Mở đầu, Kết luận, Phụ lục và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng sau: Chƣơng 1: Phong cách truyền hình thực tế, những vấn đề lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Phong cách thể hiện trong các chƣơng trình truyền hình thực tế của kênh VTV6 (Thông qua khảo sát một số chương trình tiêu biểu) Chƣơng 3: Những khuyến nghị và giải pháp để phát triển truyền hình thực tế trên kênh VTV6 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHONG CÁCH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ 1. Truyền hình thực tế 1. Khái niệm về truyền hình thực tế Truyền hình thực tế (THTT), ở nƣớc ta thƣờng đƣợc gọi là Reality show. Tuy nhiên, Reality show chỉ là một bộ phận của Reality Telivision.
Reality Television mới là tên gọi phổ biến trên thế giới để nói về lĩnh vực truyền hình thực tế. Giáo sƣ Annette Hill - Giám đốc trung tâm nghiên cứu trƣờng Đại học Truyền thông – Nghệ thuật – Thiết kế Westminster (Anh) trong cuốn sách Reality TV: Audiences and popular factual television đƣa ra quan niệm về truyền hình thực tế: "THTT là thuật ngữ đƣợc dùng để chỉ tập hợp một loạt các dạng chƣơng trình giải trí về những con ngƣời thật, đƣợc thực hiện theo nhiều phong cách khác nhau. Nó đƣợc đặt trong khu vực ranh giới giữa thông tin và giải trí, phim tài liệu và kịch. Có các chƣơng trình THTT về tất cả mọi thứ, từ chăm sóc sức khỏe tới làm tóc, từ con ngƣời đến động vật.
Ở Việt Nam, các chƣơng trình truyền hình thực tế tuy xuất hiện ngày càng nhiều trên truyền hình nhƣng hầu nhƣ chƣa có một xuất bản chính thức nào về lý luận truyền hình thực tế. Khái niệm truyền hình thực tế cũng đƣợc hiểu theo nhiều cách khác nhau. Trong luận văn Thạc sĩ “Nghiên cứu truyền hình thực tế ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị H ng đã đƣa ra khái niệm:“Chƣơng trình truyền hình thực tế là các chƣơng trình đề cao tính trải nghiệm, miêu tả thực những tình huống, hoàn cảnh và sự kiện không hề sắp đặt trƣớc trong kịch bản. Nội dung các chƣơng trình chứa đựng nhiều yếu tố bất ngờ và hấp dẫn khán giả” [6,tr.
BTV Hoàng Quốc Lê – Trƣởng nhóm sản xuất chƣơng trình Ngược Chiều – VTV6 nêu quan điểm: “Truyền hình thực tế có nhiều cách để định 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nghĩa, tuy nhiên, theo quan điểm của cá nhân tôi, THTT không phải là một thể loại chƣơng trình truyền hình mà là một dạng thức, một hình thức thể hiện chƣơng trình. Chƣơng trình THTT là một chƣơng trình mà trong đó đề cao yếu tố chân thực của cảm xúc, tâm lý và các diễn biến đối với nhân vật chính và một số nhân vật phụ theo đòi hỏi của kịch bản” [PVS, Hoàng Quốc Lê, ngày 11/11/2014]. Phóng viên Lê Hoàng Linh (Đài THVN) trong bài viết Cảm nh n về kh a học “Xây dựng format chương trình truyền hình thực tế” đƣa ra nhận xét: “Nếu nhƣ trƣớc đây chúng ta vẫn thƣờng hiểu truyền hình thực tế là một chƣơng trình theo tất cả những tình huống thực tế diễn ra ngoài cuộc sống, ghi lại tất cả những cảm xúc thực tế của nhân vật và kể lại một câu chuyện cho khán giả một cách sinh động nhất thì đến khóa học này tôi đã có một khái niệm khác. Container TV- truyền hình thực tế là tạo ra một xã hội thu nhỏ trong đó có luật chơi và tình huống nhất định, nhân vật đƣợc tuyển chọn kĩ càng, máy móc kỹ thuật đƣợc chuẩn bị sẵn sàng để có thể ghi lại những phản ứng thực tế của nhân vật đã n m trong dự tính hoặc nếu ngoài dự tính thì chỉ rất ít.
Điều này có nghĩa tất cả những diễn biến trong truyền hình thực tế đều n m trong tính toán của ngƣời sản xuất, nôm na giống nhƣ một vở kịch mà diễn viên sẽ diễn chính bản thân họ mà không biết trƣớc điều gì sẽ xảy ra”[41. Gần đây nhất, trong luận văn của mình, tác giả Đỗ Viết Hùng nêu định nghĩa: “Truyền hình thực tế là cách gọi những chƣơng trình truyền hình không có kịch bản (hoặc phụ thuộc rất ít vào kịch bản), với sự tham gia của những con ngƣời bình thƣờng, không phải diễn viên phim hay kịch. Họ bộc lộ bản thân mình thông qua các tình huống hoặc cuộc tranh tài, trò chơi do NSX đƣa ra. trong khi máy quay ghi hình lại tất cả mọi thứ.
Vai trò của ngƣời đạo diễn, biên tập chƣơng trình là ở chỗ từ hàng trăm giờ ghi hình, rút lại thành n a tiếng đến một giờ để phát sóng. THTT có xu hƣớng miêu tả sinh động 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cảm xúc, cách mà một cá nhân phản ứng đối với một tình huống hơn là tập trung vào bản thân tình huống ấy”[7;tr.S Phan Văn Tú – Trƣởng bộ môn Truyền hình, Trƣờng ĐHKHXH&NV TPHCM nêu quan điểm: “Truyền hình thực tế (reality television) không phải là một thể loại truyền hình mà là một phƣơng thức làm truyền hình mới, có nhiều điểm khác với cách làm truyền thống vốn nặng về dàn dựng, sắp xếp và có sự can thiệp sâu của nhóm thực hiện, kể cả khi đó là chƣơng trình đƣợc truyền trực tiếp. Điều nhiều ngƣời hay nhầm lẫn lâu nay là đồng nhất các chƣơng trình giải trí theo phƣơng thức mới này với “truyền hình thực tế”. Nhƣng trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam, phƣơng thức truyền hình thực tế đƣợc áp dụng cho rất nhiều thể loại nhƣ tin tức, phóng sự, tọa đàm, trò chơi, phim tài liệu… Một trong các dạng truyền hình thực tế phổ biến hiện nay là: Quay lén (Hidden cameras) Chơi khăm (Hoaxes); các chƣơng trình tìm kiếm tài năng trong nhiều lĩnh vực khác nhau nhƣ Idol, The voi, MasterChef, Got Talent … hay những chƣơng trình có sự tham gia của các nhân vật trải nghiệm: Cuộc đua kỳ thú, S - Việt Nam, Sinh ra từ làng, Sống khác…; hoặc là những chƣơng trình có sự kết hợp giữa trƣờng quay với hiện trƣờng hay tƣ liệu nhƣ: Như chưa hề c cuộc chia ly, Lục lạc vàng…vv”.[56 Nhƣ vậy, mỗi quan điểm xuất phát từ những góc độ nhận thức khác nhau về truyền hình thực tế.
Nhƣng tựu chung lại, các quan điểm trên đều thống nhất ở các khía cạnh, diễn biến tâm lý nhân vật trong các chƣơng trình truyền hình thực tế không có sự sắp đặt hay đạo diễn trƣớc, mọi thao tác, tình huống đƣợc chuẩn bị đều nh m mục đích khai thác cảm xúc thật của nhân vật tham gia. Ngƣời tham gia chƣơng trình là những con ngƣời bình thƣờng, thể hiện vai trò thật của họ trong đời sống xã hội bình thƣờng họ đang sống. Nhân vật chính trong các chƣơng trình thực tế rất phong phú: có thể là những ngƣời bình thƣờng, chọn ngẫu nhiên hoặc những khán giả tự giác tham gia, hoặc 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com những những nhân vật nổi tiếng đƣợc lựa chọn theo những tiêu chí riêng của từng chƣơng trình. Đó có thể là những cá nhân đƣợc lựa chọn tham gia vào một cuộc thi tài năng, kiến thức, hay vận động, hoặc chỉ là vô tình rơi vào những tình huống chơi khăm trớ trêu.
Công nghệ sản xuất tạo cho khán giả cảm giác các nhân vật của chƣơng trình đang sống thật trong tình huống, và câu chuyện, diễn biến của chƣơng trình, tác phẩm thƣờng có những điểm bất ngờ thú vị. Từ sự đúc rút nêu trên, trong luận văn này, tác giả mạnh dạn nêu lên quan điểm của mình về khái niệm THTT nhƣ sau: Truyền hình thực tế là một phương th c làm chương trình truyền hình, đưa con ngư i vào hoàn cảnh được dàn dựng giống như trong thực tế, hiệu quả cuối cùng là khai thác được cảm xúc th t của ngư i chơi, nhân v t trải nghiệm. Lịch sử hình thành và phát triển của truyền hình thực tế Trên thế giới Lịch s hình thành và phát triển của THTT thế giới có thể đƣợc nhìn nhận ở các mốc cơ bản sau: Giai đoạn 1940 – 1950: Đây đƣợc xem là giai đoạn manh nha của THTT thế giới. Chƣơng trình “Candid Camera” (camera giấu kín) của Allen Funt đƣợc phát sóng lần đầu tiên vào năm 1948 (dựa theo chƣơng trình phát thanh “Candid Microphone” của chính tác giả, thực hiện vào năm 1947), và đƣợc xem là một nguyên mẫu của chƣơng trình truyền hình thực tế sau này.
Chƣơng trình “Candid Camera” (camera giấu kín) tập trung miêu tả những tình huống hài hƣớc và bất thƣờng khi ngƣời xem không hề biết mình đang đƣợc ghi hình bởi một máy quay giấu kín với mục đích gây cƣời. Ví dụ nhƣ quay cảnh một ngƣời phụ nữ bị cốp xe bật tung lên đánh vào mặt do cốp xe bị hỏng. Và ngay sau khi quay lén xong, nhóm làm chƣơng trình sẽ đến bên nạn nhân ngay tại hiện trƣờng và hô khẩu hiệu: “Cƣời lên nào, bạn đang 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tham gia Candid Camera!”. Có thể nói, ở một góc độ nào đó, Candid Camera là một trong những chƣơng trình đầu tiên đặt nền móng cho truyền hình thực tế.
Candid Camera đại diện cho truyền hình thực tế ở chỗ đƣa những điều thực tế nhất lên truyền hình. Cùng thời điểm với Candid Camera là chƣơng trình You Bet Your Life (Cá cược cuộc sống của bạn) của diễn viên hài Groucho Marx. You Bet Your Life là chƣơng trình pha trộn giữa truyền hình thực tế (reality show) và trò chơi truyền hình (game show). Với chƣơng trình này những ngƣời tham gia đƣợc thông báo trên truyền hình về nhân thân của mình trƣớc khi tham gia và phải trả lời trực tiếp, thật nhất những câu hỏi của Marx.
Không ít những ngƣời sau khi tham gia You Bet Your Life với những câu trả lời chân thật trên truyền hình phải nhận những hệ lụy không đáng có trong cuộc sống. Bởi đơn giản nhƣ tên gọi của chƣơng trình, khi tham gia tức ngƣời chơi đã tự đem cuộc sống của mình cá cƣợc với truyền hình. Giai đoạn 1950-1960: Các chƣơng trình truyền hình bắt đầu có kịch bản rõ ràng hơn chứ không phải hoàn toàn thực tế, phụ thuộc vào ngƣời chơi nữa. Show THTT đầu tiên theo nghĩa hiện đại có thể xem là American Sportsman (V n động viên ngư i Mỹ) do American Broadcasting Company sản xuất, kéo dài từ năm 1965 tới 1986.
Tham gia mỗi số chƣơng trình là một hoặc một vài ngƣời nổi tiếng. Một đội quay phim sẽ ghi lại quá trình họ trải nghiệm các hoạt động khám phá ngoài trời nhƣ đi săn, câu cá, đi bộ đƣờng dài, leo núi đá; chụp ảnh thiên nhiên hoang dã, cƣỡi ngựa, đua xe. và hầu hết kết quả của những hoạt động cũng nhƣ đối thoại đều không có kịch bản.