CHƯƠNG I: KHUNG LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NGHỀ THÊU TAY THEO TIẾP TIẾP CẬN CUNG – CẦU 1. Tổng quan về ngành thêu tay 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về làng nghề truyền thống Làng nghề là một địa điểm tập trung các nghệ nhân thủ công có chuyên môn cao và đang sản xuất và bảo tồn các sản phẩm truyền thống đặc trưng của vùng đó.
Đây là một phần quan trọng của văn hóa dân tộc, được bảo tồn và phát triển nhằm giữ gìn và truyền lại cho đời sau các nghệ thuật, tinh hoa và kỹ năng của người Việt xưa. Căn cứ khoản 2 Điều 3 Nghị định 52/2018/NĐ-CP quy định về làng nghề như sau: “Làng nghề là một hoặc nhiều cụm dân cư cấp thôn, ấp, bản, làng, buôn, phum, sóc hoặc các điểm dân cư tương tự tham gia hoạt động ngành nghề nông thôn quy định tại Điều 4 Nghị định này” 19 Ở các làng nghề, bạn có thể tìm thấy những sản phẩm thủ công độc đáo và tinh xảo được chế tác bằng tay từ các nghệ nhân địa phương. Tại Việt Nam có rất nhiều làng nghề với nhiều nghề truyền thống lâu đời, như nghề thêu tay, nghề gốm, ghề tranh, nghề nón lá. Những sản phẩm này được làm thủ công bằng tay từ những nguyên liệu tự nhiên và chế tác bằng những kỹ thuật truyền thống, đòi hỏi sự khéo léo và tâm huyết của các nghệ nhân.
Chính vì vậy, những sản phẩm này không chỉ mang đến giá trị văn hóa, mà còn là một tài sản kinh tế quan trọng, góp phần phát triển ngành du lịch và kinh tế địa phương. Thông tư số 116/2006/TT-BNN đã quy định“Tiêu chí làng nghề truyền thống Việt Nam” phải đủ 3 tiêu chí: - Nghề đã xuất hiện tại địa phương từ trên 50 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận. - Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia hoạt động ngành nghề nông thôn. - Chấp hành chính sách và pháp luật của nhà nước.
Nghị định 52/2018/NĐ-CP ngày 18/4/2018 thay thế Nghị định số 66/2006/NĐ-CP ngày 07/7/2006 có hiệu lực từ ngày 01/6/2018 đã sửa đổi một nội dung trong tiêu chí xác định làng nghề truyền thống, đó là “Có tối thiểu 20% tổng số hộ trên địa bàn tham gia một trong những hoạt động ngành nghề nông thôn”. Các làng nghề truyền thống (LNTT) có những đặc điểm chung như sau: 1. Tập trung các nghệ nhân có chuyên môn cao: Các LNTT thường là nơi tập trung nhiều nghệ nhân, được truyền đạt và học hỏi các kỹ thuật thủ công truyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ đời cha đến đời con. Sản xuất và bảo tồn các sản phẩm truyền thống: Các nghệ nhân tại 20 các LNTT chuyên sản xuất các sản phẩm thủ công đặc trưng của vùng đó, như đồ gốm, đồ da, thêu tay, đồ gỗ.
Những sản phẩm này mang giá trị văn hóa và là kết quả của quá trình phát triển lâu đời của dân tộc. Tạo ra những tri thức thực tiễn đồng thời phát triển lãnh vực kinh tế: Không chỉ tạo ra những sản phẩm uy tính mà còn đóng góp cho phát triển lĩnh vực kinh tế và du lịch của vùng đó. Xã hội địa phương cũng như quốc gia đều khuyến khích và đầu tư cho phát triển những LNTT. Tôn vinh văn hóa dân tộc: Mỗi LNTT đều gắn liền với các giá trị văn hóa, tinh hoa và kỹ năng của người nông dân truyền thống.
Sản phẩm thủ công, chế tác từ các LNTT mang nhiều giá trị tinh thần về lịch sử, văn hóa cũng như các giá trị ẩm thực, tín ngưỡng của dân tộc. Bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống giúp duy trì và tôn vinh những giá trị đó. Trong cuốn “Làng nghề truyền thống Việt Nam” - Phạm Côn Sơn, Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc, 2004, trang 6: “Làng nghề là một đơn vị hành chính cổ xưa mà cũng có nghĩa là một nơi quần cư đông người, sinh hoạt có tổ chức, có kỷ cương tập quán riêng theo nghĩa rộng. Làng nghề không những là một làng sống chuyên nghề mà cũng có hàm ý là những người cùng nghề sống hợp quần thể để phát triển công ăn việc làm.
Cơ sở vững chắc của các làng nghề là sự vừa làm ăn tập thể, vừa phát triển kinh tế, vừa giữ gìn bản sắc dân tộc và các cá biệt của địa phương” 1. Khái niệm về nghề thêu tay Nghề thêu tay là một môn nghệ thuật cổ điển và phổ biến đã tồn tại từ rất lâu đời ở Việt Nam. Đây là một môn nghệ thuật đòi hỏi các nghệ nhân phải có kỹ năng và khả năng thủ công cao, khéo léo, tinh tế và kiên nhẫn để tạo ra những bức tranh, hoa văn, hình ảnh, chữ viết, hoặc các mẫu đồ thêu tay khác trên các loại vải khác nhau. Trong nghề thêu tay, các nghệ nhân cần phải có là kỹ thuật sử dụng kim, tạo hình, chọn lựa đường chỉ, 21 màu sắc và vật liệu để tạo ra thứ tác phẩm dệt thảm hoặc vải thêu đẹp mắt và có giá trị cao.1: Nghề thêu tay thủ công Quá trình may, vá với các loại vải cao cấp kỹ thuật may ngày nay và khả năng trang trí hàng may mặc đã dẫn đến nghệ thuật thêu.
Trên thực tế, người ta đã ghi nhận sự nhất quán đáng chú ý trong các mũi khâu cơ bản về độ bền. Đây là một thực trạng đáng chú ý trong quá trình phát triển của nghề thêu tay. không có sự thay đổi nào về nguyên liệu thô hoặc kỹ thuật từ giai đoạn sơ khai sang các sản phẩm phức tạp hơn có thể được cảm nhận hoặc hiểu là sự tiến bộ gia tăng. Nghệ thuật thêu được tìm thấy trên khắp thế giới từ xa xưa, ví dụ trong các tác phẩm ở Trung Quốc từ thời Chiến Quốc (thế kỷ thứ 5 đến thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên).
Ở Việt Nam, người ta cho rằng nghề thêu đã bắt đầu từ thời các Vua Hùng. Từ những bức tường đá khắc trên các tán cây của dân tộc Đông Sơn đến những tác phẩm tranh thêu tinh xảo của các vua chúa Trần - Nguyễn, nghệ thuật thêu tay luôn đem lại vẻ đẹp và giá trị tinh thần to lớn. Bằng cách thêu sử dụng chỉ, tơ tằm và chỉ nhuộm để thêu và trang trí vải, người thợ có thể tạo ra những hình ảnh tuyệt đẹp và cảm xúc sâu sắc. Cũng giống như các nước khác trên thế giới người Việt Nam 22 xưa thường thêu các họa tiết cây cỏ, hoa lá, chim muông, thú vật, cảnh sinh hoạt lên khăn, túi, quần áo, cờ… Trong cuốn “Lịch sử Việt Nam” tập 1 đã mô tả trang phục của người Lạc Việt như sau: “Người Lạc Việt mặc áo chui đầu, áo cài khuy bên trái, những chàng trai có khăn khố đẹp, những cô gái có váy áo thêu…” Theo Pat Berman (2000) là một giáo viên dạy thêu trên vải ở Hoa Kỳ: “Mặc dù các kiểu may vá mà chúng ta thấy ngày nay, đặc biệt là tại các buổi biểu diễn được đánh giá cao và trong các lớp học, đã khác xa với các thiết kế hoa lá đầy cảm xúc và màu sắc quá tươi sáng, nhưng điều quan trọng cần nhớ là nghề may vá có nguồn gốc cổ xưa.
Khi bạn chọn một mảnh vải và đặt mũi khâu đầu tiên của mình, bạn đang tiếp tục truyền thống. Bạn cũng đang mang theo ngọn đuốc đã được thắp sáng vào cuối thế kỷ 19 khi những người phụ nữ dũng cảm ở Châu Âu và Châu Mỹ đã nâng công việc may vá từ một trò tiêu khiển trong nhà lên tầm nghệ thuật đích thực. Đặc điểm về sản phẩm thêu tay Hiện nay, ngành nghề thêu tay đã và đang sản xuất ra đa dạng các dạng sản phẩm khác nhau nhằm đáp ứng nhu cầu và thị hiếu của người tiêu dùng. Những sản phẩm thêu tay nổi bật được người tiêu dùng rất yêu thích và tin dùng trên thị trường như tranh thêu tay, túi xách với họa tiết thêu tay, quần áo với họa tiết thêu tay hay các đồ dùng cá nhân như khăn, ví, khẩu trang… Các sản phẩm từ thêu tay có tính ứng dụng cao và khách hàng có thể sử dụng các sản phẩm này hàng ngày.
Hơn nữa, một trong những điểm mà khách hàng rất ưu thích các sản phẩm thêu tay là do độ bền của chúng, họ có thể sử dụng trong một khoảng thời gian dài, giúp tiết kiệm chi phí cũng như đóng góp vào việc bảo vệ môi trường do vòng đời của sản phẩm dài hơn so với những sản phẩm cùng loại hiện có trên thị trường. Rất nhiều sản phẩm từ các làng nghề truyền thống thêu tay hay các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh các sản phẩm thêu tay đã xuất khẩu thành công các mặt hàng này ra nước ngoài nhằm đáp ứng nhu cầu mua và sử dụng của tệp 23 khách hàng Việt kiều, khách hàng quốc tế. Điều này chứng minh rằng các sản phẩm thêu tay có chỗ đứng nhất định trên thị trường và trong lòng của khách hàng so với các sản phẩm tương ứng được sản xuất bằng các phương pháp hiện đại.2: Sản phẩm thêu tay thủ công Để tạo ra một sản phẩm thêu tay hoàn chỉnh sẽ mất rất nhiều thời gian và công sức của người thợ thêu tay. Bởi trong quá trình làm có những mũi thêu không thể làm bằng máy được như việc quấn chỉ con bọ, xe hạt, bọc vành, thêu ruban… và người thợ sẽ phải làm những công đoạn này một cách cẩn thận và tỉ mỉ để đảm bảo sản phẩm đầu ra đạt chất lượng cao nhất.
Không chỉ vậy, độ phức tạp của các sản phẩm thêu tay so với các sản phẩm khác cũng phức tạp hơn vì người thợ cần biến tấu mũi thêu, pha phối màu sắc sao cho đẹp và tạo ra một tổng thể màu sắc phù hợp và hài hòa với nhau. Độ bóng và mịn của bề mặt sản phẩm thêu tay tạo ra khác biệt rất lớn là thêu tay rất có cảm xúc, có “hồn” vì khi thêu người thợ luôn phải chú ý, đặt cả tâm hồn và lòng nhiệt huyết, yêu nghề của mình vào từng mũi thêu. Chính bởi những lý do trên mà giá thành trung bình của các sản phẩm thêu tay sẽ cao hơn so với các sản phẩm khác. Giá cả của các sản phẩm sẽ cao 24 hay thấp tùy thuộc vào mức độ phức tạp và chất liệu để tạo ra sản phẩm đó là cao cấp hay ở tầm trung.
Vì giá bán cao như vậy nên nhiều khách hàng vẫn còn phân vân và khó đưa ra quyết định mua dù họ có hứng thú với những sản phẩm thêu tay.