Tài liệu: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học 2020

Phương pháp luận nghiên cứu là tập hợp các nguyên tắc, kỹ thuật và quy trình khoa học được áp dụng để thu… 59 trang · Trường Cao đẳng Phạm Ngọc Thạch Cần Thơ.

• Trường học: Trường Cao đẳng Phạm Ngọc Thạch Cần Thơ
• Chuyên ngành: Dược
• Đề tài: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Địa điểm: Cần Thơ

Tóm tắt

I. Khái niệm về Phương pháp luận Nghiên cứu

Phương pháp luận nghiên cứu là tập hợp các nguyên tắc, kỹ thuật và quy trình khoa học được áp dụng để thu thập, phân tích và diễn giải dữ liệu trong các nghiên cứu học thuật. Trong lĩnh vực nghiên cứu học thuật, phương pháp luận đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc đảm bảo tính khoa học, độ tin cậy và tính hợp lệ của kết quả nghiên cứu. Tài liệu nghiên cứu cung cấp nền tảng lý thuyết vững chắc cho việc lựa chọn và áp dụng các phương pháp phù hợp. Hiểu rõ về phương pháp luận giúp nhà nghiên cứu xác định rõ mục tiêu, thiết kế nghiên cứu, và đưa ra những kết luận có cơ sở khoa học.

1.1. Định nghĩa Phương pháp luận

Phương pháp luận là hệ thống các quy tắc, nguyên tắc và thủ tục khoa học. Nó hướng dẫn cách thức tiến hành nghiên cứu học thuật một cách có hệ thống. Tài liệu tham khảo về phương pháp luận giúp xác định các bước cụ thể trong quá trình nghiên cứu, từ xác định vấn đề đến đưa ra kết luận cuối cùng.

1.2. Tầm quan trọng của Tài liệu trong Phương pháp luận

Tài liệu nghiên cứu là nguồn tài nguyên quan trọng cung cấp kiến thức nền tảng. Chúng giúp nhà nghiên cứu hiểu rõ các phương pháp đã được sử dụng trước đây và phương pháp luận mới nhất. Việc sử dụng tài liệu tham khảo chính xác đảm bảo tính toàn vẹn học thuật.

II. Các loại Phương pháp Nghiên cứu chính

Trong phương pháp luận nghiên cứu, có hai loại phương pháp chính được sử dụng rộng rãi: phương pháp định tính và phương pháp định lượng. Phương pháp định lượng tập trung vào việc thu thập dữ liệu số liệu, sử dụng thống kê để phân tích và kiểm định giả thuyết. Phương pháp định tính lại tập trung vào việc tìm hiểu sâu sắc các hiện tượng, thu thập dữ liệu thông qua phỏng vấn, quan sát và phân tích nội dung. Tài liệu học thuật cho thấy mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào câu hỏi nghiên cứu và mục tiêu của nghiên cứu học thuật.

2.1. Phương pháp Định lượng

Phương pháp định lượng sử dụng các con số, thống kê và kiểm định giả thuyết để phân tích dữ liệu. Tài liệu nghiên cứu định lượng thường bao gồm khảo sát, thí nghiệm và phân tích dữ liệu lớn. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và có thể tổng quát hóa kết quả cho dân số rộng lớn hơn.

2.2. Phương pháp Định tính

Phương pháp định tính trong phương pháp luận tập trung vào hiểu biết sâu sắc và ý nghĩa. Tài liệu định tính bao gồm phỏng vấn, nhóm tập trung, quan sát và phân tích nội dung văn bản. Phương pháp này phù hợp khi nghiên cứu các vấn đề phức tạp và cần khám phá các khía cạnh không thể đo lường được.

III. Quy trình Thiết kế Phương pháp luận Nghiên cứu

Thiết kế phương pháp luận nghiên cứu đòi hỏi tuân thủ các bước cụ thể để đảm bảo tính khoa học. Bước đầu tiên là xác định rõ câu hỏi nghiên cứu và mục tiêu học thuật. Tiếp theo, cần lựa chọn phương pháp luận phù hợp dựa trên tài liệu tham khảo và kinh nghiệm trước đây. Bước thứ ba là thiết kế chi tiết kế hoạch thu thập dữ liệu, xác định mẫu nghiên cứu, và các công cụ thu thập dữ liệu. Cuối cùng, cần lên kế hoạch chi tiết cho việc phân tích dữ liệu. Tài liệu nghiên cứu cung cấp hướng dẫn chi tiết cho từng bước này, đảm bảo nghiên cứu học thuật đạt chất lượng cao nhất.

3.1. Xác định Câu hỏi và Mục tiêu Nghiên cứu

Phương pháp luận bắt đầu bằng việc xác định rõ ràng câu hỏi nghiên cứu. Tài liệu học thuật giúp làm rõ vấn đề cần nghiên cứu, xác định khoảng trống kiến thức. Mục tiêu nghiên cứu phải cụ thể, có thể đo lường được, và đạt được trong khung thời gian xác định.

3.2. Lựa chọn Phương pháp và Công cụ Thu thập Dữ liệu

Sau khi xác định mục tiêu, cần lựa chọn phương pháp luận phù hợp. Tài liệu tham khảo cung cấp thông tin chi tiết về các công cụ thu thập dữ liệu như phỏng vấn, khảo sát, quan sát hoặc thí nghiệm. Việc chọn công cụ phù hợp quyết định chất lượng dữ liệu nghiên cứu học thuật.

IV. Phân tích Dữ liệu và Trình bày Kết quả Nghiên cứu

Phân tích dữ liệu là giai đoạn quan trọng trong phương pháp luận nghiên cứu, nơi dữ liệu thô được chuyển hóa thành thông tin có ý nghĩa. Đối với phương pháp định lượng, sử dụng các kỹ thuật thống kê, kiểm định giả thuyết và mô hình hóa toán học. Đối với phương pháp định tính, sử dụng mã hóa, phân loại chủ đề và phân tích nội dung. Tài liệu nghiên cứu cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách sử dụng các phần mềm phân tích dữ liệu. Kết quả phải được trình bày rõ ràng, chính xác thông qua bảng, biểu đồ, và mô tả văn bản. Việc diễn giải kết quả phải dựa trên tài liệu tham khảo và lý thuyết hiện có.

4.1. Các kỹ thuật Phân tích Dữ liệu

Phương pháp luận phân tích dữ liệu bao gồm nhiều kỹ thuật khác nhau. Tài liệu học thuật hướng dẫn sử dụng phân tích thống kê mô tả, suy luận thống kê, hoặc phân tích chủ đề. Mỗi kỹ thuật có ứng dụng riêng và đòi hỏi hiểu biết sâu sắc để áp dụng chính xác trong nghiên cứu học thuật.

4.2. Trình bày Kết quả và Thảo luận

Tài liệu tham khảo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trình bày kết quả một cách rõ ràng và khách quan. Phương pháp luận yêu cầu so sánh kết quả với tài liệu học thuật đã xuất bản, thảo luận ý nghĩa, giới hạn và ứng dụng thực tế. Việc trình bày chính xác đảm bảo nghiên cứu học thuật được công nhận và tạo giá trị.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VÀ PHÂN TÍCH HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH ĐỌC VIẾT TÊN THUỐC

Tổng quan về giáo trình

• Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo: Giáo trình Đọc viết tên thuốc do Trường Cao đẳng Phạm Ngọc Thạch Cần Thơ biên soạn và lưu hành nội bộ, phục vụ trực tiếp cho chương trình đào tạo chuyên ngành Dược (hệ Trung cấp/Cao đẳng) và cung cấp kiến thức bổ trợ cho khối ngành Y sĩ đa khoa. Học phần này giữ vị trí nền tảng trong khối kiến thức cơ sở ngành, chuẩn bị cho học viên tiếp cận các môn học chuyên môn tiếp theo như Dược lý học, Hóa dược, Dược liệu học, Bào chế học và Quản lý Dược.
• Mục tiêu học tập (Learning outcomes):
  1. Trình bày chính xác bảng chữ cái Latin, cách viết và phát âm các nguyên âm, phụ âm đơn, nguyên âm kép, phụ âm kép và phụ âm ghép theo thuật ngữ quốc tế tiếng Latin.
  2. Viết và đọc đúng tên các nguyên tố hóa học, hóa chất, bộ phận dùng của thực vật, tên khoa học của dược liệu và biệt dược thông dụng.
  3. Áp dụng các quy tắc "Việt hóa" thuật ngữ Dược khoa theo tiêu chuẩn của Hiệp hội Quốc tế Hóa học Thuần túy và Ứng dụng (IUPAC), danh pháp DCI Latin và quy chuẩn phiên âm của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Nhà nước.
  4. Nắm vững kỹ năng tra cứu, kiểm tra đơn thuốc, nhãn thuốc và dịch nghĩa các thuật ngữ, ký hiệu viết tắt chuyên ngành Y - Dược.
• Cấu trúc và cách tiếp cận: Giáo trình được tổ chức thành 4 bài học lý thuyết kết hợp thực hành và 1 phần phụ lục tra cứu thuật ngữ. Cấu trúc nội dung phát triển tuần tự theo phương pháp ngữ âm học ứng dụng: từ phát âm - cấu tạo chữ cái cơ bản, âm vị học đặc biệt, quy tắc chuyển tự chính tả (Việt hóa) đến quy tắc phát âm danh mục thuốc thực tế và bảng thuật ngữ đối chiếu.
• Điểm đặc sắc của giáo trình: Tài liệu kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống ngữ âm học Latinh cổ điển và thực tiễn lâm sàng tại Việt Nam, chuẩn hóa cách gọi tên thuốc theo danh mục quản lý chuyên môn như Bảng nguyên liệu độc (Độc A, Độc A nghiện, Độc B) và Danh mục thuốc thiết yếu 22 nhóm trị liệu.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

• Bài 1: Cách viết và đọc các nguyên âm, phụ âm trong tiếng Latin

  • Giới thiệu bảng chữ cái Latin gồm 24 chữ cái (6 nguyên âm: a, e, i, o, u, y; 18 phụ âm: b, c, d, f, g, h, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, x, z; bán nguyên âm j; phụ âm đôi w).
  • Quy tắc phát âm nguyên âm đơn (a, i, u đọc như tiếng Việt; e đọc là ê; o đọc là ô; y đọc là uy; j đọc là i).
  • Quy tắc biến âm phụ âm theo vị trí: chữ c (đứng trước a, o, u đọc là k, trước e, i, y, ae, oe đọc là x); chữ s (đọc là d khi đứng giữa hai nguyên âm hoặc giữa một nguyên âm với m, n); chữ t (đọc là x khi đứng trước i và một nguyên âm, trừ trường hợp có s, t, x đứng trước); chữ x (đọc là c-x sau nguyên âm, đọc là c-d giữa hai nguyên âm).
  • Hệ thống bài tập đọc tên các nguyên tố (Aluminium, Argentum, Hydrargyrum...), hóa chất (Acidum aceticum, Acidum salicylicum...) và tên thuốc (Adrenalinum, Berberinum, Morphinum...).

• Bài 2: Cách viết và đọc các nguyên âm, phụ âm đặc biệt trong tiếng Latin

  • Nguyên âm kép: ae đọc là e (Aequalis, Aether); oe đọc là ơ (Foetidus, Oedema); au đọc là au (Aurum); eu đọc là êu (Neuter). Quy tắc dấu tách âm hai chấm (ë: Aër, Aloë).
  • Phụ âm kép kết hợp với h: ch đọc là kh (Cholera); ph đọc là ph (Camphora); rh đọc là r rung lưỡi (Rheum); th đọc là th (Anthera).
  • Phụ âm ghép (br, cl, dr, fl, gl, gr, pl, pr, sc, sp, st, str, tr) và phụ âm đôi (Gramma, Gutta, Ferrum).
  • Danh pháp bộ phận thực vật (Radix, Rhizoma, Folium, Flos, Cortex, Semen...), tên các họ thực vật (Asteraceae, Fabaceae, Lamiaceae, Zingiberaceae...) và tên khoa học của dược liệu (Datura metel, Rauwolfia verticillata, Artemisia annua...).

• Bài 3: Cách viết tên thuốc bằng tiếng Việt theo thuật ngữ quốc tế tiếng Latin

  • 8 nguyên tắc "Việt hóa" danh pháp Dược:
    1. Lược bỏ đuôi âm Latinh (-um, -ium, -is, -us), đổi -as thành -at (ví dụ: Acidum aceticum -> acid acetic, Aluminii sulfas -> nhôm sulfat).
    2. Rút gọn phụ âm lặp (ll, mm, nn -> l, m, n như Penicillinum -> Penicilin).
    3. Giữ nguyên h có thể phát âm (Theophyllinum -> Theophylin), bỏ h trong Chlorum -> Clor.
    4. Chuyển đổi nguyên âm kép ae, oe thành e (Aetherum -> Ether).
    5. Đổi đuôi đường -osum thành -ose (Glucosum -> Glucose).
    6. Bảo lưu các vần đặc thù Latinh (ci, cy, ce, y, ol, al, ul, yl, ar, er, or, ur, id, od, ig, ph, au, eu).
    7. Chuẩn hóa đơn vị đo lường (g, mg, mcg, đv thay cho gamma, UI).
    8. Nguyên tắc ghi danh pháp dược liệu (tên tiếng Việt kèm tên khoa học Latin), tên dạng bào chế (Siro, Nang, Emulsio) và giữ nguyên tên riêng (Lugol, Dragendorff, Dover).
  • Quy tắc định danh hóa chất vô cơ, gốc halogenid (-id), acid (-ic, -o), muối (-at, -it), anhydrid và hợp chất hữu cơ theo IUPAC.
  • Bảng quy định viết tên hóa chất, nguyên liệu độc A, độc A nghiện, độc B và danh mục thuốc thiết yếu.

• Bài 4: Cách đọc tên thuốc bằng tiếng Việt theo thuật ngữ quốc tế tiếng Latin

  • Nguyên tắc phát âm kết hợp hệ thống ngữ âm Latinh với tiếng Việt chuẩn mực, tránh phát âm sai lệch theo phương ngữ (l/n, r/z, s/x, ch/tr).
  • Hướng dẫn phát âm các vần có phụ âm đứng sau: al đọc là al(ơ), ar đọc là ac, ax đọc là ăc-x(ơ), er đọc là ec, ex đọc là êc-x(ơ), ic đọc là ich, id đọc là it, ix đọc là ic-x(ơ), od đọc là ôd(ơ), ol đọc là ôl(ơ), or đọc là ooc, yl đọc là yl(ơ).
  • Các trường hợp phát âm ngoại lệ chịu ảnh hưởng của tiếng Pháp (am đọc là am, an/en đọc là ang, in đọc là anh, on đọc là ông, qui đọc là ki).
  • Bảng luyện đọc danh mục nguyên tố, hóa chất, thuốc độc và thuốc thiết yếu theo 22 nhóm tác dụng dược lý.

• Phụ lục A: Bảng tra nghĩa một số từ và cách viết theo DCI Latin

  • Hệ thống tra cứu từ vựng đối chiếu Latinh - Tiếng Việt.
  • Tổng hợp các chữ viết tắt quy chuẩn trong kê đơn và bào chế (aa - ana, ad us., amp. - ampulla, aq. dest. - aqua destillata, b.i.d. - bis in die, coch. - cochleatim, collut. - collutorium, collyr. - collyrium, dec. - decoctum, div. - divide, extr. - extractum, f. - fiat, gtt. - guttae, pil. - pilula, pulv. - pulvis, q.s. - quantum satis, R/ - recipe, sir. - siropus, sol. - solutio, supp. - suppositorium, tab. - tabula, tinct. - tinctura, ung. - unguentum).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Cơ sở ngữ âm học Latinh y sinh: Cung cấp quy luật biến âm, cấu trúc âm tiết, trọng âm và hình thái học của thuật ngữ Latinh dùng trong Y học và Dược học quốc tế.
• Nguyên lý chuẩn hóa danh pháp hóa dược: Áp dụng hệ thống quy tắc định danh hóa học vô cơ, hữu cơ theo IUPAC và chuẩn hóa tên hoạt chất theo Danh pháp Quốc tế Biệt dược (DCI/INN).
• Nguyên tắc phân loại thực vật học: Xây dựng hiểu biết về cấu trúc danh pháp nhị thức (tên chi + tên loài + tên tác giả phân loại) và hệ thống phân loại họ thực vật mang hậu tố -aceae.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Viết đúng chính tả tên nguyên tố, hóa chất, hoạt chất dược phẩm và danh pháp phân loại học thực vật theo chuẩn quy định của Bộ Y tế và Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích cấu trúc từ nguyên Latinh, nhận diện gốc từ chỉ nhóm chức hóa học, nhận diện dạng muối, dạng acid và nhóm tác dụng dược lý qua hậu tố của tên thuốc.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Đọc chuẩn xác các đơn thuốc có chỉ định bằng tiếng Latinh; kiểm tra tính chính xác của nhãn thuốc và hồ sơ kiểm nghiệm; tra cứu thuật ngữ trong Dược điển và các tài liệu chuyên ngành.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Thành phần	Quy cách và Phương pháp triển khai
Phương pháp tiếp cận sư phạm	Tiếp cận có hệ thống từ ngữ âm đơn giản đến cấu trúc thuật ngữ phức tạp; tích hợp đồng thời giữa lý thuyết chính tả học và thực hành giao tiếp chuyên môn.
Bài tập nhóm nhỏ	Tổ chức luyện phát âm theo nhóm (tập đọc vần ghép, danh mục tên nguyên tố, danh mục hóa chất, tên cây thuốc và danh mục thuốc thành phẩm).
Bài tập chuyển tự chính tả	Bài tập viết chuyển đổi từ danh pháp nguyên bản Latinh sang dạng "Việt hóa" theo đúng 8 quy tắc chuyển tự đã quy định.
Phương pháp lượng giá	Sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn (MCQ) và bài tập điền khuyết cuối mỗi bài học để kiểm tra kiến thức về quy tắc ngữ âm và từ vựng.
Hướng dẫn tự học	Tự luyện đọc thông qua hệ thống ký hiệu phiên âm ngữ âm tiếng Việt (có chỉ dẫn âm lướt trong ngoặc đơn (ơ)); tra cứu đối chiếu qua Phụ lục A.

• Pedagogical approach: Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm cấu trúc - ứng dụng. Nội dung phân tách rõ ràng giữa việc tiếp thu quy tắc ngữ âm (Bài 1, Bài 2) và ứng dụng thực hành chuyển đổi, phát âm danh pháp thực tế (Bài 3, Bài 4).
• Practical exercises: Hệ thống bài tập chia theo mô-đun nhóm nhỏ:
  • Luyện đọc các vần khó: scru, stra, pso, beu, ceu, spl, stri, scra...
  • Đọc và viết tên 40 nguyên tố hóa học, hơn 70 hợp chất vô cơ/hữu cơ, 55 loài cây thuốc và danh mục các hợp chất độc.
• Assessment methods: Mỗi bài học đều tích hợp phần "LƯỢNG GIÁ" chuẩn hóa. Nội dung câu hỏi tập trung kiểm tra khả năng áp dụng quy tắc (như quy tắc đọc chữ d, f, g, c, t, j, s, nguyên âm kép ae, oe, quy tắc chuyển đổi đuôi -um, -as, -osum sang dạng tiếng Việt).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính chuẩn hóa theo quy định nhà nước: Giáo trình tích hợp chặt chẽ quy tắc phiên âm thuật ngữ của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Nhà nước với các quy ước của Hiệp hội Quốc tế Hóa học Thuần túy và Ứng dụng (IUPAC), bảo đảm tính thống nhất trong văn bản chuyên môn Dược.
• Phân loại dược chất theo quy chế chuyên môn: Nội dung gắn liền với các quy chế quản lý Dược thực tế tại cơ sở y tế thông qua việc phân loại danh mục:
  • Nguyên liệu độc A: Aconitin, Adrenalin, Arseni trioxydum, Atropinum, Digitalinum, Scopolaminum, Strychninum, Vinblastinum...
  • Nguyên liệu độc A nghiện: Cocainum, Fentanylum, Heroinum, Methadonum, Morphinum, Opium, Pethidinum...
  • Nguyên liệu độc B: Acidum hydrochloricum, Barbitalum, Codeinum, Ephedrinum, Phenobarbitalum, Procainum, Streptomycinum...
• Phân loại thuốc thiết yếu theo 22 nhóm trị liệu: Danh mục tên thuốc được sắp xếp theo cấu trúc phân loại dược lý chuẩn: thuốc gây mê - gây tê, thuốc giảm đau hạ sốt chống viêm phi steroid, thuốc giải độc, thuốc tim mạch, thuốc lợi tiểu, thuốc đường tiêu hóa, hormon, thuốc kháng sinh - chống nhiễm trùng, dịch truyền và khoáng chất...
• Khả năng ứng dụng lâm sàng: Cung cấp đầy đủ các thuật ngữ viết tắt trong đơn thuốc, giúp nhân viên y tế xử lý chính xác các y lệnh kê đơn (Recipe, Misce, Fiat, Quantum satis, Dosis...).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và học viên:
  • Học viên hệ Trung cấp Dược và sinh viên Cao đẳng Dược tại các trường đào tạo y dược.
  • Học viên ngành Y sĩ đa khoa, Điều dưỡng cần trau dồi kỹ năng đọc tên thuốc và xử lý đơn thuốc.
• Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức cơ bản về Hóa học (vô cơ, hữu cơ) và Sinh học ở bậc trung học phổ thông. Không yêu cầu người học phải có kiến thức tiếng Latinh từ trước do tài liệu hướng dẫn từ bảng chữ cái.
• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho môn học Đọc viết tên thuốc/Thuật ngữ Dược khoa; sử dụng hệ thống câu hỏi lượng giá và bài tập bảng làm ngân hàng kiểm tra định kỳ.
• Cán bộ y tế và tự học: Dược sĩ làm việc tại nhà thuốc, bệnh viện, phòng kiểm nghiệm hoặc kho dược liệu sử dụng giáo trình như tài liệu tra cứu quy chuẩn danh pháp, dịch nghĩa các chỉ định Latinh và tên khoa học cây thuốc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế chuẩn mực cho học viên, sinh viên theo học chuyên ngành Dược (hệ Trung cấp, Cao đẳng) và Y sĩ đa khoa. Ngoài ra, tài liệu phù hợp cho nhân viên y tế cần chuẩn hóa kỹ năng phát âm và viết tên thuốc theo quy định quốc tế.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học chỉ cần nắm vững kiến thức Hóa học và Sinh học cơ bản ở bậc phổ thông. Mọi kiến thức ngữ âm, cấu trúc chữ cái và quy tắc chuyển tự Latinh đều được giảng dạy chi tiết từ cấp độ nhập môn.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác?

Giáo trình không thuần túy giảng dạy ngôn ngữ Latin học thuật mà tập trung 100% vào ngữ liệu Dược khoa ứng dụng. Tài liệu tích hợp hệ thống danh mục quản lý chuyên môn gồm Bảng nguyên liệu độc A, Độc A nghiện, Độc B và Danh mục thuốc thiết yếu 22 nhóm tác dụng điều trị.

4. Làm sao để tự học giáo trình hiệu quả?

Học viên cần học tuần tự từng bài học: nắm vững bảng chữ cái và biến âm (Bài 1, 2), ghi nhớ 8 quy tắc "Việt hóa" (Bài 3), sau đó kết hợp đọc to theo phần phiên âm mẫu (Bài 4) và tự kiểm tra bằng phần câu hỏi lượng giá cuối mỗi chương.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo trong giáo trình?

Giáo trình tích hợp sẵn phần Phụ lục A: Bảng tra nghĩa một số từ và cách viết theo DCI Latin, cung cấp danh mục đối chiếu thuật ngữ Y - Dược, tên khoa học của dược liệu và bảng các ký hiệu viết tắt chỉ dẫn trong đơn thuốc.

---

Kết luận

• Giá trị cốt lõi của giáo trình: Giáo trình Đọc viết tên thuốc của Trường Cao đẳng Phạm Ngọc Thạch Cần Thơ cung cấp chuẩn mực học thuật về mặt chính tả và phát âm chuyên ngành Dược, bảo đảm tính thống nhất và an toàn trong giao tiếp y khoa, ghi nhãn và sử dụng thuốc.
• Lộ trình học tập đề xuất: $$\text{Âm vị cơ bản (Bài 1)} \longrightarrow \text{Âm vị đặc biệt & Dược liệu (Bài 2)} \longrightarrow \text{Quy tắc Việt hóa (Bài 3)} \longrightarrow \text{Phát âm Dược phẩm (Bài 4)} \longrightarrow \text{Tra cứu DCI (Phụ lục A)}$$
• Tài liệu tham khảo tích hợp: Nội dung giáo trình được đối chiếu dựa trên quy tắc của Hiệp hội Quốc tế Hóa học Thuần túy và Ứng dụng (IUPAC), quy định phiên âm của Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Nhà nước và Danh pháp Quốc tế Biệt dược (DCI Latin).

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUONG CAO DANG PHAM NGOC THACH CAN THO TRƯỜNG CAO ĐĂNG PHAM NGOC THACH CAN THO GIAO TRINH DOC VIET TEN THUOC Dung cho dao tao: Trung cap Nganh: DUOC LUU HANH NOI BO 1 Bai 1 CÁCH VIẾT VÀ ĐỌC CÁC NGUYÊN ÂM, PHỤ ÂM TRONG TIENG LATIN MUC TIEU. 1 Trình bày được cách viết và đọc các nguyên âm, phụ âm trong tiéng Latin. Viết và đọc đụng tên các nguyên tô, hoá chất, tên thuốc thôngdụng bang tiéng Latin. NOI DUNG - co Tiêng Latin hiện nay vân được coi la Quoc tê ngữ trong ngành Y học, Dược học, Thực vật học.

Trong ngành y, cần phải học tiếng Latin để viết, đọc tên thuốc theo "thuật ngữ Quốc tê tiêng Latin", đê kiêm tra đơn thuốc, nhãn thuốc băng tiéng Latin. BANG CHU CAI LATIN Tiéng latin có 24 chữ cái, xếp theo thir tw sau: Chữ In Chữ việt Ð wre STT Hoa Thường Hoa Thường Tên chữ cái Ol. Cc C Cc c Xé 04. S S S Ss Et — so 19.

Vv V Vv y Vê 22. xX X xX x Ich — xo 23. Y y Y y Ip xi lon 24. Z Z VÀ Zz Dé ta 24 chit cai Latin duoc chia lam 2 loại: 6 nguyén am 1a: a, e, 1, 0, u, y 18 phụ âm là: b, c, d, f, g, h, k, 1, m, n, p, q, r,s, t, v, x, Z.

Ngoài ra còn có 2 chủ: Bán nguyên am4 (J), doc nhu 1 Phụ âm đôi w (W), đọc như u hoặc v 2. CACH VIET VA DOC CAC NGUYEN AM, PHU AM 2. Cách viết và đọc các nguyên âm và bún nguyên âm: - Chữ a, ¡, u đọc như trong tiếng Việt Vi du: Kalium (ka-li-um) Kali Acidum (a-xi- dum) Acid - Chữ e đọc như chữ ê trong tiếng Việt Vi du: Dividere (di-vi-dé-ré) Chia Bene (bé-né) tot - Chữ o đọc như chữ ô trong tiếng Việt Vi du: Cito (xi-t6) nhanh Bibo (bi-bô) tôi udng - Chiry doc nhi uy trong tiếng Việt Vĩ dụ: Amylum (A-muy-lum) tình bột Pyramidonum (puy-ra-mi-đô-num) Pyramidon - Chữ j đọc như chữ¡ trong tiếng Việt Vi du: Injectio (in-i-éch-xi-é) Thuốc tiêm Jucundu s(1-u-cun-đu-xờ) đề chịu 2. Cách viết và đọc các phụ âm: - Cúc phụ âm cách viết và đọc giỗng như tiếng Việt là: b, h, k, , m, n, p, v Vi du: Bibo (bi-bô) Tôi uống Bonus (bô-nu-xờ) tốt Hora (hô-ra) 210 Heri (Hé-ri) hôm qua Kalium (ka-li-um) kali Kola (cé-la) Neriolinum (né-ri-6-li-num) Lanolinum (la-n6-ni-num) Pilula (pi-lu-la) cola Purus (pu-ru-xờ) lanolin Vitaminum (vi-ta-mi-num) liquor (li-cu-6-r0) Vaccinum (vac-xi-num) Misce (mi-sờ-xê) dung dịch Mel (mê-lờ) mật trộn Nasus (na-du-xờ) ong mũi tinh khiết neriolin vitamin viên tròn Vaccin - Chitc ding tric a, o, H đọc nhữt chữ k và trước e, ¡, y, ae, oe thi doc nhw chitx trong tiếng Việt.

Vi du: Calor (ca-lô-rờ) calo, nhiệt lượng. Color (cô-lô-rờ) màu Cutis (cu-ti-xo) da Cera (xé-ra) sap cito (X1-td) nhanh Cyaneus (xuy-a-nêu-xờ) mau lam Caecus (xe-cu-xờ) mu Coelia (xo-li-a) phan bung - Chữ d đọc như chữ đ trong tiếng Việt Vi du: Da (da) cho, cap Decem (dé-xém) mười - Chữ ƒ đọc như ph trong tiếng Việt Vi du: Folium (phé-li-um) Flos (phờ-lô-xờ) hoa - Chữ g đọc như gh trong tiếng Việt Vi du: Gutta (ghtit-ta) giọt Gelatinum (ghé-la-ti-num) Gelatin - Chữ q bao giờ cũng đi kèm chữ u va doc nhw qu trong tiéng Viét. Vi du: Aqua (a-qua) nước Quantum satis (quan-tum-xa-ti-x0) lượng vừa đủ - Chữr đọc nhưr trong tiếng Việt (rang lưỡi r) Vi du: Rutinum (ru-ti-num) rutin Recipe (ré-xi-pé) hay lay - Chữ s đọc như x, trừ khi đứng giữa 2 nguyên âm hoặc đứng giữa Ï nguyên âm và chit m hay n thi doc nhw chit d trong tieng Việt. Vi du: Serum (xé-rum) Gargarisma (ga-rờ-ga-ri-dờ-ma) Rosa (rô-da) Mensura (mên-du-ra) Dosis (d6-di-x6) huyết thanh hoa hồng thuôc súc miệng liêu sự đo - Chữ t đọc nhự chữ t trong tiếng Việt, trừ khi chữ t đứng trước ¡ và kèm theo 1 nguyên âm nữa thì đọc là x.

Nhưng nêu trước t, ¡ và nguyên âm lại có một trong ba chữ Ss, t,x thi vin doc lat. Vi du: Stibium (xờ-ti-bi-um) stibi Potio (pô-x1-ô) thuốc nước ngọt Mixtio (mic-xờ-tI-Ô) hỗn hợp sự trộn lẫn Ustio (u-x0-ti-6) sự đốt cháy - Chữx ở đầu từ, đọc như chữx trong tiếng Việt, nếu x đứng sau nguyên âm đọc nhw c-x, x ding gitta 2 nguyén aim thi doc nhw c-d. Vi du: Xylenum (xuy-lé-num) xylen Radix (ra-dich-x0) ré ExcIpiens (êch-xờ-xi-pi-ên-xờ) ta duoc Exemplum (êch-dêm-pờ-lum) vi du Oxydum (6c-duy-dum) Oxyd - Chữz đọc như chữ d trong tiếng Việt Vi du: Zingiberaceae (din-ghi-bê-ra-xê-e) ho Gung Ozone (6-d6-né) Ozon 3. BAI TAP ĐỌC (theo nhóm nhỏ) 3.

Tập đọc một số vần Latin Ba Ca Va Ra Xa Pa Ka Sa Ma Da Ga Za Na xe Ta Fa La Ha Ab te fe le he Ac be ce ve re Am pe ke se me an de ge ze ne bi li To No Gu Ag pi ri Co Ho Fu AS di mi Ko XO Vu by ni Go Af Su py cl hi Fo Ar Zu dy ki Xi Vo Bu Lu ty gi ad So Pu Ru cy fi ap ZO Du Mu ky Mi Bo Lo Tu Nu gy SĨ Po Ro Cu Hu fy ZI Do Mo Ku Xu vy sy Eb ic od Uf el zy Em in op Ur ex eZ ly Ib oc ud Eg il ry im on up Es 1X my Ob uc Ef Ig ol ny Om un Er Is Ox OZ hy Ub ed If Og ul xy Um ep Ir Os ux UZ al ec id Of Ug ax az en ip Or us 3. Tập đọc một số nguyên tổ hoá học Latin Việt nam Latin Viét Nam Aluminium Nhôm Argentum Bạc Aurum Vang Barium Bari Bismuthum Bismuth Bromum Brom Calcium Calci Carboneum Carbon Chlorum Clor Cuprum Đồng Ferum Sắt Hydrargyrum Thuỷ ngân Hydrogenium hydro lodum lod Kalium Kali Magnesium Magnesi Manganum Mangan Natrium Natri Natrogenium Nito Oxygenium Oxy Phosphorus Phosphor Plumbum Chi Radium Radi Stannum Thiệc Titanium Titan Uranium Urani Zincum Kém 3. Tập đọc tên một số hoá chất Latin - Việt Nam Tên Latin Tên Việt Nam Acidum acid Acidum aceticum acid acetic 6 Acidum ascorbicum acid ascorbic Acidum benzoicum acid benzoic Acidum boricum acid boric Acidum citricum acid citric Acidum arsenicum aid arsenic Acidum glutamicum acid glutamic Acidum hydrochloricum Acid hydrochloric Acidum hydrobromicum Acid hydrobromic Acidum lacticum acid lactic Acidum nitricum acid nitric Acidum nicotinicum acid nicotinic Acidum oxalicum acid oxalic Acidum phosphoricum Acid phosphoric Acidum picricum acid picric Acidum salicylicum acid salicylic Acidum sulfuricum acid sulfuric Acidum tartricum acid tartric Acidum hypochrosum acid hypocloro Aethylis chloridum ethyl clorid Argentum nitrosum bac nitrit Arsenicum pentoxydum arsenic pentoxyd Chromium oxydatum crom oxyd Hydrargyrum chloratum thuy ngan I clorid Kalii et aluminii sulfas kali nhém sulfat Manganum peroxydatum mangan dioxyd Natrii bromidum natri bromid Natrii chlordum natri clorid Natrii sulfis natri sulfit Natrium sulfuricum natri sulfat Nitrogenium peroxydatum nitrogen pentoxyd 3. Tập đọc tên một số tên thuốc Latin Việt Nam Tên Latin Tên Việt Nam Adrenalinum Adrenalin Aluminii sulfas Nhôm sulfat Aminazinum Aminazin Amonii bromidum Amoni bromid Amonii chloridum Amoni clorid Antipyrinum Antipyrin Argenti nitras Bạc nitrat Arsenici trioxydum Arsenic trioxyd Aspirinum Aspirin Atropini sulfas Atropin sulfat Barii sulfas Bari sulfat Berberinum Berberin Bismuthi subcarbonas Bismuth carbonat base 7 Bismuthi subnitras Bismuth nitrat base Calcii bromidum Calci bromid Calcii carbonas Calci carbonat Calcii chloridum Calci chlorid Calcii gluconas Calci gluconat Calcii glycerophosphas Calci Glycerophosphat Camphora Camphor, long não Carbo ligni Than thảo mộc Chloramphenicolum Cloramphenicol Chloroformium Cloroform Codeinum Codein Coffeinum Cafein Cupri sulfas Đồng sulfat Dicainum Dicain Diethyl stilboestrolum Diethyl stilbestrol Deltacortisonum Deltacortison Digitalinum Digitalin Ephedrini hydrochloridum Ephedrin hydrochlorid Emetini hydrochloridum Emetin Hydrochlorid Euquininum Euquinin Hydrocortisonum Hydrocortison lodoformum lodoform Isoniazidum Isoniazid Kali bromidum Kali bromid Kalii iodidum Kali iodid Mentholum Menthol Morphini hydrochloridum Morphin hydroclorid Natrii benzoas Natri benzoat Natrii glycerophosphas Natri glycerophosphat Neriolinum Neriolin Palmatinichloridum Palmatin clorid Phenacetinum Phenacetin Pyramidonum Pyramidon Quinini hydrochloridum Quinin hydroclorid Reserpinum Reserpin Saccharum album đường trắng Salicylamidum Salicylamid Santoninum Santonin Streptomycini sulfas Streptomycin sulfat Sulfaguanidinum sulfat Sulfaguanidin Zinci sulfas Kém sulfat Zinci oxydum Kém oxyd Sulfametoxypyridazinum Sulfametoxypyridazin Theophyllinum Theophyllin Vanillinum Vanilin Vitaminum Vitamin LƯỢNG GIÁ 1/ Theo thuật ngữ quốc tế tiếng Latin chữ d đọc như (.Í), chữ f đọc như (.2), chữ ø đọc như (.3) trong tiếng Việt.

1-d; 2-p; 3-ghi 2/ Theo thuật ngữ quốc tế tiếng Latin Gutta đọc là (.Í), Quantum satis đọc là (.2), folium đọc là (. 1-ghiit-ta; 2-quan-tum-xa-xi-x0; 3-p6-li-um b. 1-ghúi-ta; 2-quan-tum-xa-ti-xờ; 3-phô-li-um e. l-gút-ta; 2-quan-tum-xa-fI-xờ; 3-pô-Ïi-um d.

1-gtit-ta; 2-quan-tum-xa-xi-x0; 3-phé-li-um 3/ Tiéng Latin gém (.1) chir cai, trong đó có (.2) nguyên âm và (. 1-hai tư; 2-sáu; 3-mười tâm b. 1-hai tư; 2-bảy; 3-mười năm €. 1-hai sáu; 2-bảy; 3-mười chin d.

1-hai mươi hai; 2-sáu; 3-mười sâu 4/ Theo thuật ngữ quốc tế tiếng Latin Isoniazidum đọc là: a. I-d6-ni-a-di-dum b. I-dô-ni-a-đi-đum c. I-s6-ni-a-zi-dum d.

I-d6-ni-a-di-dum 5/ Theo thuật ngữ quốc tế tiếng Latin chữ j doc 1a (.1) trong tiếng Việt, ví dụ Jucundus đọc là (.2), Injectio đọc là (. 1-1; 2-I1-u-cun-đu-xờ; 3-in-i-éch-xi-6 b. 1-z; 2-i-u-cun-du-x6; 3-in-i-éch-xi-6 c. 1-z; 2-zu-cun-đu-xờ; 3-in-i-ch-xi-ô d.

1-i; 2-i-u-cun-đu-xờ; 3-in-zếch-xi-ô 6/ Theo thuật ngữ quốc tế tiếng Latin Reserpinum, Euquininum đọc là: a. Rê-sê-rờ-pi-num; Ê-u-qui-ni-num b. Rê-rê-rờ-pi-num; Eu-qui-ni-num e. Rê-dê-rờ-pi-num; Êu-qui-ni-num d.

Rê-sê-rờ-pI-num; ơ-qui-n-num 7/ Điền vào chỗ trồng các đọc các chữ cái Latin sau: a. Chữ C đứng trước ae, oe đọc như. trong tiếng Việt. Chữ § đọc như.

trong tiếng Việt khi đứng giữa 2 nguyên âm. Chữ T đọc như. trong tiếng Việt khi sau T là nguyên âm i va sau ila một nguyên âm. Chữ X đứng sau nguyên âm đọc như.

trong tiếng Việt, đứng giữa 2 nguyên âm đọc như. Bài 2 CÁCH VIẾT VÀ ĐỌC CÁC NGUYÊN ÂM, PHỤ ÂM ĐẶC BIỆT TRONG TIENG LATIN MUC TIEU L.Trinh bay duoc cach viét va doc cdc nguyén dm, phé adm dac biệt trong tiéng Latin. Viết và đọc đúng tên các từ thực vật, tên cây thuốc thôngdụng bang tiéng Latin. Đọc và thuộc được nghĩa tiếng Việt các từ Latin đã học.

CACH VIET VA DOC CAC NGUYEN AM KEP, NGUYEN ÂM GHÉP 1. Nguyén âm kép là 2 nguyên âm đứng liền nhan và đọc thành I âm. - Ae doc la e như tiêng Việt Vi du: Ộ Aequalis (e-qu-a-li-xờ) băng nhau Aether (e- thê-rờ) ether - Oe doc như chữ ơ trong tiếng Việt Vi du: Foetidus (phơ-ti-đu-xờ) có mùi hôi thối Oedema (o-dé-ma) bénh phu - Au đọc như chữ au trong tiếng Việt Vi du: Aurum (au- rum) vang Lauraceae (lau-ra-xé-e) họ Long não - Eu đọc như êu trong tiếng Việt Vi du: Neuter (néu-té-r0) trung tinh Seu (xéu) hoặc 1. Những nguyên âm kép: de, oe, có 2 dẫu cham trên chữ e (Ã), phải đọc tách riéng tung nguyén aim.

Vi du: Aér (a-é-r0) không khí Aloẽ (a-lô-ê) Lô hội _ 13. Nguyên âm ghép là nguyên âm đứng liền nhau, đọc thành 2 âm, nguyên âm đâu đọc ngăn, nguyên âm sau doc dai Vi du: Opium (6-pi-um) —_ thuôc phiện Unguentum (un-gu-én-tum) thuôc mỡ 2. CÁCH VIẾT VÀ ĐỌC CÁC PHỤ ÂM KÉP, PHỤ ÂM GHÉP, PHỤ ÂM ĐÔI 10 2. Phụ âm kép là 2 phụ âm đi liền nhan, phụ âm sau là h, đọc như một phụ âm tương đương.