đặt vấn đề, tự giải quyết vấn đề. Sự cần thiết của việc rèn luyện năng lực tự chủ, tự học trong dạy đọc hiểu môn Ngữ văn của HS THPT. Sự bùng nổ của tri thức, sự phát triển của thời đại đã đặt ra một yêu cầu hết sức cấp bách cho nền giáo dục nước nhà: hiện đại hóa nội dung và phương pháp dạy học, trong đó chú trọng phát triển NL tự học của HS. Bộ môn Ngữ văn cũng không nằm ngoài quy luật đó.
Thực tế dạy Đọc hiểu trong môn Ngữ văn là nội dung rất quan trọng để giúp HS phát triển các kỹ năng tự chiếm lĩnh, khám phá tri thức của tác phẩm. Điều này đòi hỏi GV cần phải thay đổi PPDH tốt nhất để kích thích khả năng ham học hỏi, say mê nghiên cứu, hình thành ở HS những kỹ năng tự học nhằm rút ngắn thời gian học tập trên lớp mà vẫn đạt hiệu quả, đáp ứng yêu cầu của giáo dục và thời đại. Kiến thức trong mỗi tác phẩm văn học vừa mang tính khái quát, vừa mang tính cụ thể. Để HS cảm nhận tác phẩm bằng chính NL của mình, việc nâng cao NL tự học cho HS là một sự lựa chọn tối ưu nhất trong hành trình nâng cao hiệu quả dạy học mà người GV đang kiếm tìm.
Những nội dung kiến thức trong mỗi tác phẩm là yếu tố thuận lợi cho việc rèn luyện NL cho HS THPT, đặc biệt là NL tự học. Dưới sự dẫn dắt của GV, HS sẽ được rèn luyện và phát huy những kỹ năng quan trọng như tự đọc sách, tài liệu, tự phát hiện luận điểm, tự lập dàn ý, tự tìm dữ liệu cho một nhận định. Từ đó, hình thành cho các em một tư duy logic, khoa học, một khả năng tự học, tự nghiên cứu bài học, một NL độc lập suy nghĩ. Từ những cơ sở lí luận nêu trên cho thấy, HS THPT nói chung và HS Trường THPT Ngọc Lặc nói riêng đều rất cần thiết được tiếp cận PPDH hiện đại; được rèn luyện và phát huy NL tự chủ, tự học.
Việc vận dụng PPDH dự án trong dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông ?” – HPNT là hoàn toàn phù hợp và có thể thực hiện. Những cơ sở lí luận vững chắc đó giúp tôi vững tin, bắt tay vào nghiên cứu đề tài, vận dụng đề tài của mình. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm. Do đặc thù của trường miền núi, HS Trường THPT Ngọc Lặc gặp nhiều khó khăn trong việc khai thác, lĩnh hội kiến thức các môn học nói chung, môn Ngữ văn nói riêng.
Nhìn chung trong quá trình học tập, các em chưa thực sự phát huy được NL tự chủ, tự học cùng nhiều NL khác: NL giải quyết vấn đề và sáng tạo, NL giáo tiếp và hợp tác, NL ngôn ngữ, năng lực văn học. Các em 7 skkn còn khá bị động trong việc lĩnh hội kiến thức. Nhiều giờ dạy đơn điệu không gây được hứng thú học tập với HS. Tôi thiết nghĩ, đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến chất lượng giáo dục của môn Ngữ văn chưa cao, chưa đạt được mục tiêu đề ra của môn học.
Kí là tên gọi cho một nhóm thể tài nằm ở phần giao thoa giữa văn học và cận văn học (báo chí, chính luận, ghi chép tư liệu các loại) chủ yếu là văn xuôi tự sự. Về đặc điểm, kí cơ bản khác truyện. Kí mang tính miêu tả và tường thuật. Kể cả đề tài và chủ đề, kí cũng khác truyện.
Kí thường không có cốt truyện. Và kết cấu của nó cũng khá đa dạng. Tất cả đặc điểm trên cho thấy để khám phá, khai thác và lĩnh hội được nhiều nhất, sâu nhất kiến thức từ một bài kí không phải là công việc giản đơn. “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”- HPNT được đánh giá là áng tuyệt kí của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại.
Ở đó, HPNT đã thể hiện một cái tôi tài hoa, tài tử thông qua hình tượng sông Hương dưới nhiều góc nhìn: góc nhìn văn hóa, góc nhìn lịch sử, góc nhìn địa lí. Hình tượng nghệ thuật đặc sắc đó chính là sức hấp dẫn đối với người đọc, người học song để khai thác, khám phá tận cùng vẻ đẹp của nó lại là một câu chuyện không hề đơn giản. Với năng lực của HS Trường THPT Ngọc Lặc, việc tiếp cận và lĩnh hội văn bản kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT là điều vô cùng vất vả. Đã có HS chia sẻ với tôi: “Bài kí này khó thực cô ạ.
Học xong văn bản nhưng em vẫn thấy mông lung, nếu cô bảo em nói lại nội dung văn bản em thật sự không biết nói thế nào để làm nổi bật vẻ đẹp của con sông nức danh xứ Huế cô ạ”. Rồi thì “Cô ơi có lẽ đến chủ nhật này em nhờ cô định hướng lại giúp bài văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT với ạ, đôi chỗ em chưa hiểu được vẻ đẹp của hình tượng sông Hương.”, “Cô ơi phải cảm nhận thế nào về hành trình kiếm tìm có ý thức người tình mong đợi của sông Hương ạ. Dạy học là một công việc khó, nó đòi hỏi người thầy không chỉ có kiến thức, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm mà còn cần phải chọn tìm cho được một phương pháp dạy học phù hợp. Những năm gần đây, nền giáo dục nước ta đang trên đường đổi mới căn bản và toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả việc dạy và học, do đó GV phải nâng cao trình độ chuyên môn, tích cực đổi mới PPDH để tạo hứng thú cho HS theo đó nâng cao chất lượng bài dạy.
Bản thân tôi, khi chưa vận dụng PPDH dự án vào dạy bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT, tôi thấy rất rõ hiệu quả bài dạy chưa cao, HS chưa được phát huy năng lực tự học, tự chủ và nhiều năng lực cần thiết khác. Do đó, 8 skkn chưa tạo được hứng thú đối với các em, tiết học đơn điệu và để lại nhiều day dứt trong tôi. Từ thực trạng nêu trên, tôi đã nổ lực tìm tòi, chọn lựa, PPDH phù hợp với bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT. Qua nghiên cứu, khảo sát tôi nhận thấy PPDH theo dự án vận dụng cho dạy bài kí là phù hợp.
Thực tế khi vận dụng PPDH theo dự án cho bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT tôi đã nhận được kết quả như mong đợi. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề. Để có cơ sở vận dụng PPDH theo dự án nhằm phát huy NL tự học, tự chủ trong dạy bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT, tôi đã sử dụng một số giải pháp sau: 2. Khảo sát GV, HS ở trường THPT Ngọc Lặc và một số trường THPT trên địa bàn huyện Ngọc Lặc: THPT Lê Lai, THPT Nội trú Ngọc Lặc - Mục đích khảo sát.
Thông qua việc khảo sát để hiểu rõ thực tế dạy và học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của HPNT. Cụ thể là việc chọn lựa PPDH của GV, mức độ tiếp nhận văn bản của HS. Tình hình sử dụng phương tiện kỹ thuật hiện đại vào dạy học, nhu cầu của GV và HS về việc đổi mới PPDH mới để nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn nói chung và bài học “ Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của HPNT nói riêng. - Phương pháp khảo sát + Trao đổi với đồng môn trong tổ chuyên môn, đồng nghiệp trong Trường THPT Ngọc Lặc và các trường THPT khác để tìm hiểu thêm về tình hình dạy - học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT theo PPDH truyền thống và PPDH đổi mới.
+ Tìm hiểu một số bài làm của HS về sáng tác của HPNt + Tổng hợp các tài liệu lí luận có liên quan. - Quá trình khảo sát Khảo sát việc dạy của GV thông qua hình thức dự giờ và phiếu khảo sát. Cụ thể, tôi đã tiến hành khảo sát 04 GV trực tiếp dạy lơp 12, bài “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường ở Trường THPT: Cô Ngô Thanh, Cô Diệu Linh – THPT Ngọc Lặc. Thầy Đông – THPT Nội Trú Ngọc 9 skkn Lặc.
Cô Lan – THPT Lê Lai và 4 lớp 12 với 163 học sinh của Trường THPT Ngọc Lặc, Trường THPT Lê Lai, Trường THPT Nội Trú Ngọc Lặc thông. - Kết quả khảo sát. + Kết quả dự giờ 4 tiết dạy của các thầy, cô nêu trên, tôi nhận thấy một số vấn đề như sau: Kí là một thể loại văn học tương đối khó tiếp cận, áng bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của HPNT – kết tinh tài hoa của nhà văn thì việc dạy cho HS khám phá được nhiều nhất nội dung văn bản là một công việc rất khó. Việc đổi mới PPDH, áp dụng kĩ thuật hiện đại trong giảng dạy để HS hứng thú với một văn bản hay mà khó như bài kí“Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của HPNT là cần thiết.
+ Kết quả thu được từ phiếu khảo sát dành cho 04 GV (Phụ lục 2 ) + Kết quả thu được từ phiếu khảo sát dành cho 163 HS (Phụ lục 3) Qua kết quả khảo sát cho thấy, phần đa GV và học HS nhận thức đúng đắn vai trò và ý nghĩa của việc đổi mới PPDH trong bộ môn Ngữ văn, đặc biệt trong dạy học đoạn trích “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT. Tuy nhiên, vẫn còn một số ít GV và HS chưa nhận thức đúng đắn vai trò và ý nghĩa của việc đổi mới PPDH trong bộ môn Ngữ văn, đặc biệt trong dạy học đoạn trích “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT. Vậy để nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ văn, đặc biệt trong dạy học văn bản kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT rất cần phải đổi mới PPDH. GV đào sâu, trau dồi kiến thức, trình độ chuyên môn, mạnh dạn áp dụng các PPDH kĩ thuật hiện đại vào trong dạy học bộ môn vì HS thực sự hăng hái đón nhận những PPDH hiện đại.
Có như vậy mới khơi dậy sự hứng thú, yêu thích của HS đối với môn Ngữ văn cũng như với đoạn trích “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT. Từ kết quả khảo sát thu được, tôi nhận thấy PPDH theo dự án là phù hợp với bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT. Từ đó, mạnh dạn vận dụng PPDH dự án vào dạy văn bản nhằm phát huy năng lực tự học, tự chủ cho HS Trường THPT Ngọc Lặc. Tổ chức dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?