Luận văn thạc sĩ định lượng đồng thời acetaminophen loratadin dextromethophan hbr trong thuốc rhumenol flu 500 bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao và phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu định lượng đồng thời acetaminophen loratadin dextromethophan hbr trong thuốc rhumenol flu 500, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Liễu Thanh Nhàn
• Người hướng dẫn: Pgs.ts Mai Xuân Trường
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Hóa phân tích
• Đề tài: Định lượng đồng thời acetaminophen, loratadin, dextromethophan HBr trong thuốc Rhumenol Flu 500 bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao và phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học vật chất
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CỦA LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC BẢNG CỦA LUẬN VĂN
• DANH MỤC CÁC HÌNH CỦA LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về acetaminophen, loratadin và dextromethophan HBr
• 1.1.1. Giới thiệu chung
• 1.1.2. Tính chất
• 1.1.3. Dược lý cơ chế tác dụng
• 1.1.4. Một số phương pháp đã được áp dụng để định lượng acetaminophen
• 1.1.4.1. Phương pháp đo quang
• 1.1.4.2. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 1.1.5. Giới thiệu chung về Loratadin
• 1.1.6. Tính chất của Loratadin
• 1.1.7. Dược lý cơ chế tác dụng của Loratadin
• 1.1.8. Một số phương pháp đã được áp dụng để định lượng loratadin
• 1.1.8.1. Phương pháp quang phổ tử ngoại đạo hàm
• 1.1.8.2. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 1.1.9. Giới thiệu chung về Dextromethorphan hydrobromide
• 1.1.10. Tính chất của Dextromethorphan hydrobromide
• 1.1.11. Dược lý cơ chế tác dụng của Dextromethorphan hydrobromide
• 1.1.12. Một số phương pháp đã được áp dụng để định lượng Dextromethorphan hydrobromide
• 1.1.12.1. Phương pháp phổ hấp thụ phân tử UV-Vis sử dụng thuật toán Kalman
• 1.1.12.2. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 1.1.13. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) - Giới thiệu chung
• 1.1.14. Nguyên tắc của phương pháp HPLC
• 1.1.14.1. Pha tĩnh
• 1.1.14.2. Pha động
• 1.1.15. Các đại lượng đặc trưng của quá trình sắc ký
• 1.1.15.1. Thời gian lưu
• 1.1.15.2. Hệ số phân bố
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC NGHIỆM
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp HPLC
• 2.3. Phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
• 2.4.2. Phương pháp thực nghiệm
• 2.5. Đánh giá độ tin cậy của quy trình phân tích
• 2.5.1. Giới hạn phát hiện (LOD)
• 2.5.2. Giới hạn định lượng (LOQ)
• 2.5.3. Đánh giá độ tin cậy của phương pháp
• 2.5.4. Đánh giá kết quả phép phân tích theo thống kê
• 2.6. Thiết bị, dụng cụ và hóa chất
• 2.7. Chế phẩm Rhumenol Flu 500
• 2.8. Chuẩn bị các dung môi để hòa tan mẫu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Phương pháp HPLC
• 3.2. Xây dựng điều kiện để xác định đồng thời 3 chất ACE, LOR và DEX
• 3.3. Đánh giá phương pháp định lượng
• 3.4. Xác định ACE, LOR và DEX trong thuốc Rhumenol Flu 500 và kiểm tra độ đúng bằng phương pháp thêm chuẩn
• 3.5. Phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử
• 3.5.1. Khảo sát phổ hấp thụ phân tử của ACE, LOR và DEX
• 3.5.2. Khảo sát sự phụ thuộc độ hấp thụ quang của ACE, LOR và DEX vào pH
• 3.5.3. Khảo sát sự phụ thuộc độ hấp thụ quang của ACE, LOR và DEX theo thời gian
• 3.5.4. Khảo sát sự phụ thuộc độ hấp thụ quang của ACE, LOR và DEX theo nhiệt độ
• 3.5.5. Khảo sát khoảng tuyến tính tuân theo định luật Bughe – Lambe – Bia của ACE, LOR và DEX
• 3.5.6. Xác định chỉ số LOD và LOQ
• 3.5.7. Khảo sát và đánh giá độ tin cậy của phương pháp nghiên cứu trên các mẫu tự pha
• 3.5.8. Xác định hàm lượng ACE, LOR và DEX trong thuốc Rhumenol Flu 500 và đánh giá độ đúng của phép phân tích theo phương pháp thêm chuẩn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC

Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) là một kỹ thuật phân tích hiện đại, được sử dụng rộng rãi trong phân tích dược phẩm. Phương pháp này dựa trên nguyên tắc phân bố khác nhau của các chất trong hỗn hợp giữa pha tĩnh và pha động. HPLC cho phép định lượng đồng thời các hoạt chất như acetaminophen, loratadin, và dextromethorphan HBr trong Rhumenol Flu 500 với độ chính xác cao. Các đại lượng đặc trưng như thời gian lưu, hệ số phân bố, và độ phân giải được sử dụng để đánh giá hiệu quả của quá trình sắc ký. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc kiểm soát chất lượng dược phẩm, đảm bảo an toàn và hiệu quả cho người sử dụng.

1.1. Nguyên tắc của phương pháp HPLC

Nguyên tắc cơ bản của HPLC là sự phân bố khác nhau của các chất trong hỗn hợp giữa pha tĩnh và pha động. Pha tĩnh thường là chất nhồi cột có kích thước hạt nhỏ, trong khi pha động là dung môi di chuyển qua cột. Các chất trong mẫu phân tích sẽ di chuyển với tốc độ khác nhau tùy thuộc vào ái lực của chúng với pha tĩnh và pha động, từ đó tách ra khỏi nhau. HPLC được ưa chuộng do độ nhạy cao, khả năng định lượng tốt, và phù hợp với các hợp chất khó bay hơi hoặc dễ phân hủy nhiệt.

1.2. Ứng dụng của HPLC trong phân tích dược phẩm

Trong phân tích dược phẩm, HPLC được sử dụng để định lượng đồng thời các hoạt chất như acetaminophen, loratadin, và dextromethorphan HBr trong Rhumenol Flu 500. Phương pháp này cho phép xác định chính xác hàm lượng các chất trong thuốc, đảm bảo chất lượng sản phẩm. HPLC cũng được áp dụng trong kiểm nghiệm các loại thuốc hỗn hợp, giúp phát hiện và kiểm soát các thành phần không mong muốn. Đây là công cụ không thể thiếu trong ngành công nghiệp dược phẩm hiện đại.

II. Phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử UV Vis

Phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử (UV-Vis) là một kỹ thuật phân tích dựa trên khả năng hấp thụ ánh sáng của các phân tử ở bước sóng cụ thể. Phương pháp này được sử dụng để định lượng đồng thời các hoạt chất như acetaminophen, loratadin, và dextromethorphan HBr trong Rhumenol Flu 500. UV-Vis cho phép xác định nồng độ các chất thông qua việc đo độ hấp thụ quang, dựa trên định luật Beer-Lambert. Phương pháp này có ưu điểm là đơn giản, nhanh chóng, và chi phí thấp, phù hợp cho việc kiểm tra chất lượng dược phẩm trong phòng thí nghiệm.

2.1. Nguyên tắc của phương pháp UV Vis

Nguyên tắc của phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử (UV-Vis) dựa trên khả năng hấp thụ ánh sáng của các phân tử ở bước sóng cụ thể. Mỗi chất hóa học có một phổ hấp thụ đặc trưng, cho phép xác định nồng độ của chúng thông qua việc đo độ hấp thụ quang. Định luật Beer-Lambert là cơ sở để tính toán nồng độ chất dựa trên độ hấp thụ quang đo được. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc phân tích các hợp chất hữu cơ và vô cơ trong dược phẩm.

2.2. Ứng dụng của UV Vis trong phân tích dược phẩm

Trong phân tích dược phẩm, UV-Vis được sử dụng để định lượng đồng thời các hoạt chất như acetaminophen, loratadin, và dextromethorphan HBr trong Rhumenol Flu 500. Phương pháp này cho phép xác định nồng độ các chất một cách nhanh chóng và chính xác, đảm bảo chất lượng sản phẩm. UV-Vis cũng được áp dụng trong kiểm nghiệm các loại thuốc hỗn hợp, giúp phát hiện và kiểm soát các thành phần không mong muốn. Đây là công cụ quan trọng trong việc đảm bảo an toàn và hiệu quả của dược phẩm.

III. Định lượng đồng thời các hoạt chất trong Rhumenol Flu 500

Việc định lượng đồng thời các hoạt chất như acetaminophen, loratadin, và dextromethorphan HBr trong Rhumenol Flu 500 là một yêu cầu quan trọng trong phân tích dược phẩm. Cả hai phương pháp HPLC và UV-Vis đều được sử dụng để đạt được mục tiêu này. HPLC cho phép tách và định lượng các chất với độ chính xác cao, trong khi UV-Vis cung cấp kết quả nhanh chóng và đơn giản. Kết hợp cả hai phương pháp giúp đảm bảo độ tin cậy và chính xác trong việc kiểm soát chất lượng dược phẩm, đặc biệt là các loại thuốc hỗn hợp.

3.1. Phương pháp HPLC trong định lượng đồng thời

Phương pháp HPLC được sử dụng để định lượng đồng thời các hoạt chất trong Rhumenol Flu 500. Phương pháp này cho phép tách và xác định chính xác hàm lượng của acetaminophen, loratadin, và dextromethorphan HBr thông qua việc đo thời gian lưu và diện tích pic trên sắc ký đồ. HPLC đảm bảo độ chính xác và độ lặp lại cao, phù hợp với yêu cầu kiểm soát chất lượng dược phẩm.

3.2. Phương pháp UV Vis trong định lượng đồng thời

Phương pháp UV-Vis cũng được áp dụng để định lượng đồng thời các hoạt chất trong Rhumenol Flu 500. Phương pháp này dựa trên việc đo độ hấp thụ quang của các chất ở bước sóng cụ thể, từ đó tính toán nồng độ của chúng. UV-Vis cung cấp kết quả nhanh chóng và đơn giản, phù hợp cho việc kiểm tra chất lượng dược phẩm trong phòng thí nghiệm. Kết hợp với HPLC, UV-Vis giúp đảm bảo độ tin cậy và chính xác trong phân tích.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngành công nghệ dược phẩm phát triển mạnh mẽ, việc định lượng chính xác các hoạt chất trong thuốc hỗn hợp ngày càng trở nên quan trọng. Thuốc Rhumenol Flu 500 là một chế phẩm phổ biến chứa ba hoạt chất chính: acetaminophen (500 mg), loratadin (5 mg) và dextromethophan hydrobromit (15 mg). Việc xác định đồng thời các thành phần này đảm bảo chất lượng và an toàn cho người sử dụng. Nghiên cứu tập trung vào việc xây dựng và đánh giá quy trình phân tích đồng thời các hoạt chất trên bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) và phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử (UV-Vis).

Mục tiêu nghiên cứu là phát triển phương pháp phân tích có độ nhạy cao, độ chính xác và độ lặp lại tốt, phù hợp với tiêu chuẩn kiểm nghiệm dược phẩm hiện đại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thuốc Rhumenol Flu 500 sản xuất tại Việt Nam, với thời gian thực hiện trong năm 2016 tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng thuốc hỗn hợp, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc ứng dụng các kỹ thuật phân tích hiện đại trong ngành dược phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai phương pháp phân tích chính: sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) và quang phổ hấp thụ phân tử (UV-Vis).

• Phương pháp HPLC: Dựa trên nguyên tắc phân bố khác nhau của các chất phân tích giữa pha tĩnh (cột C18) và pha động (hỗn hợp dung dịch đệm H3PO4-KH2PO4 pH=2,5 và axetonitril). Các đại lượng đặc trưng như thời gian lưu, hệ số phân bố, độ phân giải và số đĩa lý thuyết được sử dụng để đánh giá hiệu quả tách của hệ thống.
• Phương pháp UV-Vis: Dựa trên khả năng hấp thụ ánh sáng ở bước sóng đặc trưng của từng hoạt chất trong môi trường axit HCl 0,1M. Các bước sóng cực đại lần lượt là 244 nm (acetaminophen), 273 nm (loratadin) và 278 nm (dextromethophan HBr). Phương pháp này được tối ưu về pH, thời gian đo và nhiệt độ để đảm bảo độ ổn định và độ nhạy cao.

Các khái niệm chính bao gồm: giới hạn phát hiện (LOD), giới hạn định lượng (LOQ), độ thu hồi, sai số tương đối (RE), độ lặp lại (%RSD) và độ đúng của phương pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các mẫu thuốc Rhumenol Flu 500 được thu thập từ thị trường, cùng với các dung dịch chuẩn acetaminophen, loratadin và dextromethophan HBr chuẩn độ tinh khiết cao.

Phương pháp phân tích HPLC được thực hiện trên máy Hitachi L-2000 với cột C18 (250 mm x 4,6 mm; 0,45 µm), pha động gồm dung dịch đệm H3PO4-KH2PO4 0,015M (pH=2,5) và axetonitril theo tỷ lệ 65:35, tốc độ dòng 0,9 mL/phút, detector UV ở bước sóng 220 nm, thể tích tiêm mẫu 20 µL, nhiệt độ cột 35°C.

Phương pháp UV-Vis sử dụng máy Shimadzu UV-1700, quét phổ từ 200-900 nm, đo hấp thụ tại bước sóng cực đại của từng hoạt chất trong môi trường axit HCl 0,1M, thời gian đo tối ưu 30-60 phút, nhiệt độ phòng.

Quá trình nghiên cứu kéo dài trong năm 2016, bao gồm các bước chuẩn bị dung dịch chuẩn, khảo sát điều kiện sắc ký và quang phổ, đánh giá độ tuyến tính, độ lặp lại, độ đúng và độ thu hồi của phương pháp. Phân tích thống kê được thực hiện để đánh giá độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện sắc ký tối ưu: Pha động hỗn hợp dung dịch đệm (H3PO4-KH2PO4 0,015M, pH=2,5) và axetonitril (65:35), tốc độ dòng 0,9 mL/phút, bước sóng 220 nm, cột C18, nhiệt độ 35°C cho kết quả tách đồng thời 3 chất với thời gian lưu lần lượt là 2,53 phút (DEX), 3,14 phút (ACE) và 12,34 phút (LOR). Độ phân giải RS của ACE và LOR đạt 19,57 và 20,22, số đĩa lý thuyết N lần lượt là 3577 và 1874, đảm bảo tách rời và sắc nét.

2. Độ tuyến tính cao: Phương trình hồi quy tuyến tính giữa diện tích pic và nồng độ có hệ số tương quan R² đạt 0,9999 (ACE), 0,9996 (LOR) và 0,9997 (DEX) trong khoảng nồng độ 100-500 µg/mL (ACE), 5-30 µg/mL (LOR và DEX). Điều này chứng tỏ phương pháp có khả năng định lượng chính xác trong phạm vi nghiên cứu.

3. Độ lặp lại và độ đúng: Độ lệch chuẩn tương đối (%RSD) của diện tích pic trong 4 lần bơm lặp lại lần lượt là 0,48% (ACE), 1,02% (LOR) và 0,52% (DEX), thấp hơn ngưỡng 2% cho phép. Sai số tương đối RE cũng nằm trong giới hạn cho phép, chứng tỏ phương pháp có độ lặp lại cao và độ đúng tốt.

4. Xác định thành phần trong thuốc Rhumenol Flu 500: Hàm lượng xác định của ACE, LOR và DEX trong mẫu thuốc tương ứng với 498,52 ± 3,35 µg/mL, 4,98 ± 0,07 µg/mL và 14,91 ± 0,11 µg/mL, gần với hàm lượng ghi trên nhãn (500 µg/mL, 5 µg/mL và 15 µg/mL). Độ thu hồi trung bình đạt trên 98%, đảm bảo độ chính xác và tin cậy của phương pháp.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp HPLC với điều kiện sắc ký được lựa chọn có khả năng tách và định lượng đồng thời acetaminophen, loratadin và dextromethophan HBr trong thuốc Rhumenol Flu 500 một cách hiệu quả. Thời gian lưu hợp lý và độ phân giải cao giúp phân biệt rõ ràng các thành phần, giảm thiểu sai số phân tích. Độ tuyến tính và độ lặp lại cao phù hợp với tiêu chuẩn phân tích dược phẩm quốc tế.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, phương pháp này có ưu điểm về thời gian phân tích ngắn, độ nhạy cao và khả năng áp dụng cho các mẫu thuốc hỗn hợp phức tạp. Phương pháp UV-Vis cũng được tối ưu để hỗ trợ xác định nhanh các hoạt chất với độ chính xác tương đối cao, phù hợp cho kiểm tra sơ bộ hoặc trong điều kiện phòng thí nghiệm hạn chế thiết bị sắc ký.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ đường hồi quy tuyến tính, sắc ký đồ thể hiện sự tách biệt các pic, và bảng thống kê các thông số kỹ thuật như thời gian lưu, diện tích pic, %RSD và độ thu hồi để minh họa tính hiệu quả và độ tin cậy của phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi phương pháp HPLC trong kiểm nghiệm thuốc hỗn hợp: Khuyến nghị các phòng kiểm nghiệm dược phẩm sử dụng quy trình sắc ký lỏng hiệu năng cao với điều kiện đã tối ưu để đảm bảo độ chính xác và độ tin cậy trong định lượng các hoạt chất trong thuốc hỗn hợp, đặc biệt là acetaminophen, loratadin và dextromethophan HBr. Thời gian thực hiện: ngay lập tức.

2. Đào tạo kỹ thuật viên và cán bộ phân tích: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật HPLC và UV-Vis nhằm nâng cao năng lực phân tích, đảm bảo vận hành thiết bị và xử lý dữ liệu chính xác. Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng.

3. Phát triển phần mềm hỗ trợ xử lý dữ liệu: Ứng dụng các thuật toán lọc Kalman và phần mềm tính toán để tự động hóa quá trình phân tích, giảm thiểu sai sót do con người và tăng tốc độ xử lý mẫu. Chủ thể thực hiện: các trung tâm nghiên cứu và phòng thí nghiệm. Thời gian thực hiện: 1 năm.

4. Nghiên cứu mở rộng cho các dạng bào chế khác: Khuyến khích nghiên cứu áp dụng phương pháp cho các dạng thuốc khác như xi-rô, viên nang, nhằm đa dạng hóa ứng dụng và nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Hóa phân tích và Dược học: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về phương pháp phân tích HPLC và UV-Vis, giúp nâng cao kỹ năng thực nghiệm và hiểu biết về phân tích dược phẩm.

2. Phòng kiểm nghiệm dược phẩm và các cơ sở sản xuất thuốc: Tài liệu là cơ sở khoa học để xây dựng quy trình kiểm nghiệm chất lượng thuốc hỗn hợp, đảm bảo tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế và nâng cao uy tín sản phẩm.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về dược phẩm: Tham khảo để đánh giá và ban hành các quy định về kiểm soát chất lượng thuốc, đồng thời hỗ trợ công tác giám sát thị trường thuốc.

4. Các nhà phát triển phần mềm và thiết bị phân tích: Thông tin về các tham số kỹ thuật và yêu cầu phân tích giúp phát triển các công cụ hỗ trợ phân tích tự động, nâng cao hiệu quả và độ chính xác trong kiểm nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp HPLC có ưu điểm gì trong định lượng thuốc hỗn hợp?
   Phương pháp HPLC có độ nhạy cao, khả năng tách riêng các thành phần phức tạp, thời gian phân tích nhanh và độ chính xác tốt. Ví dụ, trong nghiên cứu này, thời gian lưu của các hoạt chất được tối ưu để tách rời rõ ràng, giúp định lượng chính xác.

2. Giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ) được xác định như thế nào?
   LOD là nồng độ thấp nhất có thể phát hiện phân biệt với tín hiệu nền, LOQ là nồng độ thấp nhất có thể định lượng với độ tin cậy ≥ 95%. Trong nghiên cứu, LOD và LOQ được tính dựa trên độ lệch chuẩn và độ dốc của đường chuẩn hồi quy.

3. Phương pháp UV-Vis có thể thay thế HPLC không?
   UV-Vis phù hợp cho phân tích nhanh, đơn giản và chi phí thấp, nhưng không thể tách riêng các thành phần phức tạp như HPLC. Do đó, UV-Vis thường dùng để kiểm tra sơ bộ hoặc hỗ trợ, còn HPLC là phương pháp chính xác hơn cho thuốc hỗn hợp.

4. Làm thế nào để đảm bảo độ lặp lại và độ đúng của phương pháp?
   Độ lặp lại được đánh giá qua %RSD của các lần phân tích lặp lại, độ đúng qua độ thu hồi và sai số tương đối. Trong nghiên cứu, %RSD dưới 2% và độ thu hồi trên 98% chứng tỏ phương pháp đáng tin cậy.

5. Phương pháp này có thể áp dụng cho các thuốc khác không?
   Có thể áp dụng cho các thuốc chứa các hoạt chất tương tự hoặc hỗn hợp phức tạp, tuy nhiên cần tối ưu lại điều kiện sắc ký và bước sóng phù hợp với từng loại thuốc cụ thể.

Kết luận

• Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) với cột C18 và pha động hỗn hợp dung dịch đệm pH=2,5 và axetonitril (65:35) đã được tối ưu để định lượng đồng thời acetaminophen, loratadin và dextromethophan HBr trong thuốc Rhumenol Flu 500.
• Phương pháp có độ tuyến tính cao (R² > 0,999), độ lặp lại tốt (%RSD < 1,1%) và độ đúng với độ thu hồi trên 98%, đáp ứng tiêu chuẩn kiểm nghiệm dược phẩm.
• Phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử (UV-Vis) được tối ưu để hỗ trợ xác định nhanh các hoạt chất trong môi trường axit HCl 0,1M với bước sóng cực đại đặc trưng.
• Kết quả phân tích mẫu thuốc thực tế cho thấy hàm lượng các hoạt chất gần đúng với giá trị ghi trên nhãn, đảm bảo chất lượng sản phẩm.
• Đề xuất áp dụng phương pháp trong kiểm nghiệm dược phẩm, đào tạo nhân lực và phát triển công nghệ phân tích tự động nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng thuốc hỗn hợp.

Hành động tiếp theo là triển khai áp dụng quy trình phân tích này trong các phòng kiểm nghiệm dược phẩm và mở rộng nghiên cứu cho các dạng bào chế khác nhằm nâng cao chất lượng và an toàn thuốc trên thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, ngành công nghệ dược phẩm cũng phát triển một cách nhanh chóng. Các nhà sản xuất dược phẩm đã áp dụng nhiều phương thức sản xuất và chế biến tiên tiến để tổng hợp ra nhiều loại dược phẩm có tính năng vượt trội. Nhiều loại thuốc hỗn hợp như cảm cúm, hạ sốt, nhức đầu, ho… với những thành phần khác nhau ngày càng được sản xuất và sử dụng rộng rãi ở nước ta. Việc định lượng các hoạt chất trong các loại thuốc hỗn hợp theo tiêu chuẩn nhà sản xuất là rất quan trọng vì chỉ cần thay đổi một lượng nhỏ thành phần hoạt tính của thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của hàng nghìn, hàng triệu người sử dụng thuốc.

Do đó việc đánh giá đúng chất lượng sản phẩm một cách nhanh chóng, chính xác, an toàn và hiệu quả thì công tác kiểm nghiệm để xác định các thành phần của thuốc bằng các phương pháp hiện đại có độ chính xác cao ngày càng được quan tâm. Nhiều phương pháp có độ lặp và độ chính xác cao đã được ứng dụng. Sử dụng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) và quang phổ hấp thụ phân tử (UV-Vis) kết hợp với kỹ thuật tính toán và ứng dụng phần mềm máy tính đã bước đầu được nghiên cứu và cho nhiều ưu điểm như độ nhạy, độ lặp, độ chính xác, độ tin cậy của phép phân tích, phân tích nhanh, tiện lợi [3], [5]. Xuấ t phát từ những lý do trên chúng tôi chọn đề tài : "Đinh ̣ lượng đồ ng thời acetaminophen, loratadin, dextromethophan HBr trong thuốc Rhumenol Flu 500 bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao và phương pháp quang phổ hấp thụ phân tử”.

1 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về acetaminophen, loratadin và dextromethophan HBr 1. Giới thiệu chung - Tên tiếng Anh: Acetaminophen (tên khác: Paracetamol). - Công thức phân tử: C8H9O2N.

- Khối lượng mol phân tử: 151,17 (g/mol). - Công thức cấu tạo: - Tên IUPAC: N-(4-hydroxyphenyl) acetamit hoặc p-hydroxy acetanilit hoặc 4-hydroxy acetanilit[1]. Tính chất - Acetaminophen là chất bột kết tinh màu trắng, không mùi, vị đắng nhẹ. - Khối lượng riêng: 1,263 g/cm 3.

- Nhiệt độ nóng chảy: 169 0 C. - Trong môi trường axit, acetaminophen hấp thụ quang cực đại tại bước sóng 245nm, trong môi trường kiềm, acetaminophen hấp thụ cực đại tại bước sóng 257 nm. - Phổ hấp thụ hồng ngoại của acetaminophen có các đỉnh đặc trưng ở các số sóng 1506, 1657, 1623, 1227 và 1612 cm-1. - Tính chất hóa học của acetaminophen do nhóm -OH, nhóm chức acetamit và tính chất của nhân thơm quyết định.

Sự có mặt của 2 nhóm hydroxyl và acetamit làm cho nhân benzen được hoạt hóa có thể phản ứng được với các hợp chất thơm có ái lực electron. Sự liên kết giữa nhóm acetamit, hydroxyl với 2 vòng benzen làm giảm tính bazơ của nhóm amit và làm tăng tính axit của nhóm hydroxyl. Dược lý cơ chế tác dụng Acetaminophen là chất chuyển hóa có hoạt tính của phenacetin, thuộc nhóm thuốc giảm đau hạ sốt. Acetaminophen làm giảm đau bằng cách làm tǎng ngưỡng đau.

Thuốc làm hạ sốt thông qua tác động trên trung khu điều nhiệt của não. Acetaminophen được dùng để làm giảm tạm thời sốt, nhức và đau do cảm lạnh thông thường và các nhiễm virus khác. Thuốc cũng được dùng để giảm đau đầu, đau lưng, đau rǎng, nhức cơ. Acetaminophen làm giảm đau trong viêm khớp nhẹ nhưng không có tác dụng trên tình trạng viêm, đỏ và sưng khớp.

Gần đây thuốc được cho là có hiệu quả ngang với thuốc chống viêm không steroit trong làm giảm đau khớp gối do viêm xương khớp. Một số phương pháp đã được áp dụng để định lượng acetaminophen • Phƣơng pháp đo quang Nguyên tắc: Dựa vào khả năng hấp thụ tử ngoại của phân tử acetaminophen trong metanol hấp thụ quang cực đại tại bước sóng 245 nm và trong môi trường kiềm hấp thụ quang cực đại tại bước sóng 257 nm. Tính kết quả dựa vào giá trị độ hấp thụ quang đo được và độ hấp thụ riêng hoặc so sánh với chất chuẩn. • Phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) Dựa vào khả năng phân bố khác nhau của acetaminophen trên pha tĩnh và pha động, quá trình sắc ký sẽ thực hiện được.

Theo dược điển Việt Nam IV, định lượng acetaminophen sử dụng: Cột thép không gỉ (250 mm x 4,6 mm; 5 µm). Pha động: hỗn hợp gồm 375 thể tích dung dịch dinatri hydrophotphat 1,79%, 375 thể tích dung dịch natri dihydrophotphat 0,78% và 250 thể tích metanol có chứa 0,46% của dung dịch tetra-butylamoni hydroxit 40%. Tốc độ dòng 1,5 mL/phút. Thể tích tiêm mẫu 20 µL.

Dectector UV, bước sóng hấp thụ 245 nm[1]. Giới thiệu chung - Tên tiếng Anh: Loratadine. - Công thức phân tử: C22H23ClN2O2. - Khối lượng mol phân tử: 382,88 (g/mol).

- Công thức cấu tạo: - Tên IUPAC: Ethyl4-(8-chloro-5,6-dihydro-11H-benzo [5,6] cyclohepta [1,2-b] pyridin-11-ylidene) piperidine-1-carboxylate. Tính chất - Loratadin là tinh thể màu trắng hay trắng ngà. - Nhiệt độ nóng chảy: 132-137 0 C. - Độ tan trong nước: thực tế không tan trong nước, tan trong các dung môi axeton, metanol, tuluen ở bất kì tỉ lệ nào.

Dược lý cơ chế tác dụng Loratadin là thuốc kháng histamin 3 vòng có tác dụng kéo dài đối kháng có chọn lọc trên thực thể H1 ngoại biên và không có tác dụng làm dịu trên thần kinh trung ương. Loratadin thuộc nhóm đối kháng thực thể H1 thế hệ thứ hai (không an thần). Loratadin có tác dụng làm nhẹ bớt triệu chứng của viêm mũi và viêm kiết mạc dị ứng do giải phóng histamin. Loratadin có tác dụng chống ngứa và nổi mày đay liên quan tới histamin.

Tuy nhiên, loratadin không có tác dụng bảo vệ hoặc trợ giúp lâm sàng đối với 4 trường hợp giải phóng histamin nặng như choáng phản vệ. Trong trường hợp đó điều trị chủ yếu là dùng adrenarin và corticostroit. Thuốc kháng histamin không có vai trò trong điều trị hen. Những thuốc đối kháng histamin H1 thế hệ thứ hai (không an thần) như: terfenadin, astmizol, loratadin không phân bố vào não, khi dùng thuốc với liều thông thường.

Loratadin không có tác dụng an thần, ngược lại với tác dụng phụ an thần của các kháng histamin thế hệ thứ nhất. Để điều trị viêm mũi dị ứng và mày đay, loratadin có tác dụng nhanh hơn astemizol và có tác dụng như azatadin, cetirizin, clopheninamin, clemastin, terfenadin và mequitazin. Loratadin có tần suất tác dụng phụ, đặc biệt đối với hệ thần kinh trung ương, thấp hơn những kháng histamin thuộc thế hệ thứ hai khác. Vì vậy, dùng loratadin ngày một lần có tác dụng nhanh, đặc biệt không có tác dụng an thần, là thuốc lựa chọn đầu tiên để trị viêm mũi dị ứng và mày đay dị ứng.

Những thuốc chứa histamin không có tác dụng chữa nguyên nhân mà chỉ trợ giúp làm nhẹ bớt triệu chứng, bệnh viêm mũi dị ứng có thể là bệnh mãn tĩnh và tái diễn; để điều trị thành công thường phải dùng các kháng histamin lâu dài, ngắt quãng và sử dụng thêm những thuốc khác như glucocorticoit dùng theo đường hít và kéo dài. Có thể kết hợp loratadin với pseudoephedrin hydroclorit để làm nhẹ bớt triệu chứng ngạt mũi trong điều trị viêm mũi dị ứng có kèm ngạt mũi. Một số phương pháp đã được áp dụng để định lượng loratadin • Phƣơng pháp quang phổ tử ngoại đạo hàm Tác giả Nguyễn Minh Trí và cộng sự đã định lượng đồng thời loratadin và pseudoephedrin sunfat bằng phương pháp phổ tử ngoại đạo hàm. Kết quả cho khoảng tuyến tính 0,015-0,035 mg/mL với loratadin và 0,025-0,84 mg/mL với pseudoefedrin, độ chính xác tương ứng cho hai chất là 99,46% (RSP=0,72%) và 100,6% ( RSP=0,58%) [11].

5 • Phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao ( HPLC) Dựa vào khả năng phân bố khác nhau của loratadin trên pha tĩnh và pha động, quá trình sắc ký sẽ thực hiện được. Định lượng loratadin sử dụng: Cột LC 18 (250 mm x 4,6 mm; 5 µm). Pha động: Metanol-nước (tỉ lệ 85:15 về thể tích). Tốc độ dòng 0,8 mL/phút.

Thể tích tiêm mẫu 10 µL. Dectector UV, bước sóng hấp thụ 254 nm [9]. Giới thiệu chung - Tên tiếng Anh: Dextromethorphan hydrobromide. - Công thức phân tử: C18H25NO.

- Khối lượng mol phân tử: 370,3 (g/mol). - Công thức cấu tạo:. Tính chất - Dextromethophan HBr là chất bột kết tinh gần như trắng, không mùi. - Nhiệt độ nóng chảy: 125 0 C.

- Độ tan: dễ tan trong metanol 96%, ít tan trong nước. Dược lý cơ chế tác dụng Dextromethophan HBr là thuốc giảm ho có tác dụng lên trung tâm ho ở hành não. Mặc dù cấu trúc hóa học có liên quan đến mocphin, nhưng 6 dextromethophan HBr không có tác dụng giảm đau và nói chung rất ít tác dụng an thần. Dextromethophan HBr được dùng giảm ho nhất thời do kích thích nhẹ ở phế quản và họng như cảm lạnh thông thường hoặc hít phải các chất kích thích.

Thuốc không có tác dụng long đờm. Với liều điều trị, tác dụng chống ho của thuốc kéo dài được 5-6 giờ. Độc tính thấp, nhưng với liều rất cao có thể gây ức chế hệ thần kinh trung ương. Một số phương pháp đã được áp dụng để định lượng Dextromethophan HBr • Phƣơng pháp phổ hấp thụ phân tử UV-Vis sử dụng thuật toán Kalman Tác giả Mai Xuân Trường đã định lượng đồng thời dextromethophan HBr, clopheniamin maleat và guaifenesin trong thuốc methophan bằng phương pháp đo quang với điều kiện: môi trường HCl 0,1M; thời gian đo quang sau khi pha chế là 30 phút; nhiệt độ 300C 10C; bước sóng khảo sát 210280nm với max của dextromethophan HBr là 278nm; max của clopheniamin maleat là 264nm và max của guaifenesin là 273nm.

Đã xác định đồng thời dextromethophan HBr, clopheniramin maleat và guaifenesin trong các mẫu pha chế và trong thuốc methophan, các kết quả cho thấy phương pháp xác định có độ đúng và độ chính xác cao với độ thu hồi trung bình của dextromethophan HBr là 98,8%, độ thu hồi của trung bình của clopheniamin maleat là 100,1% và độ thu hồi trung bình của guaifenesin là 101,3% [14]. • Phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) Dựa vào khả năng phân bố khác nhau của dextromethophan HBr trên pha tĩnh và pha động, quá trình sắc ký sẽ thực hiện được. Theo dược điển Việt Nam IV, định lượng dextromethophan HBr sử dụng: Cột C18 (250 mm x 4,6 mm; 5 µm). 7 Pha động: natri docusate 0,007M và amoni nitrat 0,007M trong hỗn hợp axetonitril: nước (tỉ lệ 70:30 về thể tích).

Điều chỉnh đến pH=3,4 bằng axit axetic băng (Merk). Tốc độ dòng 1 mL/phút. Thể tích tiêm mẫu 20 µL. Dectector UV, bước sóng hấp thụ 280 nm.

Phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) HPLC là chữ viết tắt của 4 chữ cái đầu bằng tiếng Anh của phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (High Performance Liquid Chromatography), trước kia gọi là sắc ký lỏng cao áp (High Pressure Liquid Chromatography).