu tranh chống ba thứ "giặc nội xâm" gồm tham ô, lãng phí và quan liêu; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức "vừa hồng vừa chuyên".

Chương 2: Sự thống nhất biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh

Chương này phân tích cơ cấu tổ chức và mối quan hệ tương tác giữa chính quyền với các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh:

1. Tổ chức, nhiệm vụ và đặc điểm của các thành tố trong hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh:

• Khảo sát các thành tố: Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh (cơ quan lãnh đạo); Chính quyền các cấp gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân từ thành phố đến quận/huyện, phường/xã (cơ quan quyền lực và cơ quan hành chính); Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể (Công đoàn, Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh).
• Nhận diện những đặc điểm chi phối hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh: quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh, cơ cấu kinh tế đa thành phần năng động; là đầu mối giao lưu văn hóa và hội nhập kinh tế quốc tế; nơi tập trung đông đảo đội ngũ trí thức, công nhân và lực lượng doanh nhân.

2. Sự tác động qua lại giữa chính quyền với các thành tố:

• Mối quan hệ giữa Đảng bộ Thành phố với Chính quyền: Thành ủy lãnh đạo thông qua việc định hướng các mục tiêu kinh tế - xã hội, bố trí cán bộ chủ chốt và kiểm tra, giám sát hoạt động; chính quyền chịu trách nhiệm thể chế hóa đường lối của Đảng thành các chính sách, quy chế và điều hành thực tế.
• Mối quan hệ giữa Chính quyền với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể: Chính quyền tạo điều kiện pháp lý, ngân sách và phương tiện hoạt động cho Mặt trận và đoàn thể; ngược lại, Mặt trận và đoàn thể thực hiện chức năng giám sát, phản biện xã hội, tuyên truyền, vận động các tầng lớp nhân dân chấp hành pháp luật và tham gia các phong trào xã hội.

Chương 3: Vấn đề xây dựng chính quyền và hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ đổi mới

Chương này làm rõ những bất cập tồn tại và đề xuất các nhóm giải pháp định hướng:

1. Những vấn đề đặt ra trong thực tiễn:

• Cơ cấu tổ chức chính quyền đô thị chưa tương thích với tốc độ đô thị hóa và quy chế quản lý đô thị hiện đại; tình trạng phân cấp, phân quyền giữa các cấp chính quyền còn lúng túng.
• Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền ở một số cơ sở còn biểu hiện bao biện làm thay hoặc buông lỏng lãnh đạo; hiện tượng "hành chính hóa" trong tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân làm giảm tính chủ động của quần chúng.
• Năng lực quản lý của một bộ phận cán bộ, công chức chưa bắt kịp yêu cầu của kinh tế thị trường; tình trạng quan liêu, phiền hà trong thủ tục hành chính, vi phạm kỷ luật công vụ và lãng phí còn xảy ra.

2. Phương hướng và giải pháp mang tính định hướng:

• Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng: Phân định rõ thẩm quyền lãnh đạo của tổ chức Đảng với thẩm quyền điều hành của chính quyền nhà nước; tránh can thiệp sâu vào công việc điều hành cụ thể của cơ quan hành chính.
• Xây dựng mô hình chính quyền đô thị phù hợp: Đẩy mạnh cải cách nền hành chính nhà nước theo hướng tinh gọn, minh bạch, một cửa; phân cấp mạch lạc giữa cấp thành phố và cấp quận, huyện.
• Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức: Chuẩn hóa tiêu chuẩn chức danh, tăng cường đào tạo chuyên môn và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức công vụ; kiên quyết thay thế cán bộ suy thoái, nhũng nhiễu.
• Đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội: Khắc phục bệnh hành chính hóa, hướng trọng tâm về cơ sở, đa dạng hóa các hình thức tập hợp quần chúng và phát huy dân chủ cơ sở.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm sáng tỏ quan điểm mác-xít và tư tưởng Hồ Chí Minh về chính quyền, nhà nước pháp quyền và hệ thống chính trị trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Vận dụng lý thuyết hệ thống để phân tích cấu trúc, đặc tính và cơ chế vận hành của hệ thống chính trị cấp địa phương, đặc biệt là mối quan hệ biện chứng giữa thiết chế chính quyền với thiết chế lãnh đạo (Đảng) và thiết chế liên kết xã hội (Mặt trận, đoàn thể) trong môi trường đô thị lớn.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện thực trạng tổ chức và sự tương tác giữa các bộ phận cấu thành hệ thống chính trị tại Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ đổi mới, chỉ ra những điểm nghẽn về thể chế quản lý đô thị.
• Đề xuất hệ thống các giải pháp mang tính định hướng về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng bộ, hoàn thiện bộ máy chính quyền đô thị và nâng cao năng lực hoạt động của các tổ chức đoàn thể nhân dân tại Thành phố Hồ Chí Minh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án được thực hiện dưới góc độ tiếp cận triết học chính trị và triết học lịch sử, tập trung vào phân tích các mối quan hệ biện chứng về mặt thể chế và phương thức vận hành trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh tính đến năm 2009. Luận án không đi sâu vào phân tích các biến số định lượng kỹ thuật của khoa học hành chính công hoặc các mô hình kinh tế lượng.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục khảo sát sự biến đổi trong mối quan hệ giữa chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội khi Thành phố Hồ Chí Minh triển khai các cơ chế đặc thù quản lý đô thị, tổ chức không gian hành chính mới và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị công.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với công tác đào tạo và nghiên cứu: Luận án là tài liệu tham khảo cho giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh thuộc các chuyên ngành Triết học, Triết học chính trị, Xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước, Khoa học chính trị và Hành chính học. Phần tổng quan tư liệu kinh điển và lý luận hệ thống chính trị ở Chương 1 có giá trị tham khảo rõ nét cho việc giảng dạy các môn học lý luận chính trị.
• Đối với hoạt động quản lý và hoạch định chính sách: Các phân tích thực trạng và giải pháp tại Chương 2 và Chương 3 cung cấp luận cứ hữu ích cho các cơ quan Đảng bộ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Mặt trận Tổ quốc các cấp tại Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn trong việc kiện toàn bộ máy, cải cách hành chính và đổi mới phương thức phối hợp công tác.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định cấu trúc hệ thống chính trị gồm những yếu tố cơ bản nào?
Theo cách tiếp cận lý thuyết hệ thống của luận án, hệ thống chính trị là một chỉnh thể cấu trúc thống nhất gồm ba thành tố: quan điểm/hệ tư tưởng chính trị; các thiết chế, tổ chức chính trị (Đảng, Chính quyền, các đoàn thể); và các mối quan hệ chính trị tác động qua lại giữa các thiết chế và chủ thể đó.

2. Mối quan hệ giữa chính quyền và nhân dân được tư tưởng Hồ Chí Minh xác định như thế nào trong luận án?
Luận án chỉ rõ trong tư tưởng Hồ Chí Minh, mối quan hệ giữa chính quyền và nhân dân là quan hệ phục vụ: nhân dân là chủ thể nắm giữ quyền lực tối cao, còn đội ngũ cán bộ, công chức từ trung ương đến địa phương đều là "công bộc", "đầy tớ" của nhân dân. Mọi hoạt động của chính quyền đều phải xuất phát từ lợi ích hợp pháp của nhân dân.

3. Vì sao luận án khẳng định chính quyền giữ vị trí trung tâm trong hệ thống chính trị?
Luận án luận giải rằng chính quyền nhà nước giữ vị trí trung tâm vì đây là thiết chế duy nhất nắm giữ quyền lực công cộng hợp pháp, có đầy đủ thẩm quyền ban hành và thực thi pháp luật, quản lý toàn bộ các lĩnh vực kinh tế - xã hội bằng bộ máy hành chính chuyên nghiệp và hệ thống chế tài cưỡng chế. Các thành tố khác trong hệ thống chính trị muốn tác động trực tiếp và rộng khắp đến cơ sở hạ tầng kinh tế đều phải thông qua chính quyền.

4. Điểm nghẽn lớn nhất trong tổ chức bộ máy chính quyền tại Thành phố Hồ Chí Minh được luận án chỉ ra là gì?
Đó là sự chưa tương thích giữa mô hình tổ chức bộ máy hành chính mang tính tầng nấc, phân tán với yêu cầu quản lý nhanh nhạy của một đô thị quy mô lớn; cơ chế phân cấp quản lý còn nhiều vướng mắc; phương thức lãnh đạo của Đảng ở một số cấp còn bao biện hoặc buông lỏng; và tình trạng hành chính hóa trong các tổ chức đoàn thể nhân dân.

5. Nhóm giải pháp trọng tâm nào được luận án đề xuất để đổi mới hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh?
Luận án đề xuất bốn nhóm giải pháp mang tính định hướng: đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền; xây dựng mô hình chính quyền đô thị tinh gọn, minh bạch gắn với cải cách thủ tục hành chính; chuẩn hóa và nâng cao phẩm chất, năng lực đội ngũ công chức; đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhằm phát huy dân chủ cơ sở.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Huỳnh Thành Lập đã hoàn thành việc nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị tại Thành phố Hồ Chí Minh dưới góc độ triết học chính trị mác-xít. Bằng việc phân tích hệ thống quan điểm lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, công trình đã làm rõ đặc điểm vận hành và những vấn đề thực tiễn đặt ra trong quản lý đô thị thời kỳ đổi mới. Các kết quả nghiên cứu và hệ thống giải pháp định hướng trong luận án đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn cho công tác xây dựng, kiện toàn chính quyền và hệ thống chính trị tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN HUYØNH THAØNH LAÄP QUAN HEÄ BIEÄN CHÖÙNG GIÖÕA CHÍNH QUYEÀN VÔÙI CAÙC THAØNH TOÁ TRONG HEÄ THOÁNG CHÍNH TRÒ CUÛA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH THÔØI KYØ ÑOÅI MÔÙI LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ TRIEÁT HOÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH - 2009 LÔØI CAM ÑOAN Toâi cam ñoan ñaây laø coâng trình do toâi nghieân cöùu. Keát quaû nghieân cöùu coâng trình khoa hoïc naøy laø trung thöïc vaø chöa ñöôïc coâng boá. Ngöôøi thöïc hieän HUYØNH THAØNH LAÄP 1 MUÏC LUÏC Trang PHAÀN MÔÛ ÑAÀU. QUAN ÑIEÅM CUÛA CHUÛ NGHÓA MAÙC – LEÂNIN VAØ TÖ TÖÔÛNG HOÀ CHÍ MINH VEÀ CHÍNH QUYEÀN VAØ HEÄ THOÁNG CHÍNH TRÒ 1.

Quan ñieå m cuû a chuû nghóa Maù c – Leâ n in veà chính quyeà n vaø heä thoá n g chính trò. Tö töôûng Hoà Chí Minh veà chính quyeàn vaø heä thoáng chính trò ôû Vieät Nam. 37 Keát luaän chöông 1. SÖÏ THOÁNG NHAÁT BIEÄN CHÖÙNG GIÖÕA CHÍNH QUYEÀN VÔÙI CAÙC THAØNH TOÁ TRONG HEÄ THOÁNG CHÍNH TRÒ ÔÛ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH 2.

Toå chöùc, nhieäm vuï vaø ñaëc ñieåm cuûa caùc thaønh toá trong heä thoáng chính trò ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh. Söï taùc ñoäng qua laïi giöõa chính quyeàn vôùi caùc thaønh toá trong heä thoáng chính trò ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh. 95 Keát luaän chöông 2. VAÁN ÑEÀ XAÂY DÖÏNG CHÍNH QUYEÀN VAØ HEÄ THOÁNG CHÍNH TRÒ ÔÛ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH THÔØI KYØ ÑOÅI MÔÙI 3.

Nhöõng vaán ñeà ñaët ra trong quaù trình xaây döïng chính quyeàn vaø heä thoáng chính trò ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh. Nhöõng phöông höôùng vaø giaûi phaùp mang tính ñònh höôùng tieáp tuïc ñoåi môùi toå chöùc hoaït ñoäng cuûa chính quyeàn vaø heä thoáng chính trò ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh hieän nay. 154 Keát luaän chöông 3 .180 CAÙC COÂNG TRÌNH NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC .186 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 194 2 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1.

Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Trong quaù trình toaøn caàu hoùa vaø hoäi nhaäp quoác teá saâu roäng hieän nay thì hoøa bình, hôïp taùc phaùt trieån ñang laø xu höôùng lôùn treân theá giôùi. Ñieàu ñoù ñaõ taïo ra nhöõng ñieàu kieän vaø thôøi cô phaùt trieån cho caùc quoác gia nhöng cuõng chöùa ñöïng nhieàu yeáu toá thaùch thöùc lôùn ñoái vôùi caùc nöôùc ñang phaùt trieån vaø chaäm phaùt trieån. Khoa hoïc vaø coâng ngheä treân theá giôùi coù nhöõng böôùc nhaûy voït vaø nhöõng ñoät phaù lôùn nhaát laø trong lónh vöïc coâng ngheä thoâng tin vaø coâng ngheä sinh hoïc. Söï caïnh tranh veà kinh teá, thöông maïi cuõng nhö nhöõng vaán ñeà sôû höõu taøi nguyeân, naêng löôïng tranh giaønh thò tröôøng, nguoàn voán, coâng ngheä,… giöõa caùc nöôùc coù phaàn gay gaét.

Caùc “cuoäc chieán tranh cuïc boä, xung ñoät vuõ trang, xung ñoät daân toäc, toân giaùo, chaïy ñua vuõ trang hoaït ñoäng can thieäp, laät ñoå, ly khai, hoaït ñoäng khuûng boá, nhöõng tranh chaáp veà bieân giôùi, laõnh thoå, bieån ñaûo vaø caùc taøi nguyeân thieân nhieân tieáp tuïc dieãn ra ôû nhieàu nôi vôùi tính chaát ngaøy caøng phöùc taïp. Caùc maâu thuaãn lôùn cuûa thôøi ñaïi vaãn gay gaét. Nhieàu vaán ñeà toaøn caàu böùc xuùc ñoøi hoûi caùc quoác gia vaø caùc toå chöùc quoác teá phoái hôïp giaûi quyeát: khoaûng caùch cheânh leäch giöõa caùc nöôùc giaøu vaø ngheøo ngaøy caøng lôùn; söï gia taêng daân soá cuøng vôùi caùc luoàng daân cö; tình traïng khan hieám nguoàn naêng löôïng, caïn kieät taøi nguyeân, moâi tröôøng töï nhieân bò phaù hoaïi; khí haäu dieãn bieán ngaøy caøng xaáu, keøm theo nhöõng thieân tai khuûng khieáp. Caùc dòch beänh lôùn, caùc toäi phaïm xuyeân quoác gia coù chieàu höôùng gia taêng”[30,tr.

Quaù trình giao löu, hoäi nhaäp khoâng nhöõng ñaõ daãn ñeán nhöõng tranh chaáp veà aûnh höôûng quyeàn löïc, bieân giôùi, laõnh thoå, bieån ñaûo, taøi nguyeân giöõa caùc quoác gia maø coøn gaây ra nhöõng baát oån veà kinh teá, chính trò, xaõ hoäi 3 ôû moät soá nöôùc. Chuû nghóa ñeá quoác vaãn tieáp tuïc thöïc hieän nhöõng aâm möu “dieãn bieán hoaø bình”, gaây baïo loaïn laät ñoå vaø chuùng coøn söû duïng caùc chieâu baøi “daân chuû, nhaân quyeàn” hoøng laøm thay ñoåi cheá ñoä chính trò ôû moät soá nöôùc treân theá giôùi. Moãi quoác gia töï tìm cho ñöôïc phöông thöùc giöõ vöõng ñoäc laäp daân toäc mình vaø xaây döïng chính quyeàn ñeå giöõ vöõng an ninh chính trò, choáng ñöôïc söï xaâm löôïc töø beân ngoaøi laø yeâu caàu taát yeáu. ÔÛ nöôùc ta hieän nay, moät trong nhöõng ñaëc ñieåm quan troïng nhaát trong söï phaùt trieån xaõ hoäi Vieät Nam laø ñang trong quaù trình chuyeån ñoåi töø neàn kinh teá noâng nghieäp sang neàn kinh teá coâng nghieäp; chuyeån ñoåi töø neàn kinh teá quan lieâu bao caáp sang neàn kinh teá thò tröôøng ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa, vì theá vai troø cuûa chính quyeàn nhaø nöôùc laø voâ cuøng lôùn lao khoâng chæ nhaèm muïc ñích toå chöùc quaûn lyù xaõ hoäi, phaùt trieån kinh teá, vaên hoùa xaõ hoäi noùi chung maø coøn nhaèøm muïc ñích lôùn hôn trong vieäc baûo veä quyeàn vaø lôïi ích cuûa nhaân daân lao ñoäng.

Vì theá, Vaên kieän Ñaïi hoäi Ñaïi bieåu toaøn quoác laàn thöù X cuûa Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam khaúng ñònh: “Xaây döïng cô cheá vaän haønh cuûa Nhaø nöôùc phaùp quyeàn xaõ hoäi chuû nghóa, baûo ñaûm nguyeân taéc taát caû quyeàn löïc nhaø nöôùc thuoäc veà nhaân daân; quyeàn löïc cuûa nhaø nöôùc laø thoáng nhaát, coù söï phaân coâng, phoái hôïp giöõa caùc cô quan trong vieäc thöïc hieän quyeàn laäp phaùp, haønh phaùp vaø tö phaùp. Hoaøn thieän heä thoáng phaùp luaät, taêng tính cuï theå khaû thi cuûa caùc quy ñònh trong vaên baûn phaùp luaät. Xaây döïng hoaøn thieän cô cheá kieåm tra, giaùm saùt tính hôïp hieán, hôïp phaùp trong caùc hoaït ñoäng vaø quyeát ñònh cuûa caùc cô quan coâng quyeàn”[30,tr. Trong nhieàu thaäp kyû tröôùc ñoåi môùi, cuõng gioáng nhö ôû caùc nöôùc xaõ hoäi chuû nghóa khaùc, Vieät Nam thöïc hieän coâng cuoäc xaây döïng vaø phaùt trieån ñaát nöôùc theo moâ hình xaõ hoäi chuû nghóa ñöôïc quan nieäm luùc baáy giôø.

Theo ñoù, cheá ñoä sôû höõu toaøn daân vaø taäp theå veà tö lieäu saûn xuaát vaø cô cheá keá 4 hoaïch hoùa taäp trung ñoùng vai troø laø nhöõng yeáu toá chuû ñaïo cuûa moâ hình phaùt trieån. Vieäc thöïc hieän moâ hình naøy ñaõ mang laïi nhöõng keát quaû to lôùn, noù ñaûm baûo vaø quyeát ñònh ñeå giaønh thaéng lôïi trong cuoäc chieán ñaáu giaûi phoùng ñaát nöôùc, baûo veä vaø xaây döïng toå quoác, taïo laäp nhöõng cô sôû vaät chaát - kyõ thuaät ban ñaàu raát quan troïng cuûa chuû nghóa xaõ hoäi. Tuy nhieân, moâ hình phaùt trieån naøy coù nhöõng khieám khuyeát lôùn trong vieäc giaûi quyeát caùc nhieäm vuï phaùt trieån, nhaát laø trong lónh vöïc kinh teá, daãn ñeán tình traïng maát caân ñoái trong neàn kinh teá ngaøy caøng traàm troïng, nhieät tình cuûa ngöôøi lao ñoäng vaø naêng löïc saùng taïo cuûa nhaân daân, taøi nguyeân vaø caùc nguoàn löïc chöa ñöôïc khai thaùc, phaùt huy ñaày ñuû, thaäm chí bò xoùi moøn, nguy cô baát oån ñònh trong ñôøi soáng kinh teá - xaõ hoäi. Loøng tin cuûa quaàn chuùng ñoái vôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng vaø söï ñieàu haønh cuûa Nhaø nöôùc bò giaûm suùt.

Vì vaäy, Ñaûng ta ñaõ quyeát ñònh tieán haønh coâng cuoäc ñoåi môùi toaøn dieän, ñoàng boä vaø trieät ñeå nhöng phaûi coù böôùc ñi vaø hình thöùc thích hôïp. Töø nhöõng baøi hoïc veà coâng cuoäc caûi toå ôû Lieân Xoâ, söï suïp ñoå ôû Ñoâng AÂu vaø thöïc tieãn xaây döïng chuû nghóa xaõ hoäi ôû nöôùc ta, Ñaûng ta ñaõ ñeà ra keát hôïp chaët cheõ ñoåi môùi kinh teá vôùi ñoåi môùi chính trò, vieäc ñoåi môùi kinh teá haøi hoøa vôùi ñoåi môùi chính trò. Ñoàng thôøi vôùi ñoåi môùi kinh teá phaûi töøng böôùc ñoái môùi toå chöùc vaø phöông thöùc hoaït ñoäng cuûa heä thoáng chính trò. Trong ñoù vieäc chuùng ta chuû tröông xaây döïng vaø phaùt trieån neàn kinh teá saûn xuaát haøng hoùa vôùi nhieàu thaønh phaàn kinh teá, vaän haønh theo cô cheá thò tröôøng, coù söï quaûn lyù cuûa Nhaø nöôùc, döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng Coäng saûn, theo ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa laø vaán ñeà chöa coù tieàn leä.

Tröôùc tình hình ñoù, coâng taùc toång keát thöïc tieãn vieäc giaûi quyeát quan heä giöõa ñoåi môùi kinh teá vaø ñoåi môùi chính trò, phaùt trieån lyù luaän laøm cô sôû cho quaù trình ñoåi môùi tieáp theo ñoái vôùi Ñaûng Coäâng saûn Vieät Nam trôû neân raát quan troïng caáp thieát. 5 Thaønh phoá Hoà Chí Minh, moät trung taâm kinh teá, chính trò lôùn cuûa caû nöôùc vaø khu vöïc, nôi ñeà xuaát nhieàu chuû tröông laøm cô sôû cho chính saùch ñoåi môùi cuûa Ñaûng, nôi theå hieän raát sinh ñoäng phong phuù ñöôøng loái chính saùch cuûa Ñaûng thì vieäc ñoåi môùi heä thoáng chính trò ñaùp öùng vôùi yeâu caàu ñoåi môùi kinh teá – xaõ hoäi laø moät vaán ñeà coù yù nghóa lyù luaän vaø thöïc tieãn caáp baùch. Do ñoù toâi choïn ñeà taøi: “Quan heä bieän chöùng giöõa chính quyeàn vôùi caùc thaønh toá trong heä thoáng chính trò cuûa Thaønh phoá Hoà Chí Minh thôøi kyø ñoåi môùi” laøm luaän aùn tieán só chuyeân ngaønh chuû nghóa duy vaät bieän chöùng vaø chuû nghóa duy vaät lòch söû. Toång quan tình hình nghieân cöùu ñeà taøi Chính quyeàn vaø heä thoáng chính trò laø vaán ñeà roäng lôùn, noù lieân quan ñeán taát caû caùc lónh vöùc khaùc nhau cuûa ñôøi soáng.

Do ñoù, vaán ñeà naøy ñaõ ñöôïc nhieàu nhaø khoa hoïc nghieân cöùu khaù coâng phu, nghieâm tuùc, phong phuù treân nhieàu goùc ñoä vaø chuû ñeà khaùc nhau. Taát caû nhöõng coâng trình ñaõ coâng boá coù theå khaùi quaùt thaønh ba chuû ñeà sau: Chuû ñeà thöù nhaát, ñoù laø caùc coâng trình nghieân cöùu veà caùc quan ñieåm chính trò treân theá giôùi. Trong chuû ñeà naøy coù caùc coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc ñaõ coâng boá nhö: taùc phaåm Moâ – thöùc chính – trò theá – giôùi cuûa Lewis M. Alexander do trung taâm nghieân cöùu Vieät Nam phieân dòch vaø xuaát baûn naêm 1963; Andrew Heywood, Politics, Third edition published 2007 by Palgrave Macmillan, New York; Stephen d.

Tansey and Nigel Jackson, The Basics politics, Fourth edition published 2008 by Routledge, New York; taùc phaåm Moâ hình toå chöùc vaø hoaït ñoäng cuûa heä thoáng chính trò moät soá nöôùc treân theá giôùi (saùch tham khaûo) do PGS. Toâ Huy Röùa (chuû bieân), Nhaø xuaát baûn Chính trò quoác gia, Haø Noäi xuaát baûn naêm 2008; taùc phaåm “Ñaïi cöông lòch söû caùc tö töôûng vaø hoïc thuyeát chính trò treân theá giôùi”, do PGS,TS. Nguyeãn Theá Nghóa (chuû bieân), Nhaø xuaát baûn Khoa hoïc 6 xaõ hoäi, Haø Noäi, xuaát baûn naêm 2002… Trong taùc phaåm Moâ hình toå chöùc vaø hoaït ñoäng cuûa chính trò moät soá nöôùc treân theá giôùi thì caùc taùc giaû taäp trung nghieân cöùu lyù thuyeát chính trò, khaûo saùt moâ hình heä thoáng chính trò.