CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Các tài liệu nghiên cứu sẽ được sắp xếp theo hai mảng nội dung chính là nghiên cứu về quan hệ Việt Nam-Hàn Quốc và nghiên cứu về quan hệ kinh tế. Các nghiên cứu của các học giả trong và ngoài nước được tách riêng để cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận và tư duy. Quan hệ Việt Nam -Hàn Quốc 1. Quan hệ đối tác Việt Nam và Hàn Quốc đã duy trì được mối quan hệ tốt đẹp trong nhiều năm kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1992.
Trong suốt thời gian đó, có một số các học giả trong nước nghiên cứu về quan hệ song phương trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa. Tuy nhiên, số lượng các học giả nghiên cứu cụ thể về quan hệ ĐTCL Việt-Hàn vẫn tương đối hạn chế. Một số các tài liệu tiếng Việt có thể kể đến như sau: Đề tài “Quan hệ đối tác toàn diện Việt Nam - Hàn Quốc trong bối cảnh quốc tế mới” của tác giả Ngô Xuân Bình (chủ nhiệm đề tài) đã khái quát được thực trạng quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc từ năm 1992 đến 2007, với những thành tựu đã đạt được cũng như những hạn chế, bất cập và đưa ra nguyên nhân [5]. Ngoài ra, nhóm tác giả còn phân tích sự tác động của bối cảnh quốc tế, cũng như những yếu tố khác đến quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc trong giai đoạn 2008-2010, đề xuất những sáng kiến về khuôn khổ đối tác toàn diện Việt Nam - Hàn Quốc và nâng cao vai trò của Việt Nam.
Đề tài cũng tập trung đưa ra các kiến nghị về chính sách của Việt Nam và Hàn Quốc, nhằm thúc đẩy quan hệ đối tác toàn diện Việt Nam - Hàn Quốc, tăng cường mối quan hệ phối hợp nghiên cứu giữa các nhà khoa học Việt Nam và Hàn Quốc. Như vậy, nghiên cứu chủ yếu tập trung vào việc thúc đẩy quan hệ chính trị và hợp tác song phương nhưng chưa đi sâu vào quan hệ thương mại và đầu tư. Tác giả Bạch Thị Ngọc Trang thuộc Đại học Inha với bài nghiên cứu “Những điểm tương đồng giữa Việt Nam và Hàn Quốc-mối quan hệ đối tác hợp tác chiến lược và hướng đi trong tương lai” đã phân tích những điểm tương đồng của Việt Nam với Hàn Quốc, liên quan đến chiến lược hợp tác và định hướng trong tương lai [78]. Tác 13 giả khẳng định Việt Nam - Hàn Quốc có nhiều điểm tương đồng và không có xung đột về lợi ích.
Điều này khiến cho mối quan hệ song phương ngày càng phát triển mạnh mẽ. Tác giả nhận định rằng, trong 20 năm tới, mối quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc sẽ phát triển ngày càng sâu sắc và nhanh chóng hơn. Bài nghiên cứu “Mối quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Hàn Quốc, bản chất, hiện tại và triển vọng tương lai” của tác giả Nguyễn Hoàng Tiến đã tóm tắt lịch sử quan hệ hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc, đưa ra những giải pháp củng cố mối quan hệ này trong bối cảnh hội nhập quốc tế [79]. Tác giả kết luận, để duy trì mối quan hệ thân thiện giữa Việt Nam - Hàn Quốc, Việt Nam cần phải linh hoạt và nhạy cảm hơn trong một số các vấn đề quản lý quan trọng.
Cần phát triển cơ sở hạ tầng và hiện đại hóa. Hệ thống pháp luật và thủ tục hành chính trong kinh doanh nên được đơn giản hóa, để mở ra nhiều cơ hội hơn cho trong và ngoài nước doanh nghiệp hoạt động và hợp tác thuận lợi, nhanh chóng và dễ dàng. Giáo dục và nguồn nhân lực cần được cải thiện để tạo điều kiện tiếp thu thêm kiến thức mới. Việt Nam cần học tập tích cực và trao đổi văn hóa với càng nhiều các nước có thể trên thế giới, từ đó mở rộng tình bạn hiệu quả và hợp tác quốc tế thành công.
Mặc dù đưa ra một số giải pháp rất cụ thể giúp hai nước tăng cường hợp tác, nhưng do giới hạn về phạm vi nghiên cứu, nên các tác giả cũng chưa đề cập nhiều đến quan hệ trong lĩnh vực kinh tế, chính trị giữa hai quốc gia. Tác giả Đào Thị Nguyệt Hằng với nghiên cứu “Chính sách ngoại giao kinh tế của Hàn Quốc đối với Việt Nam” đã chỉ ra ba chính sách ngoại giao kinh tế của Hàn Quốc đối với Việt Nam sau hơn 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao [42]. Chính sách “ngoại giao phương Bắc” nhằm đưa ra một chính sách ngoại giao mềm dẻo và linh hoạt hơn, tăng cường quan hệ đối với các nước xã hội chủ nghĩa trước đây. Chính sách “hướng Nam” của Hàn Quốc trong bối cảnh toàn cầu hóa tập trung vào ba lĩnh vực chủ yếu của kinh tế là thương mại, tài chính và hợp tác phát triển trong quan hệ với Việt Nam, một trong những nước được ưu tiên hàng đầu trong chính sách viện trợ phát triển của Hàn Quốc.
Chính sách “hướng Nam mới” của Hàn Quốc với ASEAN và trọng tâm quan hệ với Việt Nam, vì đây là cây cầu kết nối Hàn Quốc với 14 ASEAN. Hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả hai nước, nhất là về kinh tế. Tác giả kết luận, mối quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc là một điển hình thành công của chính sách đối ngoại, cụ thể là chính sách ngoại giao kinh tế của hai nước dành cho nhau. Như vậy, đa số các học giả đều cho rằng quan hệ đối tác giữa Việt Nam, Hàn Quốc đã đem lại hiệu quả tích cực cho cả hai nước trên tất cả các lĩnh vực từ kinh tế đến văn hóa, xã hội.
Hầu hết các nghiên cứu đều đưa ra dự báo lạc quan về triển vọng phát triển quan hệ song phương trong thời gian tới. Một số các tác giả còn đưa ra đề xuất về giải pháp cụ thể giúp hai nước tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực cho thấy tầm quan trọng của Hàn Quốc đói với Việt Nam. Quan hệ đối tác chiến lược Ở phạm vi trong nước, nghiên cứu “Chính sách đối ngoại của Việt Nam với các nước Đông Bắc Á giai đoạn 1986-2006” của Nguyễn Thị Phương đã phân tích về sự thay đổi của trật tự thế giới mới, dẫn đến sự điều chỉnh về mặt chính sách của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam [59]. Đối với các quốc gia ở khu vực Đông Bắc Á trong đó có Hàn Quốc, Việt Nam cũng có nhiều thay đổi tích cực về mặt chính sách như tăng cường hợp tác cả về kinh tế và chính trị, thể hiện cụ thể ở việc thiết lập quan hệ đối tác hợp tác chiến lược.
Quan hệ của hai nước được dự báo sẽ ngày càng phát triển tốt đẹp và thuận lợi hơn. Tác giả Nguyễn Cảnh Huệ với nghiên cứu “Thiết lập các quan hệ đối tác chiến lược – Một trong những thành tựu nổi bật của đối ngoại Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới” khẳng định Hàn Quốc là một trong những mối quan hệ phát triển nhanh nhất và có rất nhiều triển vọng tích cực, bên cạnh một số các đối tác truyền thống trước đây [46]. Tác giả tin tưởng rằng, mối quan hệ này sẽ được duy trì và thúc đẩy hơn nữa trong tương lai không chỉ trong lĩnh vực chính trị mà còn ở các lĩnh vực khác. Bài nghiên cứu với tựa đề “Quan hệ Việt Nam và Hàn Quốc trên lĩnh vực văn hóa giáo dục từ 1992 đến nay” của tác giả Nguyễn Văn Dương đã khái quát lại những đặc điểm và nét tương đồng của hai quốc gia, tạo điều kiện cho việc hợp tác ngày càng sâu rộng hơn [34].
Theo tác giả, Việt Nam và Hàn Quốc có sự gần gũi về văn 15 hóa, tâm lý xã hội, địa-chính trị. Bên cạnh đó, Hàn Quốc cũng như Việt Nam đều trải qua quá trình chống giặc ngoại xâm và thành công trong việc gìn giữ, bảo vệ độc lập chủ quyền của đất nước. Đây chính là những yếu tố quan trọng thúc đẩy quá trình hợp tác giữa hai quốc gia. Tác giả cũng tin tưởng rằng, mối quan hệ này sẽ ngày càng phát triển theo chiều hướng tích cực, nhờ sự nỗ lực của chính phủ và người dân hai nước.
Có một điểm đáng chú ý là quan hệ ĐTCL Việt Nam – Hàn Quốc thường xuyên được hai nước kiểm tra, giam sát, đôn đốc thực hiện. Cính vì thế, quan hệ này đã đi vào thực chất, hiệu quả, chứ không chỉ dừng ở các văn bản. Có thể thấy rất rõ điều này qua bài viết “Việt Nam và Hàn Quốc đánh dấu quan hệ đối tác chiến lược toàn diện” của tác giả HA. Theo bài viết, cuối năm 2020, Ủy ban Liên Chính phủ về hợp tác kinh tế và khoa học kỹ thuật Việt Nam - Hàn Quốc đã có cuộc họp lần thứ 18, nhằm rà soát tình hình hợp tác giữa hai nước trong các lĩnh vực từ Kỳ họp lần thứ 17; đồng thời đề ra phương hướng hợp tác trong thời gian tới.
Cuộc họp đã khẳng định, quan hệ hợp tác Việt Nam - Hàn Quốc tiếp tục có những bước phát triển mạnh mẽ ở tất cả các lĩnh vực, đem lại lợi ích và hiểu biết, tin cậy sâu sắc lẫn nhau cho cả hai phía, đánh dấu bằng quan hệ ĐTCL. Bài viết cũng cung cấp rất nhiều số liệu cập nhật, có giá trị cho việc nghiên cứu của luận án. Quan hệ ĐTCL Việt Nam - Hàn Quốc đang được hai nước quan tâm thúc đẩy. Điều đó được phản ánh thông qua nghiên cứu của tác giả Quỳnh Dương với bài “Thúc đẩy quan hệ đối tác hợp tác chiến lược Việt Nam - Hàn Quốc” [158].
Cụ thể, ngày 22/7/2021, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã điện đàm với Thủ tướng Hàn Quốc để trao đổi các biện pháp cụ thể, thực chất thúc đẩy quan hệ ĐTCL Việt Nam - Hàn Quốc trong thời gian tới, hướng tới kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao hai nước (1992-2022). Hai Thủ tướng đánh giá quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc đang phát triển hết sức tốt đẹp; nhất trí sẽ phối hợp chặt chẽ, duy trì tiếp xúc cấp cao và các cấp để thúc đẩy hợp tác trên các lĩnh vực và giao lưu nhân dân hai nước. Hai Thủ tướng đã nhất trí một số biện pháp để thúc đẩy hơn nữa quan hệ ĐTCL giữa hai nước, bao gồm các biện pháp về thương mại, đầu tư, tích cực hỗ trợ các doanh nghiệp Hàn Quốc 16 tại Việt Nam đang chịu ảnh hưởng từ đại dịch Covid-19; tiếp tục mở rộng quy mô cung cấp viện trợ phát triển chính thức (ODA) cho Việt Nam; triển khai hiệu quả và duy trì các hình thức hợp tác về lao động giữa hai nước….