CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm nguồn nhân lực Có nhiều định nghĩa khác nhau về nguồn nhân lực tùy theo góc độ tiếp cận, nhưng các định nghĩa về nguồn nhân lực đều đề cập đến các đặc trưng chung là: Số lượng nguồn nhân lực, chất lượng nguồn nhân lực và cơ cấu nguồn nhân lực. Theo giáo trình quản trị nhân lực của Nxb ĐH Kinh Tế Quốc Dân do Ths Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân chủ biên năm 2007: “Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có khả năng lao động, không phân biệt người đó đang được phân bố vào ngành nghề, lĩnh vực, khu vực nào và có thể coi đây là nguồn nhân lực xã hội”.
Theo mục đích nghiên cứu nguồn nhân lực được định nghĩa như sau: Nguồn nhân lực là số dân trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động và có chất lượng, bao gồm cả thể chất, tinh thần, sức khỏe, trí tuệ, năng lực, phẩm chất và đạo đức. Ta có thể hiểu một cách khái quát về nguồn nhân lực trong doanh nghiệp là: tất cả những người lao động làm việc trong doanh nghiệp, là tổng thể các yếu tố về thể chất và tinh thần được huy động trong quá trình lao động. Họ sử dụng kiến thức, khả năng, hành vi ứng xử và giá trị đạo đức để thành lập, duy trì và phát triển doanh nghiệp. Họ là sức mạnh để hoàn thành mục tiêu chung của doanh nghiệp.
Nguồn nhân lực bao gồm kinh nghiệm, kỹ năng, trình độ lao động và sự tận tâm, nỗ lực tạo nên giá trị và năng lực cạnh tranh cho tổ chức của những người lao động. Khái niệm đào tạo Theo giáo trình quản trị nhân lực của Nxb ĐH Kinh Tế Quốc Dân do Ths Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân chủ biên năm 2007: “Đào tạo là các hoạt động để duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp, là điều kiện quyết định để doanh nghiệp có thể đứng vững và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt”. Đào tạo được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập giúp người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập để nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn.
Khái niệm phát triển nguồn nhân lực Theo giáo trình Kinh tế nguồn nhân lực, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân do PGS. Trần Xuân Cầu chủ biên năm 2008: “Phát triển nguồn nhân lực là quá trình phát triển thể lực, trí lực, khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức tay nghề, tính năng động xã hội và sức sáng tạo của con người; nền văn hoá; truyền thống lịch sử. Với cách tiếp cận phát triển từ góc độ xã hội, phát triển nguồn nhân lực là quá trình tăng lên về mặt số lượng (quy mô) nguồn nhân lực và nâng cao về mặt chất lượng nguồn nhân lực, tạo ra cơ cấu nguồn nhân lực ngày càng hợp lý. Với cách tiếp cận phát triển từ góc độ cá nhân, phát triển nguồn nhân lực là quá trình làm cho con người trưởng thành, có năng lực xã hội (thể lực, trí lực, nhân cách) và tính năng động xã hội cao”.
Theo quan điểm sử dụng năng lực con người của Tổ chức quốc tế về lao động thì phát triển nguồn nhân lực bao hàm không chỉ sự chiếm lĩnh trình độ lành nghề, mà bên cạnh phát triển năng lực, là làm cho con người có nhu cầu sử dụng năng lực đó để tiến đến có được việc làm hiệu quả cũng như thỏa mãn nghề nghiệp và cuộc sống cá nhân. 8 Luan van Tóm lại, cho dù có nhiều cách tiếp cận thì chung nhất phát triển nguồn nhân lực là quá trình tạo ra sự biến đổi về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực với việc nâng cao hiệu quả sử dụng chúng nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, của vùng, của ngành hay của một doanh nghiệp. Hay nói cách khác, phát triển nguồn nhân lực là tổng thể các phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao sức lao động xã hội nhằm đáp ứng đòi hỏi về nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội cho từng giai đoạn phát triển. Phát triển nguồn nhân lực không chỉ tạo ra nguồn nhân lực tốt mà còn phải sử dụng tốt nguồn nhân lực đó, thỏa mãn được nghề nghiệp và cuộc sống cho mỗi cá nhân.
Phát triển nguồn nhân lực không chỉ phát triển trình độ chuyên môn mà còn phải phát triển cả nhân cách thẩm mỹ và nhân tố giáo dục phải đặt lên hàng đầu. Ý nghĩa của phát triển nguồn nhân lực 1. Đối với người lao động Tạo sự thích ứng giữa người lao động với công việc hiện tại cũng như tương lai để người lao động nâng cao năng suất lao động, hiệu quả làm việc. Cung cấp cho người lao động những kiến thức mới, kỹ năng cao hơn giúp người người lao động hoàn thiện bản thân, tạo ra tính chuyên nghiệp, tác phong làm việc công nghiệp.
Tạo động lực cho người lao động nhờ việc đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng phát triển của người lao động. Phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc nhờ có việc học tập mà người lao động có tư duy, cách nhìn mới trong công việc. Đối với doanh nghiệp Nâng cao chất lượng thực hiện công việc nhờ người lao động được đào tạo bài bản, phù hợp với công việc, đáp ứng được yêu cầu công việc từ đó nâng cao năng suất lao động, hiệu quả thực hiện công việc. 9 Luan van Tạo điều kiện cho áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào quản lý doanh nghiệp nhờ việc thường xuyên cập nhật kiến thức, công nghệ mới, học hỏi tiếp kinh nghiệm từ các doanh nghiệp có bề dày về kinh nghiệm.
Xây dựng được đội ngũ lao động có chất lượng cao từ đó giảm bớt việc luân chuyên, thuyên chuyển cán bộ, nâng cao tính ổn định và năng động của doanh nghiệp đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Giảm bớt sự giám sát trong quản lý lao động do ý thức của người lao động được nâng cao, có khả năng tự giám sát. Giúp bù đắp sự thiếu hụt nhân lực trong doanh nghiệp. Giúp thu hút nguồn nhân lực tiềm năng thông qua cách tạo cơ hội học tập, phát triển bản thân của người lao động.
Đối với xã hội Phát triển nguồn nhân lực có ảnh hưởng vô cùng to lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của một Quốc gia. Phát triển nguồn nhân lực là cơ sở, thế mạnh, là nguồn gốc thành công của các nước phát triển trên thế giới như Anh, Pháp, Nhật. Sự phát triển nguồn nhân lực của các doanh nghiệp cũng chính là yếu tố tích cực thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Nhờ có công tác phát triển nguồn nhân lực, người dân nói chung và người lao động nói riêng có thêm kiến thức mới, tăng thêm sự hiểu biết về pháp luật, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau, thúc đẩy sự phát triển và hợp tác trong xã hội cũng như trong các đoàn thể mà họ tham gia, góp phần cải thiện được thông tin giữa các nhóm và cá nhân trong xã hội cũng như trong các doanh nghiệp, làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn, các doanh nghiệp có sức hút hơn đối với người lao động.
Phát triển nguồn nhân lực góp phần hạn chế các tệ nạn xã hội, giải quyết được vấn đề thất nghiệp, nâng cao tầm nhận thức của người lao động. Nguyên tắc, mục tiêu và các yêu cầu của công tác phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp 1. Mục tiêu phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Mục tiêu cơ bản của chiến lược phát triển nguồn nhân lực là: Tận dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức thông qua việc giúp cho người lao động hiểu rõ hơn về công việc, nắm vững hơn nghề nghiệp của mình và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình một cách tự giác hơn, với thái độ tích cực hơn, cũng như nâng cao khả năng thích ứng của họ với những công việc trong tương lai. Sử dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có.
Cập nhật các kỹ năng, kiến thức mới cho nhân viên, giúp họ có thể áp dụng thành công các thay đổi công nghệ, kỹ thuật trong doanh nghiệp. Phát huy những tiềm năng của người lao động, nâng cao khả năng đảm nhận công việc của người lao động. Góp phần giúp doanh nghiệp phát triển hơn. Giúp cho đội ngũ người lao động mới làm quen với công việc thông qua định hướng công việc, giúp họ nhanh chóng thích ứng với môi trường làm việc mới.
Kịp thời cập nhật thông tin, kiến thức mới cho cán bộ, công nhân viên. Góp phần giúp người lao động thực hiện công việc tốt hơn. Thỏa mãn nhu cầu phát triển cho người lao động. Được trang bị những kỹ năng chuyên môn cần thiết sẽ kích thích người lao động làm việc hăng say, đạt được nhiều thành tích hơn, có tinh thần cống hiến hơn, muốn được giao những nhiệm vụ có tính thách thức cao hơn.
Chuẩn bị đội ngũ kế cận cho những định hướng phát triển trong tương lai của doanh nghiệp. Tránh tình trạng lỗi thời cho doanh nghiệp, theo kịp những đổi mới về khoa học công nghệ và phương thức quản lý. Nguyên tắc phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp phải đảm bảo tuân thủ những nguyên tắc sau: Nguyên tắc 1: Nguyên tắc coi trọng khả năng phát triển của con người. Con người sống hoàn toàn có năng lực để phát triển, mọi người trong doanh nghiệp đều có khả năng phát triển và sẽ cố gắng thường xuyên phát triển để giữ vững sự tăng trưởng của doanh nghiệp cũng như các cá nhân.
Con người luôn có sự thích nghi cao đối với điều kiện, khi ngoại cảnh liên tục thay đổi, tri thức khoa học phát triển thì nhu cầu phát triển về mặt trí tuệ con người là một vấn đề tất yếu. Nguyên tắc 2: Nguyên tắc coi trọng giá trị riêng của mỗi người. Mỗi người là một thực thể độc lập, khác với những người khác và đều có khả năng sáng tạo, đóng góp sáng kiến của riêng mình. Nguyên tắc 3: Nguyên tắc kết hợp lợi ích của người lao động và những mục tiêu của tổ chức.