Phong cách lãnh đạo của cán bộ quản lý giáo dục: Những quan điểm và thực tiễn

Phong cách lãnh đạo hiệu quả trong quản lý giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc… 63 trang · Học viện Chính trị - Học viện Quốc gia Hồ Chí Minh · 2023.

• Trường học: Học viện Chính trị - Học viện Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Phong Cách Lãnh Đạo Hiệu Quả Trong Quản Lý Giáo Dục
• Loại tài liệu: bài viết
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PCLĐ
• 1.1. Các quan điểm về PCLĐ. Thời cổ đại với các quan niệm về trị Nước
• 1.2. PCLĐ của CBQLGD
• 1.3. NHỮNG BIỂU HIỆN PCLĐ của CBQLGD
• 1.4. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ PCLĐ CỦA CBQLGD
• 1.5. MỤC TIÊU VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PCLĐ CỦA CBQLGD
• 1.1. Các quan điểm về PCLĐ. Thời cổ đại với các quan niệm về trị Nước
• 1.1.1. Phương Đông
• 1.1.2. Phương Tây
• 1.2. Những năm 40 THẾ KỶ XX đến nay
• 1.2.1. Liên Xô cũ
• 1.2.2. Các nước công nghiệp phát triển Âu – Mỹ
• 1.2.3. Ở Việt Nam
• 1.3. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.3.1. Phong cách và PCLĐ
• 1.3.1.1. PC
• 1.3.1.2. PC và 1 số khái niệm liên quan
• 1.3.2. Bản chất PCLĐ
• 1.3.3. Tính quy luật của sự hình thành và phát triển PCLĐ
• 1.4. Xu hướng PCLĐ quan tâm tới công việc và quan tâm tới con người
• 1.4.1. PCL Đ NỘI DUNG P. PHÁP XU HƯỚNG CÔNG VIỆC
• 1.4.2. PCL Đ NGƯỜI
• 1.4.3. PCLĐ ƯU ĐIỂM NHƯỢC ĐIỂM
• 1.4.4. PCLĐ dân chủ
• 1.4.5. PCLĐ chuyên quyền (độc đoán)

Tóm tắt

I. Tổng quan về phong cách lãnh đạo hiệu quả trong quản lý giáo dục

Phong cách lãnh đạo hiệu quả trong quản lý giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc định hình môi trường học tập và phát triển nghề nghiệp của giáo viên. Lãnh đạo trong giáo dục không chỉ là việc quản lý mà còn là việc tạo động lực cho đội ngũ giáo viên và học sinh. Các phong cách lãnh đạo khác nhau có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của tổ chức giáo dục, từ đó tạo ra những kết quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

1.1. Định nghĩa phong cách lãnh đạo trong giáo dục

Phong cách lãnh đạo trong giáo dục được hiểu là cách thức mà người lãnh đạo tương tác và quản lý đội ngũ giáo viên và học sinh. Nó bao gồm các nguyên tắc, phương pháp và cách thức thể hiện trong việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhằm đạt mục tiêu giáo dục.

1.2. Tầm quan trọng của phong cách lãnh đạo hiệu quả

Phong cách lãnh đạo hiệu quả không chỉ giúp cải thiện kết quả học tập mà còn tạo ra một môi trường làm việc tích cực cho giáo viên. Điều này dẫn đến sự phát triển bền vững của tổ chức giáo dục và nâng cao chất lượng giảng dạy.

II. Những thách thức trong phong cách lãnh đạo giáo dục hiện nay

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, các nhà lãnh đạo phải đối mặt với nhiều thách thức như sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, nhu cầu đa dạng của học sinh và áp lực từ xã hội. Những thách thức này đòi hỏi các nhà lãnh đạo phải có khả năng thích ứng và đổi mới phong cách lãnh đạo của mình.

2.1. Áp lực từ công nghệ và đổi mới giáo dục

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin đã tạo ra áp lực lớn cho các nhà lãnh đạo giáo dục trong việc áp dụng công nghệ vào giảng dạy. Điều này yêu cầu họ phải có kiến thức và kỹ năng để hướng dẫn giáo viên và học sinh sử dụng công nghệ hiệu quả.

2.2. Nhu cầu đa dạng của học sinh

Mỗi học sinh có nhu cầu và phong cách học tập khác nhau. Các nhà lãnh đạo giáo dục cần phải nhận thức và đáp ứng những nhu cầu này để tạo ra một môi trường học tập phù hợp và hiệu quả.

III. Phương pháp lãnh đạo hiệu quả trong quản lý giáo dục

Để đạt được hiệu quả trong quản lý giáo dục, các nhà lãnh đạo cần áp dụng những phương pháp lãnh đạo phù hợp. Các phương pháp này không chỉ giúp cải thiện hiệu suất làm việc mà còn tạo ra sự gắn kết trong đội ngũ giáo viên.

3.1. Phong cách lãnh đạo dân chủ

Phong cách lãnh đạo dân chủ khuyến khích sự tham gia của giáo viên trong quá trình ra quyết định. Điều này không chỉ tạo ra sự đồng thuận mà còn nâng cao tinh thần trách nhiệm của giáo viên đối với công việc.

3.2. Phong cách lãnh đạo quyết đoán

Phong cách lãnh đạo quyết đoán giúp các nhà lãnh đạo đưa ra quyết định nhanh chóng và hiệu quả. Điều này đặc biệt quan trọng trong những tình huống khẩn cấp, nơi mà sự chậm trễ có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phong cách lãnh đạo trong giáo dục

Việc áp dụng phong cách lãnh đạo hiệu quả trong quản lý giáo dục không chỉ mang lại lợi ích cho tổ chức mà còn cho từng cá nhân trong môi trường học tập. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng phong cách lãnh đạo tích cực có thể cải thiện đáng kể kết quả học tập của học sinh.

4.1. Kết quả nghiên cứu về phong cách lãnh đạo

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng phong cách lãnh đạo hiệu quả có thể dẫn đến sự cải thiện trong kết quả học tập của học sinh. Các nhà lãnh đạo giáo dục cần dựa vào những kết quả này để điều chỉnh phong cách lãnh đạo của mình.

4.2. Các mô hình lãnh đạo thành công

Các mô hình lãnh đạo thành công trong giáo dục thường kết hợp nhiều phong cách khác nhau, từ lãnh đạo dân chủ đến lãnh đạo quyết đoán. Điều này giúp tạo ra một môi trường học tập linh hoạt và hiệu quả.

V. Kết luận về phong cách lãnh đạo trong quản lý giáo dục

Phong cách lãnh đạo hiệu quả trong quản lý giáo dục là yếu tố quyết định đến sự thành công của tổ chức giáo dục. Các nhà lãnh đạo cần không ngừng học hỏi và điều chỉnh phong cách của mình để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của giáo dục hiện đại.

5.1. Tương lai của phong cách lãnh đạo trong giáo dục

Tương lai của phong cách lãnh đạo trong giáo dục sẽ tiếp tục phát triển và thay đổi theo sự tiến bộ của xã hội và công nghệ. Các nhà lãnh đạo cần chuẩn bị sẵn sàng để thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Lời khuyên cho các nhà lãnh đạo giáo dục

Các nhà lãnh đạo giáo dục nên thường xuyên tham gia các khóa đào tạo và hội thảo để cập nhật kiến thức và kỹ năng lãnh đạo. Điều này sẽ giúp họ trở thành những nhà lãnh đạo hiệu quả hơn trong môi trường giáo dục.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH: PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO HIỆU QUẢ TRONG QUẢN LÝ GIÁO DỤC

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Phong cách lãnh đạo hiệu quả trong quản lý giáo dục (trọng tâm: Phong cách lãnh đạo của cán bộ quản lý giáo dục) là tài liệu học thuật thuộc khối kiến thức chuyên ngành Quản lý giáo dục và Tâm lý học quản lý, được thiết kế cho các chương trình đào tạo đại học, sau đại học và các khóa bồi dưỡng tiêu chuẩn chức danh cán bộ quản lý giáo dục (CBQLGD).

Về mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình trang bị cho người học:

• Hệ thống hóa các quan điểm tư tưởng về thuật trị nước và nghệ thuật lãnh đạo từ thời kỳ cổ đại (phương Đông, phương Tây) đến các học thuyết hành vi, tâm lý học quản lý thế kỷ XX và các nghiên cứu tại Việt Nam.
• Phân tích bản chất, tính quy luật, các yếu tố cấu thành nhân cách và môi trường chi phối phong cách lãnh đạo.
• Phân biệt các khái niệm liên quan: phong cách, tác phong, phương pháp, tư cách.
• Nhận diện ưu điểm, nhược điểm của các kiểu phong cách lãnh đạo (dân chủ, chuyên quyền/độc đoán, tự do, quyết đoán) và xu hướng kết hợp "Dân chủ – Quyết đoán theo tình huống".
• Ứng dụng mô hình phong cách lãnh đạo phù hợp vào các hoạt động quản lý thực tiễn: chấp hành chỉ đạo của cơ quan quản lý cấp trên, tổ chức hội họp – thảo luận – ra quyết định, và quản lý nhân sự tại đơn vị.

Cấu trúc giáo trình đi từ cơ sở lý luận lịch sử, tâm lý học đại cương đến phân loại hành vi và mô hình hóa ứng dụng trong quản lý giáo dục. Điểm đặc sắc của tài liệu là phương pháp tiếp cận đa ngành: kết hợp giữa triết học chính trị kinh điển, tâm lý học hành vi tổ chức hiện đại và các nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước tại Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 6 chủ đề/chương trọng tâm:

1. Chủ đề I: Các quan điểm về phong cách lãnh đạo qua các thời kỳ lịch sử

   • Tư tưởng phương Đông cổ đại: Phân tích học thuyết Nhân trị / Đức trị của Khổng Tử (551–479 TCN, thời Xuân Thu – nước Lỗ), nhấn mạnh việc trị dân bằng đạo đức, nền tảng "Nhân chi sơ tính bổn thiện", quy tắc vàng chữ Thứ (恕) trong Luận Ngữ ("Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân"), chuẩn mực "tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ", Đạo Trung Dung, các đức tính "Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín", và nguyên tắc chính danh ("Quân quân, thần thần, phụ phụ, tử tử" – liên hệ thực tiễn giáo dục: "Trường ra trường, ..., trò ra trò"). Đối lập là học thuyết Pháp trị của Hàn Phi Tử (280–233 TCN), xem bản chất con người có tính ác, quản lý dựa trên trục "Thế – Pháp – Thuật" (kỹ thuật và tâm thuật).
   • Tư tưởng phương Tây cổ đại: Khảo cứu quan điểm của Socrates (470–399 TCN) với thuật hùng biện đối thoại và nguyên tắc "Hãy tự biết lấy chính mình"; Platon (427–347 TCN) với học thuyết duy tâm khách quan, sáng lập Viện Hàn lâm năm 387 TCN, xác lập tiêu chuẩn đạo đức của nhà lãnh đạo (ham hiểu biết, thành thật, tự chủ, không tham vọng cá nhân, giàu kinh nghiệm) cùng luận điểm "Tự chinh phục mình là chiến công vĩ đại nhất"; Aristoteles (384–322 TCN) với việc đặt nền móng cho luận lý học và phương pháp tiếp cận nghiệm sinh (quan sát, trải nghiệm trước khi tư duy trừu tượng).
   • Giai đoạn từ những năm 40 thế kỷ XX đến nay: Lý luận của Liên Xô cũ về tính cách hoạt động và quan hệ lãnh đạo – phục tùng; các nghiên cứu Âu – Mỹ gồm Kurt Lewin (3 kiểu: Độc đoán, Dân chủ, Tự do), nhóm nghiên cứu Đại học Ohio (2 trục hành vi: Quan tâm công việc – Quan tâm con người), Rensis Likert và Schmidt tại Đại học Michigan (lãnh đạo theo tình huống, dòng liên tục từ quyết đoán áp chế đến tham gia nhóm), và Bernard M. Bass (1985) với mô hình lãnh đạo mới về chất dựa trên sức hút cá nhân, tầm nhìn và truyền cảm hứng.
   • Các nghiên cứu tại Việt Nam: Công trình của Trần Đỉnh (1983) về quản lý cơ động, mềm dẻo; PGS.PTS Nguyễn Hải Khoát (1991) về PCLĐ của CBQLGD; Nguyễn Đình Xuân và Vũ Đức Đán (1994) về lãnh đạo tân tiến và quan liêu; PTS Vũ Dũng (1995) về tâm lý xã hội và tính quyết đoán trong cơ chế quản lý mới; ThS Trần Thanh Lê (1997) về lãnh đạo bằng thuyết phục; GS Đặng Xuân Kỳ (1997) nghiên cứu phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh (kết hợp tư duy, làm việc, diễn đạt, sinh hoạt với tác phong quần chúng, tập thể, dân chủ và khoa học).

2. Chủ đề II: Một số khái niệm cơ bản, bản chất và tính quy luật của PCLĐ

   • Định nghĩa phong cách theo Từ điển Tiếng Việt, E. Klimov và Dominique Chalvin (PCLĐ là hàm số giữa đặc điểm nhân cách và môi trường).
   • Bản chất của PCLĐ: Là sự tổ hợp giữa nhân cách người quản lý (đạo đức, tài năng – yếu tố tương đối ổn định) và yếu tố môi trường (yếu tố động); là sản phẩm đời sống xã hội; mang tính giai cấp và phản ánh nền văn hóa xã hội Việt Nam.
   • Tính quy luật của sự hình thành và phát triển PCLĐ chịu sự chi phối của 6 yếu tố: tính chính trị – giai cấp, tâm lý và phẩm chất nhân cách, văn hóa quản lý, phong cách giai cấp lãnh đạo, truyền thống tập thể, thông tin quản lý.

3. Chủ đề III: Các xu hướng và kiểu loại phong cách lãnh đạo

   • Phân tích xu hướng quan tâm công việc và quan tâm con người; xu hướng lãnh đạo nghiệp vụ và lãnh đạo mới về chất.
   • Phân loại chi tiết 4 kiểu phong cách: Dân chủ, Chuyên quyền (độc đoán), Tự do, Quyết đoán.
   • Luận giải mô hình tích hợp "Dân chủ – Quyết đoán theo tình huống" như một yêu cầu khách quan đối với CBQLGD trong điều kiện kinh tế thị trường và cải cách hành chính.

4. Chủ đề IV: Những biểu hiện PCLĐ của cán bộ quản lý giáo dục

   • Biểu hiện khi tổ chức chấp hành quyết định cấp trên theo ngành và chính quyền địa phương (vận dụng nguyên tắc chỉ huy – phục tùng, kết hợp phổ biến dân chủ với quyết đoán thực thi).
   • Biểu hiện trong hội họp, thảo luận, xử lý thông tin phản hồi và ra quyết định chỉ đạo (phát huy trí tuệ tập thể nhưng giữ vững tính quyết đoán độc lập khi cần thiết vì mục tiêu chung).
   • Biểu hiện trong quan hệ chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá nền nếp lề lối làm việc của cấp dưới.

5. Chủ đề V & VI: Một số vấn đề thực tiễn, mục tiêu và giải pháp hoàn thiện PCLĐ của CBQLGD

   • Nhận diện các sai lệch phong cách (độc đoán, dân chủ hình thức, ỷ lại, vô chính phủ).
   • Thiết lập hệ thống giải pháp tự rèn luyện nhân cách, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và hoàn thiện cơ chế quản lý tại đơn vị giáo dục.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống tri thức dựa trên 3 trụ cột lý thuyết:

Trụ cột lý thuyết	Cơ sở học thuật được trích xuất	Nguyên lý vận hành cốt lõi
Triết học & Lịch sử tư tưởng	- Nho giáo (Khổng Tử, Mạnh Tử, Tuân Tử) - Pháp gia (Hàn Phi Tử, Lý Tư) - Triết học Hy Lạp (Socrates, Platon, Aristoteles)	- Kết hợp Đức trị (giáo hóa bằng đạo đức) và Pháp trị (quản lý bằng luật pháp, kỷ cương). - Nhà lãnh đạo phải tự rèn luyện nhân cách ("tu thân", "tự biết mình", "tự chinh phục mình").
Tâm lý học Hành vi & Quản trị	- Kurt Lewin - Nhóm nghiên cứu ĐH Ohio - Rensis Likert & Schmidt - Bernard M. Bass (1985)	- Cấu trúc PCLĐ là hàm số $PCLĐ = f(\text{Nhân cách}, \text{Môi trường})$. - Ma trận 2 trục: Quan tâm công việc – Quan tâm con người. - Lãnh đạo mới về chất dựa trên tầm nhìn, truyền cảm hứng và ảnh hưởng phẩm chất.
Khoa học Hành chính & Quản lý Việt Nam	- Nghị quyết TW Đảng (Khóa VIII lần 3) - Tư tưởng, phong cách Hồ Chí Minh (GS Đặng Xuân Kỳ) - Nghiên cứu của Trần Đỉnh, Vũ Dũng, Trần Thanh Lê	- Thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý nhà nước. - Chuyển đổi từ quản lý tập thể thụ động sang quyết đoán, năng động, dám chịu trách nhiệm cá nhân.

Đồng thời, giáo trình chuẩn hóa các phân biệt khái niệm mang tính chất phương pháp luận:

• Phong cách vs Tác phong: Tác phong là biểu hiện cụ thể, mang tính cá nhân bề ngoài và ít thay đổi theo thời gian; Phong cách gắn liền với nhân cách, mang tính xã hội rộng hơn và thay đổi cùng sự phát triển của các quan hệ xã hội.
• Phong cách vs Phương pháp: Phương pháp là hệ thống cách thức kỹ thuật logic mang tính nguyên tắc; Phong cách bao gồm cả cốt cách riêng và cách thức thể hiện phương pháp đó với đối tượng cụ thể.
• Phong cách vs Tư cách: Tư cách là biểu hiện bề ngoài về cách ăn ở, cư xử gắn với tính nhân cách; Phong cách là cốt cách bên trong thể hiện trong hành động và giao lưu.

Kỹ năng phát triển

Thông qua nội dung học tập, người học hình thành các năng lực thực hành:

• Kỹ năng phân tích và chẩn đoán tình huống quản lý: Xác định đặc điểm tâm lý của tập thể, tính chất nhiệm vụ và yêu cầu hành chính để lựa chọn mức độ can thiệp quản lý phù hợp.
• Kỹ năng điều hành hội họp và ra quyết định: Khả năng tạo lập bầu không khí dân chủ để tiếp nhận thông tin phản hồi và sáng kiến của giáo viên, đồng thời tổng hợp, phân tích độc lập để đưa ra quyết định chỉ đạo dứt khoát.
• Kỹ năng kiểm tra, đánh giá và thực thi kỷ cương: Vận dụng nguyên tắc chỉ huy – phục tùng trong các cơ quan như Phòng Giáo dục và Đào tạo, đảm bảo tính đồng bộ của văn bản quản lý và tính nghiêm minh của tổ chức.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm kết hợp giữa thuyết giảng lịch sử – lý thuyết và phân tích tình huống thực tiễn (case studies) trong ngành giáo dục:

• Phân tích so sánh và đối chiếu lý luận: Giảng viên hướng dẫn người học lập bảng so sánh các trường phái quản lý (Đức trị vs Pháp trị; Độc đoán vs Dân chủ vs Tự do vs Quyết đoán; Quan tâm công việc vs Quan tâm con người) nhằm chỉ rõ mặt tích cực và hạn chế của từng phương thức.
• Nghiên cứu tình huống (Case-based Learning):
  • Tình huống tổ chức cuộc họp lấy ý kiến tập thể nhưng không đạt được sự đồng thuận đa số, đòi hỏi người đứng đầu vận dụng bản lĩnh chuyên môn để quyết định.
  • Tình huống triển khai văn bản chỉ đạo của Ủy ban nhân dân địa phương và Sở/Phòng Giáo dục và Đào tạo theo nguyên tắc chỉ huy – phục tùng kết hợp với giải thích, phổ biến dân chủ.
• Phương pháp đánh giá:
  • Đánh giá quá trình: Kiểm tra việc nắm vững các khái niệm, tác giả, mốc lịch sử và bài tập phân tích ưu – nhược điểm của các mô hình PCLĐ.
  • Đánh giá kết thúc học phần: Thực hiện bài tiểu luận giải quyết tình huống quản trị giáo dục cụ thể hoặc đề án tự rèn luyện, hoàn thiện phong cách lãnh đạo cá nhân.
• Hướng dẫn tự học và nghiên cứu: Người học cần tự tra cứu các tư liệu lịch sử (Luận Ngữ, các trước tác của Platon, Aristoteles, các công trình của GS Đặng Xuân Kỳ, PTS Vũ Dũng), kết hợp quan sát thực tế lề lối làm việc tại cơ quan để liên hệ phản tư.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tính liên ngành sâu sắc: Kết hợp chặt chẽ giữa triết học chính trị phương Đông (Khổng giáo, Pháp gia), triết học phương Tây (Socrates, Platon, Aristoteles) với tâm lý học quản lý hiện đại (Liên Xô, Kurt Lewin, Rensis Likert, Bass) và hệ thống hành chính nhà nước Việt Nam.
• Hệ thống hóa các nghiên cứu tại Việt Nam: Tài liệu tổng hợp các mốc nghiên cứu quan trọng về tâm lý học quản lý và phong cách lãnh đạo trong nước từ giai đoạn 1983 đến cuối thập niên 1990 (Trần Đỉnh, Nguyễn Hải Khoát, Nguyễn Đình Xuân, Vũ Đức Đán, Vũ Dũng, Trần Thanh Lê, Đặng Xuân Kỳ).
• Phát triển mô hình thực tiễn "Dân chủ – Quyết đoán theo tình huống": Khắc phục nhược điểm của phong cách dân chủ thuần túy (dễ kéo dài thời gian, bàn bạc không dứt điểm) và phong cách quyết đoán đơn thuần (dễ sa vào gia trưởng, chuyên quyền), đưa ra công thức vận dụng linh hoạt tỷ lệ dân chủ và quyết đoán tùy theo từng loại công việc quản lý.
• Gắn chặt với bối cảnh quản lý giáo dục: Các chỉ dẫn quản lý được thiết kế trực tiếp cho môi trường hành chính giáo dục (mối quan hệ công tác tại Phòng GD&ĐT, việc thực hiện quy chế chuyên môn, quan hệ giữa cán bộ quản lý với giáo viên, nhân viên).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

1. Sinh viên và học viên cao học:
   • Học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục, Tâm lý học quản lý.
   • Sinh viên năm cuối các ngành Sư phạm, Quản lý giáo dục chuẩn bị thực tập và đảm nhận công tác quản lý chuyên môn.
2. Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần cơ bản về Tâm lý học đại cương, Giáo dục học, Lý luận quản lý nhà nước và Đại cương pháp luật.
3. Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính khóa, khung chương trình tập huấn bồi dưỡng cán bộ quản lý cấp trường (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng) và cán bộ quản lý cấp Phòng/Sở Giáo dục và Đào tạo.
4. Cán bộ quản lý đương nhiệm và quy hoạch: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để tự đánh giá, điều chỉnh hành vi quản lý và nâng cao hiệu quả công tác lãnh đạo tại cơ sở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu phục vụ trực tiếp cho học viên chuyên ngành Quản lý giáo dục, cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, cán bộ công tác tại các Phòng Giáo dục và Đào tạo, cũng như những người thuộc diện quy hoạch cán bộ lãnh đạo ngành giáo dục.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào?

Cần nắm vững kiến thức về tâm lý học đại cương, cơ sở giáo dục học, lý luận quản lý hành chính nhà nước và các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh ngành giáo dục.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu quản trị kinh doanh thông thường là gì?

Giáo trình đặt phong cách lãnh đạo trong đặc thù của môi trường sư phạm ("Trường ra trường, trò ra trò") và nền hành chính công (nguyên tắc tập trung dân chủ, nguyên tắc chỉ huy – phục tùng), kết hợp phân tích sâu sắc các giá trị đạo đức từ triết học cổ đại thay vì chỉ thuần túy tối ưu hóa lợi nhuận.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình này đạt hiệu quả cao?

Người học nên kết hợp đọc tài liệu lý thuyết với việc lập các bảng ma trận so sánh (phong cách – tác phong, ưu – nhược điểm của từng kiểu phong cách); đồng thời ghi chép nhật ký phản tư các tình huống giao tiếp, hội họp thực tế tại đơn vị công tác để đối chiếu với lý thuyết.

5. Giáo trình yêu cầu những tài liệu bổ trợ nào?

Cần tham khảo thêm các văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục, các tài liệu nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh (công trình của GS Đặng Xuân Kỳ), các tác phẩm triết học kinh điển (Luận Ngữ, các trước tác của Platon, Aristoteles) và các tài liệu chuyên khảo về tâm lý học xã hội trong quản lý.

---

Kết luận

Giáo trình Phong cách lãnh đạo hiệu quả trong quản lý giáo dục cung cấp một hệ thống lý luận hoàn chỉnh về bản chất, quy luật và các mô hình phong cách lãnh đạo từ lịch sử tư tưởng đến thực tiễn quản lý giáo dục đương đại. Tài liệu định hướng lộ trình học tập chặt chẽ: tiếp thu cơ sở lý luận triết học – tâm lý học, phân tích các kiểu loại phong cách, và rèn luyện kỹ năng thực thi mô hình "Dân chủ – Quyết đoán theo tình huống" trong công tác chỉ đạo, điều hành tại cơ sở giáo dục. Người học được khuyến nghị nghiên cứu song song với các văn bản pháp luật hành chính và các tác phẩm kinh điển được trích dẫn trong tài liệu để tối ưu hóa hiệu quả tiếp thu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I – CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PCLĐ I. Các quan điểm về PCLĐ. Thời cổ đại với các quan niệm về trị Nước. a) Phương Đông : - Khổng Tử ( 551 -479 TCN; Thời Xuân Thu – nước Lỗ ) -Vạn Thế Sư Biểu, "Bậc Thầy Của Muôn Đời".

: Nhân trị / Đức trị. - “Người trị dân phải có đức, phải trị dân bằng đức chứ không bằng bạo lực” - Nền tảng tư tưởng : Nhân chi sơ tính bổn thiện”, “ Tính tương cận, tập tương viễn”. - Ảnh bên : Tượng ở Văn Miếu, HN Mộ Khổng Tử tại Khúc Phụ, Bài giảng nổi tiếng nhất “Quy tắc vàng”: Sơn Đông- Di sản VHTG Tử Cống hỏi: "Có một chữ nào có thể dẫn dắt hành xử trọn đời không?" Thầy đáp: "Có lẽ là chữ Thứ (恕 )chăng? Cái gì mà mình không muốn thì đừng làm cho người khác?" Luận Ngữ : "Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân “ (Điều mình không muốn đừng bắt người phải chịu thì gọi là Thứ 恕 ) Ảnh dưới : Tượng ở Quebec, Canada - Nhà tư tưởng, nhà triết học xã hội nổi tiếng. - Triết học của ông nhấn mạnh trên sự tu dưỡng đức hạnh cá nhân và cai trị bằng đạo đức: "tu thân, tề gia, bình thiên hạ“; sự chính xác của các mối quan hệ xã hội, đạo đức và quy phạm làm người, "Đạo Trung Dung" và các đức tính "Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín".

- Các tư tưởng của Khổng Tử được phát triển thành hệ thống triết học gọi là Khổng giáo và còn được xem là một tôn giáo lớn của loài người, nhất là Trung Hoa. Hiện có hàng trăm Học viện Khổng Tử khắp thế giới. - Luận Ngữ ; Ngũ kinh ( Thi, Thư, Lễ, Dịch, Xuân thu)… - Môn đồ và là người cháu duy nhất của ông, Tử Tư, tiếp tục duy trì trường phái triết học Khổng Tử sau khi ông qua đời .Mạnh Tử tin vào tính thiện vốn có của con người, trong khi Tuân Tử đề cao sự thực tế và những khía cạnh vật chất trong tư tưởng Khổng Tử…. - 50 tuổi , vua Lỗ mời Khổng Tử giữ chức Trung Đô Tể ( cấp Phủ), rồi Đại Tư Khấu (Hình bộ thượng thư), được 4 năm cử làm Nhiếp Tướng Sự, quyền nhiếp việc chính trị trong nước.

Sau đó từ quan… - Vua Tề cảnh Công hỏi về chánh sách cai trị, đức Khổng Tử trả lời: -Quân nhân, thần thần, phụ phụ, tử tử. ( Vua ra vua, tôi ra tôi, cha ra cha, con ra con) ! ( Liên hệ : Trường ra trường, …., trò ra trò) Thủ phủ Tế Nam SƠN ĐÔNG (phía đông Thái Hành Thanh Đảo ( 1/40 Th.C-TQ) Sơn) là tỉnh ven biển phía đông Trung Quốc có dân số đông thứ 2 cấp tỉnh 91,8 triệu; 156. Thời Xuân Thu-Chiến Quốc, nước Tề thuộc tỉnh này (đôi khi gọi là tỉnh Tề); giáp tỉnh Giang Tô, Hà Nam, phía đông giáp biển Hoàng Hải. Sơn Đông cùng với Sơn Tây, Thiểm Tây, Hà Bắc, Hà Nam là 1 trong những cái nôi của nền văn minh Trung Hoa của dân tộc Hoa Hạ, là quê hương của nhiều nhân vật kiệt xuất: các vua Tề, Quản Trọng, Chung Vô Diệm, Mạnh Thường Quân, Khổng Tử, Mạnh Tử, Ngô Khởi, Tôn Vũ, Tôn Tẫn, Gia Cát Lượng, Lưu Dung, Tống Giang ( thủ lĩnh 108 anh hùng Lương Sơn bạc), Thúy Kiều.

108 anh hùng Lương Sơn bạc - Dưới: Núi Lương ( Sơn Đông) • Tống Giang là vị đầu lĩnh của 108 anh hùng Lương Sơn Bạc sau khi Tiều Cái trúng tên qua đời. Nghĩa quân của ông hoạt động ở Sơn Đông, Hồ Nam, trước khi đầu hàng vua Tống Huy Tông(1082-1126). • Lập nhiều công trạng, được phong chức quan cai trị ở Sở Châu. Do bị gian thần hãm hại nên đã chết khi uống phải rượu vua ban có thuốc độc.

Ảnh dưới : Sở Châu, Giang Tô. VƯƠNG THÚY KIỀU ( 1524-1556) Sông Tiền Đường (nơi tự vẫn)- Đại thi hào Nguyễn Du (1766-1820), Danh nhân VH 1965- Hà Tỉnh - Hàn Phi Tử ( 280 -233 TCN; Chiến Quốc - Tần Thủy Hoàng (221- 210TCN); Nhà Tần (221-206TCN) - Pháp trị :“ Hoạt động cai trị, quản lý phải dựa trên THẾ- PHÁP – THUẬT ( kỹ thuật và tâm thuật)”. - Nền tảng tư tưởng : “Bản chất con người có tính ác, mưu lợi cho bản thân”. - Dòng dõi quý tộc nước Hàn , Hàn Phi và Lý Tư đều học với Tuân Khanh ( Tuân Tử).

- Có vai trò trong việc giúp Tần Thủy Hoàng thống nhất Trung Quốc. Sau khi thống nhất đã áp dụng học thuyết của Hàn Phi Tử để quản lý nhà nước - Bị Lý Tư ( Tể tướng) mưu hại ( dèm pha Tần TH cho uống thuôc độc chết). b)Phương Tây : Platon (427-347 TCN; Hy Lạp) • Triết gia vĩ đại nhất mọi thời đại (!) cùng với Socrates là thầy ông : Duy tâm khách quan (ý niệm). • Năm 387 TCN sáng lập ra Viện hàn lâm được coi là trường đại học đầu tiên trong lịch sử nhân loại).

“ Đạo đức trong phép cai trị”: - Chân dung lãnh đạo : Ham hiểu biết/ Thành thật/Tự chủ/ Không tham vọng cá nhân/ nhiều kinh nghiệm. - “Tự chinh phục mình là chiến công vĩ đại nhất." " Self-conquest is the greatest of victories." - Môn đệ : Nổi tiếng nhất là Aristoteles (ảnh bên). Sau này có Plotinus , triết gia Ai Cập chịu ảnh hưởng của Platon( Tư tưởng ông phát triển khuynh hướng thần bí của Platon và được biết tới như học thuyết Tân Platon). • Socrates là nhà hiền triết, công dân 470–399 TCN mẫu mực của thành Athena, Hy Lạp cổ Cái chết của Socrates đại, là nhà tư tưởng giữa giai đoạn bóng tối và ánh sáng của nền triết học Hy Lạp cổ đại; đặt nền móng cho thuật hùng biện ( những câu hỏi đối thoại).

• Ông có tư tưởng tiến bộ, nổi tiếng về đức hạnh : “Hãy tự biết lấy chính mình”, “Tôi chỉ biết mỗi một điều duy nhất là tôi không biết gì cả”. • Ông bị kết tội làm bại hoại tư tưởng của thanh niên do không thừa nhận hệ thống các vị thần cũ được thành Athena thừa nhận, bảo hộ và truyền bá các vị thần mới. Vì thế ông bị tuyên phạt tự tử bằng thuốc độc, mặc dù có thể thoát khỏi án tử hình nếu như công nhận những sai lầm của mình, hoặc là rời bỏ Athena. Nhưng với quan điểm "Thà rằng chịu lỗi, hơn là lại gây ra tội lỗi.", ông kiên quyết ở lại, đối diện với cái chết.

Theo ông sự thật còn quan trọng hơn với cả sự sống. • Nhà triết học và bác học thời Hy Lạp ARISTOTES (384-322 TCN) cổ đại, học trò của Platon và thày dạy của Alexandros Đại đế (Cả hai vĩ nhân này đều có công với nhân loại: một bên thống nhất thế giới - Đại đế, một bên thống nhất triết lí - Aristotes ). • Cùng với Platon và Socrates, Aristoteles là một trong ba cột trụ của văn minh Hy Lạp cổ đại. • Di bút của ông gồm nhiều lãnh vực như vật lý học, siêu hình học, thi văn, kịch nghệ, âm nhạc, luận lý học, tu từ học , ngôn ngữ học, chính trị học, đạo đức học, sinh học, và động vật học.

• Ông được xem là người đặt nền móng cho môn luận lý học và thiết lập một phương cách tiếp cận với triết học bắt đầu bằng quan sát và trải nghiệm trước khi đi tới tư duy trừu tượng. • Đề ra thuyết "Vật nặng rơi nhanh hơn vật nhẹ, càng nặng rơi càng nhanh” 1. Những năm 40 THẾ KỶ XX đến nay a) Liên Xô cũ : - PC cá nhân có 2 phần : Ỗn định, bền vững / Động cơ linh hoạt. - PC được hiểu tính cách hoạt động về quan hệ của người lãnh đạo đối với người thuộc quyền.

2 kiểu PCLĐ : Dân chủ / Độc đoán. c) Các nước công nghiệp phát triển Âu – Mỹ + Nhà TLH Kurt Lewin(1890-1947 ; Ba Lan – Quốc tịch : Đức – Mỹ) : 3 kiểu PCLĐ : - ĐỘC ĐOÁN : Nhân tố trung tâm là người L Đ. – DÂN CHỦ : Nhân tố trung tâm là quần chúng – TỰ DO : Nhân tố trung tâm là cá nhân / nhóm quần chúng. “ PCLĐ dân chủ là PC mang lại hiệu quả cao nhất và đây là PC của người lãnh đạo thành công” + NHÓM GS ĐẠI HỌC OHIO - MỸ • 2 nhóm hành vi : Quan tâm tới công việc - Quan tâm tới con người.

• 4 loại PCL Đ : - Quan tâm tới công việc cao và con người cao. - Quan tâm tới công việc thấp và con người cao. - Quan tâm tới công việc cao và con người thấp. - Quan tâm tới công việc thấp và con người thấp.

+ Rensis Likert ( 1903-1981) và SCHMIDT : các đồng nghiệp Đại học tổng hợp Michigan: Các mô hình phong cách lãnh PCLĐ theo tình đạo sau: quyết đoán áp chế, huống : quyết đoán nhân từ, tham vấn, • Thích ứng với các tham gia theo nhóm. • American educator and tình huống khác organizational psychologist is best nhau và là 1 dòng known for his research on lên tục. • Bị ảnh hưởng bởi cả môi trường tổ chức và xã hội. + PC L Đ mới về chất ( những năm 70 – 80) • Bass ( 1985) : Người L Đ mới về chất chủ yếu dựa trên ảnh hưởng của người L Đ đối với người dưới quyền.

Khái quát : L Đ mới về chất • là bằng những phẩm chất tốt đẹp và cao cả, • bằng sức hấp dẫn, sức cuốn hút, • bằng tầm nhìn, nguồn cảm hứng bất tận của người lao động trong thực hiện nhiệm vụ • và bằng việc phát huy tài năng của người lao động với tư cách là những con người và̀ nguồn lực cho sự phát triển. d) Ở Việt Nam + Năm 1983 – Trần Đỉnh “ Một số vấn đề TLH trong quản lý sản xuất” : Kiểu quản lý cơ động, mềm dẻo- PCLĐ của Lênin là kiểu mẫu hoàn chỉnh về PCLĐ và quản lý. + Năm 1991 – PGS,PTS Nguyễn Hải Khoát : Đề xuất 1 số ý kiến về PCLĐ mới trên cơ sở phân tích các khuynh hướng, xu hướng và PPLĐ của cán bộ QLGD. + Năm 1994 - Nguyễn Đình xuân và Vũ Đức Đán : 2 loại nhà lãnh đạo : Tân tiến / Quan liêu.

+ 1995 - PTS Vũ Dũng :” TLXH với quản lý” – PCLĐ là sản phẩm của đời sống XH, phản ảnh sự vận hành của XH, trong đó có cơ chế quản lý. Cơ chế QL mới đòi hỏi phải có tính quyết đoán, năng động và tinh thần dám chịu trách nhiệm cá nhân cao. PC quản lý quyết đoán ( đôi khi mang cả tính gia trưởng và mệnh lệnh) đã và đang thay thế PCQL tập thể.