CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ THƯƠNG HIỆU VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG HIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG HIỆU VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG HIỆU 1. Khái niệm Thương hiệu và phân loại thương hiệu a. Khái niệm Trên thế giới hiện nay có rất nhiều khái niệm thể hiện các cách hiểu khác nhau về thương hiệu.
Trong cuốn sách “Thương hiệu dành cho lãnh đạo” được Nhà xuất bản Trẻ phát hành năm 2003 của tác giả Richard Moore – một chuyên gia marketing diễn giải thuật ngữ “thương hiệu” như sau: “Thương hiệu là tổng hợp các yếu tố vật chất, thẩm mỹ, lý lẽ và cảm xúc của một sản phẩm hoặc một dòng sản phẩm, bao gồm bản thân sản phẩm, tên gọi, logo, hình ảnh và mọi sự thể hiện hình ảnh, dần qua thời gian được tạo dựng rõ ràng trong tâm trí khách hàng nhằm thiết lập một chỗ đứng tại đó”. Còn theo Hiệp Hội Marketing Hoa Kỳ (American Marketing Association): “Thương hiệu là một tên gọi, thuật ngữ, ký hiệu, biểu tượng, hay hình vẽ, hay một sự kết hợp giữa chúng, nhằm nhận diện các hàng hóa hay dịch vụ của một người bán hay một nhóm người bán và để phân biệt chúng với hàng hóa hay dịch vụ của đối thủ cạnh tranh” [2, tr. Theo Phillip Kotler, chuyên gia marketing, thì: "Thương hiệu có thể được hiểu như là tên gọi, thuật ngữ, biểu tượng, hình vẽ hay sự phối hợp giữa chúng được dùng để xác nhận sản phẩm của người bán và để phân biệt với sản phẩm của đối thủ cạnh tranh" [13]. Các định nghĩa này thể hiện rõ tính vật chất, tính hữu hình của thương hiệu sản phẩm.
Luan van 10 Theo quan điểm mới, khái niệm về thương hiệu có tính tổng hợp hơn, chỉ rõ yếu tố cảm tính của thương hiệu: - "Thương hiệu là một tập hợp những liên tưởng (associations) trong tâm trí người tiêu dùng, làm tăng giá trị nhận thức của một sản phẩm hoặc dịch vụ" [12]. - "Thương hiệu là một tập hợp các thuộc tính cung cấp cho khách hàng mục tiêu các giá trị mà họ tìm kiếm" [14]. Hoặc: "Thương hiệu là hình ảnh có tính chất văn hóa, lý tính, cảm xúc, trực quan và độc quyền mà bạn liên tưởng đến khi nhắc đến một sản phẩm hoặc một công ty" [10]. Như vậy, thương hiệu luôn luôn gắn với các hàng hóa, dịch vụ đi kèm với nó, thương hiệu sẽ không tồn tại nếu thiếu các yếu tố hỗ trợ là hàng hóa và dịch vụ.
Thông qua sản phẩm người ta cảm nhận thương hiệu có tồn tại thật. Ngược lại, thương hiệu truyền tải đến người tiêu dùng những cấp độ ý nghĩa về sản phẩm mà nó được gắn trên đó như: thuộc tính, lợi ích của sản phẩm; giá trị của sản phẩm; văn hóa, cá tính của sản phẩm; địa vị người sử dụng sản phẩm đó. Thương hiệu được phát triển bởi người bán để nhận dạng hàng hóa, dịch vụ của mình, phân biệt sự khác nhau của hàng hóa, dịch vụ so với đối thủ cạnh tranh, cung cấp các cấp độ ý nghĩa cho người tiêu dùng. Người tiêu dùng thông qua thương hiệu dễ dàng phân biệt các hàng hóa, dịch vụ cùng loại với nhau, giúp cho việc ra quyết định mua nhanh chóng.
Trên thực tế trong lĩnh vực kinh doanh thì thuật ngữ thương hiệu được hiểu theo hai quan điểm sau: Thứ nhất, thương hiệu bao gồm các yếu tố hữu hình. Đó là vật chất, âm thanh có thể nhìn thấy bằng mắt thường và nghe được bằng tai, là hình tượng về hàng hóa và dịch vụ hoặc DN. Thứ hai, thương hiệu còn bao gồm các yếu tố vô hình, nó còn chứa đựng Luan van 11 các yếu tố “ẩn” quan trọng đảm bảo về chất lượng hàng hóa, dịch vụ, văn hóa của DN, những lợi ích, sự hài lòng mà khách hàng cảm nhận được. Các yếu tố “ẩn” đó là sự biểu hiện ra bên ngoài của hình tượng nhằm làm cho chúng nhận diện dễ dàng và khác biệt hóa đối với các sản phẩm, dịch vụ cùng loại.
Phân loại thương hiệu Xuất phát từ các quan niệm về thương hiệu nói trên, các chuyên gia Marketing đã chia thương hiệu thành năm loại cơ bản sau đây: - Thương hiệu cá biệt (hay sản phẩm): là thương hiệu của từng chủng loại hoặc từng tên hàng hóa, dịch vụ cụ thể. - Thương hiệu gia đình (hay công ty): là thương hiệu chung cho tất cả các loại hàng hóa, dịch vụ của một DN. - Thương hiệu tập thể (hay địa phương): là thương hiệu của một nhóm hay một số chủng loại hàng hóa nào đó, có thể do một cơ sở sản xuất hoặc các cơ sở khác nhau sản xuất và kinh doanh (thường là cùng trong một khu vực địa lý, gắn với các yếu tố xuất xứ, địa lý nhất định). - Thương hiệu quốc gia: là thương hiệu gán chung cho các sản phẩm, hàng hóa của một quốc gia nào đó (nó thường gắn với những tiêu chí nhất định, tùy thuộc vào từng quốc gia, từng giai đoạn)[5].
- Thương hiệu chính (mẹ): là tên thương hiệu chủ yếu của một sản phẩm hay dịch vụ, thường là yếu tố cấu thành thương hiệu lớn nhất trên bao bì sản phẩm. - Thương hiệu phụ: là yếu tố cấu thành thương hiệu thứ yếu, ít nổi bật hơn thương hiệu chính và thường nằm trên phần mô tả sản phẩm. Đặc điểm của thương hiệu a. Các yếu tố của thương hiệu Một thương hiệu về cơ bản phải có các yếu tố sau: - Nhãn hiệu: là những dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ cùng loại của các cơ sở sản xuất, kinh doanh khác nhau.
Nhãn hiệu hàng hóa có thể Luan van 12 là từ ngữ, hình ảnh, biểu tượng hoặc kết hợp các yếu tố lại bằng một hay nhiều màu sắc. - Câu khẩu hiệu (Slogan): là một từ, cụm từ, một câu, một âm thanh phản ánh đặc trưng của doanh nghiệp có khả năng in sâu vào trí nhớ của người tiêu dùng. - Tên gọi xuất xứ hàng hóa: là tên địa lý của nước, địa phương dùng để chỉ xuất xứ của sản phẩm từ địa phương với điều kiện những sản phẩm này có đặc tính dựa trên các điều kiện địa lý độc đáo, ưu việt của địa phương. - Tên thương mại: là tên gọi của tổ chức, cá nhân dùng trong hoạt động kinh doanh.
Là tập hợp các ký hiệu (chữ cái, có thể kèm theo các chữ số) phát âm được, có thể phân biệt với chủ thể kinh doanh khác và được bảo hộ sau khi đăng ký bảo hộ. - Kiểu dáng công nghiệp: là hình dáng bên ngoài của sản phẩm, được thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc hoặc sự kết hợp các yếu tố đó. Đặc tính của thương hiệu - Thương hiệu - như một sản phẩm : tức là để trả lời câu hỏi nó là ai hoặc cái gì ? Ví dụ: Trung Nguyên đó là cà phê, Toyota là ô tô. Nó tạo được mối liên hệ chặt chẽ giữa khách hàng với loại sản phẩm nhất định, nghĩa là thương hiệu của sản phẩm đó sẽ xuất hiện đầu tiên trong tâm trí khách hàng khi có nhu cầu về loại sản phẩm đó.
- Thương hiệu – với tư cách như một tổ chức: việc xây dựng thương hiệu như một tổ chức sẽ tập trung vào đặc tính của tổ chức hơn là vào sản phẩm hay dịch vụ của họ. Các đặc tính của tổ chức có thể là sự đổi mới, dẫn đầu về chất lượng, hoặc là bảo vệ môi trường. - Thương hiệu – như một “con người” : hay còn gọi là cá tính của thương hiệu. Đó là tính vượt trội, cạnh tranh, độc đáo, ấn tượng, tin cậy, hài hước, Luan van 13 hóm hỉnh, năng động, cầu kỳ, trẻ trung, trí tuệ như con người.
Thương hiệu có thể giúp khách hàng thể hiện bản thân, cá tính riêng và địa vị của mình. - Thương hiệu – như một biểu tượng: đó là một biểu tượng ấn tượng, sâu sắc có thể làm cho nó dễ dàng được gợi nhớ và chấp nhận. Có ba kiểu biểu tượng có thể được quan tâm hơn cả là biểu tượng hữu hình, biểu tượng ẩn dụ và sự kế thừa của thương hiệu. Trong đó biểu tượng hữu hình được xem là dễ nhớ nhất: như ngôi sao ba cánh đối xứng của Mercedes, hình lưỡi liềm của Nike… [9].
Chức năng của thương hiệu Chức năng phân biệt và phân đoạn thị trường: là chức năng quan trọng nhất của thương hiệu. Khả năng nhận biết được của thương hiệu là yếu tố quan trọng không chỉ cho người tiêu dùng mà còn cho cả DN. Thông qua thương hiệu, người tiêu dùng và nhà sản xuất có thể phân biệt được sản phẩm của các DN khác nhau hoặc phân biệt được chính các DN (nhóm các DN) đang cung cấp các sản phẩm đó. Ngoài ra, thương hiệu cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc phân đoạn thị trường.
Mỗi hàng hóa mang thương hiệu khác nhau sẽ đưa ra những thông điệp, thuộc tính khác nhau dựa trên những dấu hiệu nhất định nhằm đáp ứng những kỳ vọng và thu hút sự chú ý của những nhóm khách hàng mục tiêu khác nhau. Chức năng thông tin và chỉ dẫn: Thông qua hình ảnh, ngôn ngữ, câu khẩu hiệu, nội dung thông điệp của thương hiệu hoặc các dấu hiệu khác của thương hiệu, người tiêu dùng có thể nhận biết được phần nào về giá trị sử dụng, thông tin xuất xứ, nhà sản xuất cũng như đẳng cấp của hàng hóa… Bên cạnh chức năng phân biệt, một thương hiệu tốt chứa đựng các thông tin chỉ dẫn rõ ràng cho khách hàng sẽ là cơ hội thuận lợi để người tiêu dùng hiểu và đi đến chấp nhận thương hiệu. Chức năng tạo sự cảm nhận và tin cậy: Khi một thương hiệu lần đầu Luan van 14 tiên xuất hiện trên thị trường, nó hoàn toàn chưa có một hình ảnh nào trong tâm trí người tiêu dùng. Những thuộc tính của hàng hoá như kết cấu, hình dáng, kích thước, màu sắc.
hoặc các dịch vụ sau bán hàng sẽ là tiền đề để người tiêu dùng lựa chọn chúng. Qua thời gian, bằng kinh nghiệm trong sử dụng và những thông điệp mà thương hiệu truyền tải đến người tiêu dùng, vị trí và hình ảnh của hàng hoá, dịch vụ được định vị dần dần trong tâm trí khách hàng, tạo cho khách hàng sự cảm nhận và tin cậy. Chức năng kinh tế: Nhờ những lợi thế mà thương hiệu nổi tiếng đem lại, hàng hóa sẽ bán được nhiều hơn, thậm chí với giá cao hơn, dễ thâm nhập thị trường hơn. Thương hiệu được tạo ra với ý đồ nhất định và với rất nhiều khoản đầu tư, chi phí khác nhau để xây dựng nên thương hiệu.
Bên cạnh đó, sự nổi tiếng của thương hiệu sẽ làm cho giá của thương hiệu đó tăng lên gấp bội và đó chính là chức năng kinh tế của thương hiệu.