Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Vấn đề tính toán và kỹ năng tính toán của HS luôn thu hút nhiều nhà nghiên cứu khoa học trên thế giới và trong nước quan tâm. Lịch sử của kỹ năng tính toán bắt nguồn từ sớm nhất là vào những năm 1950 nhưng hầu hết các ý tưởng đều có trước đó rất lâu.
Thực tế ở mọi quốc gia trên thế giới khi giáo dục đào tạo cho người người dạy không chỉ quan tâm đến việc cung cấp kiến thức cho người học mà họ còn quan tâm đến việc rèn luyện cho người học một số kỹ năng làm việc một cách thành thạo. Đó chính là kỹ năng làm việc của mỗi con người. Việc nghiên cứu kỹ năng xuất phát từ hai quan điểm trái ngược nhau đó là: - Nghiên cứu kỹ năng trên cơ sở tâm lý học hành vi, nghiên cứu hành vi, kỹ năng của động vật từ đó suy ra kỹ năng, hành vi của con người. Đại diện là các nhà tâm lý học như: J.
- Nghiên cứu kỹ năng trên cơ sở hoạt động mà đại diện là các nhà tâm lý học Liên Xô. Nói về lịch sử nghiên cứu kỹ năng của các nhà tâm lý học, các nhà giáo dục học Xô Viết chúng ta thấy có hai hướng chính như sau: + Hướng thứ nhất: Nghiên cứu kỹ năng ở mức độ khái quát, đại cương. Các tác giả đi sâu nghiên cứu bản chất khái niệm kỹ năng, các quy luật hình thành và mối liên hệ giữa kỹ năng, kỹ xảo. Đại diện cho hướng nghiên cứu này có các tác giả: A.
+ Hướng thứ hai: Nghiên cứu kỹ năng ở các mức độ cụ thể trong các lĩnh vực khác nhau, chẳng hạn: Trong lĩnh vực lao động công nghiệp có các tác giả: V. Họ nghiên cứu kỹ năng trong mối quan hệ giữa con người với công cụ, máy móc và phương tiện lao động [21]. 5 Mặc dù các nhà khoa học đưa ra các hướng nghiên cứu khác nhau nhưng những quan điểm đó bổ sung cho nhau chứ không trái ngược nhau. Hay như một số công trình nghiên cứu của các tác giả người Liên Xô cũ và các nước Đông Âu đã nghiên cứu về năng lực sư phạm của GV: + Tác giả X.
+ “Những phẩm chất tâm lí của người giáo viên” của Gônobolin đã xác định năng lực sư phạm và việc phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu sư phạm cần có của GV [12]. Nói chung, trên thế giới vấn đề rèn kỹ năng cho con người đã có từ rất sớm và ngày càng được nhiều người quan tâm, nghiên cứu. Ở Việt Nam Việc hình thành và rèn luyện kỹ năng tính toán cho HS Tiểu học là việc làm thiết thực và vô cùng quan trọng đối với GV. Kỹ năng làm việc, học tập của HS có hiệu quả cao hay không là nhờ vào sự nhiệt huyết, năng lực giảng dạy của mỗi GV.
Dạy học môn Toán không những cung cấp kiến thức cơ bản làm cơ sở nền tảng để HS học ở các cấp học cao hơn mà còn hình thành cho HS các kỹ năng thực hành tính toán, đo lường và giải các bài toán liên quan đến thực tế trong đời sống. Vì thế môn Toán ở cấp tiểu học có vai trò rất quan trọng và cần thiết. Thông qua việc dạy học Toán, GV giúp HS bước đầu phát triển năng lực tư duy logic, khả năng suy luận, phát triển cách diễn đạt đúng, phát hiện và giải quyết các vấn đề đơn giản. Việc rèn kỹ năng tính toán được xem là bước rất cần thiết, có tính chất quyết định đối với sự hình thành và phát triển tư duy toán học cho HS góp phần hình thành năng lực sáng tạo cho các em.
Điều này không chỉ giúp HS làm được 6 nhanh các bài toán trong chương trình mà qua đó còn rèn được khả năng tư duy, suy luận để các em áp dụng vào cuộc sống hằng ngày. Với sự phong phú về các dạng toán, bài toán và mỗi dạng lại có nhiều cách thực hiện khác nhau thì việc lựa chọn để có cách giải phù hợp với nhận thức, trình độ của các em nhằm rèn được kỹ năng tính toán là vấn đề chúng tôi hết sức quan tâm. Vì vậy chúng tôi muốn tìm hiểu và đưa ra một số biện pháp rèn kỹ năng tính toán cho HS lớp 2 nhằm mang lại kết quả cao trong việc đào tạo chất lượng giáo dục nhà trường. Trong quá trình tìm kiếm các giáo trình, tài liệu in ấn tôi thấy tuy đã có một số tác giả đã đề cập đến việc rèn kỹ năng cho HS Tiểu học nhưng nội dung nghiên cứu còn sơ sài chưa thực sự hữu ích cho GV và HS và cũng chưa có nghiên cứu nào nêu cụ thể các biện pháp cũng như các ví dụ minh hoạ cho việc rèn luyện kỹ năng tính toán cho HS Tiểu học nói chung và HS lớp 2 nói riêng.
Như vậy, hiện nay chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu về việc rèn kỹ năng tính toán cho HS lớp 2 theo một quy trình. Chính vì thế mà chúng tôi nghĩ rằng cần phải tìm hiểu sâu về kỹ năng tính toán cho HS và đưa ra được quy trình rèn luyện kỹ năng tính toán cho HS lớp 2 trong dạy học môn Toán. Kỹ năng và kỹ năng tính toán 1. Kỹ năng Đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về kỹ năng và đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về nó.
Theo tác giả Hoàng Phê (CB - 2008) thì kỹ năng được định nghĩa là một vấn đề phức tạp và được các nhà nghiên cứu bàn luận khá nhiều. Kỹ năng là tri thức trong hành động, là “khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được trong lĩnh vực nào đó vào thực tế” [20; tr644]. Kỹ năng thể hiện khả năng thực hiện có kết quả những hành động trên cơ sở những kiến thức có được đối với việc giải quyết những nhiệm vụ đặt ra phù hợp với mục tiêu và điều kiện cho phép. 7 Theo tác giả Đặng Thành Hưng, kỹ năng là “một dạng hành động được thực hiện tự giác dựa trên tri thức về công việc, khả năng vận động và những điều kiện sinh học - tâm lý khác của cá nhân (chủ thể của kỹ năng đó) như nhu cầu, tình cảm, ý chí, tính tích cực cá nhân… để đạt được kết quả theo mục đích hay tiêu chí đã định hoặc mức độ thành công theo chuẩn hay quy định” [17; tr25-28] Trong quá trình nghiên cứu đối với tôi kỹ năng thể hiện khả năng thực hiện một hoạt động có kết quả với thời gian tương ứng trong điều kiện xác định.
Tri thức là nền tảng của kỹ năng và bất cứ một hoạt động nào cũng có những mục đích nhất định. Quá trình con người tiến hành hành động là quá trình con người tiến hành thực hiện một hệ thống thao tác theo một trật tự đã đặt ra. Và để hành động có kết quả, con người phải có những tri thức cần thiết về mục đích của hành động, về cách thức hành động đi đến kết quả, những điều kiện cần thiết để triển khai cách thức hành động đó. Nhưng chỉ có tri thức cần thiết thì chưa đủ, con người phải biết vận dụng tri thức đó để thực hiện hành động có kết quả.
Chỉ khi nào con người hành động có kết quả thì lúc đó con người mới được gọi là có kỹ năng về hành động đó. Như vậy, kỹ năng là khả năng vận dụng kiến thức (khái niệm, cách thức, phương pháp,…) để giải quyết nhiệm vụ đặt ra. Nói đến kỹ năng là nói đến cách thức thủ thuật và trình tự thực hiện các thao tác hành động để đạt được mục đích đã định. Kỹ năng chính là kiến thức khi hành động.
Kỹ năng tính toán Dạy học sẽ không đạt kết quả nếu học sinh chỉ biết học thuộc lòng khái niệm, định nghĩa, mà không biết vận dụng hay vận dụng không thành thạo vào việc giải bài tập. Có thể nói, bài tập toán chính là “mảnh đất” để rèn luyện kỹ năng tính toán. Do đó, để rèn luyện kỹ năng tính toán cho học sinh, giáo viên cần tăng cường hoạt động giải toán (đây cũng chính là hoạt động chủ yếu khi dạy toán). Tính toán là tiến hành một hệ thống hành động có mục đích do đó chủ thể tính toán cần phải nắm vững các tri thức về hành động, thực hiện hành động theo các yêu cầu cụ thể của tri thức đó, biết hành động có kết quả trong những điều kiện khác nhau.
Vì vậy tôi quan niệm kỹ năng tính toán là: 8 “Kỹ năng tính toán chính là khả năng con người vận dụng kiến thức (khái niệm, cách thức, phương pháp,…) đã học để tính toán. Sử dụng các công thức, thủ thuật và trình tự thực hiện các bước để giải toán. Những điểm mới trong Chương trình môn toán lớp 2 Chương trình GD phổ thông 2018 1. Nội dung và yêu cầu cần đạt của môn Toán lớp 2 Nội dung Yêu cầu cần đạt SỐ VÀ PHÉP TÍNH Số tự nhiên Số tự nhiên Số và cấu tạo - Đếm, đọc, viết được các số trong phạm thập phân của vi 1000.
một số - Nhận biết được số tròn trăm. - Nhận biết được số liền trước, số liền sau của một số. - Thực hiện được việc viết số thành tổng của trăm, chục, đơn vị. - Nhận biết được tia số và viết được số thích hợp trên tia số.
So sánh các số - Nhận biết được cách so sánh hai số trong phạm vi 1000. - Xác định được số lớn nhất hoặc số bé nhất trong một nhóm có không quá 4 số (trong phạm vi 1000). - Thực hiện được việc sắp xếp các số theo thứ tự (từ bé đến lớn hoặc ngược lại) trong một nhóm có không quá 4 số (trong phạm vi 1000). Ước lượng số Làm quen với việc ước lượng số đồ vật đồ vật theo các nhóm 1 chục.
9 Các phép tính Phép cộng, - Nhận biết được các thành phần của phép với số tự nhiên phép trừ cộng, phép trừ. - Thực hiện được phép cộng, phép trừ (không nhớ, có nhớ không quá một lượt) các số trong phạm vi 1000. - Thực hiện được việc tính toán trong trường hợp có hai dấu phép tính cộng, trừ (theo thứ tự từ trái sang phải). Phép nhân, - Nhận biết được ý nghĩa của phép nhân, phép chia phép chia.
- Nhận biết được các thành phần của phép nhân, phép chia. - Vận dụng được bảng nhân 2 và bảng nhân 5 trong thực hành tính. - Vận dụng được bảng chia 2 và bảng chia 5 trong thực hành tính. Tính nhẩm - Thực hiện được việc cộng, trừ nhẩm trong phạm vi 20.