CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THƯƠNG HIỆU VÀ PHÁT TRIỂN THƯƠNG HIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG HIỆU 1. Khái niệm về thương hiệu Theo Hiêp hội Marketing Hoa Kỳ: “Thương hiệu là một cái tên, một từ để gọi một dấu hiệu, biểu tượng, hình dáng hay là sự kết hợp giữa chúng để nhận biết dấu hiệu hàng hóa dịch vụ của một hay một nhóm nhà cung cấp và phân biệt với hàng hóa, dịch vụ của các đối thủ cạnh tranh.” Theo Philip Kotler - “cha đẻ” của marketing hiện đại thế giới: “Thương hiệu có thể được hiểu như là: tên gọi, thuật ngữ, biểu tượng, hình vẽ hay sự phối hợp giữa chúng được dùng để xác nhận sản phẩm của người bán và để phân biệt với sản phẩm của đối thủ cạnh tranh”. Và cũng theo Philip Kotler & Milton Kotler (2013), “Tiếp thị mở đường tăng trưởng”, ta cần thực sự phân biệt ba khái niệm thương hiệu riêng rẽ ở đây: sự chính trực của thương hiệu, nhận diện thương hiệu, và hình ảnh thương hiệu.
Việc hoạch định phải bắt đầu với sự chính trực của thương hiệu, vì đây chính là nơi công ty trung thực đánh giá xen nó có khả năng cung cấp và đáp ứng những gì cho khách hàng hiện tại và tương lai. Sự chính trực của thương hiệu chính là lời hứa về giá trị của công ty, nó là mấy chốt tạo dựng lòng tin của khách hàng. Từ nên tảng này, công ty có thể chuyển sang thiết kế nhận diện thương hiệu của mình - tức là, tuyên bố rõ ràng công ty muốn những người khác nhìn nhận mình ra sao. Nhận diện thương hiệu liên quan đến việc định vị một thể loại nhất định nào đó về công ty.
Bước tiếp theo là quyết định hình ảnh thương hiệu của công ty; tức là, công ty xuất hiện ra sao để khác biệt, hình ảnh của công ty sẽ giống như một đối thủ không khác biệt hóa khác hoặc thành ra vô hình trước một đối thủ được khác biệt hóa. Những Luan van 9 bước tiếp theo sẽ diễn ra sau đó nhằm hoàn thiện các yếu tố và hình ảnh thương hiệu đặc thù. Ở Việt Nam, khái niệm thương hiệu thường được hiểu đồng nghĩa với nhãn hiệu hàng hóa. Tại điều 4, khoản 16, Luật Sở hữu trí tuệ 2005 định nghĩa: “Nhãn hiệu là dấu hiện dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau” 1.
Các yếu tố của thương hiệu Các yếu tố của thương hiệu được sử dụng nhằm mục đích nhận diện và tạo nên sự khác biệt giữa các thương hiệu, trong đó có một số yếu tố có thể bảo hộ độc quyền. Có nhiều yếu tố cấu thành nên thương hiệu, tuy nhiên thương hiệu thường bao gồm các yếu tố chính như sau: - Tên thương hiệu: Là tên gọi của tổ chức, sản phẩm hay dịch vụ trong hoạt động kinh doanh để phân biệt chủ thể kinh doanh mang tên gọi đó với chủ thể khác. Có thể lấy tên từ nhiều nguồn: tên người sáng lập, tên miêu tả, cụm chữ viết tắt, tên tự chế, tên ẩn dụ. Các tiêu chí lựa chọn để đặt tên thương hiệu: Luan van 10 · Dễ nhớ · Ý nghĩa · Dễ mến · Có thể chuyển nhượng · Có thể điều chỉnh · Có thể bảo vệ - Biểu tượng (logo): Là biểu tượng sản phẩm, dịch vụ, doanh nghiệp qua hình vẽ, hoa văn, kiểu chữ hoặc một dấu hiệu đặc biệt nào đó để xây dựng sự nhận biết.
Logo là hình ảnh dễ thấy nhất và thường được dùng để gắn lên các sảm phẩm, bao bì, bảng hiệu… Logo là một tài sản rất quan trọng của doanh nghiệp, nó là hình ảnh nhận diện thương hiệu rõ ràng và là biểu tượng hoặc tượng trưng thông thường thể hiện tên công ty. - Khẩu hiệu (slogan): Là một từ, cụm từ, một câu phản ánh đặc trưng của thương hiệu, có khả năng in sâu vào trí nhớ của người tiêu dùng. Ngoài ra, còn có các yếu tố khác như: âm nhạc, bao bì, nhân vật. Việc sử dụng các yếu tố thương hiệu của doanh nghiệp đa dạng tùy thuộc vào chiến lược và giai đoạn phát triển thương hiệu.
- Nhạc hiệu: Được thể hiện bằng âm nhạc, thông thường thông điệp này được sáng tác bởi nhạc sĩ chuyên nghiệp. Nhạc hiệu có sức hút lôi cuốn người nghe và làm cho quảng cáo trở nên hấp dẫn sinh động. Nhạc hiệu đã trở thành một đặc điểm nhận biết của một thương hiệu. Tuy nhiên, do thuộc tính vốn có, nhạc hiệu không có tính chuyển giao cao như các yếu tố khác.
- Bao bì: Bao bì được coi là một trong những liên hệ mạnh của thương hiệu, trong đó hình thức của bao bì có tính quyết định, tiếp theo là màu sắc, kích thước, công dụng đặc biệt của bao bì. Chính vì vậy, để tăng trưởng giá trị thương hiệu qua yếu tố bao bì cần chú ý đến việc thiết kế bao bì và nhất là màu sắc trên bao bì. Luan van 11 - Nhân vật đại diện: Nhân vật đại diện là hình thức thể hiện đặc biệt, một cách hình tượng hóa thương hiệu, nó có thể được gắn với một con người hoặc một phong cách sống. Nhân vật đại diện của thương hiệu thường được tạo dựng, giới thiệu và đóng vai trò trung tâm trong các chương trình quảng cáo và thiết kế bao bì.
Nó có thể được thể hiện qua một con vật hoặc một nhân vật trong phim, truyện nổi tiếng, nó cũng có thể là một con người sống động. Chức năng của thương hiệu Thương hiệu không chỉ là dấu hiệu nhận dạng và phân biệt hàng hóa của doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác mà còn đảm nhận nhiều chức năng khác. Cho dù công ty theo đuổi các chiến lược thương hiệu nào đi chăng nữa thì thương hiệu cũng thực hiện các chức năng cơ bản sau: - Nhằm phân đoạn thị trường; - Tạo nên sự phát triển trong suốt quá trình phát triển sản phẩm; - Đưa sản phẩm khắc sâu vào tâm trí khách hàng; - Tạo nên định hướng và ý nghĩa cho sản phẩm; - Là cam kết giữa sản xuất với khách hàng; - Mang giá trị hiện tại và tiềm năng. Đặc tính của thương hiệu Đặc tính thương hiệu (brand identity) là một thuật ngữ mới xuất hiện gần đây và chủ yếu được dùng trong lĩnh vực marketing và truyền thồng.
Đặc tính thương hiệu được định nghĩa như sau: “Đặc tính của thương hiệu là một tập hợp duy nhất các liên kết thuộc tính mà các nhà chiến lược thương hiệu mong muốn tạo ra và duy trì. Những sự liên kết này sẽ phản ánh cái mà thương hiệu hướng tới và là sự cam kết của nhà sản xuất đối với khách hàng. (David Aaker 1996) Theo David Aaker, đặc tính thương hiệu góp phần quan trọng trong Luan van 12 việc thiết lập mới quan hệ giữa thương hiệu và khách hàng bằng các thương hiệu cam kết mang đến cho khách hàng những lợi ích có thể là lợi ích vật chất, lợi ích tinh thần và là công cụ để khách hàng thể hiện giá trị của bản thân. Đặc tính của thương hiệu được xem xét ở bốn khía cạnh và bao gồm các thành phần: * Thương hiệu như một sản phẩm Các thuộc tính của sản phẩm luôn là bộ phận quan trọng cấu thành nên đặc tính của một thương hiệu, bởi đây là những yếu tố cơ bản liên quan trực tiếp đến quyết định chọn nhãn hiệu và đánh giá chất lượng của khách hàng.
Yếu tố cốt lõi đối với đặc tính của một thương hiệu chính là chủng loại sản phẩm. Tạo dựng được một mối liên hệ chặt chẽ giữa khách hàng với loại sản phẩm nhất định, có nghĩa là thương hiệu của sản phẩm đó sẽ xuất hiện đầu tiên trong tâm trí khách hàng khi có nhu cầu về loại sản phầm đó. Thuộc tính có giá trị cốt lõi của một sản phẩm và có mối quan hệ trực tiếp với hành vi mua sắm và tiêu dùng của khách hàng. Nó không chỉ mang lại cho khách hàng những lợi ích về mặt vật chất mà còn cả những lợi ích về mặt tinh thần.
Các thuộc tính này, trong nhiều trường hợp có thể được làm tăng giá trị bởi những đặc điểm khác biệt so với những sản phẩm cùng loại. Khách hàng không chỉ có những sản phầm hoàn hảo mà còn phải có được sự phục vụ tốt. Mặc dù vậy không nên coi thuộc tính của của sản phẩm là tiêu điểm của việc khác biệt hóa, trong khi các khía cạnh có thể tăng thêm giá trị và tính độc đáo của sản phầm lại không được chú ý. * Thương hiệu – như một tổ chức Khía cạnh thương hiệu với tư cách là một tổ chức tập trung vào đặc tính của tổ chức hơn là vào sản phẩm hay dịch vụ của họ.
Các đặc tính của một tổ chức có thể là sự đổi mới, dẫn đầu về chất lượng, hoặc là bảo vệ môi trường. Những đặc tính này có thể được làm nổi bật thông qua các nhân viên, Luan van 13 văn hóa kinh doanh và các chương trình truyền thông của công ty. Đặc tính của sản phẩm, xét về mặt tổ chức, tỏ ra bền vững trước bất kỳ sự cạnh tranh nào hơn là đặc tính của các sản phẩm riêng lẻ. Đặc tính về mặt tổ chức có thể góp phần tạo nên một hình ảnh tốt đẹp trước khách hàng và công chúng.
Những đặc tính, chẵng hạn như chú trọng đến môi trường, dẫn đầu về công nghệ, hoặc quan tâm đến sức khỏe cộng đồng…, có thể nhận được sự ngưỡn mộ, tôn trọng và yêu mến từ khách hàng và công chúng. * Thương hiệu – như một con người Trên khía cạnh này, đặc tính của một thương hiệu được xem xét ở góc độ như một con người. Cũng giống như một con người, thương hiệu cũng có thể cảm nhận với các cá tính như tính vượt trội, tính cạnh tranh, độc đáo - ấn tượng, tin cậy, hài hước, hóm hỉnh, năng động, cầu kỳ hay trẻ trung, hoặc trí tuệ. Những cá tính này có thể tạo nên một thương hiệu mạnh qua các cách khác nhau.
Trước hết, nó có thể giúp khách hàng tự thể hiện bản thân tức là như một công cụ để họ thể hiện những các tính riêng của mình. Thứ hai, cũng như cá tính của con người có thể ảnh hướng đến mối quan hệ của họ trong xã hội, còn cá tính của thương hiệu cũng có thể là cơ sở cho mỗi quan hệ giá thương hiệu và khách hàng. Thứ ba, đặc tính và thương hiệu có thể giúp biểu hiện những đặc tính của sản phẩm và vì vậy nó đóng góp vào những lợi ích chức năng của sản phẩm. * Thương hiệu – như một biểu tượng Một biểu tượng ấn tượng và sâu sắc có thể làm cho nó dễ dàng được gợi nhớ và chấp nhận.