Luận văn thạc sĩ áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong mô đun tiện cơ bản tại trường cao đẳng nghề kỹ thuật công nghệ tp hcm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học nêu vấn đề trong mô đun tiện cơ bản tại trường cao đẳng nghề kỹ thuật công nghệ TP HCM.

• Tác giả: Đặng Kim Bảo Trân
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Võ Văn Nam
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Kỹ Thuật Công Nghệ TP.HCM
• Chuyên ngành: Tiện Cơ Bản
• Đề tài: Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề Trong Mô Đun Tiện Cơ Bản Tại Trường Cao Đẳng Nghề Kỹ Thuật Công Nghệ TPHCM
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT NỘI DUNG LUẬN VĂN
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh sách các hình
• Danh sách các bảng
• Danh sách các biểu đồ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 0.3. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 0.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
• 0.5. GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.6. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 0.7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.8. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ
• 1.1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Ở Việt Nam
• 1.2. NHỮNG CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ
• 1.2.1. Cơ sở triết học
• 1.2.2. Cơ sở tâm lí học
• 1.2.3. Cơ sở giáo dục
• 1.3. CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ
• 1.3.1. Dạy học nêu vấn đề
• 1.3.2. Phương pháp dạy học
• 1.3.3. Tình huống có vấn đề
• 1.3.4. Tình huống có vấn đề trong học tập
• 1.3.5. Tổ chức dạy học mô đun tiện cơ bản theo phương pháp dạy học nêu vấn đề
• 1.4. MỘT SỐ CÁCH TẠO TÌNH HUỐNG CÓ VẤN ĐỀ
• 1.5. QUÁ TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ
• 1.6. MỨC ĐỘ TÍCH CỰC THAM GIA CỦA HS
• 1.7. ƯU VÀ NHƯỢC ĐIỂM CỦA DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ
• 1.8. CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ ĐƯỢC TRIỂN KHAI TRONG MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN
• 1.8.1. Phương pháp đàm thoại nêu vấn đề
• 1.8.2. Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
• 1.8.3. Phương pháp thảo luận
• 1.8.4. Phương pháp thuyết trình
• 1.9. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ KTCN TPHCM
• 2.1. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ KTCN TPHCM
• 2.1.1. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 2.1.3. Mục tiêu và nhiệm vụ
• 2.2. GIỚI THIỆU MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN
• 2.2.1. Vị trí mô đun
• 2.2.2. Mục tiêu của mô đun
• 2.2.3. Chương trình khung mô đun Tiện cơ bản
• 2.3. THỰC TRẠNG VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ TRONG MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN
• 2.3.1. Mục tiêu, phạm vi và đối tượng khảo sát
• 2.3.2. Đối tượng khảo sát
• 2.3.3. Nội dung khảo sát. Kết quả khảo sát
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ VÀ THỰC NGHIỆM PP NÀY TRONG MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ TPHCM
• 3.1. CƠ SỞ TRIỂN KHAI DHNVĐ TRONG MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN
• 3.2. MỤC TIÊU CỦA MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN
• 3.3. QUY TRÌNH VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY NÊU VẤN ĐỀ TRONG MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN
• 3.4. ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DHNVĐ TRONG MÔ ĐUN TIỆN CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG CĐNKTCN TPHCM
• 3.5. THỰC NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ
• 3.5.1. Phương pháp thực nghiệm
• 3.5.2. Kết quả thực nghiệm
• 3.6. Kết luận chương 3
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 0.1. KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề Tại Trường Cao Đẳng Nghề

Phương pháp dạy học nêu vấn đề là một trong những phương pháp giáo dục hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Tại Trường Cao Đẳng Nghề Kỹ Thuật Công Nghệ TP.HCM, việc áp dụng phương pháp này trong mô đun Tiện cơ bản đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và khả năng làm việc nhóm.

1.1. Khái Niệm Về Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề

Phương pháp dạy học nêu vấn đề là một phương pháp giảng dạy mà trong đó giáo viên tạo ra các tình huống có vấn đề để học sinh tự tìm kiếm giải pháp. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy mà còn khuyến khích sự sáng tạo trong học tập.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề

Việc áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề giúp học sinh trở nên chủ động hơn trong việc học tập. Họ không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn học cách phân tích, đánh giá và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong lĩnh vực kỹ thuật.

II. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề

Mặc dù phương pháp dạy học nêu vấn đề mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó cũng gặp phải một số thách thức. Giáo viên cần có kỹ năng và kiến thức vững vàng để thiết kế các tình huống có vấn đề phù hợp. Ngoài ra, học sinh cũng cần được trang bị các kỹ năng cần thiết để tham gia vào quá trình học tập này.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thiết Kế Tình Huống Có Vấn Đề

Thiết kế tình huống có vấn đề là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong phương pháp dạy học nêu vấn đề. Giáo viên cần phải có khả năng tạo ra các tình huống thực tế, gần gũi với cuộc sống để học sinh có thể dễ dàng liên hệ và giải quyết.

2.2. Sự Tham Gia Của Học Sinh Trong Quá Trình Học Tập

Một thách thức lớn là làm sao để học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Nhiều học sinh có thể cảm thấy ngại ngùng hoặc thiếu tự tin khi phải trình bày ý kiến của mình trước lớp.

III. Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề Trong Mô Đun Tiện Cơ Bản

Trong mô đun Tiện cơ bản, việc áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề đã được thực hiện thông qua các bài học thực hành và lý thuyết. Giáo viên đã tạo ra các tình huống thực tế để học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề.

3.1. Quy Trình Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề

Quy trình áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề bao gồm việc xác định mục tiêu học tập, thiết kế tình huống có vấn đề, hướng dẫn học sinh thảo luận và tìm kiếm giải pháp, và cuối cùng là đánh giá kết quả học tập.

3.2. Kết Quả Đạt Được Từ Việc Áp Dụng Phương Pháp

Kết quả từ việc áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong mô đun Tiện cơ bản cho thấy học sinh đã cải thiện đáng kể về khả năng tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề. Họ cũng trở nên tự tin hơn khi tham gia vào các hoạt động nhóm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề

Việc áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề không chỉ dừng lại trong lớp học mà còn có thể mở rộng ra ngoài thực tiễn. Học sinh có thể áp dụng những gì đã học vào các tình huống thực tế trong công việc và cuộc sống hàng ngày.

4.1. Tình Huống Thực Tế Trong Ngành Kỹ Thuật

Học sinh có thể áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề để giải quyết các tình huống thực tế trong ngành kỹ thuật, từ việc thiết kế sản phẩm đến việc xử lý sự cố trong quá trình sản xuất.

4.2. Phát Triển Kỹ Năng Làm Việc Nhóm

Phương pháp dạy học nêu vấn đề cũng giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm, một yếu tố quan trọng trong môi trường làm việc hiện đại. Họ học cách lắng nghe, chia sẻ ý kiến và hợp tác để đạt được mục tiêu chung.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề

Phương pháp dạy học nêu vấn đề là một công cụ mạnh mẽ trong việc nâng cao chất lượng giáo dục tại Trường Cao Đẳng Nghề Kỹ Thuật Công Nghệ TP.HCM. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Nêu Vấn Đề

Trong tương lai, phương pháp dạy học nêu vấn đề sẽ tiếp tục được cải tiến và phát triển để phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động và yêu cầu của xã hội.

5.2. Khuyến Nghị Để Nâng Cao Hiệu Quả Áp Dụng

Cần có sự hỗ trợ từ ban lãnh đạo nhà trường và các tổ chức giáo dục để nâng cao hiệu quả áp dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề, bao gồm việc đào tạo giáo viên và cung cấp tài liệu học tập phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề tìm hiểu bản chất của nêu vấn đề là dựa trên 9 tư duy sáng tạo. Qua đó tác giả hệ thống hóa các câu hỏi nêu vấn đề trong việc dạy tác phẩm. Tuy nhiên trong luận văn chưa thể hiện được việc vận dụng dạy học nêu vấn đề với các phương pháp dạy học khác như thế nào. - Luận văn thạc sĩ: Đặng Thị Trinh – Vận dụng phương pháp nêu vấn đề vào dạy học một số bài thơ trữ tình ở lớp 11 Trường Trung Học Phổ Thông năm 2007.

Tác giả xem đây là một phương pháp hiện đại góp phần phát huy sự tìm tòi, sáng tạo của học sinh. Tác giả đã vận dụng phương pháp này vào một số bài dạy thể loại trữ tình nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh. Tuy cách này có tạo được sự hứng thú và khả năng tư duy của học sinh nhưng chưa làm sáng tỏ tính chất của dạy học nêu vấn đề. - Luận văn thạc sĩ: Hoàng Ái Thư – Cải tiến phương pháp giảng dạy nhằm hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên Khoa May Thời Trang thuộc Trường Đại học Công Nghiệp TPHCM.

Phương pháp dạy học chính là nền tảng của chất lượng đào tạo bao gồm xác định mục tiêu, thiết kế nội dung bài giảng, sử dụng phương pháp và phương tiện dạy học, tổ chức quá trình dạy học, đánh giá kết quả học tập để hình thành kỹ năng và kỹ xảo cho học sinh. - Luận văn thạc sĩ: Nguyễn Đức Huân – Dạy học giải quyết vấn đề phần lập trình đơn giản tại trường THCS Nguyễn Văn Triết thị xã Thuận An tỉnh Bình Dương. Tác giả đã hệ thống được cơ sở lý luận về dạy học giải quyết vấn đề, các quan điểm tiếp cận, ưu và nhược điểm của dạy học giải quyết vấn đề. Qua dạy học giải quyết vấn đề cho thấy học sinh tham gia giải quyết vấn đề tích cực hơn, chủ động, sáng tạo trong học tập.

- Tóm lại, có thể thấy được những công trình nghiên cứu dạy học nêu vấn đề ngày càng nhiều và từng bước góp phần xác định cơ sở lí luận và thực tiễn để hoàn thiện phương pháp dạy học theo hướng tích cực, chủ động, sáng tạo. Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp này nhằm nâng cao chất lượng học tập cho từng môn cụ thể chưa được sự quan tâm nhiều. Vì vậy, đề tài này xin góp một phần nhỏ vào việc vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề vào thực tiễn, nhất là thực tiễn dạy mô đun Tiện cơ bản. NHỮNG CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ 1.

Cơ sở triết học - Theo quan điểm của triết học duy vật biện chứng thì mâu thuẫn là động lực của sự phát triển. Quá trình học tập của học sinh là quá trình nhận thức, để cho quá trình nhận thức này có hiệu quả thì cần phải tạo ra động lực nhận thức cho học sinh. Muốn vậy phải tạo ra mâu thuẫn nhận thức giữa những kiến thức đã biết và kiến thức chưa biết mà cần phải giải quyết. Trong đó kiến thức đã biết thì chưa đủ để giải quyết vấn đề mới.

Nhà lý luận dạy học Nga, Đanhilop nhấn mạnh: “Động lực của quá trình học tập là mâu thuẫn giữa nhiệm vụ nhận thức đặt ra trong quá trình dạy học với trình độ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo và trình độ phát triển trí tuệ học sinh”[2]. Cơ sở tâm lí học - Theo các nhà tâm lí học, con người chỉ tư duy tích cực khi nảy sinh nhu cầu tư duy, có nghĩa là trong bất kì một dạng hoạt động nào khi con người đứng trước một khó khăn về nhận thức cần phải được khắc phục thì tư duy xuất hiện. Khó khăn này gọi là tình huống có vấn đề. Lúc này HS phát huy hết khả năng sáng tạo của mình để tiếp nhận và giải quyết vấn đề.

Như vậy, vấn đề trở thành nhu cầu cần giải quyết của HS, thôi thúc sự tìm tòi khám phá của HS. Nhà tâm lí học người Nga, X.Rubinstein đã khẳng định “tư duy thường bắt đầu bằng một vấn đề hay một câu hỏi, từ sự ngạc nhiên, sự thắc mắc hay từ sự mâu thuẫn…”[2]. Rõ ràng nhìn từ góc độ tâm lí học, dhnvđ có khả năng khơi gợi sự hứng thú cũng như khả năng tư duy độc lập, tích cực chủ động học tập của HS. Cơ sở giáo dục - Phương pháp dạy học nêu vấn đề là dựa trên nguyên tắc mang tính tích cực, tự giác, độc lập nhận thức của học sinh, trong hoạt động dạy học thì phải xuất phát từ nhu cầu, động cơ của học sinh hướng vào mục đích phát triển nhân cách cho học sinh mà trước hết là tạo ra và nâng cao hứng thú nhận thức ở học sinh.

Tạo mọi điều kiện để học sinh hoạt động một cách tốt nhất, học tập đạt được kết quả cao, không áp đặt học sinh và để cho học sinh là chủ thể tự quyết định chất 11 lượng học tập của bản thân nhằm phát huy tính tự lực, tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh để khơi gợi động cơ học tập cho học sinh. CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN DẠY HỌC NÊU VẤN ĐỀ. Dạy học nêu vấn đề - Theo V.Ôkôn: “Dạy học nêu vấn đề là tập hợp những hoạt động như tổ chức các tình huống có vấn đề, phát biểu vấn đề, giúp đỡ cần thiết cho học sinh trong việc giải quyết vấn đề, kiểm tra phép giải đó và cuối cùng điều khiển quá trình hệ thống hóa, củng cố những kiến thức tiếp thu được [9]. Kharlamop "Dạy học nêu vấn đề là sự tổ chức quá trình dạy học bao gồm việc tạo ra tình huống có vấn đề trong giờ học, kích thích học sinh nhu cầu giải quyết những vấn đề nảy sinh, lôi cuốn các em vào hoạt động nhận thức tự lực nhằm nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo mới, phát triển tính tích cực trí tuệ và hình thành cho các em năng lực tự mình tìm hiểu và lĩnh hội thông tin khoa học mới" [14].R Lenone: “dạy học nêu vấn đề là học sinh dưới sự chỉ đạo của thầy giáo tham gia vào việc giải quyết những vấn đề mới về nhận thức và thực tiễn trong hệ thống xác định, phù hợp với mục đích giáo dục và giáo dưỡng của nhà trường phổ thông” [18].

- Dạy học nêu vấn đề không phải là phương pháp mới, đây là phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học đã xuất hiện từ xa xưa. Dạy học nêu vấn đề phát huy được tính tích cực, chủ động, khơi gợi nhận thức của học sinh. Nếu như với phương pháp dạy truyền thống khác thì kiến thức đưa đến cho học sinh bằng con đường tái hiện, học sinh tiếp thu, ghi nhớ những kiến thức có sẵn rồi trình bày lại thì dạy học nêu vấn đề lại đặt học sinh vào vị trí chủ thể nhận thức, tự chiếm lĩnh tri thức, học sinh được giải phóng ra khỏi nguồn tri thức áp đặt để phát hiện và sáng tạo. - Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước của các nhà khoa học đã giải quyết được căn bản lí thuyết dạy học nêu vấn đề, tạo được cơ sở khoa học vững 12 chắc để từ đó vận dụng kiểu dạy học này vào giảng dạy trong nhà trường, thực hiện yêu cầu đổi mới phương pháp đang được đặt ra.

Phương pháp dạy học Thuật ngữ “phương pháp” được bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Methodos” nghĩa là con đường, cách thức để đạt được mục đích nhất định. Phương pháp là một phạm trù của lý thuyết hoạt động có liên quan mật thiết với các phạm trù chủ thể, đối tượng, mục đích, nội dung hoạt động. Về phương diện triết học, phương pháp được coi là sự vận động của nội dung đến mục đích. Vì vậy phương pháp bao giờ cũng có tính mục đích, tính cấu trúc luôn gắn liền với nội dung.

“Phương pháp là cách thức, con đường đạt tới mục đích nhất định, là ý thức tự vận động bên trong của nội dung, là hình thức chiếm lĩnh tri thức” [11,tr. “Phương pháp là hình thức tự vận động bên trong của nội dung” [7,tr. Lence: “Phương pháp dạy học là hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh đảm bảo cho học sinh lĩnh hội nội dung học vấn” [5]. Babanski (1983): “phương pháp dạy học là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học” [11,tr.

- Bách khoa toàn thư của Liên Xô năm 1965: “Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của giáo viên và học sinh, nhờ đó mà học sinh nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, hình thành thế giới quan phát triển năng lực nhận thức” [18]. Tóm lại:“Phương pháp dạy học là con đường, là tổng hợp các cách thức hoạt động của người dạy và người học, trong quá trình dạy học, nhằm đạt được mục tiêu dạy học” [19]. Vấn đề - Vấn đề là những câu hỏi hay những nhiệm vụ nhận thức mà học sinh bằng những tri thức, kỹ năng sẵn có chưa giải quyết được. Một vấn đề được đặc trưng bởi ba thành phần: Trạng thái Trạng thái Sự cản trở xuất phát đích Hình 1.

Ba thành phần đặc trưng của một vấn đề. - Trạng thái xuất phát: không mong muốn. - Trạng thái đích: trạng thái mong muốn. - Sự cản trở.

- Vấn đề dùng để chỉ nhiệm vụ nhận thức mà học sinh không thể giải quyết được bằng những tri thức và kinh nghiệm sẵn có, mà đòi hỏi học sinh phải suy nghĩ độc lập, sáng tạo. Khi học sinh phải tự lực giải quyết vấn đề học tập, học sinh gặp nhiều khó khăn ngăn cản họ đến đích. Khó khăn này chính là cái thúc đẩy làm cho học sinh tìm tòi để giải quyết vấn đề. Như thế “vấn đề” trong dạy học nêu vấn đề chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, chính vì mâu thuẫn đó kích thích học sinh tìm tòi để giải quyết và kết quả thu được là tri thức, kĩ năng, kĩ xảo mới.

- Bản chất của vấn đề chính là những mâu thuẫn biện chứng trong đối tượng nhận thức khách quan với chủ thể. Những mâu thuẫn này chứa đựng những nội dung mà chủ thể chưa biết hoặc biết rất ít, cần phải tìm kiếm. Vì vậy, chủ thể cần phản ánh những mâu thuẫn bên trong đối tượng nhận thức vào quá trình tư duy. - Hình thức diễn đạt của “vấn đề” là một câu hỏi hay là bài toán, nhưng không là bài toán nào cũng có vấn đề.