Luận văn thạc sĩ thực trạng môi trường khám phá khoa học cho trẻ 5 6 tuổi tại một số trường mầm non vùng khó khăn tỉnh sóc trăng

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu thực trạng môi trường khám phá khoa học cho trẻ 5 6 tuổi tại một số trường mầm non vùng khó khăn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Lâm Ngọc Mỹ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục mầm non)
• Đề tài: Thực Trạng Môi Trường Khám Phá Khoa Học Cho Trẻ 5 – 6 Tuổi Tại Một Số Trường Mầm Non Vùng Khó Khăn Tỉnh Sóc Trăng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 1.7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 1.7.3. Phương pháp toán thống kê
• 1.8. Kết cấu của đề tài
• 1.9. Những đóng góp chính của đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ NGHIÊN CỨU LÝ LUẬN VỀ MÔI TRƯỜNG, XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG ĐỂ HỖ TRỢ CÁC HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ VÀ PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI
• 2.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 2.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.1.1.1. Những nghiên cứu khoa học nói chung
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỖ TRỢ TRẺ 5 - 6 TUỔI KHÁM PHÁ KHOA HỌC TẠI MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON THUỘC VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN TỈNH SÓC TRĂNG
• 3.1. Thực trạng môi trường khám phá khoa học cho trẻ ở một số trường mầm non thuộc vùng đặc biệt khó khăn Tỉnh Sóc Trăng
• 3.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.3. Nội dung và thời gian nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Tổ chức khảo sát thực trạng
• 3.6. Vài nét về đặc điểm tình hình giáo dục mầm non Tỉnh Sóc Trăng
• 3.7. Vài nét về trường mầm non, nơi được chọn mẫu nghiên cứu
• 3.8. Đối tượng khảo sát
• 3.9. Kết quả khảo sát thực trạng
• 3.9.1. Thực trạng nhận thức của GVMN về xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ 5-6 tuổi ở một số trường mầm non vùng khó khăn
• 3.9.2. Thực trạng môi trường khám phá khoa học cho trẻ 5-6 tuổi tại một số trường vùng khó Tỉnh Sóc Trăng
• 3.9.3. Đánh giá thực trạng nhận thức của GV và thực tiễn tổ chức môi trường thúc đẩy trẻ khám phá khoa học
• 4. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG KHÁM PHÁ KHOA HỌC CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI
• 4.1. Cơ sở đề xuất biện pháp xây dựng môi trường KPKH cho trẻ và trẻ 5-6 tuổi
• 4.2. Tuân thủ quy định hiện hành về xây dựng môi trường giáo dục trẻ
• 4.3. Đảm bảo tính khoa học, giáo dục và phát triển
• 4.4. Căn cứ vào kết quả nghiên cứu của đề tài
• 4.5. Đề xuất biện pháp xây dựng môi trường KPKH ở các trường vùng khó để khắc phục hạn chế, hướng đến mặt bằng phát triển chung trong các trường mầm non
• 4.6. Xây dựng kế hoạch KPKH lồng ghép tăng cường Tiếng Việt cho trẻ vùng dân tộc thiểu số
• 4.7. Tăng cường Cơ sở vật chất, cải thiện môi trường KPKH cho trẻ
• 4.8. Thúc đẩy các hoạt động chuyên môn theo hướng phát triển năng lực giáo viên
• 4.9. Phát triển lĩnh vực nhận thức trong hoạt động KPKH theo quan điểm lấy trẻ làm trung tâm
• 4.10. Thiết kế các hoạt động KPKH cho trẻ dựa vào cộng đồng
• 4.11. Đẩy mạnh phương pháp đánh giá trẻ trong hoạt động xây dựng môi trường KPKH cho đội ngũ CBQL
• 4.12. Xây dựng kế hoạch khảo nghiệm
• 4.13. Mục đích thực nghiệm
• 4.14. Nội dung thực nghiệm
• 4.15. Phương pháp thực nghiệm
• 4.16. Kết quả thực nghiệm
• 4.17. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm (Tính theo %)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về môi trường khoa học cho trẻ 5 6 tuổi

Môi trường khoa học cho trẻ 5-6 tuổi tại trường mầm non đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nhận thức và kỹ năng khám phá của trẻ. Môi trường khoa học không chỉ bao gồm không gian vật lý mà còn là các hoạt động giáo dục được tổ chức một cách hợp lý. Trẻ em ở độ tuổi này có nhu cầu khám phá mạnh mẽ, và việc tạo ra một môi trường khoa học phong phú sẽ giúp trẻ phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Theo nghiên cứu, việc tổ chức các hoạt động khám phá khoa học sẽ kích thích sự tò mò và khuyến khích trẻ tham gia vào quá trình học tập một cách tích cực. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh giáo dục mầm non tại tỉnh Sóc Trăng, nơi mà nhiều trường gặp khó khăn về cơ sở vật chất và phương pháp giảng dạy.

1.1. Đặc điểm phát triển nhận thức của trẻ 5 6 tuổi

Trẻ em 5-6 tuổi đang trong giai đoạn phát triển nhận thức mạnh mẽ. Ở độ tuổi này, trẻ bắt đầu hình thành các khái niệm cơ bản về thế giới xung quanh. Phát triển tư duy và khả năng quan sát là những yếu tố quan trọng trong việc khám phá khoa học. Trẻ em thường đặt ra nhiều câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời thông qua trải nghiệm thực tế. Việc tổ chức các hoạt động khám phá khoa học sẽ giúp trẻ phát triển kỹ năng xã hội và khả năng giao tiếp, từ đó hình thành nền tảng vững chắc cho việc học tập sau này. Theo các chuyên gia, việc tạo ra một môi trường học tập tích cực và khuyến khích trẻ tham gia vào các hoạt động khám phá sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện hơn.

II. Thực trạng môi trường khám phá khoa học tại trường mầm non Sóc Trăng

Thực trạng môi trường khám phá khoa học cho trẻ 5-6 tuổi tại một số trường mầm non ở Sóc Trăng cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Nhiều trường mầm non trong khu vực này thiếu cơ sở vật chất và không gian phù hợp để tổ chức các hoạt động khám phá. Giáo viên mầm non thường gặp khó khăn trong việc thiết kế và tổ chức các hoạt động khoa học do thiếu tài liệu và phương pháp giảng dạy hiệu quả. Theo khảo sát, nhiều giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng môi trường khoa học nhưng chưa có đủ kiến thức và kỹ năng để thực hiện. Điều này dẫn đến việc trẻ không có đủ cơ hội để tham gia vào các hoạt động khám phá, ảnh hưởng đến sự phát triển nhận thức của trẻ.

2.1. Đánh giá thực trạng nhận thức của giáo viên

Đánh giá thực trạng nhận thức của giáo viên về việc xây dựng môi trường khám phá khoa học cho trẻ cho thấy nhiều giáo viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp giảng dạy khoa học. Họ thường thiếu tự tin trong việc tổ chức các hoạt động khám phá, dẫn đến việc trẻ không được khuyến khích tham gia vào các hoạt động này. Nhiều giáo viên cho rằng việc tổ chức các hoạt động khám phá là khó khăn do thiếu tài liệu và thiết bị hỗ trợ. Điều này cho thấy cần có sự can thiệp từ các cơ quan quản lý giáo dục để nâng cao năng lực cho giáo viên, từ đó cải thiện môi trường khoa học cho trẻ.

III. Đề xuất biện pháp xây dựng môi trường khám phá khoa học

Để cải thiện môi trường khám phá khoa học cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non ở Sóc Trăng, cần thực hiện một số biện pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tăng cường cơ sở vật chất và thiết bị hỗ trợ cho các hoạt động khám phá. Việc đầu tư vào đồ dùng đồ chơi và tài liệu học tập sẽ giúp trẻ có nhiều cơ hội để trải nghiệm và khám phá. Thứ hai, cần tổ chức các khóa đào tạo cho giáo viên mầm non về phương pháp giảng dạy khoa học, giúp họ tự tin hơn trong việc thiết kế và tổ chức các hoạt động khám phá. Cuối cùng, cần xây dựng một chương trình giáo dục linh hoạt, cho phép trẻ tham gia vào các hoạt động khám phá một cách tự nhiên và thoải mái.

3.1. Tăng cường cơ sở vật chất

Tăng cường cơ sở vật chất là một trong những biện pháp quan trọng nhất để cải thiện môi trường khám phá khoa học cho trẻ. Cần đầu tư vào các thiết bị và tài liệu học tập phù hợp với độ tuổi của trẻ. Việc tạo ra các không gian học tập linh hoạt, nơi trẻ có thể tự do khám phá và học hỏi sẽ giúp trẻ phát triển tốt hơn. Ngoài ra, cần có sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh trong việc xây dựng môi trường học tập tại nhà, từ đó tạo ra một hệ sinh thái giáo dục toàn diện cho trẻ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục mầm non đóng vai trò nền tảng trong sự phát triển toàn diện của trẻ, đặc biệt là trong việc phát triển nhận thức và kỹ năng khám phá khoa học (KPKH). Tại tỉnh Sóc Trăng, vùng có nhiều khó khăn về kinh tế - xã hội và đa dạng dân tộc, việc xây dựng môi trường hỗ trợ trẻ 5-6 tuổi khám phá khoa học tại các trường mầm non còn nhiều hạn chế. Theo số liệu năm học 2017-2018, tỉnh có 134 trường mầm non với hơn 52.000 trẻ, trong đó trẻ 5-6 tuổi chiếm khoảng 26.000. Tuy nhiên, nhiều trường thuộc vùng khó khăn như huyện Kế Sách, Cù Lao Dung, Châu Thành gặp khó khăn về cơ sở vật chất, thiết kế không gian lớp học chưa phù hợp, thiếu sân chơi và môi trường khám phá khoa học phong phú.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng môi trường tổ chức hoạt động KPKH cho trẻ 5-6 tuổi tại một số trường mầm non vùng khó tỉnh Sóc Trăng, từ đó đề xuất các biện pháp xây dựng môi trường phù hợp, góp phần phát triển nhận thức và kỹ năng khoa học cho trẻ. Nghiên cứu tập trung vào ba trường công lập đại diện cho các vùng đặc thù: MG Hoa Hồng (vùng dân tộc Khmer), MN 30/4 (vùng nông thôn mới), MN Hoa Mai (xã đảo Cồn Cát). Thời gian khảo sát từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2018.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại vùng khó khăn, đảm bảo công bằng giáo dục, tạo điều kiện cho trẻ được tiếp cận hoạt động khoa học từ sớm, phát triển kỹ năng tư duy, giải quyết vấn đề và thái độ tích cực với môi trường xung quanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết phát triển nhận thức của trẻ 5-6 tuổi, bao gồm:

• Lý thuyết phát triển nhận thức của Jean Piaget: Nhấn mạnh quá trình đồng hóa và điều ứng trong việc trẻ xây dựng kiến thức mới thông qua tương tác với môi trường, tạo ra sự cân bằng nhận thức mới. Trẻ 5-6 tuổi đang trong giai đoạn phát triển tư duy trực quan và bắt đầu phát triển tư duy logic.

• Quan điểm của Lev Vygotsky về vùng phát triển gần nhất: Vai trò của người lớn và môi trường xã hội trong việc hỗ trợ trẻ vượt qua giới hạn nhận thức hiện tại, thúc đẩy sự phát triển trí tuệ thông qua giao tiếp và hoạt động hợp tác.

• Thuyết trí thông minh đa dạng của Howard Gardner: Nhấn mạnh sự đa dạng về trí thông minh của trẻ, trong đó trí thông minh logic-toán học và nhận thức khoa học được phát triển thông qua các hoạt động khám phá khoa học.

Các khái niệm chính bao gồm: môi trường giáo dục, hoạt động khám phá khoa học, phát triển nhận thức, kỹ năng khoa học, và nguyên tắc xây dựng môi trường kích thích trẻ khám phá.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ 40 giáo viên mầm non (GVMN) tại 3 trường mầm non vùng khó khăn, 20 cán bộ quản lý (CBQL), cùng các quan sát thực tế và phỏng vấn sâu 10 GVMN, 20 CBQL và cán bộ phòng GD&ĐT.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng bảng hỏi để khảo sát nhận thức và đánh giá môi trường KPKH, phỏng vấn sâu để khai thác quan điểm và khó khăn thực tế, quan sát trực tiếp các hoạt động KPKH của trẻ. Dữ liệu được xử lý bằng công cụ thống kê Microsoft Excel, phân tích tần suất, tỷ lệ phần trăm và so sánh kết quả trước và sau thực nghiệm.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát nhận thức GVMN từ 20/02 đến 20/04/2018; khảo sát môi trường KPKH từ 25/03 đến 23/04/2018; thực nghiệm các biện pháp xây dựng môi trường trong 8 tháng tiếp theo.

Cỡ mẫu được chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện cho các trường mầm non vùng khó khăn, tập trung vào trẻ 5-6 tuổi và đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức của giáo viên về môi trường KPKH còn hạn chế: Khoảng 65% GVMN hiểu đúng vai trò của môi trường trong việc phát triển nhận thức khoa học cho trẻ, nhưng chỉ 40% biết cách xây dựng môi trường phù hợp. 30% giáo viên gặp khó khăn trong việc sử dụng đồ dùng, đồ chơi khoa học do thiếu cơ sở vật chất.

2. Môi trường vật chất chưa đáp ứng yêu cầu: Quan sát cho thấy 70% phòng học không có đủ góc hoạt động khoa học, 80% thiếu đồ dùng, nguyên vật liệu phong phú và an toàn. Sân chơi ngoài trời hạn chế, không có các khu vực thiên nhiên để trẻ khám phá.

3. Hoạt động KPKH tổ chức chưa hiệu quả: Chỉ 45% trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động khám phá, nhiều trẻ còn thụ động do thiếu sự hướng dẫn và môi trường kích thích. Tỷ lệ trẻ đạt tiêu chí kỹ năng khám phá khoa học tích cực chỉ khoảng 35%.

4. Sau thực nghiệm áp dụng biện pháp xây dựng môi trường mới, kết quả kiểm tra kỹ năng KPKH của trẻ tăng lên trung bình 75%, tăng 40% so với trước thực nghiệm, cho thấy hiệu quả rõ rệt của các biện pháp đề xuất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng trên là do điều kiện cơ sở vật chất hạn chế, thiếu sự đầu tư đồng bộ, đặc biệt ở các vùng dân tộc thiểu số và xã đảo. Nhận thức của giáo viên còn chưa đầy đủ do thiếu đào tạo chuyên sâu về xây dựng môi trường KPKH. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về ảnh hưởng của môi trường vật chất và năng lực giáo viên đến phát triển nhận thức khoa học của trẻ.

Việc áp dụng các biện pháp xây dựng môi trường khoa học dựa trên nguyên tắc khoa học, thực tiễn và lấy trẻ làm trung tâm đã giúp cải thiện đáng kể kỹ năng và thái độ khám phá khoa học của trẻ. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ trẻ đạt tiêu chí kỹ năng KPKH trước và sau thực nghiệm, cũng như bảng đánh giá nhận thức giáo viên về môi trường.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh vai trò quan trọng của môi trường giáo dục trong việc phát triển nhận thức khoa học cho trẻ mầm non, đồng thời chỉ ra nhu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực giáo viên và cải thiện cơ sở vật chất tại các trường vùng khó khăn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên về xây dựng và sử dụng môi trường KPKH, tập trung vào kỹ năng thiết kế góc hoạt động, sử dụng đồ dùng khoa học và tổ chức hoạt động khám phá. Thời gian thực hiện: trong 6 tháng, chủ thể: Sở GD&ĐT phối hợp với các trường sư phạm.

2. Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị cho các trường mầm non vùng khó, ưu tiên xây dựng sân chơi ngoài trời, các góc thiên nhiên, bổ sung đồ dùng, đồ chơi khoa học an toàn, đa dạng. Thời gian: 12 tháng, chủ thể: UBND địa phương và nhà trường.

3. Xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động KPKH lồng ghép tăng cường tiếng Việt cho trẻ dân tộc thiểu số, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ và nhận thức khoa học đồng thời. Thời gian: 1 năm, chủ thể: giáo viên và cán bộ chuyên môn.

4. Phát triển phương pháp đánh giá năng lực khám phá khoa học của trẻ để theo dõi tiến bộ và điều chỉnh hoạt động giáo dục phù hợp. Thời gian: 6 tháng, chủ thể: CBQL và giáo viên.

5. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng và phụ huynh trong việc xây dựng môi trường giáo dục, huy động nguồn lực và hỗ trợ trẻ khám phá khoa học tại nhà và trường. Thời gian: liên tục, chủ thể: nhà trường và ban đại diện cha mẹ học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên mầm non: Nắm bắt kiến thức về xây dựng môi trường KPKH, nâng cao kỹ năng tổ chức hoạt động khoa học phù hợp với trẻ 5-6 tuổi, đặc biệt ở vùng khó khăn.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Hiểu rõ thực trạng và các giải pháp cải thiện môi trường giáo dục mầm non, từ đó xây dựng chính sách, kế hoạch phát triển giáo dục phù hợp.

3. Nhà nghiên cứu giáo dục mầm non: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm để phát triển các đề tài liên quan đến giáo dục phát triển nhận thức và kỹ năng khoa học cho trẻ.

4. Phụ huynh và cộng đồng: Nâng cao nhận thức về vai trò của môi trường giáo dục trong phát triển kỹ năng khoa học cho trẻ, từ đó phối hợp với nhà trường tạo điều kiện tốt nhất cho trẻ học tập và khám phá.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao môi trường giáo dục lại quan trọng đối với phát triển nhận thức khoa học của trẻ?
   Môi trường giáo dục cung cấp không gian, đồ dùng và cơ hội để trẻ tương tác, khám phá và học hỏi. Một môi trường phong phú, an toàn và kích thích giúp trẻ phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và giải quyết vấn đề, từ đó nâng cao nhận thức khoa học.

2. Những khó khăn chính khi xây dựng môi trường KPKH ở vùng khó khăn là gì?
   Khó khăn bao gồm thiếu cơ sở vật chất, thiết kế không gian chưa phù hợp, thiếu đồ dùng khoa học đa dạng, và năng lực giáo viên còn hạn chế trong việc tổ chức hoạt động khám phá.

3. Làm thế nào để giáo viên có thể nâng cao kỹ năng xây dựng môi trường KPKH?
   Giáo viên cần được đào tạo chuyên sâu, tham gia các khóa bồi dưỡng, học hỏi kinh nghiệm thực tiễn và được hỗ trợ từ cán bộ quản lý để áp dụng các phương pháp tổ chức hoạt động khoa học hiệu quả.

4. Hoạt động khám phá khoa học phù hợp với trẻ 5-6 tuổi nên được tổ chức như thế nào?
   Hoạt động nên được tổ chức đa dạng, linh hoạt theo nhóm nhỏ hoặc cá nhân, kết hợp trong lớp và ngoài trời, sử dụng các phương pháp quan sát, thí nghiệm, trò chơi và đàm thoại để kích thích sự tích cực và sáng tạo của trẻ.

5. Làm sao để đánh giá hiệu quả của môi trường KPKH đối với trẻ?
   Có thể sử dụng các tiêu chí đánh giá kỹ năng khám phá khoa học như khả năng quan sát, phân loại, dự đoán, thí nghiệm và thảo luận của trẻ. So sánh kết quả trước và sau khi áp dụng các biện pháp xây dựng môi trường để đo lường tiến bộ.

Kết luận

• Đề tài đã làm rõ thực trạng môi trường khám phá khoa học cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non vùng khó tỉnh Sóc Trăng, chỉ ra nhiều hạn chế về cơ sở vật chất và nhận thức giáo viên.
• Nghiên cứu áp dụng các lý thuyết phát triển nhận thức và giáo dục mầm non để xây dựng khung lý thuyết vững chắc cho đề tài.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy các biện pháp xây dựng môi trường KPKH có hiệu quả rõ rệt, nâng cao kỹ năng và thái độ khám phá khoa học của trẻ.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi nhằm cải thiện môi trường giáo dục, nâng cao năng lực giáo viên và huy động sự tham gia của cộng đồng.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai rộng rãi các biện pháp, đào tạo liên tục cho giáo viên và giám sát, đánh giá định kỳ để đảm bảo chất lượng giáo dục mầm non tại vùng khó khăn.

Hành động ngay hôm nay để tạo dựng môi trường giáo dục khoa học tích cực cho trẻ mầm non, góp phần phát triển thế hệ tương lai năng động, sáng tạo và có trách nhiệm với xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ NGHIÊN CỨU LÝ LUẬN VỀ MÔI TRƯỜNG, XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG ĐỂ HỖ TRỢ CÁC HOẠT ĐỘNG KHÁM PHÁ VÀ PHÁT TRIỂN NHẬN THỨC CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài a.

Những nghiên cứu khoa học nói chung Khoa học theo nghĩa rộng đã tồn tại trước kỷ nguyên hiện đại và trong nhiều nền văn minh cổ, nhưng khoa học hiện đại đánh dấu một bước phát triển vượt bậc khác biệt rất xa trong cách tiếp cận của nó so với thời kỳ trước đó. Những thành công từ những kết quả mà nó mang lại đã làm cho định nghĩa khoa học theo nghĩa chặt chẽ hơn thì nó gắn liền với giai đoạn hiện nay. Từ trước kỷ nguyên hiện đại rất lâu, cũng có một bước chuyển biến quan trong khác đó là sự phát triển triết học tự nhiên cổ đại trong thế giới nói tiếng Hy Lạp cổ. Khoa học theo nghĩa nguyên thủy của nó là từ chỉ kiến thức hơn là từ chỉ việc theo đuổi kiến thức.

Đặc biệt, nó là loại kiến thức mà con người có thể giao tiếp và chia sẻ với nhau. Ví dụ: như kiến thức về sự vận động của những vật trong tự nhiên đã được thu thập trong thời gian dài trước khi được chép thành lịch sử và dẫn đến sự phát triển tư duy trừu tượng phức tạp, như được thể hiện qua công trình xây dựng các loại lịch phức tạp, các kỹ thuật chế biến thực vật có độc để có thể ăn được, và các công trình xây dựng như các kim tự tháp. Tuy nhiên, không có sự phân định rõ ràng giữa kiến thức về những điều thực tế đã diễn ra trong mỗi cộng đồng và các kiểu kiến thức chung khác như thần thoại hoặc truyền thuyết. Sau Bacon, René Descartes (1596 -1650), ông tổ của tư tưởng cận đại, đề ra yêu cầu: nhờ vào sự trợ giúp của khoa học và kỹ thuật, con người phải và có thể trở thành “chủ nhân và chủ sở hữu của thiên nhiên”.

Bacon và Descartes, về căn bản, chỉ xác định bản chất của hoạt động khoa học và hành động kỹ thuật. Mục tiêu bản chất của kỹ thuật tất yếu hướng đến sự thống trị: cần phải buộc thiên nhiên (và tất nhiên cả con người) chấp nhận tuân theo những quá trình không tự nguyện. Luan van 6 Việc thống trị thiên nhiên bằng khoa học - kỹ thuật bao gồm ba thành tố hay ba cấp độ: khách quan hoá thiên nhiên thành đối tượng của sự quan sát và lý thuyết; giải thích những hiện tượng của nó dựa vào nguyên tắc nhân quả; làm chủ tiến trình vận động của chúng bằng sự can thiệp kỹ thuật có mục đích. Việc khách quan hoá đòi hỏi phải thay thế những cách tiếp cận theo kiểu xúc cảm, đồng nhất hoá hay mô phỏng bằng lối khác: lý tính, sự thông báo rành mạch cho mọi người cùng hiểu và khả năng kiểm tra, lặp lại của người khác.

Việc giải thích nhân quả đòi hỏi phải lược bỏ tính cá biệt cụ thể của những đối tượng tự nhiên để có thể quy chúng về những nguyên tắc tác động phổ biến. Sau cùng, sự làm chủ về kỹ thuật không chỉ biến thiên nhiên thành đối tượng mà còn thành những sự vật. Sự vật thì được công cụ hoá và – ít ra trong quá trình can thiệp kỹ thuật – trở thành phương tiện đơn thuần. Karl Popper, có cái nhìn khác về sự tiến bộ của khoa học.

Theo ông, thay vì dựa theo phép quy nạp truyền thống (quan sát sự kiện, đề ra giả thuyết để giải thích rồi tổng quát hoá thành định luật), nhà khoa học bắt đầu bằng việc đề ra các giả thuyết (Hay các phỏng định) khác nhau, rồi cố gắng kiểm sai chúng sau khi diễn dịch ra những tiên đoán, những quan sát và những đo đạc, tính toán… Nếu sự phỏng định ấy bị kiểm sai, nó sẽ bị bác bỏ và nhà khoa học đi tìm các giả thuyết khác. Bao lâu chưa bị kinh nghiệm kiểm sai và bác bỏ, nó là một phỏng định chưa bị đánh bại, và được thừa nhận rộng rãi. Khoa học tiến lên bằng cách tích hợp ngày càng nhiều những phỏng định đã đứng vững được trước thử thách và, trong thực tế, là lịch sử của một chuỗi phỏng định và bác bỏ. Popper chỉ mới cho biết nhà khoa học đạt được tri thức phản chứng, tức tri thức về những gì không đúng sự thật, như thế nào, nhưng lại không cho biết rõ về tiến trình thu hoạch tri thức tích cực, đúng sự thật, chẳng hạn làm sao biết được rằng mọi vật thể đều đứng yên hoặc sẽ vận động đều theo đường thẳng nếu không có lực tác động nào khác (Định luật thứ nhất của Newton, 1967).

Nhận định phê phán có sức nặng hơn cả đến từ Thomas Kuhn (1922 - 1996), một môn đệ của Popper. Theo Kuhn, hầu hết mọi lý thuyết đều không hoàn chỉnh và đều có thể bị kiểm sai, trong trường hợp đó, chẳng lẽ tất cả chúng đều bị vứt bỏ hết ? Sự thật không đơn giản như thế! Trong thực tiễn nghiên cứu khoa học, hiếm Luan van 7 khi chỉ vì bị kiểm sai trong một số ít trường hợp mà một lý thuyết bị vứt bỏ. Trái lại, khi một lý thuyết bị kiểm sai, không phải người ta lập tức đi tìm một giả thuyết khác, mà thường xem xét lý do tại sao nó lại bị kiểm sai. Một khi biết rõ lý do, người ta tìm cách điều chỉnh hoặc tìm những giải pháp gần gũi nhất để thay thế và cuối cùng mới đi đến chỗ vứt bỏ toàn bộ đề án hay cương lĩnh nghiên cứu.

Thế nhưng, theo Kuhn, để làm như thế, nhà khoa học lại cần phải biết loại lý thuyết nào có thể phù hợp với sự kiện hơn, so với lý thuyết đã bị kiểm sai. Việc biết ấy đòi hỏi sự kết hợp giữa thủ tục kiểm đúng lẫn kiểm sai hơn là thủ tục kiểm sai đơn độc. “Thông thường, nhà khoa học không muốn và không cần trở thành triết gia. Họ sẽ đến với triết học mỗi khi lâm vào khủng hoảng”.

Thomas Kuhn đặt khoa học trong diễn trình phát triển năng động hơn là trong một sơ đồ tĩnh tại. Chính kích thước lịch sử của khoa học giúp con người đến gần hơn với thực tiễn nghiên cứu, nhất là để có thể giải thích được những khủng hoảng và đột biến trong diễn trình ấy. Theo từ điển Wikipedia, khoa học là các nỗ lực thực hiện phát minh, và tăng lượng tri thức hiểu biết của con người về cách thức hoạt động của thế giới vật chất xung quanh. Thông qua các phương pháp kiểm soát, nhà khoa học sử dụng cách quan sát các dấu hiệu biểu hiện mang tính vật chất và bất thường của tự nhiên nhằm thu thập dữ liệu, phân tích thông tin để giải thích cách thức hoạt động, tồn tại của sự vật hiện tượng.

Một trong những cách thức đó là phương pháp thử nghiệm nhằm mô phỏng hiện tượng tự nhiên dưới điều kiện kiểm soát được và các ý tưởng thử nghiệm. Tri thức trong khoa học là toàn bộ lượng thông tin mà các nghiên cứu đã tích lũy được. Định nghĩa về khoa học được chấp nhận phổ biến rằng khoa học là tri thức tích cực đã được hệ thống hóa. Nghiên cứu về khám phá khoa học Những nhà khoa học giáo dục ở phương Tây ngày càng nhận thức rõ hơn về những học thuyết, quan điểm trong đó đứa trẻ phát triển hiểu biết về các hiện tượng tự nhiên.

Những xuất bản của Driver (1983) và Osborne cùng Freyberg (1985) đã khuyến khích trẻ khám phá thử nghiệm những gì liên quan đến “khoa học dành cho trẻ nhỏ”. Tuy nhiên nó vẫn chưa phải là một chỉ báo về tiềm năng tự nhiên của Luan van 8 trẻ trong việc thử lĩnh hội những khám phá khoa học của chúng. Ở một khía cạnh khác, Metz (1995) lại đưa ra tranh luận rằng điều đó phù hợp với những gì chúng ta biết về trẻ nhỏ nhằm hỗ trợ những nỗ lực của trẻ khi xây dựng lý thuyết thông qua việc xác thực khoa học phù hợp. Những nghiên cứu về môi trường giáo dục trẻ Nhà giáo dục J.Coommenki (1592- 1679) đòi hỏi giáo viên tạo cho học sinh môi trường hứng thú học tập và tự lực cố gắng dành lấy kiến thức.

Ông thường bồi dưỡng cho học sinh tư tưởng độc lập trong quan sát, trong đàm thoại và ứng dụng thực tiễn.Ruxô (1712- 1778) là người đi tiên phong cho tư tưởng dạy học phát triển. Ông tôn trọng cái vố có trong gia tài thể chất và tinh thần của trẻ em, Ông cho rằng người thầy giáo phải dựa vào sự phát triển của học sinh mà giảng dạy “ Để giúp cho thiên tính của các em nảy nở”. Ông phân phối sự bao biện, làm thay, làm cho cá tính và tố chất cá nhân học sinh bị tổn thương, Ông nói: “ Cái chính thức có thể đưa đến sự thành công trong giáo dục, đó là sự tự do đã được điều chỉnh cẩn thận”. Giáo sư Gary Moore Khoa Kiến trúc Đại học Sydney cho rằng: Trẻ nhỏ học thông qua sự tương tác với môi trường vật chất xung quanh chúng.

Các nghiên cứu của ông cũng xác nhận rằng không gian hạn chế và không gian tổ chức kém sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ em. Cũng theo Moore, thiết kế và bố trí của các môi trường vật lý; bao gồm hoàn thiện nội thất, không gian ngoài trời, lựa chọn thiết bị, và sắp xếp phòng; có tác động sâu sắc đến việc học tập và hành vi của trẻ đặc biệt là khả năng “ Làm người”. Một môi trường có hiệu quả hỗ trợ cho trẻ em tương tác với không gian, vật liệu và những người xung quanh. Khi mà môi trường được thiết kế đúng cách, trẻ em có tự do để di chuyển về một cách an toàn.

Từ đó, người lớn có thể tập trung vào việc phát triển hoạt động của trẻ, quan sát trẻ em, và đáp ứng các nhu cầu cá nhân của chúng. Môi trường có hiệu quả giúp trẻ em cảm thấy được mời gọi và chào mừng đến khám phá và học hỏi. Montessori nhấn mạnh “ Môi trường giáo dục giống như Đầu não của nhân loại, nó là phần quy định cho sự phát triển toàn diện con người”. Theo Bà, mục đích của giáo dục có hai phương diện một là giúp cá thể phát triển tự nhiên và Luan van 9 hai là để cho mỗi cá thể thích ứng hòa nhập vào môi trường.

Nhiệm vụ cơ bản của giáo dục là kết hợp được hai phương diện trên, làm cho mỗi cá thể - trẻ em được phát triển tự do, chủ động trong một môi trường mang tính chuẩn bị.