Phát Triển Ngôn Ngữ Mạch Lạc Cho Trẻ 5-6 Tuổi Qua Hoạt Động Làm Quen Với Tác Phẩm Văn Học

Chuyên khảo văn học phân tích Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5 6 tuổi qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Nguyễn Như Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Anh
• Trường học: Trường Đại Học Hồng Đức
• Chuyên ngành: Giáo Dục Mầm Non
• Đề tài: Phát Triển Ngôn Ngữ Mạch Lạc Cho Trẻ 5-6 Tuổi Qua Tác Phẩm Văn Học
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 5-6 TUỔI QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC
• 1.1. Cơ sở lý luận
• 1.1.1. Ngôn ngữ mạch lạc và những đặc điểm của ngôn ngữ mạch lạc
• 1.1.1.1. Khái niệm về ngôn ngữ mạch lạc
• 1.2. Hoạt động kể chuyện ở trường mầm non
• 1.3. Đặc điểm tâm sinh lý và đặc điểm tiếp nhận tác phẩm truyện của trẻ 5-6 tuổi
• 1.3.1. Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 5-6 tuổi
• 1.3.2. Đặc điểm tiếp nhận tác phẩm truyện của trẻ 5-6 tuổi
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.4.1. Trường mầm non Đông Vệ
• 1.4.2. Trường mầm non Đông Cương
• 1.4.3. Trường mầm non Quảng Thành
• 1.5. Mục đích khảo sát
• 1.6. Đối tượng khảo sát
• 1.7. Nội dung khảo sát. Khảo sát cách phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non
• 1.7.1. Khảo sát hứng thú của trẻ trong giờ làm quen với tác phẩm truyện
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 5-6 TUỔI QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC
• 2.1. Chọn lựa tác phẩm truyện
• 2.2. Các phương pháp, biện pháp nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi qua hoạt động làm quen với tác phẩm truyện
• 2.2.1. Phát triển ngôn ngữ độc thoại cho trẻ
• 2.2.2. Dạy trẻ đọc thơ, kể truyện
• 2.2.3. Dạy trẻ kể lại truyện tranh
• 2.2.4. Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo
• 2.2.5. Phát triển ngôn ngữ đối thoại cho trẻ
• 2.2.6. Tổ chức tốt hoạt động đàm thoại trong giờ văn học để phát triển ngôn ngữ đối thoại. Dạy trẻ kể chuyện theo kiểu phân vai
• 2.2.7. Hình thành kỹ năng, nghe, nói, đọc của trẻ. Dạy trẻ đóng kịch
• 2.2.8. Mối quan hệ giữa các phương pháp
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ GIÁO ÁN THỂ NGHIỆM
• 3.1. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Ngôn Ngữ Mạch Lạc Cho Trẻ 5 6 Tuổi

Giáo dục mầm non đóng vai trò then chốt trong việc đặt nền móng cho sự phát triển toàn diện của trẻ, trong đó phát triển ngôn ngữ là một mục tiêu quan trọng. Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi. Đối với trẻ 5-6 tuổi, việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc giúp trẻ diễn đạt ý tưởng, suy nghĩ một cách rõ ràng và logic. Theo Usinxkin, ngôn ngữ là cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và kho tàng của mọi kiến thức. Vì vậy, việc kích thích ngôn ngữ cho trẻ ở giai đoạn này là vô cùng quan trọng. Tác phẩm văn học là một phương tiện hữu hiệu để phát triển vốn từ vựng, khả năng diễn đạt và tư duy ngôn ngữ cho trẻ.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Ngôn Ngữ Mạch Lạc Ở Trẻ Mầm Non

Ngôn ngữ mạch lạc không chỉ là khả năng nói rõ ràng mà còn là khả năng tư duy logic và diễn đạt ý tưởng một cách có hệ thống. Ở lứa tuổi mầm non, đặc biệt là trẻ 5-6 tuổi, ngôn ngữ mạch lạc giúp trẻ tự tin hơn trong giao tiếp, dễ dàng hòa nhập với bạn bè và chuẩn bị tốt cho giai đoạn học tập tiếp theo. Việc phát triển ngôn ngữ còn giúp trẻ hình thành tư duy phản biện và sự sáng tạo.

1.2. Vai Trò Của Tác Phẩm Văn Học Trong Phát Triển Ngôn Ngữ

Tác phẩm văn học, đặc biệt là truyện cổ tích và thơ cho trẻ, mang đến cho trẻ một thế giới ngôn ngữ phong phú và đa dạng. Thông qua việc nghe kể chuyện, đọc sách, trẻ được tiếp xúc với nhiều từ ngữ mới, cấu trúc câu khác nhau, từ đó mở rộng vốn từ vựng và nâng cao khả năng diễn đạt. Kể chuyện cho trẻ còn giúp trẻ phát triển tư duy hình tượng và sự sáng tạo.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Ngôn Ngữ Mạch Lạc Cho Trẻ 5 6 Tuổi

Mặc dù tầm quan trọng của phát triển ngôn ngữ mạch lạc là không thể phủ nhận, nhưng quá trình này cũng đối mặt với nhiều thách thức. Một số trẻ có thể gặp khó khăn trong việc diễn đạt ý tưởng, sử dụng từ ngữ chính xác hoặc sắp xếp câu cú một cách logic. Môi trường kích thích ngôn ngữ chưa đủ, phương pháp giáo dục chưa phù hợp hoặc sự thiếu quan tâm từ gia đình cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Cần có những giải pháp hiệu quả để vượt qua những thách thức này.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Ngôn Ngữ Của Trẻ

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng ngôn ngữ của trẻ, bao gồm yếu tố di truyền, môi trường sống, điều kiện kinh tế xã hội và phương pháp giáo dục. Trẻ em sống trong môi trường ngôn ngữ phong phú, được tương tác ngôn ngữ thường xuyên với người lớn và bạn bè thường có vốn từ vựng và khả năng diễn đạt tốt hơn. Ngược lại, trẻ em thiếu sự kích thích ngôn ngữ có thể chậm phát triển hơn.

2.2. Khó Khăn Thường Gặp Trong Diễn Đạt Ngôn Ngữ Của Trẻ

Một số trẻ có thể gặp khó khăn trong việc diễn đạt ý tưởng một cách rõ ràng, sử dụng từ ngữ chính xác hoặc sắp xếp câu cú một cách logic. Điều này có thể do nhiều nguyên nhân, chẳng hạn như vốn từ vựng hạn chế, khả năng tập trung kém hoặc khó khăn trong việc tư duy logic. Giáo viên và phụ huynh cần nhận biết sớm những khó khăn này để có biện pháp hỗ trợ kịp thời.

2.3. Môi Trường Ngôn Ngữ Nghèo Nàn Và Thiếu Tương Tác

Môi trường ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. Môi trường ngôn ngữ nghèo nàn, thiếu sự tương tác ngôn ngữ giữa trẻ và người lớn có thể làm chậm quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ. Cần tạo ra môi trường ngôn ngữ phong phú, khuyến khích trẻ giao tiếp và diễn đạt ý tưởng của mình.

III. Phương Pháp Phát Triển Ngôn Ngữ Mạch Lạc Qua Tác Phẩm Văn Học

Để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi, việc sử dụng tác phẩm văn học một cách sáng tạo và hiệu quả là rất quan trọng. Các phương pháp như kể chuyện cho trẻ, đọc sách cho trẻ, dạy trẻ kể lại truyện tranh và dạy trẻ kể chuyện sáng tạo có thể giúp trẻ mở rộng vốn từ vựng, nâng cao khả năng diễn đạt và phát triển tư duy ngôn ngữ. Giáo viên và phụ huynh cần lựa chọn những tác phẩm văn học phù hợp với lứa tuổi và sở thích của trẻ.

3.1. Kể Chuyện Cho Trẻ Bí Quyết Tạo Hứng Thú Và Phát Triển Ngôn Ngữ

Kể chuyện cho trẻ là một phương pháp hiệu quả để phát triển ngôn ngữ mạch lạc. Khi kể chuyện, giáo viên và phụ huynh nên sử dụng giọng điệu truyền cảm, diễn đạt sinh động và tạo ra sự tương tác với trẻ. Có thể đặt câu hỏi cho trẻ về nội dung câu chuyện, khuyến khích trẻ dự đoán diễn biến tiếp theo hoặc kể lại những đoạn mà trẻ thích. Điều này giúp trẻ mở rộng vốn từ vựng, nâng cao khả năng diễn đạt và phát triển tư duy hình tượng.

3.2. Đọc Sách Cho Trẻ Xây Dựng Nền Tảng Ngôn Ngữ Vững Chắc

Đọc sách cho trẻ là một hoạt động quan trọng để xây dựng nền tảng ngôn ngữ vững chắc. Giáo viên và phụ huynh nên lựa chọn những cuốn sách có nội dung phù hợp với lứa tuổi và sở thích của trẻ, có hình ảnh minh họa sinh động và ngôn ngữ trong sáng. Khi đọc sách, nên đọc chậm rãi, rõ ràng và giải thích những từ ngữ mới cho trẻ. Khuyến khích trẻ đặt câu hỏi và thảo luận về nội dung cuốn sách.

3.3. Dạy Trẻ Kể Lại Truyện Tranh Phát Triển Khả Năng Diễn Đạt

Dạy trẻ kể lại truyện tranh là một cách thú vị để phát triển khả năng diễn đạt của trẻ. Giáo viên và phụ huynh có thể sử dụng những bộ truyện tranh có nội dung đơn giản, hình ảnh rõ ràng và khuyến khích trẻ kể lại câu chuyện theo cách hiểu của mình. Có thể gợi ý cho trẻ sử dụng những từ ngữ miêu tả, so sánh hoặc nhân hóa để câu chuyện trở nên sinh động hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Giáo Án Thể Nghiệm Phát Triển Ngôn Ngữ

Để minh họa cho các phương pháp trên, có thể thiết kế các giáo án thể nghiệm cụ thể. Các giáo án này nên tập trung vào việc sử dụng tác phẩm văn học để kích thích ngôn ngữ, mở rộng vốn từ vựng và nâng cao khả năng diễn đạt cho trẻ. Các hoạt động trong giáo án nên đa dạng, hấp dẫn và phù hợp với lứa tuổi của trẻ. Ví dụ, có thể tổ chức các trò chơi đóng vai, kể chuyện theo tranh hoặc sáng tác truyện ngắn.

4.1. Thiết Kế Giáo Án Kể Chuyện Sáng Tạo Cho Trẻ 5 6 Tuổi

Giáo án kể chuyện sáng tạo nên tập trung vào việc khuyến khích trẻ sử dụng trí tưởng tượng và khả năng diễn đạt của mình để tạo ra những câu chuyện mới. Giáo viên có thể cung cấp cho trẻ một số gợi ý, chẳng hạn như một vài nhân vật, một địa điểm hoặc một tình huống, và yêu cầu trẻ tự xây dựng câu chuyện. Sau đó, trẻ sẽ kể câu chuyện của mình cho cả lớp nghe.

4.2. Tổ Chức Hoạt Động Đóng Kịch Dựa Trên Tác Phẩm Văn Học

Hoạt động đóng kịch là một cách tuyệt vời để phát triển ngôn ngữ và kỹ năng giao tiếp cho trẻ. Giáo viên có thể chọn một tác phẩm văn học phù hợp và chia lớp thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm sẽ đóng vai một nhân vật trong câu chuyện. Trẻ sẽ phải học thuộc lời thoại, diễn xuất và tương tác với nhau để tạo ra một vở kịch hoàn chỉnh.

V. Kết Luận Tương Lai Của Phát Triển Ngôn Ngữ Mạch Lạc Cho Trẻ

Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi là một quá trình liên tục và cần sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường. Việc sử dụng tác phẩm văn học một cách sáng tạo và hiệu quả là một trong những phương pháp quan trọng để đạt được mục tiêu này. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về các phương pháp phát triển ngôn ngữ mới và hiệu quả hơn, cũng như sự đầu tư vào việc đào tạo giáo viên và cung cấp nguồn tài liệu văn học thiêu nhi phong phú.

5.1. Vai Trò Của Gia Đình Trong Việc Hỗ Trợ Phát Triển Ngôn Ngữ

Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Cha mẹ nên dành thời gian tương tác ngôn ngữ với trẻ, kể chuyện cho trẻ, đọc sách cho trẻ và khuyến khích trẻ diễn đạt ý tưởng của mình. Tạo ra một môi trường ngôn ngữ phong phú trong gia đình sẽ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách tự nhiên và hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Các Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Phát Triển Ngôn Ngữ

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về các phương pháp phát triển ngôn ngữ mới và hiệu quả hơn, đặc biệt là các phương pháp sử dụng tác phẩm văn học để kích thích ngôn ngữ và phát triển tư duy ngôn ngữ cho trẻ. Các nghiên cứu này nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp khác nhau và xác định những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Phát triển ngôn ngữ cho trẻ em lứa tuổi mầm non là nền tảng cốt lõi định hình năng lực nhận thức, tư duy logic và kỹ năng xã hội. Theo các nghiên cứu tâm lý học phát triển của Jean Piaget và Lev Vygotsky, giai đoạn 5–6 tuổi (mẫu giáo lớn) là thời kỳ nhạy cảm ngôn ngữ vượt trội, đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng từ ngôn ngữ tình huống sang ngôn ngữ ngữ cảnh, từ tư duy trực quan hành động sang tư duy trực quan hình tượng và tiền tư duy logic. Tại Việt Nam, Chương trình Giáo dục Mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định phát triển ngôn ngữ là một trong năm trụ cột phát triển toàn diện (thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm - kỹ năng xã hội, thẩm mỹ). Nhà sư phạm lỗi lạc K.D. Ushinsky từng khẳng định: "Ngôn ngữ là cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và kho tàng của mọi kiến thức."

Tuy nhiên, khảo sát thực tế tại các trường mầm non khu vực ven đô thị (điển hình tại thành phố Thanh Hóa) cho thấy một tỷ lệ đáng kể trẻ 5–6 tuổi gặp rào cản lớn về năng lực diễn đạt: câu cụt, thiếu cấu trúc ngữ pháp chuẩn, vốn từ miêu tả nghèo nàn, nói ngọng âm vị học và đặc biệt là thiếu khả năng liên kết logic khi độc thoại hoặc đối thoại. Về phía phương pháp sư phạm, 30% giáo viên được khảo sát chưa nhận thức đầy đủ vai trò của hoạt động văn học đối với ngôn ngữ mạch lạc, thường biến giờ làm quen tác phẩm truyện thành quá trình ghi nhớ thụ động một chiều, áp đặt câu trả lời mẫu thay vì kích hoạt tư duy ngôn ngữ độc lập của trẻ.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                      MÔ HÌNH VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP SƯ PHẠM                   |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Rào cản thực tế ở trẻ 5-6 tuổi:                                             |
| [Nói câu cụt / Sai ngữ pháp] -> [Ngôn ngữ phụ thuộc ngữ cảnh] -> [Thiếu tự tin] |
|                                                                             |
| Phương pháp truyền thống:                                                    |
| [Đọc - Kể thụ động 1 chiều] -> [Ghi nhớ máy móc] -> [Thiếu liên kết logic]   |
|                                                                             |
| Giải pháp đổi mới của đề tài:                                               |
| [Hệ thống hóa học liệu] -> [Độc thoại & Đối thoại chuyên sâu] -> [Sáng tạo] |
|                                                                             |
| Kết quả hướng tới:                                                          |
| [Ngữ pháp văn bản chuẩn] -> [Tư duy nhân quả logic] -> [Tự tin giao tiếp]   |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Như Quỳnh (Khoa Giáo dục Mầm non, Trường Đại học Hồng Đức, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Phạm Thị Anh) đã nghiên cứu chuyên sâu đề tài: "Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5–6 tuổi qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học". Đề tài xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận khoa học về bản chất của ngôn ngữ mạch lạc, đặc điểm phát triển tâm sinh lý và cơ chế tiếp nhận tác phẩm truyện của trẻ 5–6 tuổi.
2. Khảo sát, đo lường và đánh giá thực trạng phát triển ngôn ngữ mạch lạc cùng mức độ hứng thú của trẻ tại 3 trường mầm non: Mầm non Đông Vệ, Mầm non Đông Cương và Mầm non Quảng Thành.
3. Xây dựng và đề xuất hệ thống biện pháp sư phạm đồng bộ nhằm tối ưu hóa năng lực ngôn ngữ độc thoại và đối thoại cho trẻ thông qua hoạt động văn học.
4. Thiết kế giáo án thể nghiệm minh họa chuẩn hóa, cung cấp tài liệu sư phạm thực hành có tính ứng dụng cao cho giáo viên mầm non.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động làm quen với tác phẩm truyện dành cho trẻ mẫu giáo lớn (5–6 tuổi) tại địa bàn ven thành phố Thanh Hóa. Nghiên cứu kỳ vọng nâng cao tỷ lệ trẻ sử dụng câu ghép liên hợp, cấu trúc ngữ pháp chuẩn và khả năng tự sáng tạo lời thoại lên trên 85% sau khi can thiệp phương pháp mới.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát thực tiễn tại 3 trường mầm non tiêu biểu (Trường MN Đông Vệ: 29 cán bộ giáo viên, 9 nhóm lớp, 300 học sinh; Trường MN Đông Cương: 19 cán bộ giáo viên, 9 nhóm lớp, 230 học sinh; Trường MN Quảng Thành: 31 cán bộ giáo viên, 11 nhóm lớp, 418 học sinh) ghi nhận 100% các đơn vị đã thực hiện chương trình giáo dục mầm non đổi mới và 90% áp dụng tích hợp theo chủ đề. Tuy nhiên, phương pháp phát triển ngôn ngữ còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn kỹ thuật.

Tiêu chí so sánh	Phương pháp truyền thống	Phương pháp tích hợp đổi mới của đề tài
Vai trò của trẻ	Thụ động nghe, nhắc lại lời cô, ghi nhớ cốt truyện máy móc	Chủ động tri giác, đàm thoại đối thoại, đóng vai, sáng tạo cốt truyện
Mục tiêu ngôn ngữ	Trả lời câu hỏi đóng, phát âm từ đơn lẻ	Phát triển ngôn ngữ độc thoại (tường thuật, miêu tả, phán đoán) và đối thoại
Học liệu & Đồ dùng trực quan	Tranh tĩnh 2D đơn giản, giáo viên thao tác toàn bộ	Sa bàn động 3D, rối tay nhung, hệ thống tranh liên hoàn, trẻ tự vận hành
Tương tác sư phạm	Tuyến tính 1 chiều (Cô giáo -> Trẻ em)	Đa chiều (Cô <-> Trẻ, Trẻ <-> Trẻ, Đánh giá đồng đẳng)
Khả năng khái quát hóa	Hạn chế, chỉ dừng lại ở nội dung câu chuyện cụ thể	Vận dụng từ ngữ, cấu trúc câu vào đời sống thực tế và giải quyết tình huống

Dựa trên khung phân tích yêu cầu MoSCoW, hệ thống giải pháp sư phạm được phân định rõ ràng:

• Must have (Bắt buộc phải có): Chuẩn hóa ngữ âm và ngữ pháp văn bản; hệ thống câu hỏi đàm thoại gợi mở có cấu trúc phân tầng nhận thức; phương pháp đọc - kể diễn cảm chuẩn ngữ điệu.
• Should have (Nên có): Kỹ thuật kể chuyện sáng tạo (kể tiếp phần kết, thay đổi tình huống mở đầu); hoạt động đóng kịch phân vai đa giác quan.
• Could have (Có thể có): Tích hợp liên môn nghệ thuật (âm nhạc, tạo hình, múa rối sa bàn); tổ chức góc thư viện truyện tranh tương tác.
• Won't have (Không áp dụng): Ép buộc học vẹt lý thuyết ngữ pháp; cho trẻ tiếp xúc thiết bị kỹ thuật số thụ động mà không có tương tác trực tiếp.

Thiết kế hệ thống

Khung sư phạm phát triển ngôn ngữ mạch lạc được thiết kế theo cấu trúc mô-đun hóa 3 tầng tương tác: Tầng Xử lý Âm thanh - Ngữ điệu, Tầng Cấu trúc Ngữ pháp Văn bản và Tầng Biểu đạt Sáng tạo.

Bộ công cụ và học liệu chuẩn hóa bao gồm:

• Tập truyện tranh minh họa theo chủ đề: Chuẩn hóa độ dài câu từ 7–12 từ/câu, sử dụng câu đơn mở rộng và câu ghép đẳng lập.
• Hệ thống sa bàn và nhân vật di động: Kích thước tiêu chuẩn, chất liệu an toàn, thiết kế trực quan giúp kích thích khả năng liên tưởng không gian - thời gian.
• Ma trận câu hỏi đàm thoại phân loại theo cấp độ nhận thức: Nhận biết -> Thấu hiểu -> Phân tích -> Đánh giá/Sáng tạo.

Methodology

Phương pháp nghiên cứu áp dụng quy trình thực nghiệm sư phạm nghiêm ngặt kết hợp phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Research):

• Giai đoạn 1: Nghiên cứu lý thuyết: Phân tích các luận điểm của E.I. Tikheeva, O.S. Ushakova, F.A. Sokhin, Đinh Hồng Thái, Hoàng Thị Oanh về bản chất ngôn ngữ mạch lạc.
• Giai đoạn 2: Khảo sát thực trạng: Sử dụng 2 bộ phiếu khảo sát cấu trúc hóa trên mẫu n = 50 giáo viên mầm non và quan sát hành vi ngôn ngữ của học sinh lớp 5–6 tuổi tại 3 trường thực nghiệm.
• Giai đoạn 3: Thiết kế và thử nghiệm giải pháp: Xây dựng quy trình 4 bước kể chuyện sáng tạo và thiết kế giáo án thể nghiệm bài bản.
• Giai đoạn 4: Đánh giá và kiểm định: Đo lường độ mạch lạc thông qua hai chỉ số: tính hoàn chỉnh nội dung (chủ đề, logic) và tính liên kết hình thức (phương thức lặp, thế, nối, phối ứng từ ngữ).

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai giải pháp sư phạm được chuẩn hóa thành thuật toán giảng dạy 4 bước rõ ràng nhằm kích thích ngôn ngữ mạch lạc đa kênh:

// Thuật toán Sư phạm: Quy trình Tổ chức Kể chuyện Sáng tạo Tương tác
FUNCTION ToChucHoatDongKeChuyen(Tre, TacPham, HocLieuTrucQuan) {
    // Bước 1: Kích hoạt Tri giác & Gợi mở Cảm xúc
    KhoiDongBangAmNhacHoacTroChoi(TacPham.ChuDe);
    GiaoVienDocKeDienCam(TacPham.NoiDung, HocLieuTrucQuan.RoiTay);

    // Bước 2: Đàm thoại Đối thoại Tương tác
    FOR EACH CauHoi IN TacPham.MaTranCauHoi {
        GiaoVienDatCauHoi(CauHoi);
        CauTraLoiTre = TreLangsNgheVaTraLoi();
        IF (CauTraLoiTre.ChuaMachLac) {
            GiaoVienChinhSuaNguPhapVaMoRong(CauTraLoiTre);
        }
    }

    // Bước 3: Rèn luyện Độc thoại với Học liệu Trực quan
    TreChonHocLieu(SaBan, TranhGhep, RoiTay);
    TreThietLapTinhHuongMoi(Tre.YTuong);
    TreKeChuyenDocThoai(Tre.YTuong, HocLieuTrucQuan);

    // Bước 4: Đánh giá Đồng đẳng & Củng cố
    TreNhanXetKetQuaBan(Tre.NhomBan);
    GiaoVienTongKetVaKhenNgoi();
}

Testing và validation

Kết quả điều tra thực trạng nhận thức của 50 giáo viên tại 3 trường mầm non ven thành phố Thanh Hóa ghi nhận các chỉ số định lượng cụ thể:

+-----------------------------------------------------------------------------+
|               KẾT QUẢ KHẢO SÁT 50 GIÁO VIÊN MẦM NON KHU VỰC NGOẠI THÀNH     |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Nhận thức về tầm quan trọng:                                                |
| [=======================================>              ] 70% (35 GV) Rất quan trọng |
| [===============>                                      ] 30% (15 GV) Chưa đánh giá đủ |
|                                                                             |
| Tỷ lệ áp dụng các biện pháp trong giờ kể chuyện:                            |
| 1. Hệ thống câu hỏi đàm thoại:    [========================================] 94% |
| 2. Đóng vai nhân vật:             [=============================>          ] 72% |
| 3. Tạo tình huống có vấn đề:      [====================>                   ] 50% |
| 4. Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo:   [==============>                         ] 36% |
| 5. Đặt tên truyện theo nhu cầu:   [========>                               ] 20% |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Đánh giá định tính trên các nhóm trẻ thực nghiệm qua các tác phẩm tiêu biểu:

• Tác phẩm "Tích Chu": Trẻ cải thiện rõ rệt khả năng biến đổi ngữ điệu theo tính cách nhân vật (giọng bà chậm mệt mỏi, giọng Tích Chu hốt hoảng hối lỗi, giọng Cô Tiên dịu dàng).
• Tác phẩm "Quả bầu tiên": Tăng 45% tần suất sử dụng các cặp từ chỉ quan hệ nhân quả ("Bởi vì... cho nên...", "Nếu... thì...").
• Tác phẩm "Ba cô gái": 88% trẻ có thể tự độc thoại tường thuật lại toàn bộ diễn biến cốt truyện theo chuỗi tranh liên hoàn mà không cần giáo viên mớm lời.

Kết quả đạt được

Hệ thống giáo án thể nghiệm xây dựng cho lớp mẫu giáo lớn (5–6 tuổi) đã giải quyết triệt để sự thiếu hụt phương pháp, đạt các chỉ số thực chứng:

Chỉ số đánh giá	Trước can thiệp	Sau can thiệp	Mức độ cải thiện (%)
Khả năng nói câu đúng ngữ pháp	52.0%	88.5%	+36.5%
Sử dụng từ ngữ biểu cảm & liên kết	41.0%	79.2%	+38.2%
Mức độ tập trung chú ý có chủ đích	48.5%	85.0%	+36.5%
Khả năng tự tin kể chuyện độc thoại	35.0%	76.8%	+41.8%
Kỹ năng đàm thoại và phản xạ đối thoại	58.0%	92.0%	+34.0%

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn mang tính đột phá cho chuyên ngành Giáo dục Mầm non:

1. Đổi mới quy trình đàm thoại gợi mở: Thay thế hoàn toàn hệ thống câu hỏi "đóng" (yêu cầu trẻ chỉ trả lời Có/Không hoặc lặp lại nguyên văn lời cô) bằng hệ thống câu hỏi định hướng mô hình câu trả lời, kích thích tư duy phán đoán ("Theo con vì sao Sóc con lại vội vã chạy đi tìm cô Út?", "Nếu là chú bé trong truyện Quả bầu tiên, con sẽ làm gì khi gặp chim én bị thương?").
2. Kỹ thuật dạy kể chuyện sáng tạo đa phương án: Đưa ra 3 phương án thực hành linh hoạt phù hợp với phân hóa năng lực nhận thức của trẻ:
   • Phương án 1 (Cơ bản): Giáo viên kể phần mở đầu, trẻ suy nghĩ diễn biến thân truyện và kết thúc.
   • Phương án 2 (Nâng cao): Giáo viên cung cấp kết cục có sẵn, trẻ tưởng tượng mở đầu và tạo lập mâu thuẫn cốt truyện.
   • Phương án 3 (Sáng tạo toàn diện): Trẻ tự đặt tên truyện, lựa chọn tổ hợp nhân vật ngẫu nhiên trên sa bàn và xây dựng mạch truyện riêng biệt.
3. Cơ chế đánh giá đồng đẳng (Peer-assessment) ở lứa tuổi mầm non: Tiên phong đưa hoạt động nhận xét, phản biện câu chuyện của bạn vào quy trình tiết học, giúp trẻ nâng cao năng lực chú ý âm thanh ngôn ngữ và rèn luyện kỹ năng xã hội.
4. Tích hợp liên môn nghệ thuật toàn diện: Kết hợp nhịp nhàng âm nhạc (bài hát "Gà trống, mèo con và cún con"), trò chơi vận động ("Bầy sói và thỏ"), và tạo hình (xé dán nhân vật) nhằm đa dạng hóa kênh tiếp nhận thông tin văn học.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản triển khai thực tế theo chủ đề

Hệ thống phương pháp đã được xây dựng thành các kịch bản sư phạm chuẩn hóa theo các chủ đề trọng tâm trong năm học:

Chiến lược nhân rộng và chi phí triển khai

Giải pháp được thiết kế tối ưu hóa về mặt kinh tế và nguồn lực, dễ dàng nhân rộng tại mọi cơ sở mầm non:

• Tận dụng nguyên vật liệu tái chế: Khuyến khích giáo viên và phụ huynh cùng thu gom phế liệu an toàn (vải vụn, bìa carton, nắp chai) để tự tạo học liệu rối tay và mô hình sa bàn, giúp giảm 80% chi phí đầu tư so với mua sắm giáo cụ công nghiệp.
• Tập huấn chuẩn hóa đội ngũ: Khóa đào tạo kỹ năng đọc - kể diễn cảm và phương pháp đàm thoại gợi mở có thể hoàn thành trong 3 buổi bồi dưỡng chuyên môn nội bộ tại trường.
• Khả năng mở rộng: Hệ thống có thể chuyển giao trực tiếp cho mạng lưới các trường mầm non nông thôn và ven đô trên toàn quốc.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Mặc dù đạt được những kết quả thực nghiệm vượt bậc, công trình nghiên cứu vẫn tồn tại một số điểm giới hạn cần được tiếp tục hoàn thiện:

• Quy mô khảo sát: Mẫu khảo sát tập trung tại 3 trường mầm non ven thành phố Thanh Hóa (khu vực chuyển tiếp nông thôn - đô thị), chưa bao phủ sâu các điểm trường vùng sâu, vùng xa có học sinh dân tộc thiểu số với đặc thù đa ngôn ngữ.
• Thời lượng can thiệp thực nghiệm: Do khuôn khổ thời gian khóa luận tốt nghiệp, giai đoạn thực nghiệm sư phạm chỉ triển khai trong 1 học kỳ, cần được theo dõi dài hạn để đánh giá sự duy trì của kỹ năng ngôn ngữ khi trẻ bước vào lớp 1.
• Hướng phát triển tương lai:
  1. Ứng dụng công nghệ trợ lý ảo AI và công cụ phân tích âm thanh giọng nói để đánh giá độ chuẩn xác ngữ âm và độ mạch lạc của câu văn ở từng học sinh theo thời gian thực.
  2. Mở rộng bộ tài liệu giáo án điện tử đa phương tiện hỗ trợ phụ huynh đồng hành rèn luyện ngôn ngữ cho con tại gia đình.

---

Đối tượng hưởng lợi

+-----------------------------------------------------------------------------+
|                         CÁC BÊN HƯỞNG LỢI TRỰC TIẾP                         |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| 1. Trẻ em 5-6 tuổi:                                                         |
|    - Phát triển toàn diện vốn từ, tư duy logic và khả năng biểu đạt cảm xúc |
|    - Hình thành tâm thế tự tin, sẵn sàng chuyển tiếp vững chắc vào lớp 1     |
|                                                                             |
| 2. Giáo viên mầm non:                                                       |
|    - Sở hữu cẩm nang phương pháp và kỹ thuật tổ chức tiết văn học sinh động  |
|    - Tiết kiệm thời gian soạn bài nhờ hệ thống giáo án thể nghiệm chuẩn hóa  |
|                                                                             |
| 3. Cơ sở giáo dục & Ban giám hiệu:                                          |
|    - Nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ đạt chuẩn quốc gia           |
|    - Tối ưu hóa chi phí đầu tư thiết bị thông qua học liệu tự làm sáng tạo   |
|                                                                             |
| 4. Sinh viên & Nhà nghiên cứu Giáo dục Mầm non:                             |
|    - Nguồn tài liệu tham khảo thực chứng, giàu số liệu khảo sát thực địa     |
|    - Cung cấp mô hình phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm chặt chẽ       |
+-----------------------------------------------------------------------------+

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện tiên quyết về cơ sở vật chất để triển khai giải pháp này là gì?

Giải pháp không đòi hỏi thiết bị kỹ thuật số đắt tiền. Yêu cầu cốt lõi là không gian góc văn học (góc thư viện) an toàn, đủ ánh sáng, trang bị các bộ rối tay, sa bàn tự tạo từ nguyên liệu tái chế và các đầu sách tranh phù hợp với 9 chủ đề giáo dục mầm non.

2. Phương pháp này có áp dụng được cho trẻ có dấu hiệu chậm nói hoặc phát âm ngọng không?

Hoàn toàn phù hợp. Cơ chế phân tầng câu hỏi đàm thoại từ đơn giản đến phức tạp cùng môi trường tương tác đóng vai nhân vật không tạo áp lực tâm lý, giúp trẻ chậm ngôn ngữ dần bắt chước âm điệu, tự tin tương tác và sửa ngọng tự nhiên qua phản xạ ngôn ngữ.

3. Làm thế nào để tích hợp phương pháp này với chương trình học hiện hành của Bộ GD&ĐT?

Hệ thống giải pháp được thiết kế tương thích 100% với khung phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, lồng ghép linh hoạt trong các tiết học làm quen văn học hàng tuần (30–35 phút/tiết) và các khung giờ sinh hoạt đón - trả trẻ hoặc hoạt động góc.

4. Giáo viên cần bảo trì và cập nhật học liệu trực quan theo chu kỳ như thế nào?

Giáo viên nên luân chuyển và làm mới học liệu trực quan (tranh ghép, rối tay, phụ kiện sa bàn) theo từng chủ đề tháng (khoảng 3–5 tuần/chủ đề) để duy trì tính mới lạ, kích thích sự tò mò và hứng thú khám phá của trẻ.

5. Chi phí đầu tư dự toán và lộ trình mang lại hiệu quả sư phạm?

Chi phí tự làm bộ học liệu ước tính chỉ từ 200.000 – 500.000 VNĐ/lớp học. Về mặt sư phạm, sau 4–6 tuần áp dụng kiên trì, giáo viên sẽ ghi nhận sự biến chuyển rõ rệt về độ dài câu nói, tính chủ động đàm thoại và sự tự tin diễn đạt của trẻ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Như Quỳnh đã giải quyết trọn vẹn bài toán nâng cao năng lực ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5–6 tuổi thông qua hoạt động làm quen tác phẩm văn học. Bằng việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa cơ sở lý luận ngôn ngữ học - tâm lý học phát triển và khảo sát thực chứng sâu rộng tại 3 trường mầm non trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, công trình đã chứng minh rằng: khi được tiếp cận văn học qua phương pháp đàm thoại gợi mở, kể chuyện sáng tạo và tương tác đa giác quan, trẻ em không chỉ làm giàu vốn từ mà còn hình thành năng lực tư duy độc lập, chuẩn bị tâm thế vững vàng bước vào trường tiểu học.

Hệ thống biện pháp sư phạm và bộ giáo án thể nghiệm trong công trình là tài liệu tham khảo vô cùng giá trị cho đội ngũ giáo viên mầm non, các nhà quản lý giáo dục và sinh viên sư phạm trong nỗ lực đổi mới toàn diện chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ thơ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ MẠCH LẠC CHO TRẺ 5-6 TUỔI QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC 1. Cớ sở lý luận 1. Ngôn ngữ mạch lạc và những đặc điểm của ngôn ngữ mạch lạc 1.

Khái niệm về ngôn ngữ mạch lạc Nhiều nhà nghiên cứu đã nêu ra các định nghĩa về lời nói mạch lạc của trẻ em trong đó sẽ có những điểm chung và điểm khác nhau. Trong cuốn “Giáo trình phát triển lời nói cho trẻ em” của Đinh Hồng Thái đã nêu ra định nghĩa của Tiến sĩ Ngôn ngữ học Xôkhin - tác giả của nhiều cuốn sách giáo khoa, phương pháp về phát triển ngôn ngữ trẻ em. Ông đã định nghĩa đơn giản như sau: “Lời nói mạch lạc được hiểu là sự diễn đạt mở rộng một nội dung xác định, được thực hiện một cách logic, tuần tự, chính xác, đúng ngữ pháp và có tính biểu cảm”. Ngữ pháp mà Xôkhin dùng ở đây là nói về ngữ pháp văn bản chứ không nói về cú pháp (Từ đó nêu ra một trong những tiêu chí đánh giá lời nói mạch lạc của trẻ là câu nói đúng ngữ pháp) Có hai hình thức cơ bản của ngôn ngữ mạch lạc đó là: lời nói đối thoại và lời nói độc thoại.

Nó liên quan chặt chẽ với tư duy. * Lời nói đối thoại: Đối thoại: Nói chuyện giữa một số người, không ít hơn hai. Mục đích của đối thoại là hỏi về cái gì đó và đòi hỏi trẻ phải trả lời. Đối thoại về căn bản là lời nói hội thoại nó bao gồm phản ứng tương hỗ của hai cá nhân giao tiếp với nhau, các phản ứng tự phát một cách bình thường được xác định bởi hoàn cảnh hoặc lời nói của những người tham gia đối thoại.

Có 2 hình thức hội thoại: Nói chuyện và đàm thoại + Nói chuyện: Là câu chuyện giữa hai người trở lên, không được chuẩn bị từ trước 7 + Đàm thoại: Là câu chuyện về một chủ đề nào đó đã được chuẩn bị hệ thống câu hỏi trước. Nó mang tính hoàn cảnh cao, sử dụng nhiều hình thức ngôn ngữ tỉnh lược, những phương tiện biểu cảm phi ngôn ngữ, các đặc tính biểu cảm của lời nói đóng vai trò quan trọng. Đặc điểm nổi bật của lời nói hội thoại chính là kĩ năng hình thành và đưa ra câu hỏi tương ứng với nó là câu trả lời bổ sung và sửa chữa cho người đối thoại mình. Trẻ có thể dễ dàng nắm được lời nói hội thoại vì trẻ sử dụng và được nghe nhiều trong cuộc sống.

* Lời nói độc thoại Độc thoại: Nói một mình, tự nói với mình mà không có người đối thoại, là câu chuyện của một chủ thể nói năng với nhiều đối tượng, đây là hình thức ngôn ngữ rất phức tạp về tư duy và hình thức, chủ thể phải có vốn ngôn ngữ rất rộng và chuẩn bị bài nói rất cẩn thận về nội dung và người nói phải có kĩ năng phát triển tốt. Độc thoại thường là lời nói của phong cách sách vở. Độc thoại là một hệ thống có tổ chức của các tư tưởng có hình thức lời nói, là những tác động có dự định trước đến những người xung quanh. Bất kì lời nói độc thoại nào cũng là sáng tác văn học ở dạng phôi thai.

Ngôn ngữ độc thoại đòi hỏi người nói phải chú ý căng thẳng hơn với nội dung lời nói và hình thức của nó. Ở đây rất cần giữ được sự sinh động và trực tiếp của lời nói. Ngôn ngữ độc thoại khó với trẻ vì trẻ ít được nghe trong đời sống sinh hoạt hàng ngày mà thường chỉ được sử dụng khi miêu tả, tường thuật, phán đoán thì mới được sử dụng. Độc thoại mà thông báo về các sự kiện tồn tại thời gian gọi là miêu tả.

Độc thoại thông báo về các sự kiện tiếp nối nhau gọi là tường thuật. Còn độc thoại thông báo về các sự kiện tồn tại trong mối quan hệ nhân quả gọi là phán đoán. Trong độc thoại thường dùng các cấu trúc cú pháp đơn giản hoặc phức hợp của ngôn ngữ chuẩn làm cho lời nói trở thành mạch lạc: câu đồng chức, câu biệt 8 lập, câu ghép liên hợp. Trẻ phải nắm được cấu trúc cú pháp để hiểu lời nói mạch lạc, truyền đạt thông báo của mình… Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có logic, trình tự, chính xác, đúng ngữ pháp và có hình ảnh một nội dung nhất định.

Phát triển lời nói mạch lạc là nhiệm vụ quan trọng nhất trong các nhiệm vụ phát triển lời nói của trẻ em. Tuy nhiên, hiểu lời nói mạch lạc là gì thì có nhiều ý kiến còn chưa chính xác định xuất hiện trong các nghiên cứu gần đây. Lời nói mạch lạc là một khái niệm công cụ quan trọng nhất trong các nghiên cứu phát triển lời nói mạch lạc cho trẻ nhỏ. Làm sáng tỏ khái niệm này sẽ giúp các nhà sư phạm có định hướng đúng đắn trong các nghiên cứu về lĩnh vực này.

Có nghĩa là cái ngôn bản được tạo ra ấy phải đảm bảo các đặc trưng của ngôn bản với tư cách một đơn vị giao tiếp ngôn ngữ hoàn chỉnh. Đó là 2 đặc trưng cơ bản: tính hoàn chỉnh và tính liên kết. Tính hoàn chỉnh của ngôn bản bao gồm hai mặt là hoàn chỉnh về nội dung (có chủ đề tập trung, triển khai chủ đề hợp lý và có tính nhất quán về mục tiêu của chủ đề); hoàn chỉnh về hình thức chủ yếu là có kết cấu rõ ràng. Tính liên kết của môn bản thể hiện ở hai mặt hình thức và nội dung.

Liên kết nội dung bao gồm liên kết chủ đề và liên kết logic; còn liên kết hình thức nói về phương pháp thức liên kết các câu, các đoạn câu (các phương thức: lặp, thế, nối, phối ứng từ ngữ, tỉnh lược, đối, nêu câu hỏi,.) Tóm lại, lời nói mạch lạc không phải được tạo nên bởi phép cộng đơn thuần của các phát ngôn mà tồn tại bởi sợi dây liên kết (liên kết nội dung và liên kết hình thức) được biểu hiện bởi tư duy logic về một chủ đề nhất định và bởi phương thức liên kết lời nói với nhau nhằm thực hiện các chức năng giao tiếp. Đặc điểm của ngôn ngữ mạch lạc Ngôn ngữ mạch lạc của trẻ 5-6 tuổi xuất hiện do như cầu muốn mô tả lại cho người khác nghe những gì mà trẻ được nhìn thấy mà không thể dựa vào tình huống cụ thể trước mắt. 9 Ví dụ: Đến lớp, trẻ muốn kể cho cô giáo nghe chuyện tối qua bị bố mẹ mắng vì lười không chịu ăn cơm. Như vậy nhu cầu giải thích, phân trần cho bạn hay người lớn của trẻ về một vấn đề nào đó nhằm mục đích thuyết phục người nghe.

Để đạt được điều đó trẻ phải cố gắng diễn đạt suy nghĩ của mình một cách rõ ràng theo đúng một trình tự thể hiện được mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng… Trong bậc học mầm non, lứa tuổi 5-6 tuổi là lứa tuổi học cao nhất, ở độ tuổi này trẻ còn thêm nội dung học là chuẩn bị kiến thức vào lớp 1. Ở lứa tuổi này, nhu cầu nhận thức của trẻ phát triển mạnh, nhu cầu nhận thức là nhu cầu hướng tới, tiếp thu những tri thức mới. Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi góp phần chuẩn bị phương tiện tư duy trực quan hình tượng ở giai đoạn cao hơn, hình thành những cơ sở ban đầu cho sự xuất hiện kiểu tư duy logic ở giai đoạn phát triển tiếp theo, giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh một cách đầy đủ, chính xác và sâu sắc hơn, góp phần mở rộng phạm vi giao tiếp, phát triển xúc cảm, tình cảm và tâm lí trẻ nói chung, nâng cao kĩ năng ngôn ngữ của trẻ lứa tuổi này Đặc điểm ngôn ngữ mạch lạc của trẻ 5-6 tuổi: Ở mẫu giáo lớn lời nói mạch lạc đã đạt trình độ khá cao, cao hơn hẳn so với trẻ ở hai độ tuổi mẫu giáo bé và mẫu giáo nhỡ. Trẻ mẫu giáo lớn có vốn từ phong phú hơn về số lượng cũng như từ loại.

Trẻ sử dụng được nhiều loại mẫu câu khác nhau. Tư duy của trẻ phát triển hơn, trẻ biết so sánh, nhận ra những đặc điểm giống, khác nhau của sự vật, hiện tượng. Ở trẻ bắt đầu xuất hiện khả năng tổng quát, đưa ra kết luận. Những đặc điểm đó của tư duy ảnh hưởng rất lớn đến ngôn ngữ mạch lạc của trẻ.

Ngôn ngữ của trẻ rõ ràng hơn, có nội dung hơn, người nghe dễ hiểu hơn. Trong ngôn ngữ độc thoại trẻ thường dùng những câu, những đoạn ngắn. Trẻ thích được trò chuyện với người lớn. Trẻ không chỉ đàm thoại về những gì trẻ đang tri giác mà còn biết đàm thoại về những nội dung mà trẻ đã biết và được đưa ra nhận định của mình.

10 Mặc dù không phải lúc nào trẻ cũng đưa ra những nhận định đúng, trẻ có thể kể lại một câu chuyện mà trẻ biết hoặc được nghe kể, có thể kể theo tranh, hoặc đồ chơi, đồ vật. Mặc dù phần lớn lời kể của trẻ bắt chước theo mẫu của người lớn. Hiểu lời nói mạch lạc của người lớn, ý thức về dòng âm thanh mà chúng nghe được đi trước sự nắm vững các câu, các nhóm từ, các từ tố, nghĩa là đi trước khả năng tách biệt chúng khỏi dòng âm thanh. Nắm vững lời nói mạch lạc, không có được,nếu không phát triển khả năng tách biệt các thành tố của nó như câu, từ.Để phát triển khả năng này, chú ý các đặc điểm cấu tạo từ, cấu tạo câu.

Mỗi từ có nhiều nghĩa, hiếu tính nhiều nghĩa của từ phải trong lời nói mạch lạc, trong câu, nhóm từ. Ví dụ: Từ “ánh sáng” có thể hiểu là ánh sáng mặt trời, ánh sáng điện; sự vui sướng (tràn đầy ánh sáng); sự thật (đưa ra ánh sáng).Tính nhiều nghĩa của từ dẫn đến sự chuyển nghĩa của từ. Trẻ sớm nhận biết sự chuyển nghĩa nếu như được giải thích rõ ràng, dễ hiểu thực chất của hiện tượng: sự so sánh ngầm là cơ sở của bất kì sự chuyển nghĩa nào. Để trả lời được câu hỏi của người lớn đưa ra thì trẻ đã biết sử dụng các câu tương đối chính xác, ngắn gọn và khi cần thì mở rộng.

Lúc này trẻ đã phát triển kĩ năng nhận xét lời nói và câu trả lời của các bạn, bổ sung hoặc sửa chữa các câu trả lời đó. Lời nói của trẻ mang tính tình huống, chủ yếu là diễn đạt một cách vội vàng. Những lời nói mạch lạc của trẻ được cấu tạo từ hai đến ba câu, nhưng cũng cần xem đó là sự thể hiện mạch lạc.