phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 2 chương, 5 tiết. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 BỐI CẢNH CHÍNH TRỊ - AN NINH CHÂU Á HIỆN NAY VÀ TÌNH HÌNH CHÍNH TRỊ - AN NINH MỸ, NHẬT Châu Á là châu lục có dân số đông hơn dân số các châu lục khác cộng lại, có nền kinh tế phát triển mạnh mẽ và năng động nhất trên thế giới với sự gia tăng chóng mặt của “giới nhà giàu”. Các nhà nghiên cứu nhận định, đến năm 2030 châu Á sẽ có sức mạnh toàn cầu về Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), chi phí quân sự và đầu tư lớn hơn Mỹ và châu Âu cộng lại. Châu Á trở thành trung tâm mới trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế và chiếm vị trí ngày càng quan trọng trong trật tự thế giới mới.
Hiện nay, vấn đề an ninh của châu Á đang tồn tại rất nhiều bất ổn mà những vấn đề đó kéo dài từ Đông Á đến Trung Đông, từ Bắc Á đến Nam Á và Đông Nam Á. Hầu như tất cả các khu vực của châu Á đều có hệ thống vũ khí hiện đại nhất, từ tàu ngầm, tàu sân bay, máy bay chiến đấu đến vũ khí hạt nhân… Những thách thức an ninh tiềm ẩn ở khu vực có ảnh hưởng không nhỏ tới đường lối đối ngoại của các quốc gia trong khu vực và tới cả các cường quốc trên thế giới có giá trị lợi ích tại đây. Khi nghiên cứu về bối cảnh chính trị - an ninh châu Á hiện nay, có thể nhận thấy rằng có rất nhiều thách thức về an ninh đang tiểm ẩn, trong đó có ba vấn đề cơ bản, nổi bật nhất: Sự trỗi dậy của Trung Quốc và chiến lược trở lại châu Á của Mỹ, tranh chấp chủ quyền biển đảo ngày một gia tăng và vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên. Ba vấn đề này có tác động không những ở khu vực mà còn ảnh hưởng đến trật tự, an ninh toàn cầu, tác động tới mối quan hệ chính trị - an ninh Nhật – Mỹ do đó chúng là những yếu tố cơ bản hình thành nên bối cảnh chính trị - an ninh tại châu Á hiện nay.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Bối cảnh chính trị - an ninh châu Á hiện nay 1. Sự trỗi dậy của Trung Quốc và chính sách xoay trục trở về châu Á của Mỹ Trong vài thập niên trở lại đây, châu Á đang trên đà phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là khu vực Đông Bắc Á được đánh giá là một trong khu vực có nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới, là khu vực trung tâm sức mạnh lớn trên thế giới sánh ngang với Bắc Mỹ, Tây Âu. Tình hình khu vực hiện nay đang trải qua nhiều thay đổi phức tạp và sâu sắc, trong đó sự trỗi dậy của Trung Quốc là nhân tố căn bản tạo nên những biến động đó.
Thông tấn xã Việt Nam đã có một số nhận định: “An ninh và ổn định của khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong thế kỉ 21 sẽ gặp nguy hiểm khi Trung Quốc đẩy mạnh các chương trình hiện đại hóa quân đội mặc dù không có bất cứ mối đe dọa lớn nào đối với an ninh của Trung Quốc” [53, tr.1]; “Đánh giá đương thời về bối cảnh an ninh châu Á vào giữa năm 2014 chỉ ra rõ ràng rằng Trung Quốc đã nổi lên là một mối đe dọa lớn đến an ninh và sự ổn định của châu Á. Mối đe dọa Trung Quốc chắc chắn làm gia tăng lo ngại trên khắp Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương” [57, tr. Sự vươn lên mạnh mẽ của Trung Quốc trong vòng ba thập niên trở lại đây là vô cùng ngọan mục. Với những thành tựu to lớn đã đạt được trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, quân sự, ngoại giao, Trung Quốc đã cho cả thế giới thấy sức mạnh của một cường quốc mới trỗi dậy hàng đầu ở châu Á.
Trong những năm gần đây, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng với tốc độ cao, liên tục. Nếu năm 2008 cả thế giới đang chìm trong cuộc khủng hoảng kinh tế thì nền kinh tế Trung Quốc vẫn phát triển mạnh mẽ đạt mức tăng trưởng 8,7%. Theo số liệu của Quỹ tiền tệ Quốc tế: GDP của Trung Quốc năm 1990 (căn cứ theo thời giá) là 390,3 tỷ USD, năm 2000 là 1198,5 tỉ USD và năm 2010 là 5878,3 tỉ USD. Như vậy trung bình cứ 10 năm GPD Trung Quốc tăng gấp 3 lần.
Hiện nay Trung Quốc vươn lên vị trí thứ hai thế giới về GDP và 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mậu dịch, dự trữ ngoại tệ cũng nhiều nhất thế giới. Ngành công nghiệp chế biến của Trung Quốc chiếm 40% sản lượng thế giới với các ngành chế tác, chế biến, do đó Trung Quốc được coi là công xưởng của thế giới. Tỉ trọng xuất khẩu của Trung Quốc năm 1980 chỉ có 7% GDP nhưng đã tăng lên 33% năm 2008. Trước năm 1992 tỉ lệ của đầu tư trên GPD ở Trung Quốc là vào khoảng 30%, nhưng năm 2002 tăng lên 40% và gần đây tăng lên tới 50% [53, tr.
Vị trí của Trung Quốc trong thương mại quốc tế cũng ngày được khẳng định. Trung Quốc đã bỏ xa Nhật Bản và trở thành nước thứ ba trên thế giới về ngoại thương, sau Mỹ và Đức. Hiện nay, Trung Quốc xác định kết hợp giữa phát triển an ninh quân sự trên biển cùng với xây dựng kinh tế biển làm chiến lược chính của sự phát triển quốc gia. Giờ đây Trung Quốc có hơn 150 tỷ phú, nhiều hơn bất kì quốc gia nào khác ngoài Mỹ.
Khoảng 680 triệu người Trung Quốc thoát nghèo. Theo dự tính của các chuyên gia tài chính kinh tế, năm 2030 sẽ có xấp xỉ 1,4 tỷ người dùng trung lưu ở Trung Quốc, gấp 4 lần so với Mỹ, và gấp 3 lần châu Âu. Cùng với việc duy trì thặng dư thương mại trong thời gian dài, dự trữ ngoại tệ tăng nhanh chóng (vượt 4000 tỷ USD năm 2014), Trung Quốc trở thành chủ nợ lớn nhất thế giới. Mặc dù từ năm 2014 đến nay, tốc độ tăng trưởng kinh tế Trung Quốc đang chững lại nhưng vẫn không thể phủ nhận rằng nền kinh tế Trung Quốc là một người khổng lồ đầy sức mạnh.
Như vậy, từ một nước nghèo Trung Quốc đã vươn lên trở thành một cường quốc hàng đầu trên thế giới. Cố thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu - một chính khách hàng đầu ở châu Á - đã từng đưa ra nhận định về cách thức mà Trung Quốc chọn lựa chiến lược phát triển cho tương lai. Theo đó, Trung Quốc sẽ không giống như Nhật Bản và Đức trong thế kỉ 20 khi mà hai nước này chọn con đường phát triển kinh tế nhưng sau khi đạt được thành tựu thì đi theo con đường sử dụng vũ lực. Mà thay vào đó Trung Quốc chọn đi theo con đường của nước Mỹ - 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com âm thầm phát triển về mọi mặt và chờ thời cơ đến.
Thậm chí, để tăng tính thuyết phục cho sự lựa chọn này chính phủ Trung Quốc còn cho thực hiện một bộ phim tài liệu có tên “Sự trỗi dậy của các đế chế” trong đó phân tích cặn kẽ sự phát triển của các cường quốc trên thế giới sau đó rút ra bài học kinh nghiệm cho mình [83].Trung Quốc đang không ngừng phát triển kinh tế, “công xưởng của thế giới” đòi hỏi một nguồn nguyên liệu, năng lượng dồi dào cho nền công nghiệp đang lên của mình. Do đó, Trung Quốc vươn cánh tay ra những vùng biển gần kề, thể hiện tham vọng làm bá chủ khu vực và thậm chí là bá chủ thế giới. Sức mạnh về kinh tế đã tạo điều kiện cho Trung Quốc tăng cường tiềm lực quốc phòng, trở thành một nước có sức mạnh quân sự hàng đầu ở châu Á. Chi tiêu quốc phòng của Trung Quốc đã tăng gấp mười lần trong vòng 25 năm.
Trung Quốc đang xây dựng một lực lượng hải quân mạnh mẽ, phát triển máy bay chiến đấu tàng hình, tham gia các cuộc giữ gìn hòa bình nhằm thử nghiệm hoạt động viễn chinh. Hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc một cách nhanh chóng cùng một số chính sách đối ngoại mang tính xâm lược đã khiến một số nhà hoạch định chính sách phương tây xem Trung Quốc là đối thủ duy nhất có khả năng đối kháng lại quân đội Mỹ. Trung Quốc của thế kỉ 21 chứa đầy tham vọng chiến lược biển và tạo mọi phương tiện để thực hiện tham vọng đó. Quân giải phóng nhân dân Trung Hoa vào năm 1990 là một đội dân quân bao gồm một vài đơn vị chưa thực sự chuyên nghiệp.
Hai nươi năm sau, đội quân đó đã giảm hai lần số quân và tăng ngân sách gấp bốn lần. Trung Quốc trang bị cho mình nhiều công nghệ mới, máy bay tiêm kích F-14, tàu ngầm hạt nhân, tàu sân bay…Đầu tháng 3/2013 Trung Quốc công bố tăng ngân sách quốc phòng thêm 10,7% lên 720,2 tỷ nhân dân tệ (tương đương 88,8 tỷ euro). Đó là mức kinh phí cao nhất dành cho quốc phòng trên thế giới tại thời điểm Trung Quốc tuyên bố. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mức ngân sách cho quốc phòng của Trung Quốc 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện nay còn cao hơn rất nhiều.
Trung Quốc của một thập niên trở lại đây là một cường quốc về kinh tế hàng đầu ở châu Á, chỉ đứng thứ hai trên thế giới sau Mỹ, với khả năng tài chính đồi dào Trung Quốc mạnh tay đầu tư ngân sách cho hàng loạt các kế hoạch quân sự và ra sức củng cố tiềm lực quốc phòng. Với tham vọng bành trướng tầm ảnh hưởng trong khu vực Trung Quốc đã khiến cho nhiều quốc gia châu Á nhiều phen “lao đao” bởi hàng loạt các động thái mạnh mẽ về quân sự. Theo dự toán của cơ quan phân tích quốc phòng Anh HIS công bố ngày 2/9/2013, ngân sách quốc phòng Trung Quốc sẽ tăng gấp đôi trong thập niên 2010-2020 tức là từ 134 tỉ USD lên 260 tỉ USD [55, tr.13-14], đây quả thực là con số khổng lồ. Với 190 tỉ USD trong năm 2015, số tiền này của Trung Quốc đã chiếm 11% tổng ngân sách quốc phòng toàn thế giới, gấp 4 lần Pháp (52 tỉ USD) và chỉ sau Mỹ (587 tỉ).
Cuộc duyệt binh của Trung Quốc ngày 3/9/2015 đã được quảng bá rầm rộ, các chuyên gia quan hệ quốc tế nhận định Trung Quốc muốn khoe quân đội hiện tại (2,3 triệu quân) và phô trương sức mạnh quân sự, quốc phòng.