Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Huyện Củ Chi

Nghiên cứu giải pháp phát triển bền vững nông nghiệp tại huyện Củ Chi, TP.HCM giai đoạn 2001-2010, hướng tới công nghiệp hóa và hiện đại hóa.

• Tác giả: Huỳnh Văn Giáp
• Người hướng dẫn: PGS TS. Trương Mạnh Tiến
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sử Dụng Và Bảo Vệ Tài Nguyên Môi Trường
• Đề tài: Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Huyện Củ Chi
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NÔNG NGHIỆP VÀ KINH NGHIỆM CÔNG NGHIỆP HÓA VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG CỦA MỘT SỐ NƯỚC VÀ VÙNG LÃNH THỔ CHÂU Á
• 1.1. MÔ HÌNH LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG
• 1.1.1. Sự khác nhau về định nghĩa
• 1.1.2. Các mối quan hệ ràng buộc
• 1.2. MÔ HÌNH LÝ THUYẾT VỀ TĂNG TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
• 1.2.1. Mô hình hai khu vực (Lewis, Oshima)
• 1.2.2. Mô hình các giai đoạn tăng trưởng và phát triển nông nghiệp (Todaro, S.)
• 1.2.3. Mô hình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn
• 1.2.4. Mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế (Chenery)
• 1.3. KINH NGHIỆM CÔNG NGHIỆP HÓA VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG CỦA MỘT SỐ NƯỚC VÀ VÙNG LÃNH THỔ CHÂU Á
• 1.3.1. Công nghiệp hóa và phát triển nông nghiệp bền vững của Nhật Bản
• 1.3.2. Công nghiệp hóa và phát triển nông nghiệp bền vững của Trung Quốc
• 1.3.3. Công nghiệp hóa và phát triển nông nghiệp bền vững của Đài Loan
• 1.3.4. Công nghiệp hóa và phát triển nông nghiệp bền vững của Thái Lan
• 1.4. HỆ THỐNG THƯỚC ĐO ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN
• 1.4.1. Chỉ tiêu đánh giá tình hình sử dụng vốn trong nông nghiệp
• 1.4.2. Chỉ tiêu đánh giá việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp
• 1.4.3. Chỉ tiêu đánh giá sự nghèo đói ở nông thôn
• 1.4.4. Chỉ tiêu đánh giá ô nhiễm môi trường nông thôn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA Ở CỦ CHI GIAI ĐOẠN 2001 - 2005
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ KINH TẾ HUYỆN CỦ CHI
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm dân cư
• 2.1.3. Phát triển kinh tế
• 2.2. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP- HIỆN ĐẠI HÓA HUYỆN CỦ CHI (2001 - 2005)
• 2.2.1. Đánh giá hiện trạng phát triển nông nghiệp huyện Củ Chi
• 2.2.2. Đánh giá hiện trạng phát triển nông thôn huyện Củ Chi
• 3. CHƯƠNG 3: HỆ THỐNG CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA HUYỆN CỦ CHI
• 3.1. LUẬN CỨ KHOA HỌC CHO GIẢI PHÁP
• 3.1.1. Lý thuyết về phát triển nông nghiệp bền vững
• 3.1.2. Các mối quan hệ ràng buộc
• 3.1.3. Các yếu tố cơ bản
• 3.2. MÔ HÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA - HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN
• 3.2.1. Phát triển nông nghiệp
• 3.2.2. Phát triển nông thôn
• 3.3. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI HUYỆN CỦ CHI GIAI ĐOẠN 2006 - 2010
• 3.3.1. Một số chỉ tiêu chủ yếu giai đoạn 2006-2010
• 3.3.1.1. Các chỉ tiêu về kinh tế
• 3.3.1.2. Các chỉ tiêu về đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng
• 3.3.1.3. Các chỉ tiêu về xã hội
• 3.3.2. Định hướng phát triển các ngành, lĩnh vực
• 3.3.2.1. Về phát triển kinh tế
• 3.3.2.2. Phát triển văn hóa - xã hội
• 3.4. HỆ THỐNG CÁC GIẢI PHÁP
• 3.4.1. Giải pháp phát triển kinh tế
• 3.4.1.1. Biện pháp khai thác và bảo vệ đất trồng huyện Củ Chi
• 3.4.1.2. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.4.1.3. Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp
• 3.4.1.4. Đề xuất chính sách, giải pháp phát triển nông nghiệp và nông thôn
• 3.4.2. Giải pháp phát triển xã hội
• 3.4.2.1. Nâng cao trình độ văn hóa và đào tạo tay nghề cho người lao động
• 3.4.2.2. Nâng cao thu nhập của các nông hộ
• 3.4.2.3. Bảo vệ truyền thống trước xu thế đô thị hóa
• 3.4.2.4. Xây dựng mô hình phát triển nông thôn mới
• 3.4.3. Giải pháp bảo vệ môi trường
• 3.4.3.1. Ứng dụng phương pháp phân tích LOGFRAME và PSR
• 3.4.3.2. Thực trạng ô nhiễm nguồn nước mặt
• KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Củ Chi

Huyện Củ Chi, cửa ngõ phía tây bắc TP.HCM, có diện tích tự nhiên 43.496,59 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 76,06%. Những năm qua, thực hiện đường lối đổi mới, Củ Chi đã tích cực xây dựng các công trình thủy lợi, giao thông, điện, và thực hiện nhiều chương trình phát triển văn hóa - xã hội ở nông thôn. Bộ mặt nông thôn có nhiều chuyển biến tích cực: giá trị tổng sản lượng nông nghiệp không ngừng gia tăng, nhiều khu công nghiệp - cụm công nghiệp - thương mại - dịch vụ và khu dân cư mới được hình thành và phát triển, cơ cấu kinh tế nông thôn có sự chuyển dịch từ các hộ thuần nông sang các hộ kiêm nghiệp. Tuy nhiên, trong tiến trình CNH - HĐH nông nghiệp và nông thôn, huyện Củ Chi đang có những vấn đề bức thiết cần giải quyết.

1.1. Vị Trí Địa Lý và Tiềm Năng Phát Triển Nông Nghiệp

Củ Chi nằm ở vị trí chiến lược, có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Hệ thống kênh tưới được mở rộng và nguồn nước ngầm dồi dào. Tuyến đường xuyên Á và Quốc lộ 22 chạy ngang qua, cùng với hệ thống sông Sài Gòn và sông Vàm Cỏ, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại. Cơ cấu kinh tế của huyện là công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ, trong đó nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng.

1.2. Vai Trò Của Nông Nghiệp Trong Cơ Cấu Kinh Tế Củ Chi

Mặc dù tỷ trọng nông nghiệp trong GDP ngày càng giảm, nhưng nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Củ Chi. Giai đoạn 2001 - 2005, thực hiện đường lối đổi mới, Củ Chi đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển nông nghiệp và nông thôn, nhưng cũng còn nhiều hạn chế và đương đầu với nhiều thách thức. Huyện tiếp tục thực hiện nhiều chương trình phát triển kinh tế - xã hội.

II. Thách Thức Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Củ Chi

Trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn, huyện Củ Chi đang đối mặt với nhiều thách thức. Sản xuất nông nghiệp vẫn còn ở trình độ thấp, quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, chất lượng nông sản kém, khó tiêu thụ trong nước và cạnh tranh ở nước ngoài. Đất canh tác ngày càng bị thoái hóa, bạc màu. Môi trường tự nhiên, nhất là môi trường nước, có nơi, có lúc bị ô nhiễm và mức độ ô nhiễm có xu hướng gia tăng. Ngành nông nghiệp giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế, nhưng lại đang đứng trước nguy cơ thiếu lực lượng lao động trẻ kế thừa.

2.1. Tình Trạng Thoái Hóa Đất Và Ô Nhiễm Môi Trường Nông Nghiệp

Đất canh tác ngày càng bị thoái hóa, bạc màu, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Môi trường tự nhiên, đặc biệt là nguồn nước, đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm ngày càng gia tăng. Điều này đòi hỏi các giải pháp quản lý và bảo vệ môi trường hiệu quả để đảm bảo sự bền vững của sản xuất nông nghiệp.

2.2. Thiếu Hụt Lao Động Trẻ Trong Ngành Nông Nghiệp

Ngành nông nghiệp Củ Chi đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động trẻ kế thừa. Điều này đòi hỏi các chính sách khuyến khích và hỗ trợ để thu hút lao động trẻ tham gia vào sản xuất nông nghiệp, đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành.

2.3. Khó Khăn Trong Tiêu Thụ Nông Sản Và Cạnh Tranh Thị Trường

Sản xuất nông nghiệp vẫn còn ở trình độ thấp, quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, chất lượng nông sản kém, khó tiêu thụ trong nước và cạnh tranh ở nước ngoài, dẫn đến hiệu quả sản xuất kém, thu nhập thấp và đời sống của cư dân nông thôn còn nhiều khó khăn.

III. Giải Pháp Phát Triển Nông Nghiệp Hữu Cơ Tại Củ Chi

Để hướng tới sự phát triển bền vững, huyện Củ Chi đã xây dựng nhiều KCN, CCN, xây dựng nông thôn mới và phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững đến năm 2010. Để phát triển nông nghiệp bền vững, ngoài những nội dung đã được trình bày trong mô hình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn, huyện cần quan tâm đến những giải pháp khai thác và bảo vệ đất trồng, vấn đề tiêu thụ nông sản, nâng cao mức sống của cư dân nông thôn, bảo vệ môi trường và thực hiện các chính sách phát triển nông nghiệp và nông thôn.

3.1. Ứng Dụng Nông Nghiệp Hữu Cơ Để Bảo Vệ Đất Và Môi Trường

Phát triển nông nghiệp hữu cơ là một giải pháp quan trọng để bảo vệ đất và môi trường. Nông nghiệp hữu cơ giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất, giảm thiểu sử dụng hóa chất độc hại, và bảo vệ nguồn nước. Củ Chi có tiềm năng lớn để phát triển nông nghiệp hữu cơ, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường về nông sản sạch.

3.2. Xây Dựng Chuỗi Cung Ứng Nông Sản Sạch Và Bền Vững

Xây dựng chuỗi cung ứng nông sản sạch và bền vững là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị nông sản và đảm bảo quyền lợi của người nông dân. Chuỗi cung ứng này cần đảm bảo truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng, và kết nối hiệu quả giữa người sản xuất và người tiêu dùng.

3.3. Nâng Cao Nhận Thức Về Nông Nghiệp Bền Vững Cho Nông Dân

Nâng cao nhận thức về nông nghiệp bền vững cho nông dân là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững. Cần tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo, và chương trình khuyến nông để trang bị cho nông dân kiến thức và kỹ năng cần thiết.

IV. Ứng Dụng Nông Nghiệp Công Nghệ Cao Tại Huyện Củ Chi

Để thực hiện các giải pháp trên, cần có sự hỗ trợ của chính quyền, sự hợp tác của các cơ quan chức năng của huyện và thành phố, sự tham gia tích cực của các đoàn thể, chính quyền địa phương cùng sự đồng tình, ủng hộ của người dân trong huyện. Cần có sự hỗ trợ của chính quyền, sự hợp tác của các cơ quan chức năng của huyện và thành phố, sự tham gia tích cực của các đoàn thể, chính quyền địa phương cùng sự đồng tình, ủng hộ của người dân trong huyện.

4.1. Đầu Tư Vào Nghiên Cứu Và Phát Triển Công Nghệ Nông Nghiệp

Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ nông nghiệp là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Cần tập trung vào các công nghệ như giống cây trồng mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến, và hệ thống tưới tiêu thông minh.

4.2. Khuyến Khích Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Nông Nghiệp

Ứng dụng công nghệ thông tin trong nông nghiệp giúp nông dân tiếp cận thông tin thị trường, quản lý sản xuất hiệu quả, và kết nối với các đối tác trong chuỗi cung ứng. Cần xây dựng các nền tảng công nghệ thông tin và cung cấp dịch vụ tư vấn cho nông dân.

4.3. Phát Triển Nông Nghiệp Chính Xác Để Tối Ưu Hóa Sử Dụng Tài Nguyên

Phát triển nông nghiệp chính xác giúp tối ưu hóa sử dụng tài nguyên như nước, phân bón, và thuốc bảo vệ thực vật. Cần ứng dụng các công nghệ như cảm biến, máy bay không người lái, và hệ thống định vị toàn cầu để thu thập dữ liệu và đưa ra quyết định chính xác.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Củ Chi

Để phát triển nông nghiệp bền vững, cần có sự hỗ trợ của chính quyền, sự hợp tác của các cơ quan chức năng của huyện và thành phố, sự tham gia tích cực của các đoàn thể, chính quyền địa phương cùng sự đồng tình, ủng hộ của người dân trong huyện. Cần có sự hỗ trợ của chính quyền, sự hợp tác của các cơ quan chức năng của huyện và thành phố, sự tham gia tích cực của các đoàn thể, chính quyền địa phương cùng sự đồng tình, ủng hộ của người dân trong huyện.

5.1. Xây Dựng Chính Sách Khuyến Khích Đầu Tư Vào Nông Nghiệp

Xây dựng chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp là yếu tố quan trọng để thu hút nguồn vốn và công nghệ vào ngành. Cần có các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, và đất đai để khuyến khích các doanh nghiệp và cá nhân đầu tư vào nông nghiệp.

5.2. Hỗ Trợ Nông Dân Tiếp Cận Tín Dụng Và Bảo Hiểm Nông Nghiệp

Hỗ trợ nông dân tiếp cận tín dụng và bảo hiểm nông nghiệp giúp giảm thiểu rủi ro và tạo điều kiện cho nông dân đầu tư vào sản xuất. Cần có các chương trình tín dụng ưu đãi và bảo hiểm nông nghiệp để hỗ trợ nông dân.

5.3. Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Để Nâng Cao Vị Thế Nông Dân

Phát triển hợp tác xã nông nghiệp giúp nâng cao vị thế của nông dân trong chuỗi cung ứng và tăng cường khả năng cạnh tranh. Cần hỗ trợ các hợp tác xã nông nghiệp về vốn, công nghệ, và quản lý để nâng cao hiệu quả hoạt động.

VI. Du Lịch Nông Nghiệp Hướng Đi Mới Cho Củ Chi Bền Vững

Để phát triển nông nghiệp bền vững, cần có sự hỗ trợ của chính quyền, sự hợp tác của các cơ quan chức năng của huyện và thành phố, sự tham gia tích cực của các đoàn thể, chính quyền địa phương cùng sự đồng tình, ủng hộ của người dân trong huyện. Cần có sự hỗ trợ của chính quyền, sự hợp tác của các cơ quan chức năng của huyện và thành phố, sự tham gia tích cực của các đoàn thể, chính quyền địa phương cùng sự đồng tình, ủng hộ của người dân trong huyện.

6.1. Phát Triển Các Mô Hình Du Lịch Nông Nghiệp Sinh Thái

Phát triển các mô hình du lịch nông nghiệp sinh thái giúp tạo thêm nguồn thu nhập cho nông dân và quảng bá sản phẩm nông nghiệp địa phương. Cần xây dựng các tour du lịch khám phá các trang trại, vườn cây, và làng nghề truyền thống.

6.2. Xây Dựng Cơ Sở Hạ Tầng Du Lịch Nông Thôn

Xây dựng cơ sở hạ tầng du lịch nông thôn giúp thu hút du khách và tạo điều kiện cho phát triển du lịch nông nghiệp. Cần đầu tư vào các công trình như đường giao thông, nhà nghỉ, nhà hàng, và khu vui chơi giải trí.

6.3. Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Du Lịch Nông Nghiệp

Đào tạo nguồn nhân lực du lịch nông nghiệp giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu của du khách. Cần tổ chức các khóa đào tạo về kỹ năng giao tiếp, phục vụ, và quản lý du lịch cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình Nghiên cứu các giải pháp phát triển bền vững nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá và hiện đại hoá ở huyện Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh, từ năm 2001 - 2010 được tác giả Huỳnh Văn Giáp thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Trương Mạnh Tiến và TS. Nguyễn Văn Tài, bảo vệ năm 2008 thuộc chuyên ngành Sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường (Mã số: 62.01).

Luận án xuất phát từ bối cảnh huyện Củ Chi là địa bàn cửa ngõ phía tây bắc Thành phố Hồ Chí Minh với diện tích tự nhiên 43.496,59 ha (trong đó đất nông nghiệp chiếm 76,06%) và dân số 302.000 người. Dù quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo chủ trương công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH - HĐH) nông nghiệp nông thôn đạt được một số kết quả, huyện đang đối mặt với sáu vấn đề bức thiết:

1. Sản xuất nông nghiệp vẫn ở trình độ thấp, quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, chất lượng nông sản kém dẫn đến khó tiêu thụ nội địa và khó cạnh tranh quốc tế, làm giảm hiệu quả sản xuất và mức sống nông dân.
2. Đất canh tác ngày càng bị thoái hóa, bạc màu dù năng suất có tăng nhẹ.
3. Môi trường tự nhiên, đặc biệt là nguồn nước mặt và nước ngầm, chịu ô nhiễm cục bộ với xu hướng gia tăng.
4. Ngành nông nghiệp đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động trẻ kế thừa.
5. Hiện tượng một số diện tích đất ruộng bị bỏ hoang do hiệu quả canh tác thấp, gây khó khăn cho sinh kế nông hộ.
6. Huyện đang triển khai xây dựng mô hình nông thôn cấp xã từ xuất phát điểm kinh tế thuần nông.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định: các công trình trước đây chưa hệ thống hóa đầy đủ khung lý thuyết kinh tế phát triển và môi trường ứng dụng vào thực tiễn phát triển bền vững nông nghiệp vùng ven đô thị lớn đang chịu tác động trực tiếp của tiến trình đô thị hóa nhanh.

Mục tiêu chính của luận án là đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về kinh tế, xã hội và môi trường nhằm giải quyết tình trạng đất thoái hóa, bỏ hoang, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao thu nhập cho nông hộ và hoàn thiện chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn huyện Củ Chi.

• Đối tượng nghiên cứu: Các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững theo hướng CNH - HĐH.
• Phạm vi không gian: Địa bàn huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Số liệu khảo sát, thống kê tập trung trong giai đoạn 2001 - 2005, cập nhật đến năm 2006, 2007; định hướng giải pháp áp dụng cho giai đoạn 2006 - 2010.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Về lịch sử nghiên cứu, tác giả kế thừa các kết quả tích lũy từ công trình thạc sĩ Lược khảo địa phương, địa lý nông thôn tỉnh Hậu Nghĩa (1972), báo cáo chuyên đề tiến sĩ nông nghiệp quận Củ Chi (1974) và các giáo trình giảng dạy địa lý kinh tế từ năm 1973 đến 2005.

Luận án điểm lại các dòng lý thuyết và quan điểm học thuật quốc tế về phát triển nông nghiệp bền vững qua các thời kỳ:

• Thập niên 1980: Phân chia thành ba nhóm quan điểm: nhóm nhấn mạnh khía cạnh kinh tế kỹ thuật (duy trì năng suất dài hạn), nhóm nhấn mạnh cân bằng sinh thái, và nhóm nhấn mạnh phát triển con người (cải thiện giáo dục, dinh dưỡng, sức khỏe). Định nghĩa của Ủy ban Tư vấn Kỹ thuật Liên Hợp Quốc (TAC, 1989) nhấn mạnh việc duy trì mức sản xuất đáp ứng gia tăng dân số mà không làm suy thoái môi trường.
• Thập niên 1990: Nijkamp, Bergh và Soetoman (1990) xác định bền vững là sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và an toàn sinh thái; Pearce và Turner (1990) cụ thể hóa quy luật khai thác tài nguyên tái sinh (thấp hơn khả năng tự tái tạo) và tài nguyên không tái sinh (phụ thuộc khả năng tìm nguồn thay thế). Quan điểm của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB, 1991 trích dẫn Brundtland) và Tổ chức Lương Nông Thế giới (FAO, 1989 dẫn qua Lê Văn Khoa, Nguyễn Đức Lượng, Nguyễn Thế Truyền, 1999) chuẩn hóa tiêu chí bảo tồn đất, nước, nguồn gen gắn với an ninh lương thực và việc làm dài hạn.
• Các mối quan hệ ràng buộc kinh tế - sinh thái: Haen (1991) chỉ rõ tác động của nông nghiệp lên cân bằng hệ sinh thái; H và Choprak (1991) phân tích bẫy nghèo đói sinh ra từ việc mở rộng quảng canh phá rừng hoặc thâm canh lạm dụng hóa chất; Shepherer A (1998) giải thích rủi ro công nghệ mới làm giảm giá nông sản khiến hộ nghèo rơi vào vòng luẩn quẩn nợ nần; V (1991), Strauss (1986), Haddad và Bouis (1991), Braun (1991), Bull (1982) và Alves E (1991) phân tích tác động qua lại giữa tăng trưởng nông nghiệp, trình độ văn hóa nông dân và nguy cơ ngộ độc hóa chất/dịch bệnh.
• Nghiên cứu trong nước: Luận án tiếp thu các chủ trương từ Văn kiện Hội nghị Trung ương 5 Khóa IX (2002) về CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn, nghiên cứu khung tiêu chí CNH - HĐH của Vũ Năng Dũng (2004) và lý luận kinh tế phát triển của Đinh Phi Hổ (2006).

Khoảng trống học thuật mà luận án lựa chọn là lấp đầy khoảng thiếu hụt các nghiên cứu thực chứng áp dụng lý thuyết phát triển bền vững và chuyển dịch cơ cấu cho một đơn vị hành chính cấp huyện vùng ven đô thị trực thuộc một trung tâm kinh tế lớn như Thành phố Hồ Chí Minh.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng năm mô hình kinh tế và khung công cụ phân tích môi trường:

1. Mô hình hai khu vực của W. Arthur Lewis (1955) và Harry T. Oshima: Lewis luận giải sự chuyển dịch lao động nông nghiệp dư thừa sang công nghiệp dựa trên chênh lệch tiền lương ($W_1 = 1,3 W_0$). Oshima bổ sung lộ trình ba giai đoạn: Giai đoạn 1 đầu tư chiều rộng nông nghiệp đa dạng hóa việc làm; Giai đoạn 2 đầu tư chiều rộng cả ba ngành nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ; Giai đoạn 3 đầu tư chiều sâu, áp dụng cơ giới hóa và công nghệ sinh học giải quyết khan hiếm lao động.
2. Mô hình ba giai đoạn phát triển nông nghiệp của Michael P. Todaro (1990): Nông nghiệp tự cung tự cấp chuyển sang đa dạng hóa sản phẩm (bước đệm trung gian) và tiến tới nông nghiệp chuyên môn hóa hiện đại hướng theo thị trường thương mại.
3. Mô hình hàm sản xuất nông nghiệp của Sung Sang Park:
   • Giai đoạn sơ khai: $Y = F(N, L)$ với $N$ là yếu tố tự nhiên, $L$ là lao động. Năng suất biên giảm dần do không chuyển dịch được lao động.
   • Giai đoạn đang phát triển: $Y = F(N, L) + F(R)$ với $R$ là vật tư đầu vào từ công nghiệp (phân bón, hóa chất nông nghiệp).
   • Giai đoạn phát triển: $Y = F(N, L) + F(R) + F(K)$ với $K$ là máy móc, thiết bị kỹ thuật thay thế lao động để tăng năng suất và thu nhập.
4. Mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Hollis Chenery: Phân kỳ theo mức GNP bình quân đầu người ($200 USD, $600 USD, $1.000 USD) thể hiện xu hướng giảm dần tỷ trọng GDP nông nghiệp và tăng tỷ trọng công nghiệp.
5. Khung công cụ môi trường: Phương pháp khung logic LOGFRAME và mô hình chỉ thị Áp lực - Trạng thái - Đáp ứng (PSR - Pressure, State, Response).

          [ÁP LỰC (Pressure)]
       Chất thải KCN, Đô thị hóa,
         Hóa chất nông nghiệp
         [TRẠNG THÁI (State)]
        Thoái hóa đất trồng,
       Ô nhiễm nước mặt & ngầm
         [ĐÁP ỨNG (Response)]
       Quy hoạch sử dụng đất,
    Cải tạo đất phèn, Kiểm soát xả thải

Phương pháp nghiên cứu

• Điều tra bảng hỏi xã hội học: Điều tra thực trạng mức sống và kinh tế của 132 nông hộ (Bảng 22); khảo sát trình độ văn hóa, chuyên môn kỹ thuật, nghề nghiệp và thu nhập của 140 lao động thường trú tại Củ Chi (Bảng 23); khảo sát các cơ sở sản xuất phong lan (tháng 12/2006).
• Phỏng vấn sâu và quan sát thực địa: Làm việc với Hội Nông dân, Phòng Nông nghiệp & PTNT, Phòng Tài nguyên & Môi trường, Ban Xóa đói giảm nghèo, Phòng LĐ-TB&XH huyện Củ Chi; khảo sát hiện trường các công trình thủy lợi kênh Đông, trạm bơm và vùng quy hoạch nông nghiệp.
• Phân tích trong phòng thí nghiệm: Thu thập và phân tích mẫu đất phèn, đất xám (1996, 2006); mẫu nước phèn cải tạo bằng cát ($M1A$) so với đối chứng sát bờ ($M1B$); chuỗi số liệu mẫu nước mặt và nước ngầm (2003, 2005, 2006); số liệu quan trắc độ ồn, bụi và khí thải công nghiệp (2003, 2007).
• Viễn thám và GIS: Giải đoán ảnh vệ tinh Landsat TM kết hợp hệ thống thông tin địa lý (GIS) thành lập Bản đồ hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp huyện Củ Chi năm 2004.
• Thống kê và tổng hợp tư liệu: Xử lý dữ liệu khí tượng thủy văn trạm An Phú (1978 - 1986), trạm Tân Sơn Hòa (2002 - 2005), niên giám thống kê Củ Chi và Thành phố Hồ Chí Minh; xây dựng hệ thống 25 bản đồ/sơ đồ, 17 biểu đồ, 40 bảng số liệu và 41 ảnh minh họa.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan cơ sở lý luận về phát triển bền vững nông nghiệp và kinh nghiệm công nghiệp hóa và phát triển nông nghiệp bền vững của một số nước và vùng lãnh thổ châu Á

Chương 1 tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận và tổng kết bài học kinh nghiệm quốc tế:

• Hệ thống hóa lý luận: Phân tích bản chất của phát triển nông nghiệp bền vững dựa trên ba trụ cột: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo toàn môi trường sinh thái. Phân tích năm mô hình lý thuyết kinh tế phát triển (Lewis, Oshima, Todaro, Park, Chenery).
• Kinh nghiệm quốc tế:
  • Nhật Bản: Quá trình CNH nông nghiệp từ sau năm 1950 thông qua Luật Nông nghiệp cơ bản 1961, phát triển kinh tế trang trại kiêm nghiệp (chiếm 85% năm 1980), hệ thống Hợp tác xã nông nghiệp ba cấp bao phủ hơn 90% trang trại gia đình, cơ giới hóa cao (xay xát 100%, cấy lúa 99%, gặt đập 98%). Về môi trường, xử lý 722 ha đất ô nhiễm cadimi, 10 ha ô nhiễm asen (1995); ban hành Luật Kiểm soát ô nhiễm nguồn nước (1980, 1994) và ba luật môi trường nông nghiệp cuối thập niên 1990 (Luật khuyến khích sản xuất nông nghiệp bền vững 1999; Luật kiểm soát phân bón 2000; Luật quản lý chất thải chăn nuôi 1999).
  • Trung Quốc: Đẩy mạnh Xí nghiệp Hương trấn (XNHT) giải quyết 138,4 triệu lao động (2004), tạo doanh thu 16.600 tỷ NDT; triển khai sáu mô hình nông nghiệp đô thị tại Thượng Hải (nông nghiệp xanh, phục vụ khách sạn, thu ngoại tệ, dịch vụ, an dưỡng, sinh thái); thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới XHCN theo Văn kiện số 1 năm 2006 với năm nội dung trọng tâm ("Sản xuất phát triển, đời sống sung túc, thôn làng văn minh, thôn xã gọn gàng, quản lý dân chủ").
  • Đài Loan: Đầu tư nghiên cứu - chuyển giao công nghệ thông qua 7 Viện khuyến nông khu vực (điển hình là Viện Đài Trung với 148 nhà nghiên cứu, ngân sách 8 triệu USD/năm); thiết lập mạng lưới khuyến nông đạt tỷ lệ 32 hộ nông dân/1 nhân viên khuyến nông; chính sách miễn thuế đất nông nghiệp, trợ cấp cho nông dân hết tuổi lao động (3.000 Đài tệ/người/tháng năm 1996) và chuyển hướng sản xuất chất lượng cao sau khi gia nhập WTO năm 2002.
  • Thái Lan: Phát triển nông sản xuất khẩu chủ lực đứng đầu thế giới về gạo (xuất khẩu 10,13 triệu tấn năm 2004) và sắn (chiếm 95% thị phần thương mại toàn cầu), cùng cao su, ngô, rau quả; chú trọng đầu tư hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật thủy lợi.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Đề xuất 4 nhóm thước đo đánh giá PTBV nông nghiệp - nông thôn gồm chỉ tiêu sử dụng vốn, ứng dụng KHCN, giảm nghèo và kiểm soát ô nhiễm môi trường.

Quốc gia / Vùng lãnh thổ	Chính sách phát triển trọng tâm	Mô hình tổ chức sản xuất	Biện pháp bảo vệ tài nguyên - môi trường
Nhật Bản	Luật Nông nghiệp cơ bản 1961, trợ giá, bảo hộ nông sản	Trang trại gia đình kiêm nghiệp, HTX nông nghiệp 3 cấp	Luật Nông nghiệp bền vững 1999, Luật Môi trường nước 1980/1994
Trung Quốc	Xây dựng nông thôn mới XHCN, sản nghiệp hóa nông nghiệp	Xí nghiệp Hương trấn, 6 mô hình nông nghiệp đô thị	Cải tạo cảnh quan thôn xã, kiểm soát hóa chất nông nghiệp
Đài Loan	Chuyển giao kỹ thuật qua Viện khuyến nông (Đài Trung), miễn thuế	Nông hội, HTX dịch vụ gắn chặt với nông hộ (tỷ lệ 32 hộ/1 CB)	Điều chỉnh cơ cấu giảm nông sản kém cạnh tranh khi vào WTO
Thái Lan	Hướng mạnh về xuất khẩu nông sản chủ lực (gạo, sắn, cao su)	Nông hộ chuyên canh gắn cơ sở chế biến xuất khẩu	Mở rộng hệ thống thủy lợi, kiểm soát chất lượng nông sản

Chương 2: Đánh giá thực trạng phát triển bền vững nông nghiệp và nông thôn theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở Củ Chi giai đoạn 2001 - 2005

Chương 2 trình bày kết quả phân tích số liệu thực chứng trên địa bàn huyện:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế: Củ Chi có các trục giao thông đối ngoại quan trọng như Quốc lộ 22 (đường Xuyên Á), được bao bọc bởi hệ thống sông Sài Gòn, sông Vàm Cỏ Đông, kênh Thầy Cai, An Hạ; hưởng lợi từ nguồn nước thủy lợi kênh Đông thuộc hệ thống hồ Dầu Tiếng. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng Công nghiệp - Nông nghiệp - Dịch vụ.
• Thực trạng sản xuất nông nghiệp:
  • Tỷ trọng nông nghiệp trong tổng giá trị sản xuất giảm dần nhưng nông nghiệp vẫn giữ vai trò bảo đảm sinh kế. Diện tích gieo trồng cây hàng năm và lúa giảm do hiệu quả kinh tế thấp.
  • Chuyển dịch nội bộ ngành diễn ra theo hướng mở rộng rau an toàn (RAT), hoa phong lan, hoa lài, cây ăn trái, bò sữa, nuôi cá thịt, nuôi cá sấu. Dù vậy, phần lớn nông hộ vẫn sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết chế biến và tiêu thụ.
  • Vấn đề thoái hóa đất: đất xám bạc màu chiếm diện tích lớn, đất phèn ở các vùng trũng phía nam và tây nam huyện gặp khó khăn trong tiêu thoát nước; xuất hiện tình trạng nông dân bỏ hoang ruộng đất do canh tác lúa không có lãi.
• Thực trạng xã hội và nông thôn:
  • Kết quả khảo sát 140 lao động thường trú cho thấy mặt bằng học vấn và trình độ chuyên môn kỹ thuật của lao động nông thôn còn hạn chế (tỷ lệ qua đào tạo kỹ thuật thấp); lao động trẻ có xu hướng chuyển sang làm việc tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp tư nhân, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt nhân lực kế thừa trong sản xuất nông nghiệp.
  • Khảo sát 132 hộ nông dân cho thấy mức thu nhập bình quân của các hộ kiêm nghiệp cao hơn hộ thuần nông; tỷ lệ hộ nghèo nông thôn giảm nhưng nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu.
• Hiện trạng môi trường nông thôn:
  • Chất lượng nước mặt: Các kênh rạch chính như kênh Thầy Cai, An Hạ, các kênh tiêu nội đồng (TC18, Tân Quy, kênh tiêu 15) chịu ô nhiễm chất hữu cơ và vi sinh do nước thải sinh hoạt, bãi rác và nước thải chưa qua xử lý từ một số cơ sở tiểu thủ công nghiệp, xí nghiệp.
  • Nước ngầm: Tại một số giếng khoan tầng nông, chất lượng nước có dấu hiệu ô nhiễm và nhiễm phèn.
  • Ô nhiễm không khí và tiếng ồn: Các khu vực tập trung nhà máy xí nghiệp, bãi rác và các trục đường giao thông lớn ghi nhận các chỉ số bụi, độ ồn và khí thải vượt quy chuẩn tại một số thời điểm quan trắc.

Chương 3: Hệ thống các giải pháp phát triển bền vững nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa huyện Củ Chi

Chương 3 xây dựng hệ thống giải pháp phát triển dựa trên mục tiêu định hướng kinh tế - xã hội giai đoạn 2006 - 2010 của huyện Củ Chi:

          HỆ THỐNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG (CỦ CHI)
  [GIẢI PHÁP KINH TẾ]     [GIẢI PHÁP XÃ HỘI]     [GIẢI PHÁP MÔI TRƯỜNG]
- Cải tạo đất & chống   - Đào tạo nghề nông     - Ứng dụng LOGFRAME & PSR
  bỏ hoang                thôn & nâng học vấn   - Xử lý nước thải KCN, CCN
- Chuyển dịch cây trồng - Nâng cao thu nhập     - Cải tạo nước phèn bằng
  (Hoa lan, RAT, Bò sữa)  nông hộ                 cát tầng mặt
- Củng cố HTX & chuỗi   - Xây dựng mô hình Nông - Kiểm soát phân bón & thuốc
  tiêu thụ nông sản       thôn mới cấp xã         BVTV hóa học

1. Nhóm giải pháp kinh tế:
   • Khai thác và bảo vệ đất trồng: Triển khai các biện pháp canh tác hợp lý, cải tạo đất phèn bằng các giải pháp kỹ thuật (như mô hình dùng cát tầng mặt kết hợp bón vôi và rửa phèn qua kiểm chứng phân tích mẫu nước $M1A$ và $M1B$); thực hiện luân canh cây trồng, kiểm soát sử dụng phân bón hóa học hợp lý để hạn chế tích lũy nitrat ($NO_3^-$). Khắc phục triệt để tình trạng bỏ hoang ruộng đất bằng cách quy hoạch vùng chuyển đổi sang cây trồng cạn có giá trị cao.
   • Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Mở rộng diện tích trồng hoa kiểng, phong lan, măng tây, rau an toàn; phát triển chăn nuôi bò sữa chất lượng cao, nuôi trồng thủy sản nước ngọt và đặc sản gắn với công nghiệp chế biến.
   • Tổ chức sản xuất và tiêu thụ nông sản: Đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp dịch vụ, tổ hợp tác; hỗ trợ nông dân tiếp cận các kênh phân phối của hệ thống siêu thị tại Thành phố Hồ Chí Minh; tăng cường hỗ trợ vốn vay tín dụng ưu đãi.
2. Nhóm giải pháp xã hội:
   • Phát triển nguồn nhân lực: Mở các lớp đào tạo nghề ngắn hạn và chuyển giao kỹ thuật nông nghiệp cho lao động nông thôn; phổ cập văn hóa và nâng cao dân trí để người dân chủ động tiếp thu công nghệ sinh học và quản trị kinh tế trang trại.
   • Tạo việc làm và tăng thu nhập: Khuyến khích mô hình kinh tế kiêm nghiệp, phát triển ngành nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống (làm bánh tráng, sọt tre) nhằm giải quyết lao động nhàn rỗi thời vụ.
   • Xây dựng nông thôn mới cấp xã: Triển khai quy hoạch hạ tầng đồng bộ (giao thông nông thôn, giao thông nội đồng, trạm y tế, trường học) kết hợp gìn giữ không gian sinh thái làng quê trước sức ép đô thị hóa.
3. Nhóm giải pháp bảo vệ môi trường:
   • Vận dụng mô hình PSR và khung logic LOGFRAME để thiết lập hệ thống quan trắc định kỳ nguồn nước mặt và nước ngầm.
   • Tăng cường kiểm soát tải lượng nước thải và khí thải từ các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, bãi chôn lấp rác trên địa bàn huyện đến năm 2010.
   • Khuyến khích áp dụng các mô hình nông nghiệp sinh thái, giảm thiểu sử dụng thuốc trừ sâu hóa học để bảo vệ nguồn nước và sức khỏe cộng đồng.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về lý luận

• Luận án hệ thống hóa các lý thuyết phát triển kinh tế cổ điển và hiện đại (Lewis, Oshima, Todaro, Park, Chenery) trong mối quan hệ hữu cơ với lý luận phát triển bền vững (kinh tế, sinh thái, con người), làm sáng tỏ các mối quan hệ ràng buộc giữa tăng trưởng nông nghiệp, suy thoái môi trường và bẫy nghèo đói nông thôn.
• Xây dựng khung phân tích toàn diện kết hợp giữa các chỉ tiêu kinh tế - xã hội với mô hình môi trường (LOGFRAME, PSR) để đánh giá tính bền vững của nông nghiệp vùng ngoại thành đô thị.

Đóng góp về thực tiễn

• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về tài nguyên tự nhiên (đất, nước), môi trường và kinh tế - xã hội huyện Củ Chi thông qua các số liệu khảo sát điều tra 132 nông hộ, 140 lao động, phân tích mẫu đất và nước.
• Ứng dụng kỹ thuật viễn thám vệ tinh Landsat TM và hệ thống GIS để xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp năm 2004, làm cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch không gian nông nghiệp đến năm 2010 và định hướng 2020.
• Đề xuất hệ thống giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững cụ thể, khả thi cho huyện Củ Chi, có khả năng làm tài liệu tham khảo trực tiếp cho công tác lập quy hoạch kinh tế - xã hội của chính quyền địa phương và các huyện ngoại thành có điều kiện tương đồng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Các dữ liệu khảo sát và phân tích thực địa tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2001 - 2005 và cập nhật bổ sung đến năm 2006, 2007; phạm vi không gian giới hạn trong địa giới hành chính huyện Củ Chi. Một số giải pháp về mô hình nông thôn mới cấp xã và xử lý ô nhiễm nguồn nước mặt liên vùng cần sự phối hợp đa ngành cấp thành phố vượt khỏi thẩm quyền riêng của huyện.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá biến động sử dụng đất và chất lượng môi trường nông thôn trong các giai đoạn tiếp theo; khảo sát so sánh đối chứng mô hình nông nghiệp ven đô tại Củ Chi với các huyện ngoại thành khác của Thành phố Hồ Chí Minh (Hóc Môn, Bình Chánh, Cần Giờ, Nhà Bè) và các tỉnh lân cận thuộc Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Ủy ban nhân dân huyện Củ Chi, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM trong việc xây dựng quy hoạch nông nghiệp đô thị, kế hoạch sử dụng đất, đề án xây dựng nông thôn mới và kiểm soát ô nhiễm môi trường nước nông thôn.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên: Các chuyên ngành Sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường, Địa lý học, Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển và Quản lý đô thị - nông thôn; đặc biệt là việc tham khảo phương pháp kết hợp điều tra xã hội học với phân tích phòng thí nghiệm và ứng dụng viễn thám/GIS trong nghiên cứu địa bàn cấp huyện.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án vận dụng mô hình hàm sản xuất nông nghiệp của Sung Sang Park như thế nào?

Tác giả phân tích tiến trình nông nghiệp qua ba hàm sản xuất: giai đoạn sơ khai phụ thuộc tài nguyên và lao động $Y = F(N, L)$; giai đoạn đang phát triển bổ sung đầu vào hóa chất, phân bón công nghiệp $Y = F(N, L) + F(R)$; giai đoạn phát triển hiện đại dựa vào tích lũy vốn và máy móc $Y = F(N, L) + F(R) + F(K)$. Luận án khẳng định để nâng cao năng suất và thu nhập cho nông dân Củ Chi, việc đầu tư vốn cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ sinh học là điều kiện tiên quyết để thay thế dần thâm dụng lao động thủ công.

2. Dữ liệu thực địa của luận án được thu thập qua những quy mô khảo sát nào?

Tác giả đã tiến hành điều tra bảng hỏi đối với 132 nông hộ (về mức sống, thu nhập) và 140 lao động thường trú (về trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật, nghề nghiệp); phỏng vấn sâu cán bộ các phòng ban chức năng huyện Củ Chi; lấy và phân tích các mẫu đất phèn, mẫu nước phèn cải tạo cát ($M1A/M1B$), mẫu nước mặt, nước ngầm giai đoạn 2003 - 2006; giải đoán ảnh vệ tinh Landsat TM kết hợp GIS lập bản đồ đất năm 2004.

3. Những bài học kinh nghiệm quốc tế nào được tác giả tổng kết để áp dụng cho Củ Chi?

Chương 1 tổng kết bốn mô hình: Nhật Bản (cải cách ruộng đất, phát triển trang trại kiêm nghiệp, hợp tác xã 3 cấp, luật môi trường nông nghiệp); Trung Quốc (xí nghiệp hương trấn tạo việc làm nông thôn, 6 mô hình nông nghiệp đô thị và 5 tiêu chí nông thôn mới XHCN); Đài Loan (hệ thống viện khuyến nông, mạng lưới 32 hộ/1 cán bộ khuyến nông, miễn thuế và hỗ trợ tín dụng); Thái Lan (chiến lược xuất khẩu nông sản chủ lực và đầu tư hạ tầng thủy lợi).

4. Năm tiêu chí xây dựng nông thôn mới của Trung Quốc được nêu trong luận án là gì?

Theo Văn kiện số 1 năm 2006 của Trung Quốc, 5 nội dung trọng tâm bao gồm: "Sản xuất phát triển, đời sống sung túc, thôn làng văn minh, thôn xã gọn gàng, quản lý dân chủ".

5. Hệ thống giải pháp của luận án cho huyện Củ Chi gồm những nhóm chính nào?

Hệ thống giải pháp được cấu trúc thành ba nhóm: Nhóm kinh tế (cải tạo đất phèn, chống bỏ hoang, chuyển đổi sang hoa lan, rau an toàn, bò sữa, phát triển HTX và thị trường); Nhóm xã hội (đào tạo nghề, nâng cao trình độ lao động, giải quyết việc làm tại chỗ, xây dựng nông thôn mới); Nhóm môi trường (ứng dụng công cụ LOGFRAME, PSR, xử lý ô nhiễm nước mặt và kiểm soát phân bón, thuốc bảo vệ thực vật).

---

Kết luận

Luận án của tác giả Huỳnh Văn Giáp là công trình nghiên cứu toàn diện về phát triển nông nghiệp bền vững tại huyện Củ Chi trong giai đoạn 2001 - 2005 và định hướng đến năm 2010. Bằng việc kết hợp các khung lý thuyết kinh tế phát triển kinh điển với kinh nghiệm thực tiễn từ Nhật Bản, Trung Quốc, Đài Loan và Thái Lan, công trình đã làm rõ hiện trạng sử dụng đất, môi trường nước và chuyển dịch cơ cấu lao động tại địa phương. Hệ thống giải pháp ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường được đề xuất có giá trị thực tiễn phục vụ quy hoạch nông thôn và quản lý tài nguyên nông nghiệp ngoại thành trong điều kiện đô thị hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN ----------------- HUYØNH VAÊN GIAÙP NGHIEÂN CÖÙU CAÙC GIAÛI PHAÙP Chuyeân ngaønh: SÖÛ DUÏNG VAØ BAÛO VEÄ TAØI NGUYEÂN MOÂI TRÖÔØNG Maõ soá: 62.01 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ MOÂI TRÖÔØNG NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: 1. TRÖÔNG MAÏNH TIEÁN 2. NGUYEÃN VAÊN TAØI Thaønh phoá Hoà Chí Minh – naêm 2008 Lôøi caûm ôn. Luaän aùn ñöôïc hoaøn thaønh taïi khoa Ñòa lyù, Tröôøng Ñaïi hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên thaønh phoá Hoà Chí Minh döôùi söï höôùng daãn khoa hoïc cuûa: PGS TS.

Tröông Maïnh Tieán vaø TS. Nguyeãn Vaên Taøi. Taùc giaû xin baøy toû loøng bieát ôn chaân thaønh vaø saâu saéc ñeán hai Thaày, veà söï taän taâm höôùng daãn khoa hoïc vaø truyeàn daïy nhieàu kieán thöùc quyù baùu cho taùc giaû trong suoát quaù trình laøm luaän aùn. Taùc giaû chaân thaønh caûm ôn GS.TSKH Leâ Huy Baù, PGS.TS Hoaøng Höng, TS.

Cheá Ñình Lyù vaø PGS.TS Buøi Caùch Tuyeán ñaõ daïy taùc giaû trong caùc moân hoïc chuyeån ñoåi. Trong quaù trình laøm luaän aùn, taùc giaû ñaõ nhaän ñöôïc söï giuùp ñôõ nhieät tình cuûa UBND huyeän Cuû Chi, Phaân vieän Ñòa lyù TP.HCM, Phoøng Sau Ñaïi hoïc, khoa Ñòa lyù. Taùc giaû xin chaân thaønh caûm ôn tôùi caùc cô quan vaø caùc ñoàng nghieäp veà söï giuùp ñôõ quyù baùu naøy. Nhaân dòp naøy, taùc giaû xin chaân thaønh caûm ôn Ban Giaùm Ñoác Ñaïi hoïc Quoác Gia, Ban Giaùm Hieäu nhaø tröôøng ñaõ taïo thuaän lôïi cho taùc giaû trong suoát quaù trình coâng taùc taïi khoa Ñòa lyù.

Taùc giaû xin baøy toû loøng bieát ôn saâu saéc nhaát ñeán coá GS.TS Langlet Quaùch Thanh Taâm, ngöôøi ñaõ truyeàn daïy taùc giaû ngay töø khi vaøo Ñaïi hoïc Sö phaïm, höôùng daãn hoaøn thaønh luaän vaên Thaïc só (1972), höôùng daãn luaän aùn Tieán só Ñòa lyù (1973 - 1975) nhöng chöa hoaøn taát. Maëc daàu ñaõ nghæ höu, taùc giaû vaãn theo ñuoåi con ñöôøng nghieân cöùu sinh, nhaèm thöïc hieän lôøi höùa naêm xöa ñoái vôùi ngöôøi quaù coá. Maët khaùc, voán ñöôïc sinh ra vaø tröôûng thaønh treân vuøng ñaát Cuû Chi, keát quaû nghieân cöùu vaø nhaát laø nhöõng ñoùng goùp yù kieán cuûa Quyù Thaày trong Hoäi ñoàng nghieäm thu, taùc giaû hy voïng luaän aùn seõ goùp phaàn vaøo vieäc phaùt trieån noâng nghieäp cuûa huyeän nhaø trong nhöõng naêm tôùi. Xin chaân thaønh caûm ôn.

Taùc giaû Huyønh Vaên Giaùp TOÙM TAÉT Ba yeáu toá ñeå taïo phaùt trieån beàn vöõng noâng nghieäp laø taêng tröôûng kinh teá (ngaén vaø daøi haïn), phaùt trieån xaõ hoäi (thoûa maõn nhu caàu cuûa con ngöôøi trong hieän taïi cuõng nhö quaù khöù vaø töông lai) vaø baûo veä moâi tröôøng sinh thaùi. Trong tieán trình CNH - HÑH noâng nghieäp vaø noâng thoân, maëc daàu tyû troïng noâng nghieäp trong GDP ngaøy caøng giaûm, ñaát noâng nghieäp bò thu heïp laïi, caùc quoác gia phaùt trieån vaø ñang phaùt trieån ñeàu coi troïng phaùt trieån noâng nghieäp vaø noâng thoân nhaèm ñaûm baûo an ninh löông thöïc, oån ñònh traät töï xaõ hoäi ôû khu vöïc noâng thoân. Ñeå ñaït tôùi söï phaùt trieån noâng nghieäp vaø noâng thoân beàn vöõng, caùc quoác gia ñeàu thöïc hieän nhieàu giaûi phaùp, trong ñoù coù ñieàu chænh chính saùch phaùt trieån noâng nghieäp, noâng thoân, phaùt trieån kinh teá trang traïi vaø hôïp taùc xaõ noâng nghieäp, xaây döïng noâng thoân môùi, baûo veä moâi tröôøng vaø ban haønh chính saùch phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng. Cuû Chi laø huyeän ngoaïi thaønh naèm veà phía taây baéc TP.HCM, coù ñòa hình vaø ñaát ñai ña daïng, khí haäu nhieät ñôùi gioù muøa, heä thoáng keânh töôùi ñöôïc môû roäng vaø nguoàn nöôùc ngaàm doài daøo, thuaän lôïi cho vieäc phaùt trieån saûn xuaát noâng nghieäp.

Cuû Chi coù ñöôøng xuyeân AÙ, Quoác loä 22 chaïy ngang qua, ñöôïc bao boïc heä thoáng soâng Saøi Goøn vaø soâng Vaøm Coû, keát hôïp vôùi keânh Thaày Cai, An Haï, thuaän lôïi cho vieäc phaùt trieån thöông maïi. Cô caáu kinh teá cuûa huyeän Cuû Chi laø coâng nghieäp, noâng nghieäp vaø dòch vuï. Tyû troïng noâng nghieäp trong GDP ngaøy caøng giaûm, nhöng noâng nghieäp vaãn coøn ñoùng moät vai troø quan troïng trong neàn kinh teá. Giai ñoaïn 2001 - 2005, thöïc hieän ñöôøng loái ñoåi môùi, Cuû Chi ñaõ ñaït ñöôïc nhieàu thaønh töïu trong phaùt trieån noâng nghieäp vaø noâng thoân, nhöng cuõng coøn nhieàu haïn cheá vaø ñöông ñaàu vôùi nhieàu thaùch thöùc, huyeän vaãn tieáp tuïc thöïc hieän nhieàu chöông trình phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi.

Ñeå höôùng tôùi söï phaùt trieån beàn vöõng, huyeän ñaõ xaây döïng nhieàu KCN, CCN, xaây döïng noâng thoân môùi vaø phaùt trieån noâng nghieäp theo höôùng beàn vöõng ñeán naêm 2010. Ñeå phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng, ngoaøi nhöõng noäi dung ñaõ ñöôïc trình baøy trong moâ hình coâng nghieäp hoùa - hieän ñaïi hoùa noâng nghieäp vaø noâng thoân, huyeän caàn quan taâm ñeán nhöõng giaûi phaùp khai thaùc vaø baûo veä ñaát troàng, vaán ñeà tieâu thuï noâng saûn, naâng cao möùc soáng cuûa cö daân noâng thoân, baûo veä moâi tröôøng vaø thöïc hieän caùc chính saùch phaùt trieån noâng nghieäp vaø noâng thoân. Ñeå thöïc hieän caùc giaûi phaùp treân, caàn coù söï hoã trôï cuûa chính quyeàn, söï hôïp taùc cuûa caùc cô quan chöùc naêng cuûa huyeän vaø thaønh phoá, söï tham gia tích cöïc cuûa caùc ñoaøn theå, chính quyeàn ñòa phöông cuøng söï ñoàng tình, uûng hoä cuûa ngöôøi daân trong huyeän. MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU.

1 CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN VEÀ PHAÙT TRIEÅN BEÀN VÖÕNG NOÂNG NGHIEÄP VAØ KINH NGHIEÄM COÂNG NGHIEÄP HOÙA VAØ PHAÙT TRIEÅN NOÂNG NGHIEÄP BEÀN VÖÕNG CUÛA MOÄT SOÁ NÖÔÙC VAØ VUØNG LAÕNH THOÅ CHAÂU AÙ.1 MOÂ HÌNH LYÙ THUYEÁT VEÀ PHAÙT TRIEÅN NOÂNG NGHIEÄP BEÀN VÖÕNG.1 Söï khaùc nhau veà ñònh nghóa .2 Caùc moái quan heä raøng buoäc.2 MOÂ HÌNH LYÙ THUYEÁT VEÀ TAÊNG TRÖÔÛNG VAØ PHAÙT TRIEÅN NOÂNG NGHIEÄP .1 Moâ hình hai khu vöïc (Lewis, Oshima) .2 Moâ hình caùc giai ñoaïn taêng tröôûng vaø phaùt trieån noâng nghieäp (Todaro, S.3 Moâ hình coâng nghieäp hoùa - hieän ñaïi hoùa noâng nghieäp vaø noâng thoân .4 Moâ hình chuyeån dòch cô caáu kinh teá (Chenery) .3 KINH NGHIEÄM COÂNG NGHIEÄP HOÙA VAØ PHAÙT TRIEÅN NOÂNG NGHIEÄP BEÀN VÖÕNG CUÛA MOÄT SOÁ NÖÔÙC VAØ VUØNG LAÕNH THOÅ CHAÂU AÙ.1 Coâng nghieäp hoùa vaø phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng cuûa Nhaät Baûn.2 Coâng nghieäp hoùa vaø phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng cuûa Trung Quoác.3 Coâng nghieäp hoùa vaø phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng cuûa Ñaøi Loan .4 Coâng nghieäp hoùa vaø phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng cuûa Thaùi Lan .4 HEÄ THOÁNG THÖÔÙC ÑO ÑAÙNH GIAÙ PHAÙT TRIEÅN BEÀN VÖÕNG NOÂNG NGHIEÄP VAØ NOÂNG THOÂN .1 Chæ tieâu ñaùnh giaù tình hình söû duïng voán trong noâng nghieäp .2 Chæ tieâu ñaùnh giaù vieäc öùng duïng khoa hoïc coâng ngheä vaøo saûn xuaát noâng nghieäp .3 Chæ tieâu ñaùnh giaù söï ngheøo ñoùi ôû noâng thoân .4 Chæ tieâu ñaùnh giaù oâ nhieãm moâi tröôøng noâng thoân. 44 CHÖÔNG 2: ÑAÙNH GIAÙ THÖÏC TRAÏNG PHAÙT TRIEÅN BEÀN VÖÕNG NOÂNG NGHIEÄP VAØ NOÂNG THOÂN THEO HÖÔÙNG COÂNG NGHIEÄP HOÙA - HIEÄN ÑAÏI HOÙA ÔÛ CUÛ CHI GIAI ÑOAÏN 2001 - 2005.1 TOÅNG QUAN VEÀ ÑIEÀU KIEÄN TÖÏ NHIEÂN, DAÂN CÖ VAØ KINH TEÁ HUYEÄN CUÛ CHI .1 Ñieàu kieän töï nhieân .2 Ñaëc ñieåm daân cö .3 Phaùt trieån kinh teá .2 ÑAÙNH GIAÙ THÖÏC TRAÏNG PHAÙT TRIEÅN BEÀN VÖÕNG NOÂNG NGHIEÄP VAØ NOÂNG THOÂN THEO HÖÔÙNG COÂNG NGHIEÄP- HIEÄN ÑAÏI HOÙA HUYEÄN CUÛ CHI (2001 - 2005).1 Ñaùnh giaù hieän traïng phaùt trieån noâng nghieäp huyeän Cuû Chi.2 Ñaùnh giaù hieän traïng phaùt trieån noâng thoân huyeän Cuû Chi. 81 CHÖÔNG 3: HEÄ THOÁNG CAÙC GIAÛI PHAÙP PHAÙT TRIEÅN BEÀN VÖÕNG NOÂNG NGHIEÄP THEO HÖÔÙNG COÂNG NGHIEÄP HOÙA - HIEÄN ÑAÏI HOÙA HUYEÄN CUÛ CHI.1 LUAÄN CÖÙ KHOA HOÏC CHO GIAÛI PHAÙP .1 Lyù thuyeát veà phaùt trieån noâng nghieäp beàn vöõng .2 Caùc moái quan heä raøng buoäc .3 Caùc yeáu toá cô baûn .2 Moâ hình coâng nghieäp hoùa - hieän ñaïi hoùa noâng nghieäp vaø noâng thoân .1 Phaùt trieån noâng nghieäp .2 Phaùt trieån noâng thoân .2 ÑÒNH HÖÔÙNG PHAÙT TRIEÅN KINH TEÁ - XAÕ HOÄI HUYEÄN CUÛ CHI GIAI ÑOAÏN 2006 - 2010.1 Moät soá chæ tieâuchuû yeáu giai ñoaïn 2006-2010 .1 Caùc chæ tieâu veà kinh teá .2 Caùc chæ tieâu veà ñaàu tö xaây döïng cô sôû haï taàng .3 Caùc chæ tieâu veà xaõ hoäi .2 Ñònh höôùng phaùt trieån caùc ngaønh, lónh vöïc .1 Veà phaùt trieån kinh teá.2 Phaùt trieån vaên hoùa - xaõ hoäi .3 HEÄ THOÁNG CAÙC GIAÛI PHAÙP .1 Giaûi phaùp phaùt trieån kinh teá .1 Bieän phaùp khai thaùc vaø baûo veä ñaát troàng huyeän Cuû Chi .2 Ñaåy maïnh chuyeån dòch cô caáu kinh teá .3 Naâng cao naêng löïc caïnh tranh cuûa caùc doanh nghieäp .4 Ñeà xuaát chính saùch, giaûi phaùp phaùt trieån noâng nghieäp vaø noâng thoân .2 Giaûi phaùp phaùt trieån xaõ hoäi.1 Naâng cao trình ñoä vaên hoùa vaø ñaøo taïo tay ngheà cho ngöôøi lao ñoäng .2 Naâng cao thu nhaäp cuûa caùc noâng hoä .3 Baûo veä truyeàn thoáng tröôùc xu theá ño thò hoùa .4 Xaây döïng moâ hình phaùt trieån noâng thoân môùi .3 Giaûi phaùp baûo veä moâi tröôøng .1 ÖÙng duïng phöông phaùp phaân tích LOGFRAME vaø PSR .2 Thöïc traïng oâ nhieám nguoàn nöôùc maët. 169 ** KEÁT LUAÄN- KIEÁN NGHÒ.

173 ** TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 190 DANH MUÏC NHÖÕNG CHÖÕ VIEÁT TAÉT ANQP : An ninh quoác phoøng. BVMT : Baûo veä moâi tröôøng. CMKT : Chuyeân moân kyõ thuaät.

CNH – HÑH : Coâng nghieäp hoùa - Hieän ñaïi hoùa. CNKT : Coâng nhaân kyõ thuaät. CN – TTCN : Coâng nghieäp - Tieåu thuû coâng nghieäp. CÑ – ÑH : Cao ñaúng - Ñaïi hoïc.

GTSX : Giaù trò saûn xuaát. GQVL : Giaûi quyeát vieäc laøm. GTNT : Giao thoâng noâng thoân. GTNÑ : Giao thoâng noäi ñoàng.

HTH – DCH : Hôïp taùc hoùa - Daân chuû hoùa. KHKT : Khoa hoïc kyõ thuaät. KHCN – CNSH : Khoa hoïc coâng ngheä, Coâng ngheä sinh hoïc. KCN, CCN : Khu coâng nghieäp, cuïm coâng nghieäp.

LÑ : Lao ñoäng. MT : Moâi tröôøng. NVNV : Nhaân vieân nghieäp vuï. NN – PTNT : Noâng nghieäp vaø Phaùt trieån noâng thoân.

NLTS : Noâng - Laâm - Thuûy saûn. PTBV : Phaùt trieån beàn vöõng. RAT : Rau an toaøn. TTLL : Thoâng tin lieân laïc TBXH : Thöông binh xaõ hoäi.HCM : Thaønh phoá Hoà Chí Minh.

THT, HTX : Toå hôïp taùc, hôïp taùc xaõ. WTO : Toå chöùc thöông maïi theá giôùi. THCS : Trung hoïc cô sôû. THPT : Trung hoïc phoå thoâng.

UBND : UÛy ban nhaân daân. XÑGN : Xoùa ñoùi giaûm ngheøo. XKLÑ : Xuaát khaåu lao ñoäng. DANH MUÏC BAÛN ÑOÀ, SÔ ÑOÀ, BIEÅU ÑOÀ VAØ BAÛNG SOÁ LIEÄU I - BAÛN ÑOÀ, SÔ ÑOÀ: 2.1 Sô ñoà vò trí huyeän Cuû Chi trong TP.2 Baûn ñoà haønh chính huyeän Cuû Chi.3 Baûn ñoà ñòa hình khu vöïc keânh Ñoâng - Cuû Chi.4 Sô ñoà thoå nhöôõng huyeän Cuû Chi.5 Sô ñoà hoà Daàu Tieáng - Keânh Ñoâng.6 Sô ñoà maät ñoä daân soá huyeän Cuû Chi 2005.7 Baûn ñoà phaân vuøng töôùi keânh Ñoâng - Cuû Chi.8 Sô ñoà vò trí laáy maãu nöôùc huyeän Cuû Chi.1 Sô ñoà moâ hình CNH-HÑH noâng nghieäp vaø noâng thoân theo höôùng phaùt trieån beàn vöõng.