Phương Pháp Đọc Hiểu Trong Dạy Học Ngụ Ngôn Hiện Đại Ở Tiểu Học

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp dạy học ngụ ngôn hiện đại ở tiểu học bằng phương pháp đọc hiểu, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể cho vấn đề giáo

• Tác giả: Hoàng Thị Liên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Huy
• Trường học: Trường Đại học Hùng Vương
• Chuyên ngành: Giáo dục tiểu học
• Đề tài: Dạy học ngụ ngôn hiện đại ở tiểu học bằng phương pháp đọc hiểu
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Phú Thọ

Tóm tắt

I. Phương pháp đọc hiểu và dạy học ngụ ngôn hiện đại

Phương pháp đọc hiểu là một công cụ quan trọng trong việc dạy học ngụ ngôn hiện đại ở tiểu học. Phương pháp này giúp học sinh không chỉ nắm bắt nội dung mà còn hiểu sâu sắc các giá trị nghệ thuật và triết lý nhân sinh trong tác phẩm. Dạy học ngụ ngôn hiện đại bằng phương pháp đọc hiểu đòi hỏi giáo viên phải kết hợp giữa việc hướng dẫn đọc và khai thác ý nghĩa văn bản. Điều này giúp học sinh phát triển kỹ năng đọc và tư duy phản biện. Khóa luận tốt nghiệp của Hoàng Thị Liên đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng phương pháp này trong giáo dục tiểu học, đặc biệt là trong phân môn Tập đọc.

1.1. Cơ sở khoa học của phương pháp đọc hiểu

Phương pháp đọc hiểu dựa trên nền tảng lý thuyết về tiếp nhận văn bản và phát triển ngôn ngữ. Nghiên cứu của A. Primacopski và Mortimer Adler đã chỉ ra rằng đọc hiểu không chỉ là đọc chữ mà còn là quá trình phân tích, suy luận và kết nối thông tin. Trong dạy học ngụ ngôn hiện đại, phương pháp này giúp học sinh hiểu được các lớp nghĩa ẩn dụ và bài học đạo đức trong tác phẩm. Khóa luận của Hoàng Thị Liên đã áp dụng lý thuyết này để đề xuất các biện pháp dạy học hiệu quả, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy trong chương trình học tiểu học.

1.2. Ứng dụng phương pháp đọc hiểu trong dạy học ngụ ngôn hiện đại

Việc áp dụng phương pháp đọc hiểu trong dạy học ngụ ngôn hiện đại đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt trong việc thiết kế bài giảng. Các hoạt động như thảo luận nhóm, phân tích văn bản và liên hệ thực tế giúp học sinh hiểu sâu hơn về tác phẩm. Khóa luận của Hoàng Thị Liên đã thực nghiệm phương pháp này tại trường Tiểu học Trường Thịnh, kết quả cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong kỹ năng đọc và phát triển tư duy của học sinh. Điều này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của phương pháp trong giáo dục tiểu học.

II. Đặc điểm và vai trò của ngụ ngôn hiện đại trong giáo dục tiểu học

Ngụ ngôn hiện đại là thể loại văn học mới, kế thừa từ ngụ ngôn dân gian nhưng mang đậm dấu ấn của thời đại. Tác phẩm ngụ ngôn hiện đại thường chứa đựng những bài học đạo đức và triết lý nhân sinh, phù hợp với mục tiêu giáo dục toàn diện của tiểu học. Việc dạy học thể loại này giúp học sinh phát triển kỹ năng đọc, tư duy phản biện và cảm thụ văn học. Khóa luận của Hoàng Thị Liên đã phân tích sâu về đặc điểm và vai trò của ngụ ngôn hiện đại trong chương trình học tiểu học, đồng thời đề xuất các biện pháp dạy học hiệu quả.

2.1. Đặc điểm của ngụ ngôn hiện đại

Ngụ ngôn hiện đại có cốt truyện đơn giản, nhân vật thường là động vật hoặc đồ vật được nhân cách hóa, mang tính biểu tượng cao. Ngôn ngữ trong tác phẩm ngụ ngôn hiện đại thường ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, phù hợp với học sinh tiểu học. Khóa luận của Hoàng Thị Liên đã chỉ ra rằng, việc dạy học thể loại này giúp học sinh hiểu được các giá trị đạo đức và bài học cuộc sống một cách tự nhiên và sâu sắc.

2.2. Vai trò của ngụ ngôn hiện đại trong giáo dục tiểu học

Ngụ ngôn hiện đại đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển tư duy cho học sinh tiểu học. Thông qua các tác phẩm ngụ ngôn, học sinh không chỉ học được các bài học đạo đức mà còn phát triển kỹ năng đọc và cảm thụ văn học. Khóa luận của Hoàng Thị Liên đã nhấn mạnh rằng, việc dạy học ngụ ngôn hiện đại bằng phương pháp đọc hiểu giúp học sinh tiếp cận tác phẩm một cách chủ động và sáng tạo, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

III. Thực nghiệm và đánh giá hiệu quả của phương pháp đọc hiểu

Khóa luận của Hoàng Thị Liên đã tiến hành thực nghiệm sư phạm tại trường Tiểu học Trường Thịnh để đánh giá hiệu quả của phương pháp đọc hiểu trong dạy học ngụ ngôn hiện đại. Kết quả thực nghiệm cho thấy, phương pháp này không chỉ cải thiện kỹ năng đọc của học sinh mà còn giúp các em phát triển tư duy phản biện và cảm thụ văn học. Điều này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của phương pháp trong giáo dục tiểu học.

3.1. Quy trình thực nghiệm

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trên hai lớp 2A và 2B tại trường Tiểu học Trường Thịnh. Giáo viên áp dụng phương pháp đọc hiểu trong các bài học về ngụ ngôn hiện đại, kết hợp với các hoạt động thảo luận và phân tích văn bản. Kết quả cho thấy, học sinh không chỉ hiểu sâu hơn về nội dung tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng đọc và tư duy phản biện một cách rõ rệt.

3.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy, phương pháp đọc hiểu đã mang lại hiệu quả tích cực trong việc dạy học ngụ ngôn hiện đại. Học sinh không chỉ nắm bắt được nội dung tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng đọc và cảm thụ văn học một cách toàn diện. Điều này khẳng định tính khả thi và hiệu quả của phương pháp trong giáo dục tiểu học, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu mới trong việc cải tiến phương pháp dạy học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC DẠY HỌC NGỤ NGÔN HIỆN ĐẠI THEO LÍ THUYẾT ĐỌC HIỂU 1. Tổng quan nghiên cứu về dạy học đọc hiểu 1. Tình hình nghiên cứu dạy học đọc hiểu ở nước ngoài Môn tiếng Việt nói chung và phân môn Tập đọc nói riêng ở Tiểu học đều hình thành khả năng đọc, phát triển ngôn ngữ cho học sinh, tạo điều kiện cho học sinh học tập tốt các môn học khác cũng như tham gia vào quá trình giao tiếp. Vấn đề dạy học đọc hiểu cho học sinh được nghiên cứu rất nhiều trong những năm qua.

Trên thế giới, ở các nước Âu Mĩ lí thuyết dạy học đọc hiểu và phương pháp dạy học đọc hiểu được quan tâm và nghiên cứu từ rất sớm. Từ những năm 80 của thế kỉ XX đã có rất nhiều công trình về vấn đề đọc hiểu như A.Jauss với hoạt động đọc. Ở Liên Xô cũ việc nghiên cứu vấn đề đọc hiểu cũng có những thành tựu đáng kể. Nhà nghiên cứu A.Primacopski cho ra mắt cuốn sách Phương pháp đọc sách (1976), trong đó A.

Primacopski nhấn mạnh khái niệm hiểu và nội dung cần hiểu trong quá trình đọc tác phẩm văn học. Tác giả viết: “Đọc sách, điều đó bản thân nó chưa có ý nghĩa gì hết. Đọc sách gì và hiểu được những điều đọc được như thế nào đó mới là điều chủ yếu. Không phải một lúc đọc tác phẩm văn học là hiểu ngay, phải có thời gian và phải có luyện tập qua thực hành đọc và hiểu sâu ngôn ngữ của nó, hiểu nguồn gốc, quá trình phát triển và biến đổi của từng từ và đoản ngữ liên quan đến trình độ cao của ngôn ngữ người đọc”.

Ở Cộng hòa Liên Bang Đức vào những năm 80 của thế kỉ XX, hàng loạt những cuốn sách viết về đọc hiểu có tính nâng cao xuất hiện. Đó là những đặc điểm đọc những tấm gương soi tập trung nhằm giải quyết mối quan hệ giữa văn học với ngữ văn cải cách và từng bước làm thay đổi diện mạo và chất lượng dạy học ngữ văn trong trường phổ thông. Năm 2003 Mechthild Dehn và Gudrund đã đưa ra công trình nghiên cứu của mình về việc học đọc và dạy đọc. 15 Từ những năm cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX ở các nước phát triển vấn đề đọc hiểu được nghiên cứu một cách sâu rộng về lí thuyết và ứng dụng, trên các tạp chí của Mĩ đã xuất hiện những công trình nghiên cứu về việc dạy học đọc hiểu ở trường phổ thông và phần lớn các công trình này đều tập trung nghiên cứu các phương pháp cải thiện năng lực đọc cho học sinh và tìm kiếm các phương pháp hình thành thái độ sáng tạo và hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn học một cách chủ động sáng tạo.

Năm 2008, một công trình nghiên cứu có quy mô lớn của Mortimer Adler đã cho ra đời cuốn sách Đọc sách như một nghệ thuật. Công trình đã tập trung giải quyết những quan niệm mới về cách học đọc với các mức độ khác nhau để thu nhận thông tin từ cuốn sách. Công trình đã có những đóng góp quý giá đã chú ý tới các thao tác, kĩ năng đọc hiểu nói chung, tuy nhiên chưa khai thác triệt để về mặt khoa học. Chính vì vậy, ủy ban văn hóa và giáo dục Liên hiệp quốc vào năm 1970 tại khóa họp thứ 16 đã đưa ra khái niệm “xã hội đọc”, đến năm 1996 người ta kỉ niệm 40 năm thành lập hiệp hội những người đọc quốc tế gọi tắt là CRA.

Nhìn chung những công trình nghiên cứu trên thế giới về việc đọc hiểu đã có sự quan tâm và đạt được một số kết quả đáng kể trong những năm gần đây. Tình hình nghiên cứu dạy học đọc hiểu ở Việt Nam Ở Việt Nam, trong những năm gần đây vấn đề đọc hiểu cũng được quan tâm trước hết là cuốn sách của GS.TS Lê Phương Nga Dạy học Tập đọc ở Tiểu học 2001 tác giả đã dành một số trang luận bàn về đọc hiểu. Tập trung hơn và tiếp sau đó là chuyên luận Dạy học đọc hiểu ở Tiểu học của PGS.TS Nguyễn Thị Hạnh được công bố. Tác giả đã trình bày khá thuyết phục về việc dạy học đọc hiểu.

Do sức hút của chuyên ngành, điểm nhìn và mức độ nghiên cứu, tác giả đã bỏ qua nghiên cứu lí luận của vấn đề đọc hiểu. Căn cứ vào chương trình tiếng Việt ở Tiểu học tác giả đã đưa ra định nghĩa: “Đọc hiểu là một bộ phận của nội dung dạy học tiếng Việt với tư cách là môn học tiếng mẹ đẻ trong trường Tiểu học”. Công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Hạnh có những đóng góp nhất định trong việc học tiếng Việt ở Tiểu học. 16 Năm 2004 trên tạp chí Thông tin khoa học sư phạm số 8 của PGS.TS Nguyễn Thái Hòa với bài viết Vấn đề đọc hiểu và dạy học đọc hiểu.

Bài viết đã nêu lên tầm quan trọng, ý nghĩa cấp thiết của vấn đề đọc hiểu, ông khẳng định “Đọc đúng hiểu đúng, đọc nhanh hiểu kĩ, đọc diễn cảm hiểu tinh tế là một yêu cầu cấp thiết của mọi người tiếp nhận, giải mã thông tin trong thời đại công nghệ thông tin như vũ báo”. Vì vậy dạy học đọc hiểu có tầm quan trọng đặc biệt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Bài viết có những đóng góp cụ thể, tuy nhiên chưa nêu được thuật ngữ đọc hiểu.TS Trần Đình Sử là người khởi xướng và có những tiếp cận sâu sắc về vấn đề đọc hiểu trong các bài viết và trong bộ sách giáo khoa ngữ văn phổ thông. Ông nhận thấy đọc hiểu không phải chỉ là văn hóa đọc đối với mọi người mà ý nghĩa và khả năng phương pháp đọc hiểu trong đổi mới dạy văn là vô cùng quan trọng.

Tầm quan trọng của vấn đề đọc hiểu trong trường phổ thông được tác giả nhấn mạnh “Dạy văn là dạy cho học sinh năng lực đọc, kĩ năng đọc giúp các em hiểu bất cứ văn bản nào cùng loại. Từ đọc hiểu văn mà tiếp nhận các giá trị văn học, trực tiếp thể hiện các tư tưởng và cảm xúc được truyền đạt bằng nghệ thuật ngôn từ, hình thành cách đọc riêng có cá tính. Do đó hiểu bản chất môn văn là môn dạy đọc văn vừa thể hiện cách hiểu thực sự bản chất văn học, vừa hiểu đúng thực chất của việc dạy văn là dạy năng lực, phát triển năng lực chủ thể của học sinh”. Nguyễn Trọng Hoàn có một số bài viết về vấn đề đọc hiểu.

Theo ông: “Hiểu vừa là nguyên nhân vừa là mục đích của việc học. Nếu đọc mà không hiểu thì không phải là quá trình đọc. Có nhiều yếu tố liên quan đến quá trình đọc, song chắc nội hàm của quá trình đọc không tách rời với hiểu”. Điều đó hoàn toàn hợp lí, vì đọc cốt là để hiểu những giá trị của một tác phẩm văn học.TS Nguyễn Thanh Hùng với chuyên luận Đọc hiểu tác phẩm văn chương trong nhà trường được Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành năm học 2008.

Chuyên luận là công trình đầu tiên về lí thuyết đọc hiểu bao quát được những nội dung cốt yếu, có những nét tương đồng về quan điểm lí luận về mô hình đọc hiểu của những nhà nghiên cứu trên thế giới.TS Nguyễn Thanh Hùng 17 tập trung vào lí thuyết của vấn đề đọc hiểu. Đọc hiểu trước hết là hoạt động tinh thần của con người luôn có nhu cầu và khát vọng nhận thức thế giới khách quan cùng các lĩnh vực khoa học và nghệ thuật khác nhau. Đọc hiểu là hành động trí tuệ và tình cảm phức tạp của con người từ khi có văn bản, tuy nhiên chưa đi sâu về mặt lí thuyết và hướng dẫn phương pháp cùng các kĩ năng đọc hiểu tác phẩm văn học. Để khép lại phần lịch sử nghiên cứu vấn đề dạy học đọc hiểu trong nước tôi xin được nhắc đến GS.

Trong các công trình nghiên cứu của mình ông cho rằng kĩ năng đọc không hề đơn giản. Vì đó không chỉ là kĩ năng của người có văn hóa mà là kĩ năng lao động của con người. Phải có kĩ năng ấy con người mới có thể tham gia thực sự vào hoạt động lao động xã hội hiện đại, đó là một nhận thức sâu sắc. Nội dung khái niệm đọc rất rộng, nhưng cấp độ sơ đẳng nhất người đọc phải nắm bắt được đúng thông tin trong văn bản thì mới có thể nói tiếp tới khâu tiếp theo như cảm thụ thẩm mĩ, tiếp nhận giáo dục, năng lực tư duy sáng tạo.

Như vậy có thể thấy rằng đọc là yếu tố cơ bản và đứng đầu trong việc hình thành các kĩ năng của con người. Từ các công trình nghiên cứu về vấn đề đọc hiểu trong nước và thế giới chúng tôi rút ra một số kết luận sau: - Vấn đề đọc hiểu đã thu hút được sự quan tâm rất lớn từ các nhà nghiên cứu trong nước và nước ngoài. - Từ các công trình nghiên cứu của các tác giả bước đầu cho thấy đã có sự tiếp cận đầu tiên về phương diện lí thuyết và thực tiễn của việc đọc hiểu. - Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế trong việc tìm hiểu và đưa ra những phương pháp đọc hiểu cho học sinh Tiểu học.3 Khái quát chung về dạy học đọc hiểu Dạy học là cách thức hành động có trình tự, mục đích phối hợp tương tác với nhau giữa giáo viên và học sinh nhằm đạt mục đích dạy học.

Hay nói cách khác dạy học là phương pháp hệ thống những hành động có chủ đích theo một trình tự nhất định của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và hoạt động thực hành của học sinh nhằm đảm bảo lĩnh hội và đạt được mục đích 18 dạy học. Dạy học Tập đọc ở Tiểu học là một trong những phương pháp dạy học tiếng Việt rèn cho học sinh kĩ năng đọc, một trong những kĩ năng của con người trong thời đại mới. Dạy học Tập đọc có tác dụng rèn cho học sinh kĩ năng cơ bản là đọc, đọc trong nhà trường tiểu học không dừng lại ở việc đọc mà biến thành hành động đọc, biến con chữ tĩnh thành hành động động. Hiện nay con chữ không chỉ thành các đơn vị âm thanh mà còn có hoạt động đọc thầm, đọc to nhỏ, đọc lướt, tự đọc…có rất nhiều cách tiếp cận bài đọc, yếu tố đầu tiên cơ sở cho việc đọc là nội dung bài.

Môn tiếng Việt nói chung và phân môn Tập đọc nói riêng có ý nghĩa vô cùng quan trọng với giáo viên và học sinh, có ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình dạy và học các môn học khác trong chương trình các môn học ở Tiểu học.