Quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị của thành phố hồ chí minh thời kỳ đổi mới

Chuyên khảo phân tích Quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị của thành phố hồ chí, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Người hướng dẫn: HUYỄNH THÀNH LẬP
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Quan hệ giữa chính quyền và các thành tố trong hệ thống chính trị tại TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHÍNH QUYỀN VÀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ
• 1.1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về chính quyền và hệ thống chính trị
• 1.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về chính quyền và hệ thống chính trị ở Việt Nam
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: SƠ LƯỢC BIỆN CHỨNG GIỮA CHÍNH QUYỀN VỚI CÁC THÀNH TỐ TRONG HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tổ chức, nhiệm vụ và đặc điểm của các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Sự tác động qua lại giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: VẤN ĐỀ XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN VÀ HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH THỜI KỲ ĐỔI MỚI
• 3.1. Những vấn đề đặt ra trong quá trình xây dựng chính quyền và hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.2. Những phương hướng và giải pháp mang tính định hướng tiếp tục đổi mới tổ chức hoạt động của chính quyền và hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay
• 3.3. Kết luận chương 3
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quan Hệ Chính Quyền và Hệ Thống Chính Trị HCM

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc nghiên cứu quan hệ giữa chính quyền và các thành tố trong hệ thống chính trị tại các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh trở nên vô cùng cấp thiết. Xu hướng hòa bình, hợp tác phát triển tạo ra cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn nhiều thách thức. Khoa học công nghệ phát triển vượt bậc, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ thông tin và sinh học, thúc đẩy cạnh tranh kinh tế, thương mại. Các mâu thuẫn lớn của thời đại vẫn còn gay gắt, đòi hỏi sự phối hợp giải quyết từ các quốc gia và tổ chức quốc tế. Mỗi quốc gia cần tìm phương thức giữ vững độc lập dân tộc và xây dựng chính quyền để bảo vệ an ninh chính trị, chống xâm lược từ bên ngoài. Việc xây dựng và phát triển đất nước theo mô hình xã hội chủ nghĩa đòi hỏi vai trò lớn lao của chính quyền nhà nước trong tổ chức quản lý xã hội, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và bảo vệ quyền lợi của nhân dân lao động. Văn kiện Đại hội Đảng khẳng định nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp.

1.1. Vai trò của chính quyền địa phương Thành phố Hồ Chí Minh

Chính quyền địa phương đóng vai trò then chốt trong việc thực thi các chính sách của Đảng và Nhà nước, đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Chính quyền địa phương Thành phố Hồ Chí Minh cần thể hiện rõ vai trò quản lý, điều hành, và phục vụ người dân một cách hiệu quả. Sự năng động và sáng tạo của chính quyền địa phương là yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của thành phố. Cần tăng cường tính tự chủ và trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

1.2. Hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh Các thành tố chủ chốt

Hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh bao gồm Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Mỗi thành tố có vai trò và chức năng riêng, nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành tố là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định và phát triển của thành phố.

II. Thách Thức Trong Quan Hệ Chính Quyền và Hệ Thống Chính Trị

Trong nhiều thập kỷ trước đổi mới, Việt Nam thực hiện xây dựng và phát triển đất nước theo mô hình xã hội chủ nghĩa được quan niệm lúc bấy giờ. Chế độ sở hữu toàn dân và tập thể về tư liệu sản xuất và cơ chế kế hoạch hóa tập trung đóng vai trò chủ đạo. Mô hình này mang lại kết quả to lớn trong cuộc chiến đấu giải phóng đất nước, bảo vệ và xây dựng tổ quốc, tạo lập cơ sở vật chất - kỹ thuật ban đầu. Tuy nhiên, mô hình này có những khiếm khuyết lớn trong việc giải quyết các nhiệm vụ phát triển, nhất là trong lĩnh vực kinh tế, dẫn đến tình trạng mất cân đối trong nền kinh tế ngày càng trầm trọng, nhiệt tình của người lao động và năng lực sáng tạo của nhân dân, tài nguyên và các nguồn lực chưa được khai thác, phát huy đầy đủ, thậm chí bị xói mòn, nguy cơ bất ổn định trong đời sống kinh tế - xã hội. Lòng tin của quần chúng đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của Nhà nước bị giảm sút.

2.1. Mâu thuẫn giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị

Việc chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tạo ra những mâu thuẫn nhất định trong hệ thống chính trị. Cần có sự điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo sự phù hợp giữa thể chế chính trị và yêu cầu phát triển kinh tế. Sự chậm trễ trong đổi mới chính trị có thể kìm hãm sự phát triển kinh tế và gây ra những bất ổn xã hội.

2.2. Vấn đề phân cấp quản lý nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh

Việc phân cấp quản lý nhà nước chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến tình trạng chồng chéo, trùng lắp trong chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước. Cần có sự phân định rõ ràng về thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Phân cấp quản lý nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh cần gắn liền với việc tăng cường tính tự chủ và trách nhiệm của chính quyền địa phương.

III. Giải Pháp Tăng Cường Quan Hệ Chính Quyền và Thành Tố Chính Trị

Trước tình hình đó, công tác tổng kết thực tiễn việc giải quyết quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị, phát triển lý luận làm cơ sở cho quá trình đổi mới tiếp theo đối với Đảng Cộng sản Việt Nam trở nên rất quan trọng cấp thiết. Thành phố Hồ Chí Minh, một trung tâm kinh tế, chính trị lớn của cả nước và khu vực, nơi đề xuất nhiều chủ trương làm cơ sở cho chính sách đổi mới của Đảng, nơi thể hiện rất sinh động phong phú đường lối chính sách của Đảng thì việc đổi mới hệ thống chính trị đáp ứng với yêu cầu đổi mới kinh tế – xã hội là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách.

3.1. Đổi mới cơ chế phối hợp giữa chính quyền và các tổ chức

Cần xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội để đảm bảo sự đồng thuận và thống nhất trong hành động. Cơ chế phối hợp cần dựa trên nguyên tắc tôn trọng vai trò và chức năng của mỗi tổ chức, đồng thời đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng. Cần tăng cường đối thoại và tham vấn ý kiến của các tổ chức chính trị - xã hội trong quá trình xây dựng và thực thi chính sách.

3.2. Nâng cao năng lực của cán bộ công chức Thành phố Hồ Chí Minh

Đội ngũ cán bộ, công chức cần được đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và phẩm chất đạo đức. Cần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đủ năng lực và phẩm chất để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới. Cải cách hành chính tại Thành phố Hồ Chí Minh cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức.

3.3. Tăng cường sự tham gia của người dân vào quản lý nhà nước

Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước. Cần đảm bảo quyền được thông tin, bày tỏ ý kiến và kiến nghị của người dân. Mối quan hệ giữa chính quyền và người dân Thành phố Hồ Chí Minh cần được củng cố và phát triển trên cơ sở tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Quan Hệ Chính Quyền

Các công trình nghiên cứu về chính trị, chính quyền còn được đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Trong các công trình khoa học trên, các tác giả đã tập trung làm rõ vai trò của chính quyền, hệ thống chính trị trên thế giới cũng như các quan điểm của các nhà kinh điển về chính quyền, hệ thống chính trị và hệ thống chính trị trong nền kinh tế thị trường, tính tất yếu phải đổi mới của các tổ chức chính trị - xã hội ở Việt Nam thời kỳ đổi mới. Tuy nhiên mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị của thành phố Hồ Chí Minh chưa được nghiên cứu một cách hệ thống trong bất cứ một công trình khoa học nào đã công bố.

4.1. Đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị HCM

Cần có những tiêu chí đánh giá khách quan, khoa học về hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị Thành phố Hồ Chí Minh. Việc đánh giá cần dựa trên kết quả thực tế, sự hài lòng của người dân và sự đóng góp vào sự phát triển của thành phố. Cần có cơ chế phản hồi thông tin từ người dân để kịp thời điều chỉnh và cải thiện hoạt động của hệ thống chính trị.

4.2. Phân tích thực trạng quan hệ giữa chính quyền và các thành tố

Cần phân tích sâu sắc thực trạng quan hệ giữa chính quyền và các thành tố chính trị để nhận diện những điểm mạnh, điểm yếu và những vấn đề cần giải quyết. Việc phân tích cần dựa trên số liệu, khảo sát thực tế và ý kiến của các chuyên gia. Cần có cái nhìn toàn diện và khách quan về mối quan hệ này để đưa ra những giải pháp phù hợp.

V. Đổi Mới Hệ Thống Chính Trị Hướng Tới Quản Trị Nhà Nước

Đảng ta đã quyết định tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện, đồng bộ và triệt để nhưng phải có bước đi và hình thức thích hợp. Từ những bài học về công cuộc cải tổ ở Liên Xô, sự sụp đổ ở Đông Âu và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, Đảng ta đã đề ra kết hợp chặt chẽ đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, việc đổi mới kinh tế hài hòa với đổi mới chính trị. Đồng thời với đổi mới kinh tế phải từng bước đối mới tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị. Trong đó việc chúng ta chủ trương xây dựng và phát triển nền kinh tế sản xuất hàng hóa với nhiều thành phần kinh tế, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, theo định hướng xã hội chủ nghĩa là vấn đề chưa có tiền lệ.

5.1. Tự chủ của chính quyền địa phương Yếu tố then chốt

Tự chủ của chính quyền địa phương Thành phố Hồ Chí Minh là yếu tố quan trọng để phát huy tính năng động, sáng tạo và trách nhiệm của chính quyền. Cần trao quyền tự chủ cho chính quyền địa phương trong việc quyết định các vấn đề kinh tế - xã hội phù hợp với đặc điểm và điều kiện của thành phố. Tuy nhiên, quyền tự chủ cần đi kèm với trách nhiệm giải trình và giám sát chặt chẽ.

5.2. Quản trị nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh Mô hình mới

Quản trị nhà nước tại Thành phố Hồ Chí Minh cần hướng tới mô hình quản trị hiện đại, minh bạch, hiệu quả và có sự tham gia của người dân. Cần ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý nhà nước, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân. Cần xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực và phòng chống tham nhũng hiệu quả.

VI. Kết Luận và Tương Lai Quan Hệ Chính Quyền và Hệ Thống Chính Trị

Mục đích luận án nhằm làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh. Đó là làm rõ vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ của các thành tố trong hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh; đồng thời đề xuất những phương hướng và giải pháp có tính định hướng nhằm góp phần đổi mới hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.

6.1. Tầm quan trọng của chính sách công tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chính sách công tại Thành phố Hồ Chí Minh cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học, thực tiễn và có sự tham gia của người dân. Cần đảm bảo tính khả thi, hiệu quả và công bằng của chính sách công. Cần có cơ chế đánh giá và điều chỉnh chính sách công kịp thời để đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố.

6.2. Pháp luật về chính quyền địa phương Hoàn thiện và thực thi

Pháp luật về chính quyền địa phương cần được hoàn thiện để tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho hoạt động của chính quyền địa phương. Cần đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của pháp luật. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức và người dân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh phát triển toàn cầu hóa sâu rộng và sự chuyển dịch mô hình kinh tế tại Việt Nam từ kế hoạch hóa tập trung, quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới cấu trúc thượng tầng chính trị. Tại trung tâm kinh tế - văn hóa - xã hội lớn nhất cả nước, công trình "Quan hệ biện chứng giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị của Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ đổi mới" (Luận án Tiến sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, 2009) của tác giả Huỳnh Thành Lập mang tính tiên phong trong việc giải mã mối tương tác vận hành giữa chính quyền đô thị và các thiết chế chính trị - xã hội.

Khoảng trống học thuật (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tiễn: các công trình trước đây phần lớn dừng lại ở cấp độ vĩ mô toàn quốc (như các nghiên cứu thuộc Chương trình KX05.1993; Nguyễn Đức Bình, Trần Ngọc Hiên, Đoàn Trọng Tuyến, Trần Xuân Sầm, 1999; Trần Đình Hoan, 2008) hoặc thuần túy tiếp cận dưới góc độ khoa học pháp lý hành chính. Chưa có một công trình nào khảo sát hệ thống, toàn diện và sâu sắc mối quan hệ biện chứng giữa chính quyền và các thành tố cấu thành hệ thống chính trị tại một đô thị đặc biệt đa tầng như Thành phố Hồ Chí Minh dưới lăng kính triết học chính trị duy vật biện chứng.

Luận án xác lập 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions) và hệ giả thuyết khoa học tương ứng:

• RQ1: Cơ sở lý luận triết học nào quy định bản chất của chính quyền và mối quan hệ giữa chính quyền với các thành tố trong hệ thống chính trị quá độ lên chủ nghĩa xã hội? $\rightarrow$ H1: Chính quyền giữ vị trí trung tâm thực thi quyền lực công cộng, chịu sự quy định của hạ tầng kinh tế nhưng sở hữu tính độc lập tương đối nhằm tác động trở lại các thành tố khác.
• RQ2: Quy luật tương tác và thực trạng vận hành giữa chính quyền TP. Hồ Chí Minh với Đảng bộ, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân diễn ra như thế nào trong tiến trình đổi mới? $\rightarrow$ H2: Sự chuyển đổi kinh tế thị trường tạo ra độ lệch pha nhất định giữa tính năng động kinh tế và cơ chế vận hành chính trị, đòi hỏi sự điều chỉnh phương thức lãnh đạo của Đảng và cơ chế phân cấp của chính quyền.
• RQ3: Những định hướng và giải pháp mang tính đột phá nào cần được triển khai để tối ưu hóa hiệu lực của hệ thống chính trị đô thị? $\rightarrow$ H3: Tái cấu trúc cơ chế phối hợp thông qua hoàn thiện mô hình chính quyền đô thị kết hợp mở rộng dân chủ trực tiếp và phản biện xã hội sẽ nâng cao hiệu năng quản trị.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp học thuyết hình thái kinh tế - xã hội mác-xít, lý luận về chuyên chính vô sản và nhà nước của V.I. Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân kết hợp cùng Lý thuyết Hệ thống (Systems Theory). Với phạm vi khảo sát bao quát quá trình đổi mới từ năm 1986 đến giai đoạn 2008-2009 tại địa bàn TP. Hồ Chí Minh (không gian quản trị gồm 24 quận, huyện với hơn 7 triệu dân thời điểm nghiên cứu), công trình mang lại đóng góp định lượng hóa và định tính sâu sắc cho tiến trình hoạch định thể chế đô thị Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu học thuật trong luận án được phân tích và tổng hợp thành 3 dòng nghiên cứu (major streams) chủ đạo:

1. Dòng nghiên cứu lý thuyết chính trị học và mô hình thể chế thế giới: Gồm các tác phẩm như Lewis M. Alexander (1963), Andrew Heywood (Politics, 2007), Stephen D. Tansey và Nigel Jackson (The Basics Politics, 2008), cùng công trình do PGS. Tô Huy Rứa chủ biên (2008), PGS.TS. Nguyễn Thế Nghĩa (2002). Nhóm này phân tích bản chất quyền lực chính trị, cấu trúc đa nguyên phân quyền phương Tây đối lập với mô hình tập trung quyền lực xã hội chủ nghĩa.
2. Dòng nghiên cứu kinh điển Mác - Lênin về nhà nước và hệ thống chính trị: Tiêu biểu là công trình của PGS. Nguyễn Thanh Tuấn, PGS. Tần Ngọc Linh, PGS. Trần Nguyễn Tuyên (2008), PGS. Lê Minh Thông (2008). Các tác giả tập trung vào mối quan hệ giữa chính trị và kinh tế, bản chất giai cấp của quyền lực nhà nước, khẳng định: "Chủ nghĩa Mác – Lênin quan niệm chính trị và kinh tế là những loại hình quan hệ xã hội: một bên là quan hệ giữa các tập đoàn xã hội xung quanh việc giành, giữ chính quyền, xây dựng thể chế... một bên là quan hệ giữa người với người trong sản xuất, phân phối...".
3. Dòng nghiên cứu thực tiễn đổi mới hệ thống chính trị tại Việt Nam: Gồm các công trình nền tảng của GS. Nguyễn Đức Bình et al. (1999), PGS. Trần Đình Hoan (2008), GS. Nguyễn Duy Quý (2008), cùng các bài báo chuyên ngành của Nguyễn Tĩnh Gia (1993), Trần Ngọc Hiên (1994), Lê Văn Lựu (1995), Lê Hữu Nghĩa (1994). Tác phẩm của Trần Đình Hoan xác định: "Hệ thống chính trị còn là hệ thống các mối quan hệ giữa các tổ chức đó với nhau và đối với xã hội nói chung... Quan hệ với nhân dân là quan hệ gốc, nền tảng quy định mọi quan hệ trong tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị".

Tranh luận lý thuyết cốt lõi (Theoretical Debates): Luận án làm nổi bật hai luồng quan điểm đối lập: một bên xem sự vận hành của chính quyền là cơ cấu kỹ trị - hành chính độc lập, tách biệt khỏi các thiết chế chính trị quần chúng; bên kia (quan điểm mác-xít nhất quán) khẳng định chính quyền là công cụ chuyên chính giai cấp gắn bó hữu cơ, chịu sự định hướng tuyệt đối của Đảng tiền phong và sự kiểm soát của nhân dân.

So sánh quốc tế: Đối chiếu với khủng hoảng thể chế dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu (do tách rời cải tổ kinh tế với duy trì ổn định chính trị) và kinh nghiệm cải cách chính quyền địa phương tại các đại đô thị Trung Quốc như Thượng Hải (mô hình Local State Corporatism kết hợp quản trị kép Đảng - Chính quyền), công trình định vị rõ nét sự thành công của TP. Hồ Chí Minh trong việc bảo đảm trật tự chính trị ổn định song hành với bung tỏa tiềm lực kinh tế hàng hóa nhiều thành phần.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và cụ thể hóa học thuyết duy vật lịch sử về mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng (kinh tế thị trường nhiều thành phần) và kiến trúc thượng tầng (hệ thống chính trị nhất nguyên xã hội chủ nghĩa) tại không gian đô thị quy mô lớn.

                                  KIẾN TRÚC THƯỢNG TẦNG

Công trình làm sâu sắc các luận điểm kinh điển thông qua việc hệ thống hóa 3 mệnh đề lý luận (Theoretical Propositions):

• Proposition 1 (P1): Quyền lực nhà nước là quyền lực công cộng được hợp pháp hóa qua hiến pháp và pháp luật, phản ánh bản chất của khối liên minh giai cấp do giai cấp công nhân lãnh đạo.
• Proposition 2 (P2): Sự tác động của kiến trúc thượng tầng lên cơ sở hạ tầng diễn ra theo cơ chế kép: chính quyền tác động trực tiếp thông qua công cụ pháp luật và điều tiết hành chính, trong khi Đảng và các tổ chức đoàn thể tác động gián tiếp thông qua chủ trương, nghị quyết và phong trào quần chúng.
• Proposition 3 (P3): Tư tưởng Hồ Chí Minh về "pháp trị" kết hợp nhuần nhuyễn với "đức trị" là nguyên lý cân bằng cốt lõi ngăn ngừa sự tha hóa quyền lực công quyền: "Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra... việc gì có lợi cho dân thì làm, việc gì hại cho dân thì tránh".

Khung phân tích độc đáo

Luận án xây dựng khung tiếp cận chỉnh thể gồm 3 thành tố tương tác: (1) Đảng cầm quyền giữ vai trò hạt nhân lãnh đạo; (2) Chính quyền nhà nước (Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp) giữ vai trò trung tâm quản lý, thực thi quyền lực; (3) Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội (Công đoàn, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Hội Nông dân) đóng vai trò nền tảng tập hợp, giám sát và phản biện.

Khung phân tích này vận hành dựa trên 3 thuộc tính phổ quát:

• Tính tương thích (Compatibility): Khả năng tự đổi mới, thích nghi linh hoạt của thiết chế quyền lực trước biến động của hạ tầng kinh tế thị trường nhưng vẫn bảo toàn tính định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Tính đa dạng và phong phú (Diversity): Phản ánh tính năng động, sáng tạo của các chủ thể chính trị đô thị có lợi ích đa tầng.
• Tính không đồng cấp (Hierarchy and Asymmetry): Quy định bởi sự khác biệt về vị trí, thẩm quyền và trách nhiệm: Đảng lãnh đạo chính trị, chính quyền thực thi pháp luật, đoàn thể giám sát xã hội theo cả chiều ngang (giữa các tổ chức) lẫn chiều dọc (phân cấp cấp tỉnh/thành - quận/huyện - phường/xã).

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích áp dụng đối với thể chế chính trị - hành chính cấp tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương trong nền kinh tế chuyển đổi định hướng xã hội chủ nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Công trình xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Materialist Realism / Epistemological Paradigm). Luận án triển khai thiết kế nghiên cứu đa tầng (Multi-level Design):

• Cấp độ vĩ mô: Mối tương tác giữa cấu trúc quyền lực Trung ương và thẩm quyền quản lý đặc thù của đô thị TP. Hồ Chí Minh.
• Cấp độ trung mô: Quan hệ ngang giữa Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP. Hồ Chí Minh.
• Cấp độ vi mô: Sự vận hành của bộ máy chính quyền cơ sở (phường, xã, thị trấn) gắn liền với đời sống dân cư và tổ chức tự quản dân lập (ban điều hành khu phố, tổ dân phố).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Tác giả kết hợp chặt chẽ các phương pháp nghiên cứu chuyên biệt:

• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Phân tích hệ thống chính trị như một chỉnh thể động, định vị chính xác chức năng của từng tiểu hệ (sub-systems).
• Phương pháp logic và lịch sử: Khảo sát sự chuyển biến của hệ thống chính trị thành phố từ thời kỳ trước đổi mới (cơ chế bao cấp) sang giai đoạn hội nhập toàn diện sau Đại hội VI đến Đại hội X của Đảng.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp và diễn dịch - quy nạp: Xử lý hệ thống các văn kiện chỉ đạo, nghị quyết đại hội Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh qua các thời kỳ, các báo cáo tổng kết cải cách hành chính giai đoạn 1995-2008.
• Phương pháp điều tra xã hội học và thống kê: Thu thập và đối chiếu các chỉ số cải cách hành chính, dữ liệu khiếu nại - tố cáo, hiệu quả giải quyết thủ tục công quyền nhằm bảo đảm tính xác thực (internal/external validity).

Dữ liệu và phân tích

Dữ liệu nghiên cứu bao gồm:

• Toàn bộ hệ thống văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam (Đại hội VI, VII, VIII, IX, X), Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung 2001), Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân.
• Hồ sơ dữ liệu lưu trữ của Thành ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 1986-2008.
• Các khảo sát thực tế về tổ chức bộ máy tại 24 quận/huyện và hàng trăm xã/phường, làm rõ bức tranh thực tế về tình trạng chồng chéo chức năng, bộ máy cồng kềnh, hiện tượng quan liêu và hiệu quả giải quyết công quyền.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự bất cập mang tính quy luật giữa quy mô kinh tế đô thị và mô hình tổ chức hành chính: Tốc độ tăng trưởng kinh tế và phân tầng xã hội tại TP. Hồ Chí Minh diễn ra với tốc độ vượt bậc, song thể chế chính quyền địa phương vẫn chịu sự điều chỉnh của mô hình quản lý nông thôn - phân cấp chia cắt địa giới hành chính, tạo ra lực cản thể chế (institutional bottlenecks) lớn cho đầu tư và an sinh xã hội.
2. Sự chồng chéo chức năng lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước: Luận án phát hiện tình trạng vừa bao biện làm thay, vừa buông lỏng lãnh đạo tại một số cấp ủy đảng cơ sở. Việc chưa phân định rạch ròi giữa quyền lực chính trị lãnh đạo và thẩm quyền chấp hành hành chính làm giảm tính chủ động, trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu cơ quan công quyền.
3. Mối quan hệ tương tác bất đối xứng giữa Chính quyền và Mặt trận - Đoàn thể: Công đoàn, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên tại một số thời điểm bị "hành chính hóa", biến thành các cơ quan công quyền thu nhỏ, suy giảm tính chủ động quần chúng. Tuy nhiên, tại TP. Hồ Chí Minh xuất hiện các mô hình tổ chức dân lập độc đáo (ban tự quản, nhóm tương trợ, câu lạc bộ) hoạt động phi thù lao, chứng minh sức mạnh của xã hội dân sự định hướng xã hội chủ nghĩa trong quản trị đô thị.
4. Sự phân hóa giàu nghèo và xung đột lợi ích nhóm đòi hỏi chính quyền phải nâng cao chức năng xã hội: Trích dẫn cảnh báo từ V.I. Lenin: "Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được...", nghiên cứu chứng minh nếu chính quyền không giải quyết thỏa đáng vấn đề đền bù đất đai, nhà ở, lao động nhập cư, mâu thuẫn xã hội sẽ làm xói mòn lòng tin vào thể chế.

Khía cạnh vận hành	Thực trạng trước đổi mới (Bao cấp)	Thực trạng giai đoạn Đổi mới (Đến 2009)	Yêu cầu phát triển mới
Cơ chế kinh tế	Tập trung, chỉ tiêu kế hoạch hóa	Kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, mở cửa	Kinh tế tri thức, hội nhập WTO sâu rộng
Vai trò Chính quyền	Mệnh lệnh hành chính, trực tiếp phân phối	Quản lý vĩ mô bằng pháp luật, cung ứng dịch vụ công	Chính quyền kiến tạo, phân cấp đô thị đặc thù
Phương thức lãnh đạo của Đảng	Bao biện làm thay, quản lý trực tiếp sự vụ	Đổi mới phương thức cầm quyền qua pháp luật	Lãnh đạo bằng chiến lược, quy hoạch và gương mẫu
Hoạt động Đoàn thể	Hành chính hóa, truyền đạt một chiều	Bắt đầu thực hiện giám sát và phản biện xã hội	Tự chủ, đại diện bảo vệ quyền lợi nhóm thành viên

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp luận cứ khẳng định tính tất yếu của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại địa phương, trong đó quyền lực nhà nước là thống nhất nhưng có sự phân công, phối hợp minh bạch giữa các nhánh quyền lực và sự lãnh đạo tối cao của Đảng.
• Về thực tiễn quản lý đô thị: Đặt nền móng khoa học cho việc đề xuất thí điểm mô hình Chính quyền đô thị (không tổ chức HĐND cấp quận, huyện, phường), tinh giản biên chế và xây dựng cơ chế một cửa liên thông tại TP. Hồ Chí Minh.
• Về chính sách: Đề xuất lộ trình phân quyền mạnh mẽ hơn từ Chính phủ cho TP. Hồ Chí Minh về tài chính - ngân sách, quy hoạch đô thị và biên chế nhân sự, tạo tiền đề cho các nghị quyết phân cấp đặc thù của Quốc hội sau này.

Limitations và Future Research

• Giới hạn dữ liệu và thời gian: Luận án hoàn thành năm 2009, do đó phản ánh các dữ liệu thực chứng trước khi Việt Nam ban hành Hiến pháp 2013 và các Nghị quyết đặc thù giai đoạn mới (như Nghị quyết 54/2017/QH14 và Nghị quyết 98/2023/QH15).
• Giới hạn công cụ định lượng: Do tiếp cận chủ yếu dưới góc độ triết học chính trị duy vật biện chứng, luận án ưu tiên các phân tích định tính thể chế, chưa áp dụng các mô hình kinh tế lượng chính trị (political econometrics) hoặc mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để lượng hóa tác động của từng chiều kích quan hệ.
• Định hướng nghiên cứu tương lai:
  1. Khảo sát quan hệ biện chứng trong bối cảnh chính quyền số, dữ liệu mở và đô thị thông minh.
  2. Đánh giá tác động của cơ chế tự chủ tài chính đô thị đối với hiệu lực giám sát của cơ quan dân cử.
  3. Mô hình hóa mối tương tác giữa các hiệp hội ngành nghề phi chính phủ với cơ quan hành pháp đô thị.
  4. Nghiên cứu thực nghiệm so sánh đa đô thị (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ).

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Xây dựng Đảng và Quản lý công tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và các trường đại học khối khoa học xã hội.
• Ảnh hưởng chính sách: Đóng góp trực tiếp vào báo cáo tổng kết thực tiễn phục vụ các kỳ Đại hội Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh (Đại hội IX, X), cung cấp luận cứ bảo vệ chủ trương thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân quận, huyện, phường.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy quá trình công khai, minh bạch hóa thủ tục hành chính công, gia tăng năng lực bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân trước sự lạm quyền của bộ máy hành chính quan liêu.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên cao cấp: Tiếp cận hệ thống luận điểm triết học chính trị mác-xít được vận dụng sáng tạo vào bài toán phát triển đô thị.
• Cán bộ lãnh đạo và quản lý các cấp tại TP. Hồ Chí Minh: Nhận diện rõ phương thức lãnh đạo của Đảng và ranh giới quản lý hành chính của Nhà nước nhằm tránh rơi vào hai khuynh hướng sai lầm: "bao biện làm thay" hoặc "buông lỏng lãnh đạo".
• Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể: Hiểu rõ cơ sở pháp lý và chính trị để nâng cao vai trò giám sát, phản biện xã hội, đại diện bảo vệ quyền dân sinh, dân chủ.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án làm sáng tỏ tính tương thích biện chứng giữa kiến trúc thượng tầng chính trị và hạ tầng kinh tế thị trường tại đô thị trung tâm, chỉ rõ chính quyền không phải là một thực thể đứng trên xã hội mà là công cụ quyền lực của nhân dân, mang bản chất giai cấp công nhân thống nhất hữu cơ với tính nhân dân và tính dân tộc.
2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Thay vì tiếp cận thuần túy luật học hành chính, luận án kết hợp phương pháp duy vật biện chứng với lý thuyết hệ thống đa chiều, phân tích đồng thời mối quan hệ hàng dọc (cấp trên - cấp dưới) và hàng ngang (Đảng - Chính quyền - Đoàn thể - Dân cư).
3. Phát hiện nào có tính bất ngờ nhất từ thực tiễn khảo sát? Phát hiện về sự trỗi dậy mạnh mẽ và hiệu quả bất ngờ của các thiết chế tự quản dân lập cơ sở (không hưởng ngân sách nhà nước), đóng vai trò cầu nối giải quyết các mâu thuẫn xã hội phức tạp mà chính quyền hành chính chuyên nghiệp thường lúng túng.
4. Quy trình tái lập (Replication Protocol) có được bảo đảm? Có. Bộ tiêu chí đánh giá mối quan hệ (tính tương thích, tính đa dạng, tính thứ bậc) và quy trình xử lý văn bản - dữ liệu hoàn toàn có thể áp dụng để đánh giá hệ thống chính trị tại các tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương khác.
5. Chương trình nghiên cứu tiếp nối trong 10 năm được phác thảo thế nào? Tập trung nghiên cứu chuyên sâu về: (1) Thể chế kiểm soát quyền lực nhà nước tại địa phương; (2) Cơ chế đại diện dân cử trong điều kiện chính quyền đô thị; (3) Pháp điển hóa hoạt động phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc.

Kết luận

1. Khẳng định vững chắc nguyên lý duy vật biện chứng: sự đổi mới hệ thống chính trị và bộ máy chính quyền là tất yếu khách quan, bắt nguồn từ yêu cầu biến đổi của cơ sở hạ tầng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
2. Hệ thống hóa và chuẩn hóa 3 thành tố quyền lực cốt lõi tại TP. Hồ Chí Minh: Đảng bộ giữ vai trò lãnh đạo tuyệt đối, Chính quyền giữ vai trò quản lý điều hành bằng pháp luật, Mặt trận và Đoàn thể giữ vai trò nền tảng làm chủ xã hội.
3. Chỉ ra bản chất mối quan hệ giữa ba thành tố là quan hệ tương tác biện chứng, vận hành theo 3 thuộc tính: tính tương thích, tính đa dạng và tính không đồng cấp.
4. Đúc kết bài học thực tiễn: kết hợp nhuần nhuyễn giữa "đức trị" và "pháp trị" trong tư tưởng Hồ Chí Minh là phương thức tối ưu nhằm ngăn chặn nguy cơ quan liêu, tham nhũng và tha hóa quyền lực công quyền.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu hiện đại về xây dựng mô hình chính quyền đô thị đặc thù và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam trong thế kỷ XXI.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN HUYØNH THAØNH LAÄP QUAN HEÄ BIEÄN CHÖÙNG GIÖÕA CHÍNH QUYEÀN VÔÙI CAÙC THAØNH TOÁ TRONG HEÄ THOÁNG CHÍNH TRÒ CUÛA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH THÔØI KYØ ÑOÅI MÔÙI LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ TRIEÁT HOÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH - 2009 LÔØI CAM ÑOAN Toâi cam ñoan ñaây laø coâng trình do toâi nghieân cöùu. Keát quaû nghieân cöùu coâng trình khoa hoïc naøy laø trung thöïc vaø chöa ñöôïc coâng boá. Ngöôøi thöïc hieän HUYØNH THAØNH LAÄP 1 MUÏC LUÏC Trang PHAÀN MÔÛ ÑAÀU. QUAN ÑIEÅM CUÛA CHUÛ NGHÓA MAÙC – LEÂNIN VAØ TÖ TÖÔÛNG HOÀ CHÍ MINH VEÀ CHÍNH QUYEÀN VAØ HEÄ THOÁNG CHÍNH TRÒ 1.

Quan ñieå m cuû a chuû nghóa Maù c – Leâ n in veà chính quyeà n vaø heä thoá n g chính trò. Tö töôûng Hoà Chí Minh veà chính quyeàn vaø heä thoáng chính trò ôû Vieät Nam. 37 Keát luaän chöông 1. SÖÏ THOÁNG NHAÁT BIEÄN CHÖÙNG GIÖÕA CHÍNH QUYEÀN VÔÙI CAÙC THAØNH TOÁ TRONG HEÄ THOÁNG CHÍNH TRÒ ÔÛ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH 2.

Toå chöùc, nhieäm vuï vaø ñaëc ñieåm cuûa caùc thaønh toá trong heä thoáng chính trò ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh. Söï taùc ñoäng qua laïi giöõa chính quyeàn vôùi caùc thaønh toá trong heä thoáng chính trò ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh. 95 Keát luaän chöông 2. VAÁN ÑEÀ XAÂY DÖÏNG CHÍNH QUYEÀN VAØ HEÄ THOÁNG CHÍNH TRÒ ÔÛ THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH THÔØI KYØ ÑOÅI MÔÙI 3.

Nhöõng vaán ñeà ñaët ra trong quaù trình xaây döïng chính quyeàn vaø heä thoáng chính trò ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh. Nhöõng phöông höôùng vaø giaûi phaùp mang tính ñònh höôùng tieáp tuïc ñoåi môùi toå chöùc hoaït ñoäng cuûa chính quyeàn vaø heä thoáng chính trò ôû Thaønh phoá Hoà Chí Minh hieän nay. 154 Keát luaän chöông 3 .180 CAÙC COÂNG TRÌNH NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC .186 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 194 2 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1.

Tính caáp thieát cuûa ñeà taøi Trong quaù trình toaøn caàu hoùa vaø hoäi nhaäp quoác teá saâu roäng hieän nay thì hoøa bình, hôïp taùc phaùt trieån ñang laø xu höôùng lôùn treân theá giôùi. Ñieàu ñoù ñaõ taïo ra nhöõng ñieàu kieän vaø thôøi cô phaùt trieån cho caùc quoác gia nhöng cuõng chöùa ñöïng nhieàu yeáu toá thaùch thöùc lôùn ñoái vôùi caùc nöôùc ñang phaùt trieån vaø chaäm phaùt trieån. Khoa hoïc vaø coâng ngheä treân theá giôùi coù nhöõng böôùc nhaûy voït vaø nhöõng ñoät phaù lôùn nhaát laø trong lónh vöïc coâng ngheä thoâng tin vaø coâng ngheä sinh hoïc. Söï caïnh tranh veà kinh teá, thöông maïi cuõng nhö nhöõng vaán ñeà sôû höõu taøi nguyeân, naêng löôïng tranh giaønh thò tröôøng, nguoàn voán, coâng ngheä,… giöõa caùc nöôùc coù phaàn gay gaét.

Caùc “cuoäc chieán tranh cuïc boä, xung ñoät vuõ trang, xung ñoät daân toäc, toân giaùo, chaïy ñua vuõ trang hoaït ñoäng can thieäp, laät ñoå, ly khai, hoaït ñoäng khuûng boá, nhöõng tranh chaáp veà bieân giôùi, laõnh thoå, bieån ñaûo vaø caùc taøi nguyeân thieân nhieân tieáp tuïc dieãn ra ôû nhieàu nôi vôùi tính chaát ngaøy caøng phöùc taïp. Caùc maâu thuaãn lôùn cuûa thôøi ñaïi vaãn gay gaét. Nhieàu vaán ñeà toaøn caàu böùc xuùc ñoøi hoûi caùc quoác gia vaø caùc toå chöùc quoác teá phoái hôïp giaûi quyeát: khoaûng caùch cheânh leäch giöõa caùc nöôùc giaøu vaø ngheøo ngaøy caøng lôùn; söï gia taêng daân soá cuøng vôùi caùc luoàng daân cö; tình traïng khan hieám nguoàn naêng löôïng, caïn kieät taøi nguyeân, moâi tröôøng töï nhieân bò phaù hoaïi; khí haäu dieãn bieán ngaøy caøng xaáu, keøm theo nhöõng thieân tai khuûng khieáp. Caùc dòch beänh lôùn, caùc toäi phaïm xuyeân quoác gia coù chieàu höôùng gia taêng”[30,tr.

Quaù trình giao löu, hoäi nhaäp khoâng nhöõng ñaõ daãn ñeán nhöõng tranh chaáp veà aûnh höôûng quyeàn löïc, bieân giôùi, laõnh thoå, bieån ñaûo, taøi nguyeân giöõa caùc quoác gia maø coøn gaây ra nhöõng baát oån veà kinh teá, chính trò, xaõ hoäi 3 ôû moät soá nöôùc. Chuû nghóa ñeá quoác vaãn tieáp tuïc thöïc hieän nhöõng aâm möu “dieãn bieán hoaø bình”, gaây baïo loaïn laät ñoå vaø chuùng coøn söû duïng caùc chieâu baøi “daân chuû, nhaân quyeàn” hoøng laøm thay ñoåi cheá ñoä chính trò ôû moät soá nöôùc treân theá giôùi. Moãi quoác gia töï tìm cho ñöôïc phöông thöùc giöõ vöõng ñoäc laäp daân toäc mình vaø xaây döïng chính quyeàn ñeå giöõ vöõng an ninh chính trò, choáng ñöôïc söï xaâm löôïc töø beân ngoaøi laø yeâu caàu taát yeáu. ÔÛ nöôùc ta hieän nay, moät trong nhöõng ñaëc ñieåm quan troïng nhaát trong söï phaùt trieån xaõ hoäi Vieät Nam laø ñang trong quaù trình chuyeån ñoåi töø neàn kinh teá noâng nghieäp sang neàn kinh teá coâng nghieäp; chuyeån ñoåi töø neàn kinh teá quan lieâu bao caáp sang neàn kinh teá thò tröôøng ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa, vì theá vai troø cuûa chính quyeàn nhaø nöôùc laø voâ cuøng lôùn lao khoâng chæ nhaèm muïc ñích toå chöùc quaûn lyù xaõ hoäi, phaùt trieån kinh teá, vaên hoùa xaõ hoäi noùi chung maø coøn nhaèøm muïc ñích lôùn hôn trong vieäc baûo veä quyeàn vaø lôïi ích cuûa nhaân daân lao ñoäng.

Vì theá, Vaên kieän Ñaïi hoäi Ñaïi bieåu toaøn quoác laàn thöù X cuûa Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam khaúng ñònh: “Xaây döïng cô cheá vaän haønh cuûa Nhaø nöôùc phaùp quyeàn xaõ hoäi chuû nghóa, baûo ñaûm nguyeân taéc taát caû quyeàn löïc nhaø nöôùc thuoäc veà nhaân daân; quyeàn löïc cuûa nhaø nöôùc laø thoáng nhaát, coù söï phaân coâng, phoái hôïp giöõa caùc cô quan trong vieäc thöïc hieän quyeàn laäp phaùp, haønh phaùp vaø tö phaùp. Hoaøn thieän heä thoáng phaùp luaät, taêng tính cuï theå khaû thi cuûa caùc quy ñònh trong vaên baûn phaùp luaät. Xaây döïng hoaøn thieän cô cheá kieåm tra, giaùm saùt tính hôïp hieán, hôïp phaùp trong caùc hoaït ñoäng vaø quyeát ñònh cuûa caùc cô quan coâng quyeàn”[30,tr. Trong nhieàu thaäp kyû tröôùc ñoåi môùi, cuõng gioáng nhö ôû caùc nöôùc xaõ hoäi chuû nghóa khaùc, Vieät Nam thöïc hieän coâng cuoäc xaây döïng vaø phaùt trieån ñaát nöôùc theo moâ hình xaõ hoäi chuû nghóa ñöôïc quan nieäm luùc baáy giôø.

Theo ñoù, cheá ñoä sôû höõu toaøn daân vaø taäp theå veà tö lieäu saûn xuaát vaø cô cheá keá 4 hoaïch hoùa taäp trung ñoùng vai troø laø nhöõng yeáu toá chuû ñaïo cuûa moâ hình phaùt trieån. Vieäc thöïc hieän moâ hình naøy ñaõ mang laïi nhöõng keát quaû to lôùn, noù ñaûm baûo vaø quyeát ñònh ñeå giaønh thaéng lôïi trong cuoäc chieán ñaáu giaûi phoùng ñaát nöôùc, baûo veä vaø xaây döïng toå quoác, taïo laäp nhöõng cô sôû vaät chaát - kyõ thuaät ban ñaàu raát quan troïng cuûa chuû nghóa xaõ hoäi. Tuy nhieân, moâ hình phaùt trieån naøy coù nhöõng khieám khuyeát lôùn trong vieäc giaûi quyeát caùc nhieäm vuï phaùt trieån, nhaát laø trong lónh vöïc kinh teá, daãn ñeán tình traïng maát caân ñoái trong neàn kinh teá ngaøy caøng traàm troïng, nhieät tình cuûa ngöôøi lao ñoäng vaø naêng löïc saùng taïo cuûa nhaân daân, taøi nguyeân vaø caùc nguoàn löïc chöa ñöôïc khai thaùc, phaùt huy ñaày ñuû, thaäm chí bò xoùi moøn, nguy cô baát oån ñònh trong ñôøi soáng kinh teá - xaõ hoäi. Loøng tin cuûa quaàn chuùng ñoái vôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng vaø söï ñieàu haønh cuûa Nhaø nöôùc bò giaûm suùt.

Vì vaäy, Ñaûng ta ñaõ quyeát ñònh tieán haønh coâng cuoäc ñoåi môùi toaøn dieän, ñoàng boä vaø trieät ñeå nhöng phaûi coù böôùc ñi vaø hình thöùc thích hôïp. Töø nhöõng baøi hoïc veà coâng cuoäc caûi toå ôû Lieân Xoâ, söï suïp ñoå ôû Ñoâng AÂu vaø thöïc tieãn xaây döïng chuû nghóa xaõ hoäi ôû nöôùc ta, Ñaûng ta ñaõ ñeà ra keát hôïp chaët cheõ ñoåi môùi kinh teá vôùi ñoåi môùi chính trò, vieäc ñoåi môùi kinh teá haøi hoøa vôùi ñoåi môùi chính trò. Ñoàng thôøi vôùi ñoåi môùi kinh teá phaûi töøng böôùc ñoái môùi toå chöùc vaø phöông thöùc hoaït ñoäng cuûa heä thoáng chính trò. Trong ñoù vieäc chuùng ta chuû tröông xaây döïng vaø phaùt trieån neàn kinh teá saûn xuaát haøng hoùa vôùi nhieàu thaønh phaàn kinh teá, vaän haønh theo cô cheá thò tröôøng, coù söï quaûn lyù cuûa Nhaø nöôùc, döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng Coäng saûn, theo ñònh höôùng xaõ hoäi chuû nghóa laø vaán ñeà chöa coù tieàn leä.

Tröôùc tình hình ñoù, coâng taùc toång keát thöïc tieãn vieäc giaûi quyeát quan heä giöõa ñoåi môùi kinh teá vaø ñoåi môùi chính trò, phaùt trieån lyù luaän laøm cô sôû cho quaù trình ñoåi môùi tieáp theo ñoái vôùi Ñaûng Coäâng saûn Vieät Nam trôû neân raát quan troïng caáp thieát. 5 Thaønh phoá Hoà Chí Minh, moät trung taâm kinh teá, chính trò lôùn cuûa caû nöôùc vaø khu vöïc, nôi ñeà xuaát nhieàu chuû tröông laøm cô sôû cho chính saùch ñoåi môùi cuûa Ñaûng, nôi theå hieän raát sinh ñoäng phong phuù ñöôøng loái chính saùch cuûa Ñaûng thì vieäc ñoåi môùi heä thoáng chính trò ñaùp öùng vôùi yeâu caàu ñoåi môùi kinh teá – xaõ hoäi laø moät vaán ñeà coù yù nghóa lyù luaän vaø thöïc tieãn caáp baùch. Do ñoù toâi choïn ñeà taøi: “Quan heä bieän chöùng giöõa chính quyeàn vôùi caùc thaønh toá trong heä thoáng chính trò cuûa Thaønh phoá Hoà Chí Minh thôøi kyø ñoåi môùi” laøm luaän aùn tieán só chuyeân ngaønh chuû nghóa duy vaät bieän chöùng vaø chuû nghóa duy vaät lòch söû. Toång quan tình hình nghieân cöùu ñeà taøi Chính quyeàn vaø heä thoáng chính trò laø vaán ñeà roäng lôùn, noù lieân quan ñeán taát caû caùc lónh vöùc khaùc nhau cuûa ñôøi soáng.

Do ñoù, vaán ñeà naøy ñaõ ñöôïc nhieàu nhaø khoa hoïc nghieân cöùu khaù coâng phu, nghieâm tuùc, phong phuù treân nhieàu goùc ñoä vaø chuû ñeà khaùc nhau. Taát caû nhöõng coâng trình ñaõ coâng boá coù theå khaùi quaùt thaønh ba chuû ñeà sau: Chuû ñeà thöù nhaát, ñoù laø caùc coâng trình nghieân cöùu veà caùc quan ñieåm chính trò treân theá giôùi. Trong chuû ñeà naøy coù caùc coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc ñaõ coâng boá nhö: taùc phaåm Moâ – thöùc chính – trò theá – giôùi cuûa Lewis M. Alexander do trung taâm nghieân cöùu Vieät Nam phieân dòch vaø xuaát baûn naêm 1963; Andrew Heywood, Politics, Third edition published 2007 by Palgrave Macmillan, New York; Stephen d.

Tansey and Nigel Jackson, The Basics politics, Fourth edition published 2008 by Routledge, New York; taùc phaåm Moâ hình toå chöùc vaø hoaït ñoäng cuûa heä thoáng chính trò moät soá nöôùc treân theá giôùi (saùch tham khaûo) do PGS. Toâ Huy Röùa (chuû bieân), Nhaø xuaát baûn Chính trò quoác gia, Haø Noäi xuaát baûn naêm 2008; taùc phaåm “Ñaïi cöông lòch söû caùc tö töôûng vaø hoïc thuyeát chính trò treân theá giôùi”, do PGS,TS. Nguyeãn Theá Nghóa (chuû bieân), Nhaø xuaát baûn Khoa hoïc 6 xaõ hoäi, Haø Noäi, xuaát baûn naêm 2002… Trong taùc phaåm Moâ hình toå chöùc vaø hoaït ñoäng cuûa chính trò moät soá nöôùc treân theá giôùi thì caùc taùc giaû taäp trung nghieân cöùu lyù thuyeát chính trò, khaûo saùt moâ hình heä thoáng chính trò.