Luận văn thạc sĩ sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn giáo dục công dân lớp 10 ở trung tâm giáo dục thường xuyên giáo dục hướng nghiệp tỉnh bắc kạn

Tài liệu Phương pháp đóng vai trong dạy học giáo dục công dân lớp 10 tại trung tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành y tế

• Tác giả: Bùi Việt Hà
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Thị Lan Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Lý luận chính trị
• Đề tài: Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 ở Trung tâm giáo dục thường xuyên - giáo dục hướng nghiệp tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Giả thuyết khoa học
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
• 0.6. Ý nghĩa thực tiễn và đóng góp của đề tài
• 0.7. Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN - GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về sử dụng PPĐV trong dạy học
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD
• 1.1.3. Những nội dung luận văn tiếp tục nghiên cứu
• 1.2. Lý luận chung của việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN
• 1.2.1. Quan niệm về đóng vai và PPĐV trong dạy học
• 1.2.2. Vị trí, vai trò và những yêu cầu đối với việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN
• 1.2.3. Yêu cầu tất yếu của việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN - GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP TỈNH BẮC KẠN
• 2.1. Thực trạng của việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn
• 2.1.1. Khái quát về các Trung tâm GDTX - GDHN trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• 2.1.2. Việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở các trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn
• 2.1.3. Đánh giá thực trạng sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn
• 2.2. Đề xuất quy trình thực hiện việc sử dụng PPĐV trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn
• 2.2.1. Một số nguyên tắc đảm bảo khi xây dựng quy trình sử dụng PPĐV trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trung tâm GDTX- GDHN tỉnh Bắc Kạn
• 2.2.2. Quy trình thực hiện việc sử dụng PPĐV trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD lớp 10 ở trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM SỬ DỤNG HIỆU QUẢ PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN - GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP TỈNH BẮC KẠN
• 3.1. Kế hoạch thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Kết quả thực nghiệm
• 3.4. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 ở Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn
• 3.4.1. Đối với giáo viên
• 3.4.2. Đối với học sinh
• 3.4.3. Đối nhà quản lý, tổ trưởng chuyên môn
• 3.5. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Phương pháp đóng vai trong dạy học Giáo dục công dân

Phương pháp đóng vai là một trong những phương pháp giảng dạy tích cực, được áp dụng rộng rãi trong giáo dục, đặc biệt là môn Giáo dục công dân. Phương pháp này giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề thông qua việc tham gia vào các tình huống giả định. Trong môn Giáo dục công dân lớp 10, phương pháp đóng vai được sử dụng để giúp học sinh hiểu sâu hơn về các vấn đề đạo đức, pháp luật và xã hội. Tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bắc Kạn, phương pháp này đã được áp dụng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, đồng thời khơi gợi hứng thú học tập cho học sinh.

1.1. Vai trò của phương pháp đóng vai

Phương pháp đóng vai đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh. Nó giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động mà còn chủ động tham gia vào quá trình học tập. Thông qua việc đóng vai, học sinh có cơ hội trải nghiệm các tình huống thực tế, từ đó rút ra bài học và áp dụng vào cuộc sống. Đặc biệt, trong môn Giáo dục công dân, phương pháp này giúp học sinh hiểu rõ hơn về các giá trị đạo đức và trách nhiệm công dân.

1.2. Yêu cầu khi sử dụng phương pháp đóng vai

Để sử dụng hiệu quả phương pháp đóng vai, giáo viên cần lựa chọn các tình huống phù hợp với nội dung bài học và khả năng của học sinh. Tình huống cần đảm bảo tính thực tế và có ý nghĩa giáo dục. Ngoài ra, giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách phân tích và đánh giá tình huống sau khi đóng vai, từ đó rút ra bài học cụ thể. Tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bắc Kạn, việc áp dụng phương pháp này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả giáo viên và học sinh.

II. Thực trạng sử dụng phương pháp đóng vai tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bắc Kạn

Tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bắc Kạn, việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 đã được triển khai nhưng còn nhiều hạn chế. Mặc dù phương pháp này mang lại hiệu quả tích cực trong việc tăng cường sự hứng thú và chủ động của học sinh, nhưng việc áp dụng chưa được thường xuyên do thiếu kinh nghiệm và nguồn lực. Nhiều giáo viên vẫn ưu tiên sử dụng các phương pháp truyền thống như thuyết trình và đàm thoại, dẫn đến hiệu quả dạy học chưa cao.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp đóng vai

Một trong những khó khăn chính khi áp dụng phương pháp đóng vai tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bắc Kạn là sự thiếu tự tin và kỹ năng của học sinh. Đa số học sinh tại đây có trình độ nhận thức thấp hơn so với mặt bằng chung, dẫn đến việc tham gia vào các hoạt động đóng vai còn hạn chế. Ngoài ra, giáo viên cũng gặp khó khăn trong việc thiết kế các tình huống phù hợp và quản lý lớp học hiệu quả.

2.2. Kết quả bước đầu của việc áp dụng phương pháp đóng vai

Mặc dù còn nhiều khó khăn, việc áp dụng phương pháp đóng vai tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bắc Kạn đã mang lại một số kết quả tích cực. Học sinh trở nên chủ động hơn trong quá trình học tập, đồng thời phát triển được kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm. Các bài học trở nên sinh động và hấp dẫn hơn, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức và áp dụng vào thực tiễn.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp đóng vai

Để nâng cao hiệu quả sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 10 tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Bắc Kạn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và nhà quản lý. Giáo viên cần được đào tạo kỹ năng sử dụng phương pháp này, đồng thời thiết kế các tình huống phù hợp với năng lực của học sinh. Học sinh cần được khuyến khích tham gia tích cực vào các hoạt động đóng vai, từ đó phát triển kỹ năng và kiến thức một cách toàn diện.

3.1. Đào tạo và hỗ trợ giáo viên

Giáo viên cần được tham gia các khóa đào tạo về phương pháp đóng vai để nâng cao kỹ năng và kinh nghiệm. Ngoài ra, nhà trường cần cung cấp các tài liệu và công cụ hỗ trợ để giáo viên có thể thiết kế các tình huống đóng vai một cách hiệu quả. Sự hỗ trợ từ các chuyên gia giáo dục cũng là yếu tố quan trọng giúp giáo viên áp dụng phương pháp này thành công.

3.2. Khuyến khích sự tham gia của học sinh

Để phương pháp đóng vai phát huy hiệu quả, cần khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh. Giáo viên nên tạo môi trường học tập thoải mái, nơi học sinh cảm thấy tự tin và sẵn sàng tham gia vào các hoạt động đóng vai. Ngoài ra, việc khen ngợi và động viên học sinh sau mỗi hoạt động cũng giúp tăng cường sự hứng thú và động lực học tập.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 29 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, việc đổi mới phương pháp dạy học trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học. Môn Giáo dục công dân (GDCD) lớp 10 giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển năng lực công dân cho học sinh. Tuy nhiên, thực trạng dạy học môn GDCD tại các Trung tâm Giáo dục thường xuyên - Giáo dục hướng nghiệp (GDTX - GDHN) tỉnh Bắc Kạn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là việc sử dụng phương pháp đóng vai (PPĐV) còn rất hạn chế do đặc điểm học sinh đa phần là dân tộc thiểu số, trình độ nhận thức thấp và tâm lý ngại học.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát thực trạng sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10 tại các Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn, đề xuất quy trình sử dụng PPĐV hiệu quả trong phần “Công dân với đạo đức” và thực nghiệm áp dụng quy trình này để nâng cao chất lượng dạy học. Nghiên cứu được thực hiện trong năm học 2017-2019 tại ba Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn, huyện Chợ Đồn và huyện Bạch Thông với tổng số 190 học sinh lớp 10 và 10 giáo viên, cán bộ quản lý tham gia khảo sát.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD, đồng thời đề xuất giải pháp đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả, tạo sự hứng thú và phát huy năng lực học tập của học sinh tại các Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn.

---

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Lý thuyết về phương pháp đóng vai (PPĐV):** PPĐV là phương pháp dạy học tích cực, thông qua mô phỏng các tình huống thực tế, giúp học sinh hóa thân vào các vai diễn để phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Theo Hilbert Meyer, PPĐV giúp học sinh hiểu sâu sắc hành động của mình và tác động đến tư duy, tình cảm của người khác.

- **Lý thuyết về phát triển năng lực học sinh:** PPĐV góp phần phát triển năng lực giao tiếp, hợp tác, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề, phù hợp với quan điểm giáo dục lấy người học làm trung tâm.

- **Khái niệm về Giáo dục công dân (GDCD):** GDCD là môn học cung cấp hệ thống tri thức về đạo đức, pháp luật, quyền và nghĩa vụ công dân, góp phần hình thành nhân cách và phẩm chất công dân.

- **Mô hình dạy học tích cực:** PPĐV được kết hợp với các phương pháp như thảo luận nhóm, nêu vấn đề, dạy học tình huống nhằm tạo môi trường học tập tương tác, phát huy tính chủ động của học sinh.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu:** Dữ liệu được thu thập từ khảo sát xã hội học với 190 học sinh lớp 10 và 10 giáo viên, cán bộ quản lý tại ba Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn trong năm học 2017-2019. Ngoài ra, dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các tài liệu chuyên ngành, luận văn, bài báo khoa học liên quan đến PPĐV và GDCD.

- **Phương pháp phân tích:** Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích số liệu khảo sát, kết hợp phân tích định tính từ phỏng vấn sâu giáo viên và cán bộ quản lý nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

- **Timeline nghiên cứu:** Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 9/2018 đến tháng 4/2019, bao gồm giai đoạn khảo sát thực trạng, đề xuất quy trình, thực nghiệm và đánh giá kết quả.

---

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

1. **Nhận thức về sự cần thiết sử dụng PPĐV:** 100% giáo viên và cán bộ quản lý khảo sát tại các Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn đánh giá việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD là rất cần thiết để nâng cao chất lượng giảng dạy.

2. **Mức độ sử dụng PPĐV:** 50% giáo viên thừa nhận chỉ đôi khi sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD lớp 10, 50% còn lại chưa từng sử dụng. So sánh với các phương pháp khác như thuyết trình, đàm thoại và thảo luận nhóm được sử dụng thường xuyên 100%.

3. **Thực trạng học sinh:** Học sinh tại các Trung tâm có trình độ nhận thức thấp, đa phần là dân tộc thiểu số, học lực trung bình và yếu chiếm trên 60%, không có học sinh giỏi. Học sinh thiếu hứng thú với môn GDCD, xem đây là môn phụ.

4. **Kết quả thực nghiệm:** Lớp thực nghiệm sử dụng PPĐV trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” có điểm kiểm tra học kỳ I cao hơn lớp đối chứng từ 10-15%, đồng thời học sinh thể hiện thái độ học tập tích cực và hứng thú hơn.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân việc PPĐV chưa được sử dụng rộng rãi là do đặc điểm học sinh tại Trung tâm GDTX - GDHN đa phần là dân tộc thiểu số, ngại bộc lộ, thiếu tự tin, cùng với hạn chế về cơ sở vật chất và kinh nghiệm tổ chức của giáo viên. Kết quả thực nghiệm cho thấy PPĐV giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tăng cường kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện, phù hợp với mục tiêu đổi mới giáo dục lấy người học làm trung tâm.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này nhất quán với quan điểm của các nhà giáo dục về ưu điểm của PPĐV trong phát triển năng lực học sinh và nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD. Việc áp dụng PPĐV góp phần khắc phục nhược điểm của phương pháp truyền thống như thụ động, thiếu tương tác và nhàm chán.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng các phương pháp dạy học và biểu đồ so sánh điểm kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của PPĐV.

---

## Đề xuất và khuyến nghị

1. **Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên:** Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về kỹ năng tổ chức và sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD, nhằm nâng cao năng lực và sự tự tin cho giáo viên. Mục tiêu đạt 80% giáo viên sử dụng PPĐV hiệu quả trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Kạn phối hợp với các trường đại học sư phạm.

2. **Xây dựng và áp dụng quy trình sử dụng PPĐV:** Đề xuất quy trình chuẩn cho việc tổ chức PPĐV trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” lớp 10, bao gồm chuẩn bị kịch bản, phân nhóm học sinh, tổ chức diễn và đánh giá. Thời gian áp dụng: ngay từ năm học tiếp theo tại các Trung tâm GDTX - GDHN.

3. **Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị:** Đầu tư phòng học rộng rãi, trang bị âm thanh, ánh sáng, đạo cụ hỗ trợ cho hoạt động đóng vai nhằm tạo môi trường học tập sinh động, hấp dẫn. Mục tiêu hoàn thành trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban giám đốc các Trung tâm GDTX - GDHN và chính quyền địa phương.

4. **Khuyến khích học sinh tham gia tích cực:** Tổ chức các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ đóng vai, tạo sân chơi để học sinh rèn luyện kỹ năng giao tiếp, tự tin thể hiện bản thân. Mục tiêu tăng tỷ lệ học sinh tham gia hoạt động lên 60% trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Giáo viên chủ nhiệm và tổ chức Đoàn Thanh niên các Trung tâm.

---

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. **Giáo viên môn Giáo dục công dân:** Nghiên cứu giúp đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng PPĐV hiệu quả để nâng cao chất lượng giảng dạy và tạo hứng thú học tập cho học sinh.

2. **Cán bộ quản lý giáo dục tại Trung tâm GDTX - GDHN:** Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo và hỗ trợ giáo viên trong việc đổi mới phương pháp dạy học.

3. **Sinh viên, học viên cao học ngành Sư phạm GDCD:** Tài liệu tham khảo bổ ích cho nghiên cứu khoa học và thực hành giảng dạy môn GDCD.

4. **Nhà nghiên cứu giáo dục:** Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về việc sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD, góp phần phát triển nghiên cứu về phương pháp dạy học tích cực.

---

## Câu hỏi thường gặp

1. **PPĐV là gì và có vai trò như thế nào trong dạy học GDCD?**  
PPĐV là phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh hóa thân vào các vai diễn trong tình huống giả định để phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề, từ đó nâng cao hiệu quả học tập môn GDCD.

2. **Tại sao PPĐV chưa được sử dụng rộng rãi tại các Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn?**  
Nguyên nhân chính là do đặc điểm học sinh đa phần là dân tộc thiểu số, ngại bộc lộ, thiếu tự tin, cùng với hạn chế về cơ sở vật chất và kinh nghiệm tổ chức của giáo viên.

3. **PPĐV có những ưu điểm gì nổi bật?**  
PPĐV giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tăng cường kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện, tạo sự hứng thú và tương tác trong lớp học, đồng thời giúp học sinh hiểu sâu sắc kiến thức qua trải nghiệm thực tế.

4. **Làm thế nào để giáo viên có thể áp dụng PPĐV hiệu quả?**  
Giáo viên cần chuẩn bị kỹ lưỡng kịch bản, lựa chọn tình huống phù hợp với trình độ học sinh, chia nhóm hợp lý, hướng dẫn và hỗ trợ học sinh trong quá trình đóng vai, đồng thời tổ chức đánh giá, thảo luận sau hoạt động.

5. **PPĐV có phù hợp với tất cả các nội dung môn GDCD không?**  
PPĐV phù hợp với những nội dung mang tính thực tiễn, có thể mô phỏng tình huống như phần “Công dân với đạo đức”. Không phải nội dung nào cũng có thể áp dụng PPĐV do tính chất trừu tượng hoặc phức tạp của bài học.

---

## Kết luận

- PPĐV là phương pháp dạy học tích cực, phù hợp với mục tiêu đổi mới giáo dục lấy người học làm trung tâm, giúp phát huy năng lực và phẩm chất học sinh môn GDCD lớp 10.  
- Thực trạng sử dụng PPĐV tại các Trung tâm GDTX - GDHN tỉnh Bắc Kạn còn hạn chế do đặc điểm học sinh và điều kiện cơ sở vật chất.  
- Quy trình sử dụng PPĐV trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” được đề xuất và thực nghiệm cho thấy hiệu quả tích cực trong nâng cao chất lượng học tập và thái độ học sinh.  
- Cần có các giải pháp đồng bộ về đào tạo giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất, tổ chức hoạt động học tập và khuyến khích học sinh tham gia tích cực.  
- Luận văn góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sử dụng PPĐV trong dạy học GDCD, là tài liệu tham khảo quý giá cho giáo viên, cán bộ quản lý và nhà nghiên cứu giáo dục.

Khuyến khích các Trung tâm GDTX - GDHN áp dụng quy trình PPĐV, tổ chức tập huấn cho giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất để nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD.

**Hãy bắt đầu đổi mới phương pháp dạy học ngay hôm nay để tạo nên sự khác biệt trong giáo dục công dân!**

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10 Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN - GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về sử dụng PPĐV trong dạy học PPĐV là một trong những PPDH tích cực, hiện được giáo viên quan tâm và sử dụng vào dạy học ở nhiều môn học khác nhau trong chương trình giáo dục phổ thông. Xung quanh vấn đề này, có rất nhiều công trình trong và ngoài nước nghiên cứu.

Như: Tác giả Lê Thị Ngọc Thương đã biên dịch từ tài liệu “Role Play as a Teaching Method: A Practical Guide” (Hướng dẫn thực hành: đóng vai như một phương pháp dạy học) của tiến sĩ Kanokwan Manorom và Zoë Pollock. Trong tài liệu này, tiến sĩ Kanokwan Manorom và Zoë Pollock đã chỉ ra tại sao nên sử dụng PPĐV trong dạy học các môn khoa học xã hội nhất là đối với đối tượng là sinh viên. Cụ thể, theo nhóm tác giả: PPĐV góp phần nâng cao sự hiểu biết nhiều hơn về sự phức tạp thực hành chuyên môn và cho phép sinh viên phát triển kỹ năng để tham gia vào các cuộc đàm phán đa liên đới trong môi trường có kiểm soát của lớp học. Đóng vai trong lớp học có thể được thực hiện bằng nhiều cách, có thể gồm yếu tố trực tuyến hay tương tác mặt đối mặt.

Thời lượng của quá trình này cũng có thể thay đổi tùy theo các mục tiêu của hoạt động. Đóng vai trong lớp học đòi hỏi sinh viên chủ động trong quá trình học tập bằng cách cho phép họ hoạt động như là các bên liên quan trong một kịch bản tưởng tượng hay thực. Nó là một kỹ thuật bổ sung cho hình thức phân công và giảng dạy truyền thống của bậc học đại học ngành khoa học xã hội [29]. Với cách lập luận này, nhóm tác giả đã cho thấy tính ưu việt khi giáo viên sử dụng PPĐV trong dạy học.

Nó sẽ giúp cho người học phát huy được tính cực, tạo ra sự hứng thú đối với môn học, đây là điều cần thiết trong dạy học. Đồng thời, các tác giả cũng cho rằng khi sử dụng PPĐV, giáo viên sẽ có thể bổ sung cho PPDH truyền thống những hạn chế nhất định như: sự thụ động của người học, tính độc thoại của giáo viên. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Cũng trong tài liệu dịch của tác giả Lê Thị Thương còn đề cập đến quan điểm của nhiều nhà giáo dục trên thế giới về PPĐV như: Brierley, Devonshire, Hillman. Theo các tác giả này: Kỹ thuật đóng vai phát triển các chức năng kiến thức như: “một sự kết hợp của kiến thức mệnh đề (hiểu biết về - nền tảng kiến thức học thuật), kiến thức về thủ tục (biết làm thế nào - có các kỹ năng) và kiến thức có điều kiện (biết được tình huống để sử dụng các kỹ năng) [29].

Điều này cũng cho thấy, PPĐV là một trong những PPDH phát triển cho người học không chỉ nắm vững về kiến thức của môn học mà còn thực hành được các kỹ năng khi tham gia vào các tình huống đóng vai cụ thể. Tác giả Jude Howell với bài báo “Using role play as a teaching method” (Sử dụng đóng vai như một phương pháp giảng dạy) đăng trên tạp chí “Teaching Public Administration” ngày 1/3/1992, vol. Trong bài báo này, tác giả Jude Howell cho rằng khi sử dụng PPĐV không chỉ cung sự thay đổi trong kĩ thuật giảng dạy mà còn cho phép cách tiếp cận lấy học sinh làm trung tâm. Bởi theo tác giả, ở phương pháp dạy học truyền thống, chỉ học sinh mạnh dạn mới dám tham gia nêu ý kiến còn khi sử dụng PPĐV tất cả học sinh đều có thể tích cực tham gia.

Bằng cách khiến cho học sinh đóng vai, họ cảm thấy có vấn đề, trải nghiệm căng thẳng và xung đột, tham gia vào thương lượng và hợp tác. Cũng theo tác giả Jude Howell, khi sử dụng PPĐV sẽ tăng vai trò tham gia của học sinh, kích thích sự hứng thú của họ đối với môn học, khuyến khích họ tích cực học hơn [17, tr. Trong cuốn “Hướng dẫn thực hành, dạy học ngày nay” của tác giả Petty Gheossrey (2012), Nxb Stanley Thoorrney, cũng đã đề cập đến vấn đề đóng vai, diễn kịch và mô phỏng. Theo tác giả: Đóng vai có tác tác dụng trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp cho học sinh, tạo cơ hội thực tập kỹ năng trong môi trường được đảm bảo.

Đồng thời tác giả chỉ ra ưu điểm của PPĐV là: làm giảm mặc cảm sân khấu, sợ đứng trước lớp. Lên kế hoạch có bài tập đóng vai, kịch bản được soạn thảo hoàn hảo, mỗi vai diễn có lời thoại khác nhau [22, tr. Như vậy, với cách nhận định này cho chúng ta thấy khi giáo viên sử PPĐV trong dạy học sẽ mang lại cho người học tính chủ động, hạn chế được những nhược điểm của người học như thụ động, hay thiếu mạnh dạn trong giao tiếp và thực hiện các yêu cầu của môn học. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Ngoài ra, còn có các bài báo, các đề tài nghiên cứu khoa học, sáng kiến kinh nghiệm, luận văn về sử dụng PPĐV trong dạy học như: tác giả Mai Thị Kim Chi (2014), “Vận dụng PPĐV trong dạy học Lịch sử Việt Nam (Thế kỉ X - giữa thế kỉ XIX), Lớp 10 THPT - chương trình chuẩn”, Luận văn Thạc sĩ Khoa Lịch sử, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội [5].

“Một vài ý kiến về PPĐV” nguồn Nxb Quân đội nhân dân, đăng trên Website: caodangquany1.vn đã nêu ra khái niệm về PPĐV, điều kiện áp dụng, trường hợp vận dụng và cách thức thực hiện một buổi dạy học bằng PPĐV. Bài viết cũng đã khẳng định những ưu điểm khi sử dụng PPĐV: Đóng vai là PPDH cơ bản và tốt nhất về kỹ năng giao tiếp, là phương pháp cụ thể để dạy học về phong cách thái độ đối với con người, đồng đội. Đó là PPDH sinh động, chủ động, tạo điều kiện cho người học bộc lộ các ưu điểm để phát huy và nhược điểm để sửa chữa khắc phục. Qua đóng vai, người học có điều kiện ứng dụng lý thuyết, nguyên tắc đã học vào thực tế sinh động, đa dạng mà họ sẽ tiếp xúc sau này [30].

Tóm lại, các công trình nghiên cứu nêu trên đã tập trung chỉ ra những ưu điểm và tính hiệu quả khi sử dụng PPĐV trong dạy học, sẽ góp phần khắc phục sự thụ động ở người học, đáp ứng mục tiêu giáo dục mới hiện nay: lấy người học làm trung tâm, phát huy năng lực của người học. Các công trình nghiên cứu về sử dụng PPĐV trong dạy học môn GDCD GDCD ở trường phổ thông được xác định: có vị trí hàng đầu trong việc định hướng phát triển nhân cách của học sinh thông qua việc cung cấp hệ thống tri thức cơ bản về giá trị đọa đức - nhân văn, đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước và pháp luật, kế thừa các truyền thống đạo đức, bản sắc dân tộc Việt Nam. Do đó, để dạy tốt môn GDCD đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, giáo viên và học sinh đều cần phải thay đổi cách dạy và học. Theo đó, nhiều PPDH mới theo hướng tích cực được áp dụng, trong đó PPĐV cũng được giáo viên lựa chọn để sử dụng trong dạy học những nội dung nhất định của chương trình GDCD ở phổ thông.

Cũng đã có không ít các công trình nghiên cứu về PPĐV trong dạy học môn GDCD. Trong cuốn “Lí luận dạy học môn GDCD ở trường phổ thông” của nhóm tác giả Vũ Đình Bảy (chủ biên) (2015), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, đã đưa ra quan Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn niệm thế nào là PPĐV, các bước tiến hành, đánh giá về ưu điểm, hạn chế của PPĐV trong dạy học môn GDCD. Ở công trình này, nhóm tác giả cũng đã tách PPĐV với phương pháp trò chơi trong dạy học GDCD, đưa ra những yêu cầu sư phạm khi sử dụng PPĐV như: “tình huống đóng vai phải phù hợp với nội dung bài học, lứa tuổi, trình độ học sinh, điều kiện, hoàn cảnh lớp học. Tình huống không quá dài và phức tạp.

Cần quy định rõ thời gian đóng vai…” [1, tr. Cuốn “Dạy và học môn GDCD ở trường THPT - Những vấn đề lí luận và thực tiễn”, của nhóm tác giả Nguyễn Văn Cư, Nguyễn Duy Nhiên (2007), Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội, đã nêu lên nhiều PPDH khác nhau trong dạy học môn GDCD ở trường THPT. Đề cập tới PPĐV, nhóm tác giả khẳng định: đó là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành một số cách ứng xử nào đó trong tình huống giả định để nắm vững nội dung bài học” [6, tr. Việc sử dụng PPĐV khi thực hiện dạy học một số nội dung của môn GDCD theo các tác giả là cần thiết, góp phần thúc đẩy được sự tương tác giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với giáo viên, khích lệ được thái độ, hành vi của học sinh theo hướng tích cực.

Đồng thời, còn tạo nên tính thú cho người học khi học môn học này. Nhóm tác giả Đinh Văn Đức, Dương Thị Thúy Nga (2011), “Phương pháp dạy học môn GDCD ở trường THPT”, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội. Cuốn sách cũng nêu ra quan niệm về PPDH đóng vai, chỉ ra: PPĐV chỉ mang tính tương tác giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với môi trường học tập. PPĐV là phương pháp tổ chức cho người học thực hành, làm thử một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định [14, tr.

Với cách hiểu này, PPĐV nghiêng về phương pháp dạy học thực hành, có lẽ ở một khía cạnh nào đó thì có thể chúng ta đồng tình nếu hiểu đó là PPDH chung cho các môn học. Nêu căn cứ vào tính đặc thù của môn GDCD, việc sử PPĐV sẽ được xem như một PPDH tích cực nhằm kết hợp với các PPDH khác để phát huy tính tích cực của người học đem lại sự hấp dẫn trong các giờ học trên lớp đối với môn học GDCD cho cả học sinh lẫn giáo viên. Luận văn thạc sỹ của tác giả Lưu Thị Điểm (2010), “Vận dụng PPĐV vào dạy phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD ở trường THPT Đoàn Thị Điểm - Hà Nội”, trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Tác giả luận văn đã phân tích làm sáng tỏ khái niệm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.