Luận văn thạc sĩ xây dựng phƣơng pháp định tính và định lƣợng đồng thời amlodipin besylat hydroclorothiazid và valsartan trong viên nén bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao min

Luận văn thạc sĩ xây dựng phương pháp định tính và định lượng đồng thời amlodipin, hydroclorothiazid, valsartan trong viên nén bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao.

• Tác giả: Nguyễn Hữu Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Cao Sơn
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Kiểm nghiệm thuốc - Độc chất
• Đề tài: Xây dựng phương pháp định tính và định lượng đồng thời Amlodipin besylat, Hydroclorothiazid và Valsartan trong viên nén bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ AMLODIPIN BESYLAT, HYDROCLOROTHIAZID VÀ VALSARTAN
• 1.1. Tổng quan về Amlodipin besylat
• 1.1.1. Cấu tạo hóa học
• 1.1.2. Tính chất vật lý – hóa học
• 1.1.3. Dược lý và cơ chế tác dụng
• 1.1.4. Một số phương pháp định lượng AML
• 1.2. Tổng quan về Hydroclorothiazid
• 1.2.1. Cấu tạo hóa học
• 1.2.2. Tính chất vật lý – hóa học
• 1.2.3. Dược lý và cơ chế tác dụng
• 1.2.4. Một số phương pháp định lượng HCT
• 1.3. Tổng quan về Valsartan
• 1.3.1. Cấu tạo hóa học
• 1.3.2. Tính chất vật lý – hóa học
• 1.3.3. Dược lý và cơ chế tác dụng
• 1.3.4. Một số phương pháp định lượng VAL
• 2. TỔNG QUAN VỀ SẮC KÝ LỎNG HIỆU NĂNG CAO
• 2.1. Nguyên lý chung của sắc ký lỏng
• 2.2. Một số thông số đặc trưng
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Chất đối chiếu
• 3.1.2. Chế phẩm thử
• 3.1.3. Dung môi, hóa chất
• 3.1.4. Dụng cụ, thiết bị nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Xây dựng phương pháp xử lý mẫu
• 3.2.2. Khảo sát điều kiện sắc ký
• 3.2.3. Thẩm định phương pháp
• 3.2.4. Ứng dụng phương pháp phân tích một số chế phẩm trên thị trường
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Xây dựng và thẩm định phương pháp định tính, định lượng đồng thời Amlodipin besylat, Hydrochlorothiazid và Valsartan
• 3.3.2. Lựa chọn điều kiện sắc ký thích hợp
• 3.3.3. Thẩm định phương pháp phân tích
• 3.3.4. Ứng dụng phương pháp phân tích một số chế phẩm trên thị trường
• 3.3.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Chuẩn bị mẫu
• 4.1.1. Pha dung dịch chuẩn gốc AML
• 4.1.2. Pha dung dịch chuẩn gốc HCT
• 4.1.3. Pha dung dịch chuẩn hỗn hợp gốc
• 4.1.4. Mẫu placebo tự tạo
• 4.2. Lựa chọn dung môi pha mẫu và điều kiện sắc ký
• 4.2.1. Lựa chọn dung môi pha mẫu
• 4.2.2. Lựa chọn điều kiện sắc ký
• 4.2.3. Bước sóng phát hiện
• 4.3. Thẩm định phương pháp
• 4.3.1. Tính chọn lọc. Tính thích hợp hệ thống
• 4.4. Ứng dụng trong định lượng một số chế phẩm
• 4.4.1. Định lượng viên nén Exforge
• 4.4.2. Định lượng viên nén Co-Diovan
• 4.4.3. Định lượng viên nén Normodipine
• 5. CHƯƠNG 4: VỀ PHƯƠNG PHÁP HPLC
• 5.1. Về thẩm định phương pháp phân tích
• 5.2. Về ứng dụng của phương pháp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Phương pháp định tính và định lượng đồng thời Amlodipin Hydroclorothiazid và Valsartan

Nghiên cứu tập trung vào việc xây dựng phương pháp định tính và định lượng đồng thời ba hoạt chất Amlodipin, Hydroclorothiazid và Valsartan trong viên nén bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Phương pháp này nhằm đáp ứng nhu cầu kiểm soát chất lượng dược phẩm, đặc biệt là các chế phẩm đa thành phần. HPLC được lựa chọn do khả năng phân tách và định lượng chính xác các thành phần có hàm lượng khác nhau trong cùng một mẫu.

1.1. Phương pháp định tính

Phương pháp định tính được thực hiện thông qua việc xác định các đỉnh hấp thụ UV của Amlodipin, Hydroclorothiazid và Valsartan trên sắc ký đồ. Các đỉnh này được so sánh với chuẩn để xác nhận sự hiện diện của các hoạt chất. Độ chọn lọc của phương pháp được đánh giá thông qua việc kiểm tra sự phân tách rõ ràng giữa các đỉnh, đảm bảo không có sự chồng chéo.

1.2. Phương pháp định lượng

Phương pháp định lượng dựa trên việc xây dựng đường chuẩn cho từng hoạt chất. Độ tuyến tính, độ chính xác và độ lặp lại của phương pháp được thẩm định kỹ lưỡng. Kết quả cho thấy phương pháp có độ chính xác cao với sai số nhỏ, phù hợp để áp dụng trong kiểm nghiệm dược phẩm.

II. Ứng dụng sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC trong phân tích dược phẩm

Sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) là công cụ chính trong nghiên cứu này, được sử dụng để phân tích đồng thời ba hoạt chất Amlodipin, Hydroclorothiazid và Valsartan. Phương pháp này cho phép phân tách hiệu quả các thành phần có hàm lượng khác nhau, đặc biệt là trong các chế phẩm đa thành phần. HPLC cũng được đánh giá cao về độ nhạy và độ chính xác, phù hợp với yêu cầu kiểm soát chất lượng dược phẩm.

2.1. Nguyên lý và điều kiện sắc ký

Nguyên lý của HPLC dựa trên sự phân tách các chất dựa trên tương tác giữa pha tĩnh và pha động. Trong nghiên cứu này, cột C18 được sử dụng với pha động là hỗn hợp acetonitril (ACN) và đệm phosphate. Điều kiện sắc ký được tối ưu hóa để đảm bảo sự phân tách rõ ràng giữa các đỉnh của Amlodipin, Hydroclorothiazid và Valsartan.

2.2. Thẩm định phương pháp

Phương pháp HPLC được thẩm định về độ tuyến tính, độ chính xác, độ lặp lại và độ tái lặp. Kết quả cho thấy phương pháp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về phân tích dược phẩm, với hệ số tương quan (R²) lớn hơn 0.999 và độ lệch chuẩn tương đối (RSD) nhỏ hơn 2%.

III. Phân tích định lượng đồng thời trong các chế phẩm thực tế

Phương pháp được áp dụng để phân tích định lượng đồng thời Amlodipin, Hydroclorothiazid và Valsartan trong các chế phẩm thực tế như Exforge, Co-Diovan và Normodipine. Kết quả cho thấy phương pháp có độ chính xác cao, phù hợp để sử dụng trong kiểm nghiệm dược phẩm trên thị trường.

3.1. Định lượng viên nén Exforge

Viên nén Exforge chứa Amlodipin và Valsartan được phân tích bằng phương pháp HPLC. Kết quả cho thấy hàm lượng các hoạt chất đạt tiêu chuẩn, với sai số nhỏ so với giá trị danh định.

3.2. Định lượng viên nén Co Diovan

Viên nén Co-Diovan chứa Valsartan và Hydroclorothiazid cũng được phân tích. Kết quả tương tự cho thấy phương pháp có độ chính xác cao, phù hợp để kiểm soát chất lượng dược phẩm.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã xây dựng thành công phương pháp định tính và định lượng đồng thời Amlodipin, Hydroclorothiazid và Valsartan bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Phương pháp này có độ chính xác cao, độ lặp lại tốt và phù hợp để áp dụng trong kiểm nghiệm dược phẩm. Nghiên cứu cũng đề xuất áp dụng rộng rãi phương pháp này trong các phòng thí nghiệm kiểm nghiệm để đảm bảo chất lượng dược phẩm trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh tim mạch hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế trên toàn cầu, đặc biệt phổ biến ở người cao tuổi. Trong đó, tăng huyết áp (THA) là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất, chiếm tỷ lệ mắc bệnh ngày càng gia tăng tại Việt Nam, từ khoảng 1% vào những năm 1960 lên đến 25,1% vào năm 2008 theo điều tra của Viện Tim mạch Việt Nam. Việc kiểm soát THA hiệu quả góp phần giảm thiểu các biến chứng tim mạch nghiêm trọng. Các thuốc điều trị THA đa thành phần như phối hợp Amlodipin besylat, Hydroclorothiazid và Valsartan được sử dụng phổ biến nhằm tăng hiệu quả điều trị nhờ tác dụng phối hợp dược lý.

Tuy nhiên, việc phân tích định tính và định lượng đồng thời các hoạt chất này trong viên nén gặp nhiều khó khăn do hàm lượng và tính chất hóa học khác biệt, đặc biệt Valsartan với hàm lượng cao có thể ảnh hưởng đến kết quả phân tích các thành phần còn lại. Các dược điển hiện hành mới chỉ có phương pháp phân tích riêng lẻ hoặc phối hợp hai thành phần, chưa có phương pháp chung cho ba hoạt chất này.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để định tính và định lượng đồng thời Amlodipin besylat, Hydroclorothiazid và Valsartan trong viên nén, áp dụng kiểm nghiệm một số chế phẩm trên thị trường. Nghiên cứu được thực hiện tại Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương và Trường Đại học Dược Hà Nội trong năm 2016, nhằm nâng cao năng lực kiểm nghiệm, đảm bảo chất lượng thuốc điều trị THA, góp phần quản lý dược phẩm hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Dược lý học của Amlodipin besylat, Hydroclorothiazid và Valsartan: Amlodipin là thuốc chẹn kênh calci, Hydroclorothiazid là thuốc lợi tiểu thiazid, Valsartan là thuốc đối kháng thụ thể angiotensin II. Sự phối hợp ba thuốc này giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả hơn nhờ tác dụng bổ trợ và giảm tác dụng phụ.

• Nguyên lý sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC): Phương pháp tách dựa trên sự tương tác khác nhau giữa các thành phần mẫu với pha tĩnh (cột C18) và pha động (hỗn hợp dung môi hữu cơ và đệm). Detector UV-VIS được sử dụng để phát hiện các chất dựa trên phổ hấp thụ đặc trưng.

• Các khái niệm chính: độ chọn lọc, độ tuyến tính, độ chính xác, độ đúng, độ thô của phương pháp phân tích; các thông số sắc ký như số đĩa lý thuyết, hệ số bất đối, độ phân giải.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Chất chuẩn Amlodipin besylat, Hydroclorothiazid và Valsartan được cung cấp bởi Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương và Hội đồng Dược điển Mỹ. Mẫu thử là các viên nén chứa 1-3 thành phần trên như Exforge HCT, Co-Diovan, Exforge, Normodipine.

• Phương pháp phân tích: Xây dựng phương pháp HPLC pha đảo sử dụng cột Phenomenex C18 (250 x 4,6 mm; 5 µm), pha động gồm acetonitril, methanol và dung dịch đệm KH2PO4 0,05M (pH 3,0) với tỷ lệ 20:50:30, tốc độ dòng 1,0 ml/phút, bước sóng phát hiện 238 nm. Mẫu được xử lý bằng siêu âm, ly tâm và lọc qua màng 0,45 µm.

• Timeline nghiên cứu: Chuẩn bị mẫu và dung dịch chuẩn, khảo sát điều kiện sắc ký, thẩm định phương pháp (tính chọn lọc, độ tuyến tính, độ chính xác, độ đúng, độ thô), ứng dụng phân tích các chế phẩm trên thị trường. Toàn bộ quá trình thực hiện trong năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Lựa chọn điều kiện sắc ký tối ưu: Pha động ACN:MeOH:KH2PO4 (20:50:30) cho sắc ký đồ với 3 pic tách biệt rõ ràng, thời gian phân tích khoảng 9 phút, độ phân giải giữa các pic đạt trên 6,0, hệ số bất đối trong khoảng 0,8-1,5, số đĩa lý thuyết trên 3000 cho từng chất.

2. Độ tuyến tính cao: Mối tương quan giữa diện tích pic và nồng độ của Amlodipin, Hydroclorothiazid và Valsartan trong khoảng 25% đến 250% nồng độ định lượng với hệ số tương quan r ≥ 0,9995, thể hiện tính tuyến tính chặt chẽ.

3. Độ chính xác và độ đúng: Độ lặp lại và độ tái lặp của phương pháp với RSD ≤ 0,3% cho thời gian lưu và diện tích pic, tỉ lệ thu hồi đạt 98-102% với RSD ≤ 2%, chứng tỏ phương pháp có độ chính xác và độ đúng cao.

4. Tính chọn lọc và độ đặc hiệu: Không phát hiện pic lạ trên sắc ký đồ mẫu placebo tại vị trí thời gian lưu của các hoạt chất, hệ số chồng phổ UV-VIS và hệ số tinh khiết pic đều xấp xỉ 1,0, đảm bảo phương pháp phân tích định tính chính xác.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp HPLC được xây dựng có khả năng phân tích đồng thời ba hoạt chất Amlodipin besylat, Hydroclorothiazid và Valsartan trong viên nén với độ chính xác và độ đặc hiệu cao. Việc lựa chọn cột Phenomenex C18 với kích thước hạt 5 µm và pha động phối hợp methanol ưu tiên hơn acetonitril giúp cải thiện độ phân giải và hình dạng pic, đồng thời giảm thời gian phân tích.

So sánh với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung phân tích từng hoạt chất hoặc phối hợp hai thành phần, phương pháp này đáp ứng được yêu cầu phân tích đồng thời ba thành phần với hàm lượng khác biệt lớn, đặc biệt Valsartan có hàm lượng cao hơn nhiều so với Amlodipin và Hydroclorothiazid. Phương pháp cũng phù hợp với điều kiện phòng thí nghiệm kiểm nghiệm thuốc trong nước nhờ sử dụng dung môi phổ biến, thiết bị HPLC thông dụng và quy trình xử lý mẫu đơn giản.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ sắc ký đồ minh họa sự tách biệt rõ ràng của ba pic, bảng số liệu thẩm định thể hiện các chỉ tiêu độ chính xác, độ tuyến tính và độ đúng, giúp minh chứng tính khả thi và độ tin cậy của phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi phương pháp HPLC đã xây dựng trong các phòng kiểm nghiệm thuốc trên toàn quốc để kiểm soát chất lượng các chế phẩm chứa Amlodipin, Hydroclorothiazid và Valsartan, nhằm nâng cao độ chính xác và hiệu quả kiểm nghiệm.

2. Đào tạo chuyên môn cho cán bộ kiểm nghiệm về kỹ thuật sắc ký lỏng hiệu năng cao và quy trình xử lý mẫu theo phương pháp mới, đảm bảo thực hiện đúng quy trình và nâng cao năng lực phân tích.

3. Cập nhật và bổ sung phương pháp phân tích vào tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia để làm cơ sở pháp lý cho việc kiểm nghiệm và quản lý chất lượng thuốc phối hợp đa thành phần, thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm.

4. Nghiên cứu mở rộng ứng dụng phương pháp cho các dạng bào chế khác như dung dịch tiêm, viên nang, hoặc phối hợp với các kỹ thuật sắc ký khối phổ để nâng cao độ nhạy và độ đặc hiệu trong tương lai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ kiểm nghiệm thuốc tại các viện kiểm nghiệm và trung tâm kiểm nghiệm dược phẩm: Nghiên cứu cung cấp phương pháp phân tích đồng thời ba hoạt chất phổ biến trong điều trị THA, giúp nâng cao chất lượng kiểm nghiệm.

2. Nhà sản xuất và phát triển thuốc: Tham khảo để áp dụng phương pháp kiểm soát chất lượng nguyên liệu và sản phẩm cuối cùng, đảm bảo hàm lượng hoạt chất chính xác, ổn định.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Dược, Hóa phân tích: Tài liệu tham khảo hữu ích về kỹ thuật sắc ký lỏng hiệu năng cao, quy trình xây dựng và thẩm định phương pháp phân tích dược phẩm.

4. Cơ quan quản lý dược phẩm và y tế: Là cơ sở khoa học để xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định kiểm nghiệm thuốc phối hợp đa thành phần, góp phần quản lý chất lượng thuốc trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp HPLC này có thể áp dụng cho các dạng bào chế khác ngoài viên nén không?
   Phương pháp được xây dựng chủ yếu cho viên nén, tuy nhiên với điều chỉnh quy trình xử lý mẫu, có thể áp dụng cho các dạng bào chế khác như viên nang hoặc dung dịch, cần thẩm định lại tính phù hợp.

2. Tại sao chọn bước sóng 238 nm để phát hiện các hoạt chất?
   Bước sóng 238 nm là cực đại hấp thụ của Amlodipin, đồng thời tránh được ảnh hưởng của dung môi pha động, giúp phát hiện đồng thời cả ba hoạt chất với độ nhạy cao.

3. Phương pháp có đáp ứng được yêu cầu phân tích hàm lượng thấp của Amlodipin không?
   Phương pháp có độ tuyến tính và độ chính xác cao trong khoảng nồng độ từ 0,0025 đến 0,025 mg/ml cho Amlodipin, phù hợp với hàm lượng thấp trong viên nén phối hợp.

4. Làm thế nào để đảm bảo tính chọn lọc của phương pháp khi có nhiều tá dược trong viên nén?
   Phương pháp sử dụng mẫu placebo tự tạo chứa các tá dược tương tự nhưng không có hoạt chất để kiểm tra sự xuất hiện pic lạ, đồng thời sử dụng detector DAD để phân tích phổ UV-VIS giúp xác định độ đặc hiệu.

5. Phương pháp này có thể được sử dụng để kiểm tra tạp chất liên quan không?
   Phương pháp chủ yếu dùng để định tính và định lượng hoạt chất chính, kiểm tra tạp chất cần có phương pháp bổ sung hoặc điều chỉnh, ví dụ sắc ký khối phổ hoặc chuẩn độ điện thế.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) định tính và định lượng đồng thời Amlodipin besylat, Hydroclorothiazid và Valsartan trong viên nén với độ chính xác, độ đúng và tính chọn lọc cao.
• Phương pháp có khoảng tuyến tính rộng, thời gian phân tích ngắn (~9 phút), phù hợp với yêu cầu kiểm nghiệm thuốc phối hợp đa thành phần.
• Đã thẩm định đầy đủ các chỉ tiêu chất lượng phương pháp theo tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo tính khả thi và tin cậy trong ứng dụng thực tế.
• Phương pháp được áp dụng thành công để phân tích các chế phẩm phổ biến trên thị trường như Exforge HCT, Co-Diovan, Exforge và Normodipine.
• Đề xuất triển khai áp dụng rộng rãi trong hệ thống kiểm nghiệm thuốc, đồng thời nghiên cứu mở rộng ứng dụng cho các dạng bào chế và kỹ thuật phân tích nâng cao.

Các cơ quan kiểm nghiệm và nhà sản xuất thuốc nên phối hợp triển khai đào tạo, cập nhật quy trình kiểm nghiệm theo phương pháp này để nâng cao chất lượng thuốc điều trị tăng huyết áp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong và tàn phế lớn nhất trên thế giới hiện nay và chiếm một tỷ lệ khá cao, nhất là ở những ngƣời đứng tuổi và ngƣời già. Bệnh tim mạch thể hiện dƣới các thể khác nhau nhƣ suy tim, tăng huyết áp, rối loạn nhịp, đau thắt ngực, rối loạn tuần hoàn não, tăng lipid – huyết …Trong đó, bệnh tăng huyết áp (THA) là yếu tố nguy cơ tim mạch quan trọng nhất và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tỷ lệ tử vong và tỷ lệ mắc bệnh toàn cầu cao hơn các nguyên nhân khác nhƣ sử dụng thuốc lá hay tăng đƣờng huyết. Tại Việt Nam, tần suất bệnh THA ở ngƣời lớn ngày càng gia tăng. Trong những năm 1960, tỷ lệ THA là khoảng 1%; năm 1992 là 11,2%; năm 2001 là 16,3% và năm 2005 là 18,3%.

Theo một điều tra gần đây nhất (2008) của Viện Tim mạch Việt Nam tiến hành ở ngƣời lớn (≥ 25 tuổi) tại 8 tỉnh và thành phố của nƣớc ta thấy tỷ lệ THA đã tăng lên đến 25,1% [8]. Theo “Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp” của Bộ Y Tế (2010) (phụ lục 6) [5] có quy định một số loại thuốc điều trị tăng huyết áp nhƣ sau: 1. Nhóm thuốc dùng đƣờng uống (lợi tiểu, chẹn kênh calci, tác động lên hệ renin angiotensin, chẹn beta giao cảm, chẹn alpha giao cảm, tác động lên hệ giao cảm trung ƣơng, giãn mạch trực tiếp). Nhóm thuốc dùng qua đƣờng tĩnh mạch (Nitroglycerin, Nicardipine, Natri nitroprusside, Esmolol, Labetalol, Hydralazine, Enalaprilat).

Ngày nay, với sự phát triển ngày càng cao của công nghệ nghiên cứu và bào chế dƣợc phẩm, các thuốc đa thành phần nhằm phối hợp tác dụng dƣợc lý của các dƣợc chất đang đƣợc sản xuất, lƣu hành và sử dụng phổ biến trên thế giới và trong cả nƣớc. Một trong số đó là phối hợp thuốc tác động lên hệ renin angiotensin (Valsartan) với thuốc lợi tiểu (Hydroclorothiazid), thuốc tác động lên hệ renin angiotensin (Valsartan) với thuốc chẹn kênh calci (Amlodipin) 1 Luan van thac si hoặc sự phối hợp của cả 3 loại thuốc trên. Trên thị trƣờng hiện nay có khá nhiều chế phẩm chứa các thành phần này, có thể ở dạng kết hợp 2 hoặc 3 thành phần nhƣ: viên nén Exforge, viên nén Co-Diovan, viên nén Exforge HCT (Novartis), viên nén Valzaar H (Torrent Pharm)… Trong các dạng bào chế này, thƣờng thành phần Valsartan có hàm lƣợng cao (160 mg – 320 mg), các hoạt chất còn lại thƣờng có hàm lƣợng thấp hơn (5 mg – 25 mg) nên trong phân tích định lƣợng, valsartan gây ảnh hƣởng lớn đến việc phân tích các hoạt chất còn lại. Hiện nay, trong các dƣợc điển thông dụng hiện hành nhƣ USP 37, BP 2014, DĐVN 4, KP IX, JP XVI, … mới chỉ có các chuyên luận nguyên liệu, viên một hoặc hai thành phần, chƣa có phƣơng pháp chung cho việc định lƣợng đồng thời 3 thành phần trên.

Xuất phát từ yêu cầu thực tế của Viện Kiểm Nghiệm Thuốc Trung Ƣơng thƣờng xuyên phải phân tích các chế phẩm thuốc trên thị trƣờng và có chức năng chỉ đạo tuyến, hỗ trợ về chuyên môn cho các trung tâm kiểm nghiệm trong cả nƣớc để đảm bảo, nâng cao năng lực quản lý chất lƣợng các loại thuốc và với mục đích ban hành một thƣờng quy kỹ thuật trong hệ thống để có thể phân tích, kiểm tra các chế phẩm có chứa các hoạt chất trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Xây dựng phƣơng pháp định tính và định lƣợng đồng thời Amlodipin besylat, Hydroclorothiazid và Valsartan trong viên nén bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao” với 2 mục tiêu sau: 1. Xây dựng phƣơng pháp định tính, định lƣợng đồng thời Amlodipin besylat, Hydroclorothiazid và Valsartan trong viên nén bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao. Áp dụng phƣơng pháp đã xây dựng để kiểm nghiệm một số chế phẩm. 2 Luan van thac si Chƣơng 1.

TỔNG QUAN VỀ AMLODIPIN BESYLAT, HYDROCLOROTHIAZID VÀ VALSARTAN 1. Tổng quan về Amlodipin besylat 1. Cấu tạo hóa học Hình 1.1: Công thức cấu tạo của Amlodipin besylat [32] - Công thức phân tử: C20H25ClN2O5.C6H6O3S - Khối lƣợng phân tử: 567,05 - Tên khoa học: 3-Ethyl 5-methyl (±)-2-[(2-aminoethoxy)methyl]-4-(o- chlorophenyl)-1,4-dihydro-6-methyl-3,5-pyridinedicarboxylate, monobenzenesulfonate [32]. Tính chất vật lý – hóa học - Cảm quan: Bột màu trắng hoặc gần nhƣ trắng [1], [13].

- Tính tan: Dễ tan trong methanol, hơi tan trong Ethanol khan, khó tan trong nƣớc và 2-propanol [1], [13]. - Đặc tính phổ hấp thụ UV: dung dịch AML trong dung dịch HCl 0,1N trong methanol có cực đại hấp thụ tại 360 nm (quét phổ từ 300 nm đến 400 nm) [1], [13]. - Đặc tính phổ hấp thụ hồng ngoại: Phổ hấp thụ hồng ngoại của AML có các đỉnh đặc trƣng ở các số sóng sau: 561,52; 613,36; 667,66; 753,76; 996,54; 3 Luan van thac si 1031,94; 1090,98; 1202,19; 1263,25; 1300,93; 1364,91; 1432,65; 1468,64; 1614,45; 1672,20; 1696,53; 2979,01 và 3154,55 cm-1 [30]. - Nhiệt độ nóng chảy: 209,98 oC [30].

Dƣợc lý và cơ chế tác dụng a. Dƣợc lực học [2] - AML là dẫn chất của dihydropyridin có tác dụng chẹn dòng vào calci qua màng tế bào. AML ngăn chặn kênh calci loại L phụ thuộc điện thế, tác động trên các cơ trơn mạch máu và tim. - AML có tác dụng chống tăng huyết áp bằng cách trực tiếp làm giãn cơ trơn quanh động mạch ngoại biên và ít có tác dụng hơn trên kênh calci cơ tim.

- AML cũng có tác dụng tốt là giảm sức cản mạch máu thận, do đó làm tăng lƣu lƣợng máu ở thận và cải thiện chức năng thận. - AML không có ảnh hƣởng xấu đến nồng độ lipid trong huyết tƣơng hoặc chuyển hóa glucose, do đó có thể dùng AML để điều trị tăng huyết áp ở ngƣời bệnh đái tháo đƣờng. - Tác dụng chống đau thắt ngực. Dƣợc động học [2] - Sinh khả dụng của AML khi uống khoảng 60 - 80% và không bị ảnh hƣởng bởi thức ăn.

Nồng độ đỉnh trong huyết tƣơng đạt đƣợc sau khi uống liều khuyến cáo 6 đến 12 giờ. Nửa đời trong huyết tƣơng từ 30 - 40 giờ. - Phân bố: Thuốc liên kết với protein huyết tƣơng cao (trên 98%). - Chuyển hóa trong gan thành các chất mất hoạt tính và bài tiết qua nƣớc tiểu.

- Ở ngƣời suy gan, nửa đời của AML tăng, vì vậy có thể cần phải giảm liều hoặc kéo dài thời gian giữa các liều dùng. 4 Luan van thac si c. Chỉ định [2] - Ðiều trị tăng huyết áp. - Điều trị đau thắt ngực.

Chống chỉ định [2] Quá mẫn với dihydropyridin. Một số phƣơng pháp định lƣợng AML a. Phƣơng pháp HPLC Bảng 1.1: Một số nghiên cứu định lƣợng AML bằng HPLC Tài Cột sắc ký Điều kiện Mẫu liệu thử [13] C18 (250 x 4,0 - Pha động: Nguyên mm; 5 µm) MeOH : CH3COONH4 2,3g/l = 70 : 30 liệu - Detector: λ = 237 nm - Tốc độ dòng: 1,5 ml/phút - Nhiệt độ cột: 30 0C - Thể tích tiêm: 20 µl [32] C18 (150 x 3,9 - Pha động: Nguyên mm; 5 µm) MeOH : Đệm pH 3,0 : ACN = 35 : 50 : 15 liệu + - Detector: λ = 237 nm Viên - Tốc độ dòng: 1,0 ml/phút nén - Thể tích tiêm: 10 µl (nguyên liệu); 50 µl (viên nén) [15] C18 (250 x 4,6 - Pha động: Viên mm; 5 µm) H2O : ACN : AAB = 300 : 700 : 1 nén 5 Luan van thac si - Detector: λ = 220 nm - Tốc độ dòng: 0,7 ml/phút - Thể tích tiêm: 20 µl b. Các phƣơng pháp khác AML còn đƣợc định lƣợng bằng các phƣơng pháp: Quang phổ hấp thụ [19]; Quang phổ đạo hàm tỉ đối [20]; Quang phổ huỳnh quang [28]; Điện di mao quản [11]; Sắc ký lớp mỏng hiệu năng cao [18]; Sắc ký lỏng – khối phổ (LC-MS) [9], [29]; Sắc ký lỏng sử dụng detector huỳnh quang [24].

Tổng quan về Hydroclorothiazid 1. Cấu tạo hóa học Hình 1.2: Công thức cấu tạo của Hydroclorothiazid [32] - Công thức phân tử: C7H8ClN3O4S2 - Khối lƣợng phân tử: 297,74 - Tên khoa học: 6-Chloro-3,4-dihydro-2H-1,2,4-benzothiadiazine-7- sulfonamide 1,1-dioxide [32]. Tính chất vật lý – hóa học - Cảm quan: Bột kết tinh màu trắng hoặc gần nhƣ trắng [1], [13]. - Tính tan: Rất ít tan trong nƣớc, hơi tan trong Ethanol 96%, tan trong aceton, tan trong dung dịch kiềm loãng [1], [13].

6 Luan van thac si - Đặc tính phổ hấp thụ UV: dung dịch HCT trong methanol và HCl có cực đại hấp thụ tại 226nm, 271 nm và 317 nm [10]. - Đặc tính phổ hấp thụ hồng ngoại: Phổ hấp thụ hồng ngoại của HCT có các đỉnh đặc trƣng ở các số sóng sau: 1318; 1180; 1150; 1168; 1602; 1060 cm-1 [10]. - Nhiệt độ nóng chảy: 273 – 275 oC [22]. Dƣợc lý và cơ chế tác dụng a.

Dƣợc lực học [2] - HCT và các thuốc lợi tiểu thiazid làm tăng bài tiết natri clorid và nƣớc kèm theo do cơ chế ức chế tái hấp thu các ion natri và clorid ở ống lƣợn xa. - HCT có tác dụng hạ huyết áp, trƣớc tiên có lẽ do giảm thể tích huyết tƣơng và dịch ngoại bào liên quan đến sự bài niệu natri. Tác dụng hạ huyết áp của HCT thể hiện chậm sau 1 – 2 tuần, còn tác dụng lợi tiểu xảy ra nhanh có thể thấy ngay sau vài giờ. - HCT làm tăng tác dụng của các thuốc hạ huyết áp khác.

Dƣợc động học [2] - Sau khi uống, HCT hấp thu tƣơng đối nhanh, khoảng 65 - 75% liều sử dụng, tuy nhiên tỷ lệ này có thể giảm ở ngƣời suy tim. Thức ăn có thể làm giảm hấp thu của thuốc. HCT tích lũy trong hồng cầu. 40% - 68% thuốc liên kết với protein huyết tƣơng.

Thuốc thải trừ chủ yếu qua thận, phần lớn dƣới dạng không chuyển hóa. Nửa đời của HCT khoảng 9,5 - 13 giờ. HCT đi qua hàng rào nhau thai, phân bố và đạt nồng độ cao trong thai nhi. - Tác dụng lợi tiểu xuất hiện sau khi uống 2 giờ, đạt tối đa sau 4 giờ và kéo dài khoảng 12 giờ.

- Tác dụng chống tăng huyết áp xảy ra chậm hơn tác dụng lợi tiểu nhiều và chỉ có thể đạt đƣợc tác dụng đầy đủ sau 2 tuần. 7 Luan van thac si c. + Tăng huyết áp: dùng đơn độc hoặc phối hợp (với các thuốc hạ huyết áp khác nhƣ chất ức chế enzym chuyển angiotensin (ACE) hoặc thuốc chẹn beta. - Phụ: + Giải độc brom.

+ Bệnh Morbus Ménière. Chống chỉ định [2] - Mẫn cảm với các thiazid và các dẫn chất sulfonamid, bệnh gút, tăng acid uric huyết, chứng vô niệu, bệnh Addison, chứng tăng calci huyết, suy gan và thận nặng. Một số phƣơng pháp định lƣợng HCT a. Phƣơng pháp HPLC Bảng 1.