Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển các trường mầm non tỉnh Bạc Liêu đến năm 2020. Dự báo những yếu tố tác động, yêu cầu và một số biện pháp phát triển các trường mầm non tỉnh Bạc Liêu đến năm 2020. - Kết luận, Kiến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục.
Luan van 16 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÁC TRƢỜNG MẦM NON TỈNH BẠC LIÊU ĐẾN NĂM 2020 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm trường mầm non Hiện nay vẫn còn tồn tại những quan niệm khác nhau về trường mầm non. Có quan niệm cho rằng trường mầm non chỉ là nơi “giữ trẻ”, “trông trẻ”, không phải là “trường học dạy trẻ”.
Vì vậy, để có thể làm rõ khái niệm trường mầm non cần phải đề cập đến khái niệm nhà trường và khái niệm giáo dục mầm non. Theo từ điển Tiếng Việt thì“Nhà trường là nơi tiến hành công tác giảng dạy, đào tạo toàn diện hay về một lĩnh vực chuyên môn nào đó cho các loại học sinh, nơi rèn luyện, bồi dưỡng con người về mặt nào đó” [28, tr. Theo Luật Giáo dục thì: “Giáo dục mầm non thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ 03 tháng đến 06 tuổi” [06, tr. Điều lệ trường mầm non cũng khẳng định: “Nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo công lập do cơ quan Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên” [15, tr.
Các chuyên gia Nhật Bản cho rằng, tại Nhật trường mầm non được định nghĩa là nơi có cơ cấu giáo dục theo từng nhóm, trẻ được học tập các quy tắc của cuộc sống tập thể trong mối quan hệ giữa các bé đồng trang lứa với nhau; là nơi rèn luyện các cháu thái độ sống hòa hợp, hòa nhập, ươm mầm tinh thần ý thức, tinh thần hợp tác, tính độc lập, tự chủ, niềm tin, gia đình và người xung quanh. Ở nước ta hiện nay có trường mầm non công lập do cơ quan Nhà nước thành lập và trường ngoài công lập do cơ quan Nhà nước cho phép tổ chức, cá nhân thành lập khi đảm bảo đủ điều kiện theo quy định (nhóm trẻ, trường Luan van 17 mầm non ngoài công lập). Việc đầu tư cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động cho nhà trường từ nhiều nguồn: Ngân sách Nhà nước, các nguồn thu hợp pháp khác và sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân, tùy theo loại hình giáo dục mầm non mà ngân sách Nhà nước đóng vai trò chủ đạo hay hỗ trợ một phần. Mặt khác, Nhà nước thể hiện vai trò là người định hướng giáo dục mầm non thông qua xây dựng khung chương trình, các chuẩn, điều kiện để hình thành nhóm, lớp, trường mầm non và yêu cầu đối với việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ theo độ tuổi.
Từ những phân tích trên có thể thấy trường mầm non là tổ chức giáo dục mang tính Nhà nước và xã hội, là nơi trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục và nuôi dưỡng trẻ theo độ tuổi quy định (từ 03 tháng đến 06 tuổi). - Chức năng trường mầm non Có thể nêu một cách khái quát trường mầm non có chức năng là nơi thực hiện các hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ 03 tháng đến 06 tuổi theo quy chuẩn, bao gồm tổ chức đón, trả trẻ; chăm sóc, giáo dục vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường; quản lý sức khỏe và an toàn cho trẻ; tổ chức các hoạt động vui chơi, học tập, lao động; hoạt động ăn, nghỉ của trẻ (đối với trường bán trú); tổ chức thực hiện nhiệm vụ nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ từ 03 đến 06 tuổi theo Chương trình giáo dục mầm non do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; tổ chức phối hợp các cơ quan, tổ chức chính trị xã hội và cá nhân để thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến kiến thức khoa học nuôi dạy trẻ cho cha mẹ và cộng đồng; tổ chức thực hiện nhiệm vụ huy động các nguồn lực của cộng đồng chăm lo cho sự nghiệp giáo dục mầm non. - Tính đặc thù của trường mầm non Với xu hướng phát triển trường mầm non công lập theo hướng toàn diện, vững chắc đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu học tập, chăm sóc giáo Luan van 18 dục trẻ, đồng thời triển khai các chính sách ưu đãi để thu hút các thành phần kinh tế tham gia phát triển hệ thống trường lớp mầm non ngoài công lập. Việc đầu tư giáo dục mầm non theo hướng ưu tiên phát triển giáo dục mầm non công lập cho các xã đặc biệt khó khăn, vùng xa, đồng thời xây dựng các chính sách nhằm thu hút đầu tư cho phát triển hệ thống trường mầm non tư thục khu vực đô thị trong Tỉnh, thì trường mầm non có những nét đăc thù, cụ thể: Đối tượng nuôi dạy là trẻ từ 03 tháng đến 06 tuổi, giai đoạn nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục có ý nghĩa quan trọng đặt nền móng cho sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tình cảm và thẩm mĩ của con người.
Nội dung thực hiện nhiệm vụ của trường mầm non là khá phong phú, từ việc nuôi dưỡng, chăm sóc đến giáo dục. Nhà trường đảm bảo thực hiện yêu cầu phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 05 tuổi theo hướng nâng dần tỷ lệ trẻ được đến lớp để thực hiện chăm sóc giáo dục 02 buổi/ngày đủ một năm học, nhằm chuẩn bị tốt về thể chất, trí tuệ, tình cảm, thẩm mỹ, tiếng Việt và tâm lý; bảo đảm chất lượng cho trẻ khi vào lớp 01. Những người thực hiện nhiệm vụ ở trường mầm non là cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên - những người lao động đa năng ở môi trường rất đặc thù, thể hiện phong phú, đa dạng những nét nhân cách của người mẹ, của nhà giáo dục, vừa của người nghệ sĩ và vừa của người y tế, người bảo mẫu…. - Cơ cấu tổ chức trường mầm non Theo quy định của Điều lệ trường mầm non do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành thì cơ cấu tổ chức của trường mầm non bao gồm: Tổ chuyên môn, gồm giáo viên, người làm công tác thiết bị giáo dục và cấp dưỡng; Tổ văn phòng, gồm các nhân viên làm công tác y tế trường học, văn thư, kế toán và nhân viên khác; hiệu trưởng và phó hiệu trưởng, là người chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý các hoạt động và chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em của nhà trường; Hội đồng trường đối với trường mầm non công lập, Hội Luan van 19 đồng quản trị đối với trường mầm non dân lập, tư thục được gọi chung là Hội đồng trường.
Hội đồng trường là tổ chức chịu trách nhiệm quyết định về phương hướng hoạt động của nhà trường, huy động và giám sát việc sử dụng các nguồn lực dành cho nhà trường, nhà trẻ, gắn nhà trường, nhà trẻ với cộng đồng và xã hội, bảo đảm thực hiện mục tiêu giáo dục; Hội đồng thi đua khen thưởng, Hội đồng tư vấn; Tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam và đoàn thể trong nhà trường. Quản lý trường mầm non Quản lý Nhà nước về trường mầm non là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý (hiệu trưởng) đến tập thể cán bộ, giáo viên để chính họ tác động trực tiếp đến quá trình nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục đối với từng độ tuổi và mục tiêu chung của bậc học. Theo phân cấp quản lý Nhà nước đối với giáo dục mầm non thì Ủy ban nhân dân quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh quản lý nhà trường, nhà trẻ công lập trên địa bàn; Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý nhà trường, nhà trẻ dân lập; nhà trường, nhà trẻ tư thục và các nhóm trẻ, lớp mẫu giáo công lập trên địa bàn; Phòng Giáo dục và Đào tạo thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về giáo dục đối với loại hình nhà trường, nhà trẻ, lớp mẫu giáo độc lập trên địa bàn. Quản lý trường mầm non là tập hợp những tác động tối ưu của chủ thể quản lý đến tập thể cán bộ giáo viên nhằm thực hiện có chất lượng mục tiêu, kế hoạch giáo dục của nhà trường, trên cơ sở vận dụng các tiềm lực vật chất và tinh thần của xã hội, nhà trường và gia đình.
Thực chất công tác quản lý trường mầm non là quản lý quá trình nuôi dưỡng, chăm sóc giáo dục trẻ, đảm bảo cho quá trình đó vận hành thuận lợi và có hiệu quả. Quá trình chăm sóc giáo dục trẻ gồm các nhân tố tạo thành Luan van 20 như: mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp, phương tiện nuôi dưỡng, chăm sóc giáo dục trẻ; giáo viên (lực lượng giáo dục); trẻ em từ 03 tháng tuổi đến 06 tuổi (đối tượng giáo dục) và nhân tố cuối cùng là kết quả nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ. Từ những phân tích trên có thể đưa ra khái niệm trường mầm non như sau: Trường mầm non là nơi tiến hành công tác nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ từ 03 (ba) tháng đến 06 (sáu) tuổi theo mục tiêu, phương pháp, chương trình do Nhà nước quy định nhằm đạt mục tiêu hiệu quả giáo dục cao nhất. Khác với bậc học khác, bậc học mầm non không chỉ là nơi giáo dục trẻ mà còn là nơi nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ từ 03 đến 06 tháng tuổi.
Việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ theo quy định diễn ra tại trường mầm non, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vì một nửa quỹ thời gian trong một ngày của trẻ là sinh hoạt, học tập tại nhà trường (đối tượng bán trú) nên thời gian, quy tắc sống, sự hòa nhập của trẻ, sức khỏe và những nét nhân cách hình thành cho trẻ chịu tác động từ môi trường giáo dục của nhà trường. Do vậy, trường mầm non đảm trách nhiệm vụ rất nặng nề, vì là nơi diễn ra quá trình nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ theo mục tiêu, phương pháp, chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định. Trên cơ sở chuẩn quy định đó, nhà trường triển khai đồng bộ, phù hợp để đạt mục tiêu giáo dục hiệu quả cao nhất, kết quả giáo dục nhà trường tác động trực tiếp đến môi trường giáo dục, chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ tại gia đình và ngược lại. Khái niệm phát triển trường mầm non Theo từ điển tiếng Việt thì phát triển là: “biến đổi hoặc làm biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp” [29, tr.