MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
Giả thuyết khoa học. Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp của luận án.
Cấu trúc luận án. 20 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC HỢP TÁC THEO NHÓM TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ Ở TRƢỜNG DỰ BỊ ĐẠI HỌC DÂN TỘC. Những vấn đề cơ bản về đổi mới giáo dục và đào tạo ở phổ thông. Phƣơng pháp dạy học hợp tác theo nhóm.
Mục tiêu, nội dung chƣơng trình môn Địa lí của hệ DBĐHDT. Thực trạng của việc sử dụng PPDH hợp tác theo nhómtrong DH Địa lí ở trƣờng DBĐHDT. Đặc điểm tâm sinh lí và trình độ nhận thức của HS ở trƣờng DBĐHDT. 53 Kết luận chƣơng 1.
55 Chƣơng 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC HỢP TÁCTHEO NHÓM TRONG MÔN ĐỊA LÍ Ở TRƢỜNG DỰ BỊ ĐẠI HỌC DÂN TỘC. Yêu cầu và nguyên tắc khi tổ chức vận dụng PPDH hợp tác theo nhóm trong môn Địa lí ở trƣờng DBĐHDT. y ầ ổ D p tác theo nhóm trong DH ở D DT. Quy trình tổ chức DH hợp tác theo nhóm trong DH Địa lí ở trƣờng DBĐHDT.
Biện pháp tổ chức DH hợp tác theo nhóm trong môn Địa lí ở trƣờng DBĐHDT. Một số ví dụ minh họa về vận dụng PPDH hợp tác theo nhóm trong môn Địa lí ở trƣờng DBĐHDT. 119 Kết luận chƣơng 2. 124 Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM.
Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm. Nguyên tắc thực nghiệm. Đối tƣợng thực nghiệm. Phƣơng pháp thực nghiệm.
Nội dung thực nghiệm. Tổ chức thực nghiệm. 128 Kết luận chƣơng 3. 147 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.
148 CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 152 PHỤ LỤC vi CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Chữ viết tắt Nội dung viết tắt CĐ Cao đẳng CNH&HĐH Công nghiệp hóa và hiện đại hóa CNTT Công nghệ thông tin CNTT&TT Công nghệ thông tin và truyền thông DH Dạy học DTNT Dân tộc nội trú DBĐHDT Dự bị đại học dân tộc ĐH Đại học ĐC Đối chứng GD Giáo dục GV Giáo viên HTTN Hợp tác theo nhóm HS Học sinh KT-XH Kinh tế - xã hôi KTDH Kĩ thuật dạy học NXB Nhà xuất bản PPDH Phương pháp dạy học SGK Sách giáo khoa TBDH Thiết bị dạy học TN Thực nghiệm THPT Trung học phổ thông vii DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 1. Tiêu chí đánh giá năng lực HS trong quá trình DH.
Phân phối chương trình hệ DBĐHDT theo Thông tư số 48/2012/TT - BGDĐT. Mục tiêu, nội dung thảo luận phần Địa lí đại cương trong chương trình Địa lí ở trường DBĐHDT. Tiêu chí đánh giá trình bày ý tưởng. Tiêu chí đánh giá kĩ năng thu thập và xử lí thông tin.
Tiêu chí đánh giá phản hồi, lắng nghe. Tiêu chí đánh giá sự hợp tác. Sản lượng than, dầu thô và điện của nước ta, giai đoạn 2000 - 2012. Mô tả dữ liệu TN.
So sánh giá trị trung bình điểm số của lớp ĐC và lớp TN. Mức độ ảnh hưởng của biện pháp tác động. Bảng tiêu chí Cohen. 139 viii DANH MỤC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 1.
Tần suất sử dụng phương pháp dạy học HTTN của GV. Cách thức chia nhóm trong tổ chức HTTN của GV. Lựa chọn các kĩ thuật thảo luận của GV với chủ đề: Tại sao đồng bằng sông Cửu Long cần phải sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên. Tần suất sử dụng và mức độ đánh giá các kỹ thuật thảo luận của GV.
Tần suất học nhóm của HS ở THPT. Đánh giá tính hiệu quả về học nhóm của HS ở THPT. Đánh giá vai trò của học nhóm đối với HS ở THPT. Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra bài 1 giữa lớpTN1 và ĐC1.
Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra bài 1 giữa lớpTN2 và ĐC2. Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra bài 1 giữa lớpTN và ĐC. Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra bài 2 giữa lớp TN1 và ĐC1. Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra bài 2 giữa lớpTN2 và ĐC2.
Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra bài 2 giữa lớpTN và ĐC. Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra bài 3 giữa lớpTN1 và ĐC1. Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra bài 3 giữa lớpTN2 và ĐC2. Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra bài 3 giữa lớpTN và ĐC.
Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm kiểm tra giữa lớp TN và ĐC. Biểu đồ so sánh tổng hợp điểm trung bình các kiểm tra giữa lớp TN và ĐC. So sánh quá trình tự đánh giá về đóng góp cá nhân HS trong HTTN sau TN. So sánh quá trình tự đánh giá trình trao đổi, chia sẻ và đóng góp ý kiến cá nhân HS trong HTTN sau TN.
So sánh quá trình tự đánh giá kĩ khả năng báo cáo của cá nhân HS trong HTTN sau TN. So sánh quá trình tự đánh giá ý thức làm việc của cá nhân HS trong HTTN sau TN. Tự đánh giá thế mạnh của cá nhân HS trong HTTN sau TN. Tự đánh giá kĩ kết quả thu được của cá nhân HS trong HTTN sau TN .145 ix DANH MỤC HÌNH Trang Hình 2.
Sơ đồ quy trình dạy học hợp tác theo nhóm. HS sử dụng tranh ảnh để trình bày sản phẩm. HS báo cáo sản phẩm bằng sơ đồ tư duy. HS ứng dụng CNTT để trình bày báo cáo sản phẩm.
HS thảo luận và làm việc theo kĩ thuật DH “khăn trải bàn”. Sơ đồ kĩ thuật DH các mảnh ghép. HS thảo luận và làm việc theo kĩ thuật DH “mảnh ghép”. HS ứng dụng CNTT để tìm kiếm thông tin và trình bày kết quả thảo luận.
Lí do chọn đề tài Trong xu thế hội nhập thế giới và khu vực, với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế tri thức, hơn bao giờ hết đổi mới GD trở thành vấn đề cấp thiết đặt ra cho tất cả các ngành học, cấp học thuộc hệ thống GD phổ thông nước ta hiện nay. Sự phát triển đó đòi hỏi GD phải đào tạo ra những con người lao động mới: “Vừ ó ừ ó ĩ ă y ễ ” nhằm đáp ứng những yêu cầu thời đại, yêu cầu Đổi mới và của sự nghiệp CNHHĐH đất nước. Tại Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) đã xác định nhiệm vụ trọng tâm của GD hiện nay là: “ ổ ă ả , , y ầ ó – ó ế x ĩ ế”. Đặc biệt, Nghị quyết đã chỉ rõ nhiệm vụ, giải pháp cần phải thực hiện của các cấp GD là: “T ế ổ ẽ y e ; y , , ế , ỹ ă ; ắ y ặ , y ó.
Hệ thống các trường DBĐHDT ở Việt Nam là loại hình trường chuyên biệt thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước trong việc bồi dưỡng tạo nguồn cán bộ người dân tộc thiểu số cho các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa trong cả nước. Chương trình giảng dạy của các trường DBĐHDT là bổ túc kiến thức, bồi dưỡng văn hóa cho những HS dân tộc để có đủ trình độ vào học các trường ĐH, CĐ theo quy định hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Mục tiêu của các môn học nói chung và môn Địa lí nói riêng ở các trường DBĐHDTlà củng cố, hệ thống hóa, phát triển và hoàn chỉnh tri thức phổ thông nền tảng, bồi dưỡng và nâng cao về phẩm chất, năng lực có khả năng tự học và ý thức học tập để tiếp tục học lên đại học, cao đẳng cho HS người dân tộc thiểu số. Do đó, việc đổi mới PPDH của bộ môn theo hướng góp phần phát triển năng lực cho người học hiện nay đang là vấn đề được quan tâm hàng đầu để thực hiện mục tiêu đó.
Phương pháp dạy học HTTN là một trong những PPDH hiện đại nhằm sử dụng trí tuệ tập thể của HS để thực hiện nhiệm vụ học tập. Thông qua phương pháp này sẽ giúp HS hình thành và rèn luyện được rất nhiều kỹ năng trong học tập cũng 2 như giao tiếp, giúp HS tự tin vào bản thân, thể hiện và phát triển được các năng lực của mình. Điều này đặc biệt có ý nghĩa vì HS các trường DBĐHDT đều đến từ các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc với truyền thống văn hóa và tập quán khác nhau, là những nơi có điều kiện KT-XH khó khăn. Như vậy, sử dụng PPDH hợp tác theo nhóm trong DH Địa lí đã và đang được coi là một trong những nhân tố quan trọng góp phần đổi mới PPDH Địa lí hiện nay ở nhà trường nói chung và các trường DBĐHDT nói riêng.
Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả của việc sử dụng phương pháp này chưa cao, còn nhiều hạn chế như: Nặng về hình thức, chưa kích thích, thu hút được HS sẵn sàng nhận nhiệm vụ và thích thú với hoạt động nhóm, HS chưa nhận thức được sự thành công của mình phụ thuộc vào kết quả của toàn bộ thành viên trong nhóm. Nguyên nhân cơ bản là do việc áp dụng đa dạng hóa các kỹ thuật trong thảo luận nhóm của GV còn nhiều hạn chế. Từ những lí do nêu trên, với mong muốn nâng cao chất lượng DH bộ môn Địa lí ở trường DBĐHDT, tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu: “Vận dụng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm trong môn Địa lí ở Trường Dự bị đại học Dân tộc”. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2.
Mục đích nghiên cứu Đề tài nghiên cứu việc vận dụng PPDH hợp tác theo nhóm trong môn Địa lí ở Trường DBĐHDT nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của HS theo hướng phát triển năng lực. Đồng thời qua đó góp phần đổi mới PPDH và nâng cao chất lượng DH bộ môn đáp ứng các mục tiều đề ra. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc vận dụng PPDH hợp tác theo nhóm trong môn Địa lí ở trường DBĐHDT. - Xác định các yêu cầu, nguyên tắc tổ chức PPDH hợp tác theo nhóm trong môn Địa lí ở trường DBĐHDT.
- Đề xuất quy trình và các biện pháp tổ chức DH hợp tác theo nhóm trong môn Địa lí ở trường DBĐHDT. - Vận dụng các biện pháp vào thiết kế và tổ chức DH hợp tác theo nhóm trong một số bài học Địa lí ở trường DBĐHDT.