BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM VƯƠNG KIẾT DU PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN NGHIỆP VỤ BAO THANH TOÁN TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 MÔÛ ÑAÀU Muïc tieâu nghieân cöùu Cuøng vôùi söï phaùt trieån chung cuûa theá giôùi, hoäi nhaäp kinh teá ñaát nöôùc vaøo khu vöïc vaø theá giôùi ñaõ trôû thaønh moät xu theá taát yeáu vaø moät yeâu caàu khaùch quan ñoái vôùi baát kyø quoác gia naøo trong thôøi ñaïi hieän nay. Xu höôùng naøy ñang hình thaønh ngaøy caøng roõ neùt, ñaëc bieät laø neàn kinh teá thò tröôøng ñang trôû thaønh moät saân chôi chung cho taát caû caùc nöôùc, thò tröôøng taøi chính ñang môû roäng phaïm vi hoaït ñoäng gaàn nhö khoâng bieân giôùi, vöøa taïo ñieàu kieän taêng cöôøng hôïp taùc, vöøa laøm saâu saéc vaø gay gaét theâm quaù trình caïnh tranh. Keát thuùc quaù trình gia nhaäp toå chöùc thöông maïi WTO vaøo thaùng 11 naêm 2006, ngaønh taøi chính ngaân haøng Vieät Nam seõ môû cöûa hoäi nhaäp maïnh meõ vôùi khu vöïc vaø theá giôùi.
Vì theá, vieäc ña daïng hoaù vaø phaùt trieån saûn phaåm môùi laø moät trong nhöõng chieán löôïc ñeå toàn taïi vaø phaùt trieån cuûa baát cöù ngaân haøng naøo. Ñeå ñaït muïc tieâu naøy, caùc ñònh cheá taøi chính Vieät Nam ñaõ nhanh choùng ñöa caùc saûn phaåm taøi chính môùi treân theá giôùi vaøo trieån khai aùp duïng ôû thò tröôøng taøi chính Vieät Nam, trong ñoù coù nghieäp vuï bao thanh toaùn (Factoring). Nghieäp vuï naøy neáu ñöôïc trieån khai an toaøn vaø hieäu quaû, seõ goùp teân trong danh muïc saûn phaåm ngaân haøng, goùp phaàn naâng cao tính caïnh tranh cuûa caùc ngaân haøng. Cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa ngaønh ngaân haøng treân theá giôùi, nghieäp vuï bao thanh toaùn ñaõ trôû neân quen thuoäc vaø ñöôïc aùp duïng roäng raõi hôn 100 naêm qua.
Theá nhöng ñoái vôùi thò tröôøng taøi chính Vieät Nam, ñaây laïi laø moät nghieäp vuï coøn khaù môùi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vieäc ñöa nghieäp vuï bao thanh toaùn vaøo aùp duïng treân thò tröôøng taøi chính Vieät Nam vaãn coøn gaëp nhieàu khoù khaên. Caùc vaán ñeà veà vaên baûn phaùp lyù lieân quan ñeán nghieäp vuï bao thanh toaùn vaãn coøn toàn taïi nhieàu baát caäp caàn phaûi hoaøn thieän hôn. Caùc ngaân haøng coøn gaëp nhieàu luùng tuùng trong vieäc ñem nghieäp vuï naøy vaøo trieån khai vaø vaän haønh.
Caùc doanh nghieäp thì laïi khaù xa laï ñoái vôùi khaùi nieäm “bao thanh toaùn”. Thöïc traïng chung ñoù ñaõ ñöa ra moät yeâu caàu caáp thieát ñoái vôùi thò tröôøng taøi chính Vieät Nam noùi chung vaø caùc ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam noùi rieâng laø phaûi nghieân cöùu kyõ löôõng nghieäp vuï bao thanh toaùn, khoâng chæ veà ñònh nghóa, baûn chaát cuûa nghieäp vuï maø coøn veà tình hình thöïc traïng, nhöõng thuaän lôïi, khoù khaên hieän nay ñeå töø ñoù ñöa caùc giaûi phaùp hoaøn thieän vaø phaùt trieån nghieäp vuï. Ñoù cuõng chính laø muïc tieâu nghieân cöùu cuûa Luaän vaên naøy vôùi ñeà taøi “PHAÙT TRIEÅN VAØ HOAØN THIEÄN NGHIEÄP VUÏ BAO THANH TOAÙN TAÏI CAÙC NGAÂN HAØNG THÖÔNG MAÏI VIEÄT NAM”. Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu Thoâng qua vieäc tìm hieåu toång quan cô sôû lyù luaän veà nghieäp vuï bao thanh toaùn vaø kinh nghieäm cuûa caùc nöôùc treân theá giôùi ñaõ aùp duïng thaønh coâng hoaëc thaát baïi nghieäp vuï naøy, töø ñoù, nghieân cöùu thöïc traïng nghieäp vuï bao thanh toaùn taïi caùc ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam, bao goàm nhöõng thuaän lôïi, khoù khaên vaø nhöõng nguyeân nhaân khaùch quan vaø chuû quan, Luaän vaên ñaõ neâu baät moät soá giaûi phaùp nhaèm phaùt trieån vaø hoaøn thieän nghieäp vuï bao thanh toaùn nhaèm ñöa nghieäp vuï naøy sôùm ñöôïc trieån khai vaø aùp duïng roäng raõi treân thò tröôøng taøi chính Vieät Nam.
Phöông phaùp nghieân cöùu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Luaän vaên ñöôïc nghieân cöùu döïa treân phöông phaùp duy vaät bieän chöùng keát hôïp vôùi phöông phaùp toång hôïp, phaân tích thoáng keâ töø ñoù ñöa ra nhöõng giaûi phaùp goùp phaàn hoaøn thieän vaø phaùt trieån nghieäp vuï bao thanh toaùn taïi caùc ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam. Luaän vaên coøn ñöôïc nghieân cöùu döïa treân söï höôùng daãn vaø trao ñoåi yù kieán vôùi giaûng vieân höôùng daãn, vôùi caùc caùn boä nghieäp vuï ngaân haøng AÙ Chaâu, ngaân haøng HSBC vaø caùc taøi lieäu tham khaûo khaùc. Ñoùng goùp cuûa luaän vaên Ñeà taøi ñaõ neâu baät tính caáp thieát, giuùp ta coù caùi nhìn khaùi quaùt veà thöïc traïng tình hình nghieäp vuï bao thanh toaùn treân thò tröôøng taøi chính Vieät Nam, töø ñoù, goùp phaàn neâu baät nhöõng giaûi phaùp vaø kieán nghò nhaèm hoaøn thieän vaø phaùt trieån nghieäp vuï bao thanh toaùn, giuùp cho dòch vuï taøi chính môùi naøy coù theå aùp duïng vaø vaän haønh moät caùch troâi chaûy hôn trong heä thoáng ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam. Keát caáu ñeà taøi Noäi dung cô baûn cuûa Luaän vaên ñöôïc theå hieän qua ba chöông sau: Chöông 1: Toång quan veà taøi trôï thöông maïi vaø cô sôû lyù luaän veà nghieäp vuï bao thanh toaùn.
Chöông 2: Thöïc traïng nghieäp vuï bao thanh toaùn taïi caùc ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam. Chöông 3: Giaûi phaùp phaùt trieån vaø hoaøn thieän nghieäp vuï bao thanh toaùn taïi caùc ngaân haøng thöông maïi Vieät Nam. Do ñeà taøi coøn khaù môùi meû, Luaän vaên seõ khoâng traùnh khoûi coøn nhöõng thieáu xoùt caû veà lyù thuyeát vaø kinh nghieäm thöïc tieãn. Kính mong ñöôïc söï goùp yù vaø chæ daãn cuûa quyù Thaày, Coâ ñeå ngöôøi vieát coù hieåu bieát hoaøn chænh hôn.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHÖÔNG 1: TOÅNG QUAN VEÀ TAØI TRÔÏ THÖÔNG MAÏI VAØ CÔ SÔÛ LYÙ LUAÄN VEÀ NGHIEÄP VUÏ BAO THANH TOAÙN 1.1 Toång quan veà taøi trôï thöông maïi 1.1 Khaùi nieäm veà taøi trôï thöông maïi Taøi trôï laø thuaät ngöõ phaûn aùnh vieäc ngaân haøng ñaùp öùng nhu caàu ña daïng cuûa caùc doanh nghieäp veà phaùt trieån kinh doanh, phoøng choáng ruûi ro, vaø gia taêng khaû naêng caïnh tranh. Vieäc taøi trôï mang laïi nhieàu lôïi ích cho doanh nghieäp vaø ñoàng thôøi cuõng mang laïi nguoàn thu nhaäp cho ngaân haøng töø caùc khoaûn laõi vaø phí dòch vuï. Vaäy taøi trôï thöông maïi laø gì? Taøi trôï thöông maïi coù theå ñöôïc hieåu nhö laø vieäc ngaân haøng cung öùng nguoàn voán cho doanh nghieäp phuïc vuï cho nhu caàu thöông maïi. Caùc khoaûn taøi trôï naøy thöôøng coù kyø haïn ngaén, thôøi gian thu hoài voán nhanh… Taøi trôï xuaát nhaäp khaåu ñöôïc xem laø hình thöùc cuûa taøi trôï thöông maïi quoác teá.2 Taàm quan troïng cuûa taøi trôï thöông maïi quoác teá Neàn thöông maïi quoác teá ñaõ vaø ñang phaùt trieån maïnh meõ khoâng ngöøng trong suoát thôøi gian qua, cuøng vôùi söï gia taêng veà caùc moái quan heä thöông maïi song phöông, ña phöông.
Theâm vaøo ñoù, tieán trình töï do hoaù taøi chính vaø hoäi nhaäp toaøn caàu ngaøy moät taêng cao ñaõ daàn daàn xoùa boû haøng raøo thöông maïi giöõa caùc quoác gia. Taát caû ñieàu naøy laøm cho nhu caàu veà thöông maïi gia taêng, keùo theo ñoù laø söï gia taêng nhu caàu veà caùc dòch vuï taøi chính quoác teá. Ngaân haøng vôùi vieäc thöïc hieän taøi trôï seõ cung caáp cho doanh nghieäp moät khoái löôïng voán lôùn nhaèm ñaùp öùng nhu caàu môû roäng vaø phaùt trieån kinh doanh. Thoâng qua LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 söï taøi trôï cuûa ngaân haøng, caùc doanh nghieäp seõ coù theâm söùc maïnh caïnh tranh vôùi caùc ñoái thuû khaùc ñeå daønh öu theá.
Beân caïnh ñoù, qua hoaït ñoäng taøi trôï naøy ngaân haøng coøn giuùp cho caùc doanh nghieäp khaéc phuïc ñöôïc nhöõng khoù khaên trong hoaït ñoäng kinh doanh quoác teá. Vì theá, coù theå noùi raèng hoaït ñoäng taøi trôï thöông maïi cuûa caùc ngaân haøng chieám vò trí raát quan troïng trong vieäc thuùc ñaåy caùc doanh nghieäp phaùt trieån noùi rieâng vaø phaùt trieån hoaït ñoäng xuaát nhaäp khaåu cuûa Vieät Nam noùi chung. Ñieàu naøy theå hieän ôû caùc maët : - Goùp phaàn laøm giaûm nheï nhu caàu voán cho doanh nghieäp, giuùp doanh nghieäp coù theå toàn taïi vaø phaùt trieån trong thöông tröôøng, môû roäng ñöôïc khaû naêng saûn xuaát kinh doanh vaø oån ñònh vó moâ cuûa neàn kinh teá nhö giaûi quyeát vieäc laøm, giaûm thaát nghieäp, taêng nguoàn thu cho ngaân saùch… - Thoâng qua hoaït ñoäng taøi trôï cuûa ngaân haøng maø caùc doanh nghieäp coù theå ñoåi môùi trang thieát bò, kyõ thuaät, daây chuyeàn saûn xuaát vaø aùp duïng coâng ngheä hieän ñaïi… nhaèm laøm giaûm giaù thaønh saûn phaåm, taêng chaát löôïng vaø töø ñoù naâng cao khaû naêng caïnh tranh. Veà maët vó moâ, hình thöùc taøi trôï taïo ñieàu kieän cho haøng hoaù xuaát nhaäp khaåu löu thoâng troâi chaûy, hoaït ñoäng xuaát nhaäp khaåu seõ dieãn ra thöôøng xuyeân, lieân tuïc goùp phaàn phuïc vuï muïc tieâu phaùt trieån kinh teá cuûa ñaát nöôùc, goùp phaàn môû roäng quan heä ñoái ngoaïi vôùi caùc nöôùc treân theá giôùi.3 Caùc phöông thöùc taøi trôï thöông maïi 1.1 Taøi trôï nhaäp khaåu - Taøi trôï theo phöông thöùc thanh toaùn tín duïng chöùng töø (L/C – Letter of Credit): LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Trong phöông thöùc thanh toaùn L/C, nhaø xuaát khaåu yeâu caàu nhaø nhaäp khaåu tieán haønh thuû tuïc môû L/C taïi moät ngaân haøng vôùi caùc ñieàu kieän ñaõ ñöôïc thoaû thuaän.
Thuû tuïc môû L/C cho khaùch haøng coù theå ñöôïc xem laø moät hình thöùc taøi trôï cho doanh nghieäp. Bôûi vì, khi ngaân haøng ñoàng yù môû L/C cho nhaø nhaäp khaåu bao haøm trong ñoù laø söï cam keát thanh toaùn cho ngöôøi höôûng lôïi L/C. Ngaân haøng seõ gaùnh chòu ruûi ro neáu nhaø nhaäp khaåu khoâng coù khaû naêng thanh toaùn. Trong tröôøng hôïp naøy, ngaân haøng seõ laø ngöôøi thanh toaùn cho L/C maø mình ñaõ môû ñeå ñaûm baûo uy tín.
Ñieàu naøy mang yù nghóa cuûa vieäc cung caáp moät khoaûn tín duïng ngaàm cho khaùch haøng. Do ñoù, khi quyeát ñònh môû L/C, ngaân haøng caàn thaåm ñònh nhaø nhaäp khaåu moät caùch caån thaän. - Cho vay kyù quyõ : Kyù quyõ laø moät ñieàu kieän baét buoäc, moät quy ñònh cuûa ngaân haøng phaùt sinh trong tröôøng hôïp khaùch haøng xin ñöôïc baûo laõnh, môû L/C. Khaùch haøng seõ noäp moät khoaûn tieàn nhaát ñònh vaøo taøi khoaûn kyù quyõ cuûa hoï taïi ngaân haøng xin baûo laõnh.
Khoaûn tieàn naøy seõ ñöôïc phong toaû trong taøi khoaûn taïi ngaân haøng cho ñeán khi nghóa vuï baûo laõnh cuûa ngaân haøng chaám döùt. Giaù trò kyù quyõ thöôøng tyû leä thuaän vôùi giaù trò hôïp ñoàng doanh nghieäp xin ñöôïc baûo laõnh. Ngaân haøng xem xeùt haïn möùc baûo laõnh döïa vaøo giaù trò cuûa khoaûn baûo laõnh, uy tín cuûa khaùch haøng vaø ruûi ro cuûa khoaûn baûo laõnh. Tuøy möùc ñoä ruûi ro maø ngaân haøng coù theå yeâu caàu khaùch haøng kyù quyõ ôû nhöõng möùc ñoä khaùc nhau (coù theå dao ñoäng töø 30% ñeán 100% giaù trò baûo laõnh).