CHUYÊN ĐỀ 4: CÁCH LÀM BÀI VĂN PHÂN TÍCH TÁC PHẨM CHỨNG MINH NHẬN ĐỊNH I. Các dạng đề NLVH thường gặp hiện nay gắn với nhận định : 1. Dạng đề dùng TPVH để làm sáng tỏ một nhận định lí luận văn học. VD1: Puskin từng nói “Cuộc sống là cánh đồng màu mỡ để thơ ca bén rễ sinh sôi”, em hãy phân tích bài thơ sau để làm sáng tỏ nhận định đó? Mai Vàng Tế Hanh Xuân bảy lăm.
Tết Tân Biên Mai rừng một nhánh nở bên giếng rừng Em đang múc nước bỗng dưng Nhìn mai vàng nở rưng rưng nhớ nhà Giờ này mẹ ở quê xa Cành mai mẹ cắm chắc là vàng thêm. VD2: Quà sinh nhật Trong năm đứa con của má, chị nghèo nhất. Chồng mất sớm, con chị đang ở tuổi ăn học. Gần tới lễ mừng thọ 70 tuổi của má, cả nhà họp bàn xem nên chọn nhà hàng nào, bao nhiêu bàn, mời bao nhiêu người.
Chị lặng lẽ đến bên má: “Má ơi, má thèm gì, để con nấu má ăn?”. Chưa tan tiệc, má xin phép về sớm vì mệt. Ai cũng chặc lưỡi: “Sao má chẳng ăn gì ?”. Về nhà, mọi ngừời tìm má.
Dứới bếp, má đang ăn cơm với tô canh chua lá me và dưa cá bống kho tiêu chị mang đến. (Quà sinh nhật, trích Quà tặng cuộc sống) Nêu cảm nhận về truyện ngắn trên để làm sáng tỏ nhận định của Giáo sư, nhà giáo, nhà lí luận - phê bình văn học Lê Ngọc Trà đã từng chắc chắn: "Nghệ thuật bao giờ cũng là tiếng nói tình cảm của con người, là sự tự giãi bày và gửi gắm tâm tư”. Phương pháp làm dạng đề chứng minh nhận định a. Bước 1: Phân tích đề - Đọc kĩ nhận định, gạch chân vào các từ khóa cần phải giải thích (giải thích nhận định nhanh bằng suy nghĩ), xác định được ý nghĩa của nhận định, vấn đề lí luận văn học được đề cập đến.
- Xác định đầy đủ phạm vi dẫn chứng: mấy tác phẩm, tác phẩm nào / trải nghiệm văn học (tự do) b. Bước 3: Viết bài hoàn chỉnh ( dựa vào dàn ý + căn giờ) - Mở bài: ý tưởng, dẫn dắt, trích nhận định, nêu phạm vi dẫn chứng - Thân bài: đầy đủ 4 luận điểm - Kết bài: tổng kết, khẳng định, liên hệ mở rộng d. Bước 4: Đọc lại bài, soát lỗi 1 ĐỀ LUYỆN: BÀN LUẬN VỀ 1 NHẬN ĐỊNH CHỨNG MINH QUA TÁC PHẨM NGOÀI SGK Dạng 1: Chứng minh 1 nhận đinh bằng tác phẩm THƠ Đề 40: Bàn về thơ ca có ý kiến cho rằng “Đọc một câu thơ nghĩa là ta gặp gỡ một tâm hồn”, em hãy phân tích bài thơ sau để làm sáng tỏ nhận định đó? BÀI THƠ YÊU ĐỜI Đêm qua mưa thật là to Trăng sao ướt hết tối mò buồn ghê Sáng nay trời vội trở về Chiếu muôn tia nắng trên đê trong làng Bầy chim mừng rỡ hót vang Vườn hoa trước ngõ bướm vàng nhởn nhơ Mẹ em phơi lụa hồng tơ Ngắm mây em viết bài thơ yêu đời Nắng hòa mưa thuận khắp nơi Em mơ em ước mọi người ấm no.Kiến thức chung 1.Tác giả: Nguyễn Hữu Bào 2. Tác phẩm *Thể loại: Lục bát * Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm II.
Một số vấn đề trọng tâm 1.Nội dung: Khắc họa Búc tranh thiên nhiên con người trong cuộc sống sau cơn mưa. Qua đó, gửi gắm thông điệp về tinh thần sống lạc quan, tươi vui.Nghệ thuật: Từ ngữ giản dị, giàu sức biểu cảm, hình ảnh gần gũi, bình dị, ẩn dụ, nhân hoá… Gợi ý dàn ý 1. Mở bài: Trích nhận định và giới thiệu tác phẩm “bài thơ yêu đời” và tác giả Nguyễn Hữu Bào 2. Giải thích nhận định - Người đọc qua lớp ngôn từ đã và đang đi khám phá nét đẹp tâm hồn, tư tưởng, quan điểm nghệ thuật được gửi gắm qua thơ ca.
-Hiểu được tâm tư, tình cảm mà nhà văn mang đến trong cuộc đời Ý kiến đúng đắn, chính xác về sứ mệnh của thơ ca b. Chứng minh nhận định qua bài thơ * Bức tranh thiên nhiên: -Bức trang đêm mưa: +Thời gian: Đêm : Tối tăm, buồn bã, gọi nhìn cảm giác cô đơn +Hình ảnh: Mưa, trăng sao ướt, đường trơn: vạn vật ảm đạm, thê lương Nghệ thuật nhân hoá, nhịp điệu độc đáo, tạo nên bức tranh quen thuộc của làng quê -Bức tranh mặt trời lên: +Hình ảnh: mặt trời vội vã: Nhân hoá thấy được sự hối hả của nhịp sống đời thường trở về. Hoa nở, nắng lên, bướm lượn: Vạn vật hân hoan, đùa vui như chưa có khoảnh khắc dữ dội 2 của đêm mưa. +Âm thanh: Chim hót: Sôi động, tràn đầy sức sống của ngày mới Nghệ thuật nhân hoá, ẩn dụ đưa ra thông điệp sâu sắc, đáng quý về cuộc sống thấy được tinh thần lạc quan của nhà thơ.
*Bức tranh con người: -Hình ảnh: Mẹ phơi tơ hồng: Đẹp đẽ, giản dị như gieo ước mơ tươi xinh cho cậu bé Em làm thơ: yêu đời, cảm nhận niềm hân hoan về cuộc sống -Tâm hồn nhà thơ: Ước mưa nắng thuận hoà, người no ấm: Nhân hậu đáng yêu, đáng trân trọng. Nghệ thuật ẩn dụ độc đáo, bức tranh tươi sáng, hân hoan, thấy được trái tim tha thiết với đời, với người của tác giả. Đánh giá khẳng định lại qua bài thơ ta thấy được tâm hồn của tác giả nhờ hệ thống ngôn từ độc đáo, tinh tế… 3. Kết bài: Cảm nhận về nội dung và nghệ thuật của “Bài thơ yêu đời” , đánh giá khái quát lại nhận định Bài viết tham khảo Vạn vật trong vũ trụ có muôn lá, muôn hoa, văn chương tồn tại bên nghệ thuật có muôn màu, muôn sắc, chẳng vậy mà khi ta chạm tới một tác phẩm thơ ca chính là khoảnh khắc ta thấu hiểu được sắc màu lấp lánh nơi trái tim người nghệ sĩ đúng như câu nói “Đọc một câu thơ nghĩa là ta gặp gỡ một tâm hồn”.
Thế nên, trong cuộc hành trình khám phá nghệ thuật ấy, người đọc luôn xé bỏ búc màn ngăn cách qua ngôn từ rồi tìm sự động điệu, gặp gỡ để cùng trải nghiệm thế giới sống động mà người nghệ sĩ gửi gắm, nếu đúng như vậy, thì khi đọc những âm vang trong tác phẩm “Bài thơ yêu đời” của Nguyễn Hữu Bào ta cũng đang trên nẻo đường gặp gỡ một “tâm hồn” tươi xinh vượt qua khỏi rào cản từ trang giấy như thế! Mỗi khúc nhạc ngôn từ mà thi sĩ gửi gắm vào đời đều chan chứa tình yêu thương mãnh liệt, tha thiết, dạt dào, cháy bỏng, do đó khi “Đọc một câu thơ nghĩa là ta gặp gỡ một tâm hồn” phải chăng chính là lời khẳng định về sự thấu hiểu sâu sắc một tác phẩm văn học. Hay nói khác người đọc đi qua lớp ngôn từ bằng ánh mắt tran chứa cái nhìn lấp lánh về cuộc sống đã và đang khám phá nét đẹp tâm hồn, tư tưởng, quan điểm nghệ thuật được gửi gắm qua thơ ca mà thi sĩ trao gửi qua đôi bàn tay mình trên nền giấy trắng tinh khôi. Bởi vậy, đây quả là một ý kiến sâu sắc, xác đáng, đúng đắn mà những người yêu, say sưa tận hưởng cái đẹp của nghệ thuật nên hiểu rõ để cùng hướng tới giá trị cao đẹp, thiêng liêng trong đời sống văn chương hôm nay, mai sau. Thơ là cuộc đời của trái tim, trái tim lại hội tụ cả nguồn sống nuôi con người trong nhịp thở từng ngày với đất trời, thế nên phải chăng thơ ca tự biết bao đời nay luôn mang sứ mệnh đặc biệt khiến ta không chỉ tồn tại ở dạng thức thông thường như bao loài vật nhỏ bé trong vũ trụ bạt ngàn, xanh tươi, mà hơn hết nó còn giúp tâm hồn con người sống một cách trọn vẹn giữa nhân gian với biết bao cảm xúc đan xen, hoà quện? Nếu đúng vậy, thì nhà thơ tựa một kiến trúc sư hàng ngày kiến tạo cuộc sống của bạn đọc qua hàng loạt ngôn từ đã được gọt giũa, tỉ mỉ, chọn lọc cất lên trong tâm hồn mình một cách vô cùng thiêng liêng, cao quý.
Chẳng vậy mà, khi đọc những tiếng thơ nhẹ nhàng, bồng bềnh trong lời hát của Nguyễn Hữu Bào ta không chỉ thấy rõ đủ đầy tâm tư, tình cảm của thi sĩ hơn thế còn lâng lâng cảm xúc của mình trong dư vị thật ngọt ngào: Đêm qua mưa thật là to Trăng sao ướt hết tối mò buồn ghê Sáng nay trời vội trở về Chiếu muôn tia nắng trên đê trong làng Bầy chim mừng rỡ hót vang Vườn hoa trước ngõ bướm vàng nhởn nhơ. 3 Cánh cửa thi ca khẽ mở ra là khi ta bước vào thế giới bao la, say đắm vô cùng, hân hoan vô tận theo bước chân tác giả ngao du khắp nơi từ khoảnh khắc “đêm qua” đầy tăm tối lại buồn bã trong tiếng “mưa” rơi vang lên “thật to” xuyên qua không gian chạm vào tận lòng ta ào ào, dữ dội, đáng sợ biết bao. Có lẽ, với trái tim nhạy cảm trước sự sống, ánh mắt xanh non biêng biếc của đứa trẻ say mình cùng vạn vật, nhà thơ đã rung động thật tha thiết trước màn đêm huyền bí, trong khung cảnh “tối mò”, dò dẫn, cúi mình thật lâu tìm ánh sáng trên con đường quê mịt mờ, thăm thẳm, bao la bủa vây mà đến ngay cả “trăng sao” cũng “ướt hết” một hột sáng mong manh không còn, chẳng thể soi đường ta đi. Nhịp thơ thật đặc biệt, kết hợp cùng biện pháp nhân hoá khiến bạn đọc chìm đắm trong âm hưởng da diết, thân thương, vô cùng đáng yêu, gần gũi “trăng” và “sao” ngấm giọt mưa long lanh, lạnh gía che mờ vầng sáng để người chẳng thấy rõ đường khiến cảnh tan tác dần mà trở lên ảm đạm nơi màn mưa.
Để rồi, ta chỉ còn thấy vang lên giữa không gian của bài thơ âm điệu trách cứ nhẹ nhàng, man mát sau tiếng thở dài “buồn ghê” cũng khẽ thấm vào lòng ta cảm giác lành lạnh, cô đơn của bầu trời sau cơn mưa rào như trút nước ấy. Đến đây, chẳng phải chỉ nhờ những ngôn từ nhỏ bé, cất lên giữa không gian của làng quê yên bình ta bỗng chốc bước chân vào tâm hồn thi nhân mà cảm nhận rõ tình cảm tha thiết, mãnh liệt trước vạn vật hay sao? Thế nhưng, cái hay của câu thơ không chỉ ở nét tâm trạng có phần nũng nịu, hờn giận vô cùng đáng yêu mà sâu trong đó còn khiến người đọc rung rinh, bồng bềnh theo từng tiếng cười trong trẻo đầy lạc quan nơi bức tranh bình minh tươi mới khi “sáng nay” vạn vật thức dậy đã thấy “trời” tất tả, hối hả mà “vội” vã “trở về” cùng nhân gian làm khung cảnh thiên nhiên khoác lên màu áo rực rỡ, lung linh.
