Khóa Luận Tốt Nghiệp: Phát Triển Nghề Gốm Sứ Truyền Thống Tại Bình Dương

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu phát triển nông thôn thông qua phát triển ngành nghề truyền thống, tập trung vào làng nghề gốm sứ tại Bình Dương.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bảo Nghị
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đắc Dân
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Phát Triển Nông Thôn
• Đề tài: Phát Triển Các Ngành Nghề Truyền Thống Trường Hợp Các Làng Nghề Gốm Sứ Tại Tỉnh Bình Dương
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Cấu trúc đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. Tổng quan về tỉnh Bình Dương
• 2.2. Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
• 2.3. Hiện trạng cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển ngành nghề
• 2.4. Các nguồn lực về kinh tế - xã hội có liên quan đến phát triển ngành nghề nông thôn ở Bình Dương
• 2.5. Đánh giá tình hình phát triển ngành nghề nông thôn và thực hiện các chính sách trong thời gian qua tại tỉnh Bình Dương
• 2.5.1. Tình hình phát triển ngành nghề nông thôn
• 2.5.2. Đánh giá thực trạng một số ngành nghề nông thôn
• 2.5.3. Tình hình thực hiện chính sách phát triển ngành nghề nông thôn
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Định nghĩa về làng nghề, nghề truyền thống, làng nghề truyền thống và làng nghề mới
• 3.2. Tiêu chí công nhận nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3.3.2. Phương pháp phỏng vấn chuyên sâu những người am hiểu
• 3.3.3. Công cụ và các chỉ tiêu đo lường, đánh giá hiệu quả kinh tế
• 3.3.4. Công cụ phân tích SWOT
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng chung một số ngành nghề nông thôn trên địa bàn tỉnh Bình Dương
• 4.1.1. Nghề chế biến nông lâm sản
• 4.1.2. Nghề sản xuất đồ gỗ, mây tre đan, gỗ mỹ nghệ, dệt may, cơ khí
• 4.1.3. Nghề sản xuất thủ công mỹ nghệ
• 4.1.4. Nghề sản xuất tăm nhang, heo đất, tượng
• 4.1.5. Nghề gốm sứ - vật liệu xây dựng
• 4.1.6. Nghề sản xuất và kinh doanh sinh vật cảnh
• 4.2. Sơ lược về mẫu điều tra
• 4.3. Đánh giá về quy trình và công nghệ sản xuất gốm sứ
• 4.3.1. Quy trình sản xuất gốm sứ
• 4.3.2. Nhận xét về công nghệ sản xuất gốm sứ
• 4.4. Tình hình hoạt động của các cơ sở gốm sứ
• 4.4.1. Đánh giá về nguyên liệu sản xuất gốm sứ
• 4.4.2. Tình hình về các phương tiện và thiết bị sản xuất
• 4.4.3. Đánh giá về các loại sản phẩm được sản xuất
• 4.4.4. Tình hình lao động
• 4.4.5. Tình hình tổ chức quản lý của các cơ sở
• 4.4.6. Tình hình sản xuất của các cơ sở gốm sứ
• 4.4.7. Chi phí sản xuất
• 4.4.8. Đánh giá về doanh thu của các cơ sở
• 4.4.9. Đánh giá về lợi nhuận
• 4.4.10. Đánh giá về nguồn vốn của các cơ sở
• 4.4.11. Đánh giá về thị trường tiêu thụ và chất lượng sản phẩm
• 4.4.11.1. Kênh tiêu thụ sản phẩm của các hộ sản xuất
• 4.4.11.2. Tình hình tiêu thụ sản phẩm của các cơ sở
• 4.4.11.3. Đối với hộ sản xuất bằng phương pháp truyền thống
• 4.4.11.4. Đánh giá về đối tượng tiêu thụ sản phẩm
• 4.4.11.5. Đánh giá về mẫu mã và chất lượng sản phẩm
• 4.4.12. Đánh giá về tác động xã hội, tác động môi trường làng nghề gốm sứ
• 4.4.12.1. Tác động môi trường
• 4.4.13. Những thuận lợi và khó khăn
• 4.4.14. Một số hạn chế của các hộ sản xuất bằng củi đốt
• 4.4.15. Ma trận phân tích SWOT
• 4.4.16. Ý kiến hộ sản xuất
• 4.4.17. Một số giải pháp
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Kết luận
• 5.2. Đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Khóa luận 'Phát Triển Nghề Gốm Sứ Truyền Thống Tại Bình Dương' của Nguyễn Thị Bảo Nghị tập trung vào việc phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững các làng nghề gốm sứ tại tỉnh Bình Dương. Mục tiêu chính của nghiên cứu là tìm hiểu thực trạng hoạt động của các làng nghề truyền thống, đặc biệt là gốm sứ, và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo tồn văn hóa. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích SWOT và so sánh để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành gốm sứ.

1.1. Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào hai thị trấn chính là Tân Phước Khánh và Lái Thiêu, nơi có nhiều hộ sản xuất gốm sứ truyền thống. Phạm vi thời gian được xác định từ năm 2003 đến 2007, giai đoạn mà ngành gốm sứ tại Bình Dương đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa.

II. Tổng quan về tỉnh Bình Dương

Bình Dương là một tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, với vị trí địa lý thuận lợi cho phát triển kinh tế và giao thương. Tỉnh có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đặc biệt là sét và kaolin, là nguyên liệu chính cho ngành gốm sứ. Tuy nhiên, sự phát triển công nghiệp nhanh chóng đã gây áp lực lên các làng nghề truyền thống, đòi hỏi các giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững.

2.1. Vị trí địa lý và kinh tế

Bình Dương nằm trong vùng Đông Nam Bộ, giáp ranh với các tỉnh Bình Phước, Tây Ninh, Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh. Vị trí này tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thương và tiêu thụ sản phẩm gốm sứ. Tuy nhiên, giá thuê đất và lao động tăng cao cũng là thách thức lớn đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp, kết hợp với phỏng vấn chuyên sâu các hộ sản xuất gốm sứ. Công cụ phân tích SWOT được áp dụng để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của ngành gốm sứ. Phương pháp mô tả và so sánh cũng được sử dụng để phân tích hiệu quả kinh tế của các hộ sản xuất.

3.1. Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu sơ cấp được thu thập từ 50 hộ sản xuất gốm sứ tại Tân Phước Khánh và Lái Thiêu. Số liệu thứ cấp được lấy từ Chi Cục Hợp Tác Xã và PTNT Bình Dương, thư viện tỉnh và các bài báo liên quan đến gốm sứ.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy ngành gốm sứ tại Bình Dương có tiềm năng phát triển lớn nhờ nguồn nguyên liệu tại chỗ và đội ngũ nghệ nhân giàu kinh nghiệm. Tuy nhiên, việc quy hoạch làng nghề gặp nhiều khó khăn do thiếu sự hợp tác giữa các hộ sản xuất và nguồn vốn đầu tư hạn chế. Chuyển đổi công nghệ từ lò nung củi sang lò gas được đánh giá là giải pháp hiệu quả, vừa giảm ô nhiễm môi trường vừa nâng cao hiệu quả kinh tế.

4.1. Đánh giá quy trình sản xuất

Quy trình sản xuất gốm sứ truyền thống tại Bình Dương vẫn chủ yếu dựa vào kỹ thuật thủ công, dẫn đến năng suất thấp và chất lượng không đồng đều. Việc áp dụng công nghệ mới, đặc biệt là lò nung gas, đã giúp cải thiện đáng kể hiệu quả sản xuất và giảm thiểu tác động môi trường.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng việc phát triển bền vững ngành gốm sứ tại Bình Dương đòi hỏi sự kết hợp giữa bảo tồn văn hóa truyền thống và áp dụng công nghệ hiện đại. Các giải pháp được đề xuất bao gồm tăng cường hợp tác giữa các hộ sản xuất, hỗ trợ vốn đầu tư và đào tạo nguồn nhân lực. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quy hoạch làng nghề và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm gốm sứ.

5.1. Đề xuất giải pháp

Các giải pháp chính bao gồm: (1) Hỗ trợ tài chính cho các hộ sản xuất nhỏ lẻ, (2) Đào tạo kỹ thuật và quản lý cho nghệ nhân, (3) Phát triển thương hiệu gốm sứ Bình Dương để tăng sức cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Phát triển các ngành nghề truyền thống trường hợp các làng nghề gốm sứ tại tỉnh Bình Dương" được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Thị Bảo Nghị (ngành Phát triển Nông thôn và Khuyến nông, Khoa Kinh tế, Trường Đại học Nông Lâm Thành phố Hồ Chí Minh) vào tháng 07/2007, dưới sự hướng dẫn của TS. Trần Đắc Dân. Nghiên cứu thuộc nhóm ngành kinh tế phát triển nông thôn, kết hợp phương pháp khảo sát thực tế và phân tích kinh tế hộ.

Lý do chọn đề tài xuất phát từ vai trò của làng nghề truyền thống đối với đời sống kinh tế - xã hội nông thôn và việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Tại tỉnh Bình Dương trong giai đoạn nghiên cứu, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa diễn ra với tốc độ nhanh chóng đã tạo ra sức ép cạnh tranh đối với các làng nghề truyền thống. Việc chuyển đổi cơ cấu đất đai nông nghiệp làm phát sinh lực lượng lao động nông thôn dôi dư, đòi hỏi các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp phải phát triển để giải quyết việc làm. Đồng thời, khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), phương thức sản xuất thủ công của các hộ gốm sứ truyền thống bộc lộ nhiều điểm bất lợi trước áp lực cạnh tranh của các mặt hàng ngoại nhập, đặt ra yêu cầu bảo tồn và hiện đại hóa làng nghề.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

• Mục tiêu chung: Tìm hiểu thực trạng nghề gốm sứ truyền thống tại tỉnh Bình Dương và đưa ra những định hướng phát triển ngành nghề, phát triển thị trường trong nước.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tìm hiểu thực trạng các làng nghề truyền thống tại tỉnh Bình Dương.
  2. Tìm hiểu thực trạng các làng nghề gốm sứ tại tỉnh Bình Dương.
  3. Xác định các khó khăn, thuận lợi trong quá trình tồn tại phát triển của những làng nghề gốm sứ.
  4. Đề xuất các giải pháp để bảo tồn phát triển các làng nghề này.
  5. Đề xuất các giải pháp nhằm ổn định nâng cao cuộc sống của cư dân sinh sống trong làng nghề gốm sứ.

Đối tượng nghiên cứu là tình hình sản xuất, kỹ thuật, công nghệ, chi phí, doanh thu, thị trường và phương thức quản lý của các hộ sản xuất gốm sứ. Phạm vi không gian tập trung tại hai địa bàn trọng điểm: thị trấn Tân Phước Khánh (huyện Tân Uyên) và thị trấn Lái Thiêu (huyện Thuận An), tỉnh Bình Dương. Phạm vi thời gian thu thập dữ liệu nghiên cứu sơ cấp và thứ cấp tập trung trong giai đoạn 2003 - 2007 (kèm theo các chuỗi số liệu tổng quan kinh tế - xã hội từ năm 1996 đến năm 2005).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên khung lý luận về làng nghề và ngành nghề nông thôn theo các quy định quản lý hiện hành tại thời điểm nghiên cứu. Tác giả vận dụng các định nghĩa và tiêu chí công nhận nghề truyền thống, làng nghề và làng nghề truyền thống:

• Nghề truyền thống: Xuất hiện tại địa phương trên 50 năm, tạo ra sản phẩm mang bản sắc văn hóa dân tộc, gắn với tên tuổi nghệ nhân hoặc làng nghề.
• Làng nghề: Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia hoạt động ngành nghề nông thôn, sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm và chấp hành tốt chính sách pháp luật.
• Làng nghề truyền thống: Đạt tiêu chuẩn làng nghề và có ít nhất một nghề truyền thống đạt chuẩn.

Khung pháp lý được tác giả viện dẫn bao gồm: Quyết định số 132/2000/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn; Nghị định số 66/2006/NĐ-CP ngày 07/07/2006 của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn; Quyết định số 155/2001/QĐ-CT ngày 25/07/2001 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương về chính sách ưu đãi di dời cơ sở sản xuất gốm sứ, gạch ngói ra khỏi khu dân cư; Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa thu thập dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Bình Dương, Chi cục Hợp tác xã và Phát triển Nông thôn, Thư viện tỉnh Bình Dương, các báo cáo quy hoạch ngành nghề nông thôn đến năm 2010 và các tài liệu chuyên ngành.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên $N = 50$ hộ sản xuất gốm sứ trên địa bàn hai thị trấn Tân Phước Khánh và Lái Thiêu (gồm 29 hộ sử dụng lò củi và 21 hộ sử dụng lò gas). Phương pháp thu thập gồm phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi soạn sẵn, phỏng vấn chuyên sâu người am hiểu (chủ cơ sở gốm Phước Thuận Lợi - ông Đặng Văn Cư) và quan sát trực tiếp quy trình sản xuất tại xưởng.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Thống kê mô tả, phương pháp so sánh kinh tế hộ giữa hai nhóm công nghệ nung, và công cụ ma trận SWOT (phân tích Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức qua 8 bước phối hợp SO, ST, WO, WT).
• Các chỉ tiêu kinh tế được sử dụng:
  • $\text{Thu nhập} = \text{Doanh thu} - \text{Chi phí vật chất mua} - \text{Chi phí lao động thuê}$
  • $\text{Lợi nhuận} = \text{Thu nhập} - \text{Chi phí vật chất tự có} - \text{Chi phí lao động nhà}$
  • $\text{Tỷ suất lợi nhuận trên tổng chi phí (TI)} = \frac{\text{Lợi nhuận}}{\text{Tổng chi phí sản xuất}}$

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Mở đầu

Chương này trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Tác giả chỉ ra mâu thuẫn giữa tốc độ tăng trưởng công nghiệp nhanh của Bình Dương với sự thu hẹp của các làng nghề truyền thống. Nội dung chương xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu (1 mục tiêu chung và 5 mục tiêu cụ thể), xác lập giới hạn phạm vi không gian tại Tân Phước Khánh và Lái Thiêu trong mốc thời gian 2003 - 2007, đồng thời phác thảo kết cấu 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan về tỉnh Bình Dương

Chương 2 phân tích các điều kiện tự nhiên, tài nguyên, hạ tầng và hiện trạng kinh tế - xã hội của tỉnh Bình Dương liên quan đến sự phát triển ngành nghề nông thôn:

• Vị trí địa lý và tài nguyên: Diện tích tự nhiên 269.554,79 ha; dân số năm 2003 là 853.800 người (mật độ 317 người/km²). Khí hậu nhiệt đới cận xích đạo - gió mùa, nhiệt độ trung bình 25,0°C – 27,0°C. Tài nguyên khoáng sản phi kim loại rất phong phú, cung cấp nguyên liệu trực tiếp cho nghề gốm: trữ lượng sét có khả năng khai thác là 157 triệu m³ (tiềm năng trên 1 tỷ m³, công suất khai thác có thể đạt 3 triệu m³/năm); kaolin có trữ lượng khai thác 40 triệu tấn (tiềm năng 320 triệu tấn, có 15/23 mỏ đang khai thác); cát xây dựng tiềm năng 25 triệu tấn; mỏ than bùn lớn nhất ở Tân Uyên diện tích 85 ha với trữ lượng 1 triệu tấn.
• Cơ sở hạ tầng: Mạng lưới giao thông đường bộ toàn tỉnh đạt 5.209,3 km (Quốc lộ 68,85 km gồm QL13, QL1K, QL1A; đường tỉnh 457,12 km). Hệ thống điện lưới quốc gia phủ 100% số xã, phường, tỷ lệ hộ dùng điện đạt 94%, tuy nhiên điện phục vụ sản xuất ở nông thôn chỉ chiếm 15% (85% phục vụ sinh hoạt). Tỷ lệ máy điện thoại đạt 16 máy/100 dân vào cuối năm 2003.
• Tăng trưởng kinh tế: Giai đoạn 1996 - 2003, GDP tăng bình quân 14,6%/năm (năm 2003 tăng 15,3%). Cơ cấu kinh tế năm 2003 gồm: Công nghiệp - Xây dựng 62%, Dịch vụ 26%, Nông nghiệp 12% (đến năm 2005 đạt 63,8% - 28,2% - 8%). Kim ngạch xuất khẩu năm 2003 đạt 1,418 tỷ USD; thu ngân sách đạt 2.747,8 tỷ đồng.
• Tình hình ngành nghề nông thôn: Toàn tỉnh năm 2005 có 2.257 cơ sở tiểu thủ công nghiệp (trong đó chế biến nông lâm thủy sản có 1.283 cơ sở) với 15.938 lao động. Riêng ngành gốm sứ - vật liệu xây dựng có 838 cơ sở và hộ sản xuất (tăng 54% so với năm 2000), giá trị sản xuất năm 2005 đạt 4.876 tỷ đồng (tăng gấp 3 lần so với năm 2000), giải quyết việc làm cho trên 34.000 lao động. Nghề sơn mài - điêu khắc có 497 cơ sở (trong đó 203 cơ sở sơn mài), kim ngạch xuất khẩu năm 2003 đạt 19,088 triệu USD, thu hút hơn 7.000 lao động. Tác giả cũng tổng kết việc thực thi các chính sách đất đai, quy hoạch vùng nguyên liệu khoáng sản (cấp 61 giấy phép khai thác), xúc tiến thương mại và chỉ ra hạn chế trong quản lý phân định giữa ngành nông nghiệp và công nghiệp.

Chương 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này hệ thống hóa cơ sở lý luận về phân loại làng nghề và nghề truyền thống; tiêu chuẩn công nhận theo các văn bản quản lý nhà nước; chi tiết hóa quy trình điều tra mẫu 50 hộ tại hai làng nghề; trình bày phương pháp phỏng vấn có cấu trúc, phỏng vấn bán cấu trúc và phương pháp quan sát thực địa. Tác giả thiết lập công thức xác định các chỉ tiêu kinh tế hộ (doanh thu, chi phí vật chất, chi phí lao động thuê, thu nhập, chi phí tự có, lợi nhuận, tỷ suất lợi nhuận) và cụ thể hóa quy trình 8 bước thiết lập ma trận SWOT phục vụ việc đề xuất chiến lược phát triển.

Chương 4: Kết quả và thảo luận

Chương 4 là nội dung cốt lõi của khóa luận, phản ánh toàn diện kết quả điều tra thực địa:

• Thực trạng các ngành nghề nông thôn trên địa bàn tỉnh: Nghề bánh tráng có 770 cơ sở với trên 8.000 lao động (làng Phú An tại Bến Cát, Thanh An tại Dầu Tiếng); sản xuất đồ gỗ, mây tre đan, dệt may, cơ khí (142 cơ sở mộc gia dụng; mây tre đan tại xã Lạc An; dệt may có 133 cơ sở với hơn 2.000 lao động; cơ khí nhỏ có 253 cơ sở); thủ công mỹ nghệ sơn mài có 179 cơ sở với trên 2.000 lao động (tập trung tại Tương Bình Hiệp, Tân An, Phú Thọ); tăm nhang, heo đất, tượng có 45 cơ sở; sinh vật cảnh có 45 cơ sở; gốm sứ - vật liệu xây dựng có 151 cơ sở gốm sứ và 37 cơ sở vật liệu xây dựng, giải quyết trên 34.000 lao động.
• Sơ lược mẫu khảo sát: 50 hộ điều tra gồm 29 hộ dùng lò củi (58%) và 21 hộ dùng lò gas (42%). Trình độ học vấn của chủ hộ: Cấp I có 7 hộ (14%), Cấp II có 28 hộ (56%), Cấp III có 12 hộ (24%), Cao đẳng có 1 hộ (2%), Đại học có 2 hộ (4%). Chủ hộ lò gas có trình độ học vấn, năng lực giao tiếp và tư duy thị trường cao hơn rõ rệt so với chủ hộ lò củi.
• Đánh giá quy trình kỹ thuật: Quy trình sản xuất gốm sứ trải qua 7 bước: Nguyên liệu $\rightarrow$ Xử lý nguyên liệu $\rightarrow$ Tạo hình và xử lý sau tạo hình $\rightarrow$ Phơi khô $\rightarrow$ Khắc hoa văn trang trí hoặc vẽ trực tiếp $\rightarrow$ Chấm men $\rightarrow$ Đem nung $\rightarrow$ Sản phẩm hoàn chỉnh. Công đoạn xử lý đất sét loại bỏ 80 - 90% cát bằng phương pháp thủ công dùng máy bơm áp lực xịt đất chảy qua hệ thống hồ lắng giật cấp. Phương pháp tạo hình gồm vuốt bộ trên bệ quay, gắn ráp khuôn thạch cao, ép dẻo bằng máy và đổ rót.
• Tình hình nguyên liệu và phương tiện: Hộ dùng lò gas mua đất sét Bến Cát với giá 290.000 đồng/m³, các nguyên liệu men, màu xanh đồng, xanh dương, màu vàng chủ yếu nhập khẩu; tài sản nhà xưởng và thiết bị máy móc đầu tư mới có giá trị lớn (nhà xưởng khoảng 300,985 triệu đồng). Ngược lại, hộ lò củi mua đất sét Bình Quới (300.000 đồng/m³) hoặc đất Đà Lạt (310.000 đồng/m³), chất lượng đất kém nên phải tốn thêm hồ nhún lót (700.000 đồng/m³); thiết bị sản xuất rất cũ kỹ, nhà xưởng và lò nung tận dụng từ đời trước (giá trị tu sửa lúc bắt đầu sản xuất lần lượt là 4 triệu đồng và 10 triệu đồng).
• Hạn chế của công nghệ lò củi: Khói bụi than cacbon bám đen làm hư hỏng bề mặt nếu không có bao nung bảo vệ; nhiệt độ lò không đồng đều dẫn đến tỷ lệ sản phẩm sống, méo cao; tốn thêm nhân công chẻ củi, nhân công chấm đỉnh chống dính cát; gây ô nhiễm môi trường và tiêu hao tài nguyên gỗ.
• Kết quả ma trận SWOT và ý kiến hộ sản xuất: Xác định điểm mạnh về nguồn nguyên liệu tại chỗ và kinh nghiệm thợ thủ công; điểm yếu về biến động lao động, thiếu vốn và mẫu mã chậm đổi mới; cơ hội mở rộng thị trường xuất khẩu; thách thức từ cạnh tranh sản phẩm Trung Quốc và áp lực môi trường. Các hộ sản xuất kiến nghị đơn giản hóa thủ tục vay vốn ưu đãi, hỗ trợ quy hoạch vùng nguyên liệu và cung cấp thông tin thị trường.
• Hệ thống giải pháp: Đề xuất 7 nhóm giải pháp chi tiết gồm: quy hoạch vùng nguyên liệu và xây dựng nhà máy chế biến cao lanh hiện đại; nâng cao chất lượng và đa dạng hóa mẫu mã; mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu; chính sách đãi ngộ, bảo hiểm và đào tạo nghệ nhân; kiểm soát môi trường và chuyển đổi sang lò gas; gắn kết sản xuất gốm sứ với các tour tuyến du lịch; mở rộng các kênh vốn tín dụng tiết kiệm và quỹ hỗ trợ ngành nghề.

Chương 5: Kết luận và đề nghị

Chương cuối cùng tổng kết các kết quả nghiên cứu chính: khẳng định vai trò sống còn của nghề gốm sứ trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn Bình Dương; nêu rõ nguy cơ giải thể của các hộ lò củi do thiếu vốn tái đầu tư và công nghệ lạc hậu; nhấn mạnh tính ưu việt của lò nung bằng gas/điện về hiệu quả kinh tế và môi trường. Đồng thời, tác giả đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với chính quyền địa phương (thành lập hiệp hội ngành nghề, hỗ trợ kinh phí di dời, ưu đãi tín dụng, quản lý tài nguyên mỏ) và đối với các hộ sản xuất (nâng cao tay nghề, đổi mới mẫu mã, chủ động tìm kiếm thị trường và tuân thủ an toàn môi trường).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp hệ thống số liệu thực nghiệm thông qua khảo sát thực tế 50 hộ sản xuất gốm sứ tại hai làng nghề trọng điểm, làm rõ bức tranh cơ cấu sản xuất và công nghệ tại địa phương.

Chỉ tiêu phân loại	Hộ sản xuất bằng lò củi	Hộ sản xuất bằng lò gas	Toàn bộ mẫu khảo sát
Số lượng hộ điều tra (hộ)	29	21	50
Tỷ lệ mẫu (%)	58,0%	42,0%	100,0%
Trình độ học vấn chủ hộ:
- Cấp I (Tiểu học)	6 hộ (20,7%)	1 hộ (4,8%)	7 hộ (14,0%)
- Cấp II (Trung học cơ sở)	18 hộ (62,1%)	10 hộ (47,6%)	28 hộ (56,0%)
- Cấp III (Trung học phổ thông)	5 hộ (17,2%)	7 hộ (33,3%)	12 hộ (24,0%)
- Cao đẳng	0 hộ (0,0%)	1 hộ (4,8%)	1 hộ (2,0%)
- Đại học	0 hộ (0,0%)	2 hộ (9,5%)	2 hộ (4,0%)
Nguồn nguyên liệu đất chính	Đất sét Bình Quới, đất Đà Lạt	Đất sét Bến Cát	-
Nguồn gốc nguyên liệu phụ	Mua lại từ các cơ sở lớn, tiệm tạp hóa	Phần lớn nhập khẩu	-
Đặc điểm sản phẩm chủ yếu	Chén, tô, dĩa, lư nhang (nội địa)	Chậu hoa, bình hoa, gốm mỹ nghệ XK	-
Tình trạng thiết bị, nhà xưởng	Cũ kỹ, chắp vá, giá trị đầu tư thấp	Đầu tư mới, có máy móc phối trộn	-

Đóng góp của đề tài thể hiện qua việc phân tích rõ ràng hai thái cực công nghệ trong cùng một ngành nghề:

• Nhóm lò củi: Hoạt động theo quy mô kinh tế gia đình, "lấy công làm lời", sử dụng trang thiết bị cũ thừa kế từ gia đình, phụ thuộc vào thương lái, chi phí biến đổi tăng do hao hụt nhiệt và tỷ lệ phế phẩm cao, gây ô nhiễm khói bụi nghiêm trọng trong khu dân cư.
• Nhóm lò gas: Có năng lực vốn lớn, chủ hộ có trình độ học vấn cao hơn, sản phẩm hướng tới phân khúc mỹ nghệ xuất khẩu, quy trình nung kiểm soát được nhiệt độ giúp nâng cao năng suất và chất lượng, giảm thiểu phát thải ô nhiễm.

Các đề xuất giải pháp do tác giả xây dựng có tính ứng dụng sát với thực tế quản lý địa phương, nổi bật là phương án quy hoạch mỏ nguyên liệu đi đôi với việc xây dựng nhà máy chế biến và phân tích cao lanh đạt chuẩn, mô hình liên kết làng nghề gốm sứ với du lịch văn hóa, và cơ chế thành lập các nhóm tín dụng tiết kiệm hỗ trợ vốn chuyển đổi lò nung.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của khóa luận nằm ở quy mô mẫu khảo sát giới hạn trong phạm vi 50 hộ tại hai địa bàn thị trấn Tân Phước Khánh và thị trấn Lái Thiêu, chưa bao quát toàn bộ các cụm sản xuất gốm khác trong tỉnh như Hưng Định, Thuận Giao, An Thạnh. Thêm vào đó, việc tính toán số liệu tài chính ở nhóm hộ sản xuất lò củi gặp khó khăn do các chủ hộ không lưu trữ sổ sách kế toán bài bản mà chủ yếu ước lượng dựa trên chi tiêu thực tế của gia đình.

Hướng nghiên cứu mở rộng được gợi mở từ văn bản bao gồm: mở rộng khảo sát trên diện rộng toàn tỉnh để xây dựng cơ sở dữ liệu hoàn chỉnh cho đề án di dời làng nghề gốm sứ theo Quyết định 155/2001/QĐ-CT; nghiên cứu sâu về các thông số kỹ thuật tối ưu hóa mức tiêu hao nhiên liệu của lò nung con thoi (lò shuttle); và khảo sát chi tiết chuỗi giá trị gốm sứ xuất khẩu sang các thị trường quốc tế sau khi các cam kết WTO có hiệu lực đầy đủ.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý kinh tế và Xã hội học nông thôn. Tài liệu cung cấp phương pháp luận thực tế về việc thiết kế bảng hỏi, thu thập dữ liệu kinh tế hộ và kỹ thuật xây dựng ma trận SWOT trong nghiên cứu làng nghề.

Đối với các nhà quản lý địa phương, cán bộ khuyến công và quy hoạch phát triển nông thôn, các chương khảo sát thực trạng (Chương 2 và Chương 4) cung cấp nhiều dữ liệu cụ thể về sản lượng, mỏ khoáng sản (sét, kaolin), biến động lao động nông thôn và các rào cản tài chính - công nghệ trong tiến trình di dời, hiện đại hóa các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư tập trung.

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu điều tra sơ cấp của đề tài được phân bổ như thế nào giữa các loại hình công nghệ?
Tổng mẫu điều tra là 50 hộ, được chọn ngẫu nhiên tại thị trấn Tân Phước Khánh (huyện Tân Uyên) và thị trấn Lái Thiêu (huyện Thuận An). Trong đó, có 29 hộ sản xuất gốm truyền thống sử dụng lò củi (chiếm 58%) và 21 hộ sản xuất gốm sứ xuất khẩu sử dụng lò gas (chiếm 42%).

2. Quy trình xử lý đất sét loại bỏ cát thủ công tại các cơ sở gốm sứ được tác giả mô tả như thế nào?
Quy trình sử dụng máy bơm công suất cao xịt nước trực tiếp lên đống nguyên liệu để làm tơi đất. Nước cuốn phần đất tơi chảy qua hệ thống các hồ lắng giật cấp: hồ đầu tiên làm lắng cát thô, nước tràn qua lưới lọc rác sang hồ thứ hai để lắng cát mịn hơn, sau đó chảy qua đoạn mương dài khoảng 3 m vào hồ chính có đáy dốc ba phía dồn về lỗ tháo. Phương pháp này giúp loại bỏ 80 - 90% lượng cát lẫn trong đất sét.

3. Công nghệ nung bằng lò củi truyền thống có những hạn chế kỹ thuật nào làm tăng chi phí sản xuất?
Lò củi tạo ra muội than cacbon bám đen sản phẩm, buộc cơ sở phải tốn thêm bao nung bảo vệ và hồ nhún lót; việc điều chỉnh nhiệt độ khó khăn khiến sản phẩm dễ bị sống hoặc biến dạng; cơ sở phải tốn thêm chi phí thuê nhân công chẻ củi và nhân công "chấm đỉnh" đáy sản phẩm nhằm tránh tình trạng dính cát khi nung.

4. Trữ lượng tiềm năng và thực trạng khai thác hai nguồn khoáng sản đất sét và kaolin tại Bình Dương theo văn bản là bao nhiêu?
Tài nguyên sét có trữ lượng có khả năng khai thác là 157 triệu m³ (tiềm năng trên 1 tỷ m³), công suất khai thác tiềm năng đạt 3 triệu m³/năm. Kaolin có trữ lượng khai thác 40 triệu tấn (tiềm năng 320 triệu tấn), tại thời điểm nghiên cứu có 15 mỏ đang hoạt động trong tổng số 23 mỏ đã đăng ký.

5. Nhóm giải pháp tài chính nào được đề xuất nhằm hỗ trợ các hộ gốm sứ chuyển đổi công nghệ lò nung?
Tác giả đề xuất tranh thủ sự hỗ trợ của các tổ chức phi chính phủ để lập quỹ hỗ trợ phát triển ngành nghề, thành lập các nhóm tín dụng tiết kiệm hỗ trợ vốn vay lãi suất thấp giữa các hộ, mở rộng nguồn tín dụng ưu đãi từ các ngân hàng chính sách và đơn giản hóa thủ tục hành chính vay vốn.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Bảo Nghị đã phản ánh chi tiết thực trạng kỹ thuật, kinh tế và môi trường của nghề gốm sứ tỉnh Bình Dương trong giai đoạn đầu chuyển đổi công nghệ nung từ lò củi sang lò gas. Nghiên cứu chỉ rõ tính ưu việt của lò nung hiện đại đối với việc nâng cao chất lượng sản phẩm mỹ nghệ xuất khẩu và giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đồng thời nhận diện chính xác các rào cản về vốn và nguyên phụ liệu mà các hộ tiểu thủ công nghiệp truyền thống đang đối mặt. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, kết hợp chặt chẽ giữa quy hoạch khai thác khoáng sản, cải tiến mẫu mã văn hóa dân gian và chính sách tín dụng ưu đãi nhằm bảo tồn bền vững làng nghề truyền thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Mục tiêu nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu Chương 2: Tổng quan Tổng quan về tỉnh Bình Dương Tổng quan về các nguồn lực về kinh tế xã hội Bình Dương Tình hình phát triền ngành nghề nông thôn và các chính sách có liên quan trong thời gian qua tại tỉnh Bình Dương Chương 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận và các định nghĩa, khái niệm có liên quan Các phương pháp nghiên cứu được sứ dụng trong khóa luận Chương 4: Kết quá nghiên cứu và thảo luận Thực trạng chung một số ngành nghé nông thôn của tỉnh Bình Dương Sơ lược về mẫu điều tra Thực trạng sản xuất, kỹ thuật và tình hình hoạt động của các hộ sản xuất gốm sứ Ý kiến hộ sản xuất | Các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển bền vững nghề truyền thống gốm sứ Chương 5: Kết luận và kiến nghị Kết luận Đề nghị CHƯƠNG 2 TỎNG QUAN 2. Tổng quan về tỉnh Bình Dương 2.1 Vị trí địa lý — kinh tế Bình Dương là tỉnh vừa ở vùng Đông Nam Bộ vừa thuộc vùng phát triển kinh tế trọng điểm phía Nam; tổng điện tích tự nhiên 269.554,79ha, với 7 đơn vị hành chính là Thị Xã Thủ Dầu Một và 6 huyện (Thuận An, Dĩ An, Tân Uyên, Bến Cát, Phú Giáo và Dầu Tiếng). Ranh giới hành chính: Phía Bắc giáp tinh Bình Phước, phía Tây và Tây Bắc giáp tinh Tây Ninh, phía Đông giáp tinh Đồng Nai, phía Nam và Tây Nam giáp Thành phố Hồ Chí Minh. Dân số năm 2003 là 853.800 người, mật độ dân số bình quân 317 người/kmẺ.

Thuận lợi: Vùng kinh tế trọng điểm phía nam, với dân số năm 2003 là 10 triệu người ( chưa kể lượng khách vãng lai hàng năm từ 4 — 5 triệu lượt người/năm). Nên được đánh giá là thị trường tiêu thụ lớn nhất cả nước mà Bình Dương lại nằm ngay trong thị trường là hết sức thuận lợi cho việc tiêu thụ các sản phẩm hàng hoá được sản xuất từ các làng nghề. Nằmở trung tâm vùng kinh tế trọng điểm phía nam lại có hệ thống giao thông phát triển tốt nên việc cung cấp nguyên liệu cho Bình Dương phát triển công nghiệp nói chung và ngành nghề nông thôn nói riêng hết sức thuận lợi; góp phần giảm chỉ phí đầu vào, hạn chế hư hao nguyên liệu (nông sản),. tăng sức cạnh tranh của sản phẩm hàng hoá, giúp cho hành hoá sản xuất tại Bình Dương tiếp cận thị trường dễ dàng hơn.

Trong mấy năm gần đây, Bình Dương có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất cả nước nên có cơ hội khá tốt trong việc mở rộng liên kết và hỗ trợ trong sản xuất, tư van kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao khoa học và công nghệ; nhất là những sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật cao. Bình Dương nói riêng, các tỉnh vùng Đông Nam Bộ nói chung (đặc biệt là Thành Phố Hồ Chí Minh) là những tỉnh có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, nên khả —— <a năng huy động vốn từ nhiều nguồn cho phát triển ngành nghề nông thôn cũng là một điều kiện hết sức thuận lợi do vị trí địa lý — kinh tế mang lại. Vị trí địa lý — kinh tế của Bình Dương rất thuận lợi cho ngành du lịch dịch vụ phát triển; đây cũng là cơ hội để các ngành thủ công mỹ nghệ mở rộng quy mô sản xuắt, phục vụ nhu cầu càng ngày tăng của khách du lịch. Năm gần đô thị lớn và các thành phố công nghiệp nên Bình Dương có thể tận dụng những cơ sở hạ tầng hiện đại sẵn có như sân bay, bến cảng, bưu chính viễn thông, bãi điện,.

cho phát triển kinh tế nói chung và ngành nghề nông thôn nói riêng. Khó khăn Ngoài những thuận lợi nêu trên, vị trí địa lý của Bình Dương cũng mang lại không ít những khó khăn trở ngại đó là: Giá thuê mướn cho công nhân lao động, giá thuê hoặc sang nhượng đất tăng cao làm cho giá thành sản phẩm nói chung tăng cao, giảm sức cạnh tranh của sản phẩm hàng hoá sản xuất tại Bình Dương trên thị trường. | Ở gần các đô thị lớn, công nghiệp phát triển mạnh nên các san phẩm ngành nghề nông thôn chịu sự cạnh tranh gay gắt bởi các sản phẩm cùng loại sản xuất bằng phương pháp công nghiệp. Do gần khu vực công nghiệp và đô thị, yêu cầu về bảo đảm môi trường rất khắc khe nên các cơ sở sản xuất bằng công nghệ lạc hậu không đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường buộc phải di đời hoặc ngưng sản xuất.

Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên a. Khí hậu thời tiết Bình Dương nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới cận xích đạo — gió mùa, nhiệt độ trung bình 25,0°C — 27,0°C, tổng tích ôn lớn: 9,468°C — 9,684°C/năm, số giờ nắng theo hai mùa rõ rệt: mùa mưa kéo dài 158 — 179 ngày và chiếm trên 84% lượng mưa cả năm; mùa khô từ 131 — 155 ngày chiếm 12 — 15% lượng mưa cả năm; độ 4m không khí trung bình 79,75%. Tài nguyên đất Bình Dương có 7 nhóm đất phèn 996ha (chiếm 0,37%DTTN), nhóm đất phù sa 16.136ha (chiếm 5,99%DTTN), nhóm đất xám: 157.957ha (chiếm 60,58%DTTN), nhóm đất đỏ vàng: 67.633ha, chiếm 25,09%DTTN, nhóm đất dốc tụ: 19.075ha (chiếm 4 7,08% DTTN), nhóm đất xáo trộn: 2.323ha (chiếm 0,86% DTTN) và nhóm đất xói mòn trên sỏi đá 77ha chiếm 0,03% DTTN. Tài nguyên khoáng sản Bình Dương có nguồn tài nguyên khoáng sản tương đối đa dạng: nhất là khoáng sản phi kim loại có nguồn gốc magma trầm tích và phong hoá đặc thù.

Đây là nguồn cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp truyền thống và là thế mạnh của tỉnh là gốm sứ, gạch ngói. Binh Dương có 82 vùng mỏ lớn nhỏ của 9 loại khoáng sản là: sét, kaolin, đá phun trào andezit, đá tuf daxit, đá granit cát xây dựng, sỏi cudi va than bùn. Địa bàn phân bố thực trạng khai thác và trữ lượng tiềm năng của một số loại khoáng sản chủ yếu như sau: Sét là khoáng sản quan trọng ở Bình Dương có thé khai thác dé phát triển ngành nghề nông thôn: trữ lượng có khả năng khai thác: 157 triệu mỉ (trữ lượng triển vọng hơn 1 tỷ m’) cho phép dự tính công suất tiềm năng khai thác các mỏ sét có thé đạt đến 3 triệu m/năm. Chất lượng sét ở Bình Dương thuộc loại tết; ngoài tác dụng để san xuất các loại gạch ngói thông thường, sét ở Bình Dương còn có thể dùng để sản xuất những sản phẩm có giá trị kinh tế cao hơn như gốm sứ, gạch trang trí, gạch lát, làm phối liệu cho gốm sứ, làm phụ gia cho bột màu và các ngành khác.

Kaolin: Trữ lượng có khả năng khai thác là 40 triệu tấn (trữ lượng tiềm năng khoảng 320 triệu tấn). Trong số 23 mỏ kaolin đã đăng ký, hiện có 15 mỏ đã và đang được khai thác để cung cấp nguyên liệu chính cho các cơ sở sản xuất gốm sứ ở Bình Dương và các tỉnh lân cận. Kaolin được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực và nhiều ngành công nghiệp khác nhau như gốm sứ, công nghiệp sơn, công nghiệp màu, công nghiệp mỹ phẩm. Các loại đá xây dựng: phân bố chủ yếu ở huyện Dĩ An sản lượng dự kiến khai thác hàng năm khoảng 700 ngàn - 1 triệu mỶ, hoàn toàn có thể đáp ứng được nhu cầu xây dựng của tỉnh và một phần bán ra các tỉnh khác.

Cát xây dựng: chủ yếu phân bố ở các lòng sông Đồng Nai sông Sài Gòn, và sông Thị Tính; trữ lượng tiềm năng khoảng 25 triệu tấn. Tuy nhiên, sản lương khai thác sẽ không thể gia tăng nhiều bởi nếu khai thác quá mức sẽ làm sạt lở bờ sông, lòng sông mất trạng thái cân bằng; mặt khác, từ khi có đập Trị An và Dầu Tiếng nguồn cát. ở sông Đồng Nai và sông Sài Gòn không được bé sung nên đã và đang dan cạn kiệt.Đá phún (sỏi đỏ): Do đặc điểm địa hình và cấu tao địa chất nên nguồn đá phún được phân bố ở hầu khắp các huyện trong tỉnh; đây là nguồn nguyên liệu quan trọng trong phát triển giao thông nông thôn và giao thông nội đồng. Than bùn: phân bố rải rác ở các vùng bán lay thụt như Tân Uyên, Bến Cát,.

các mỏ này thường có quy mô nhỏ; một vài nơi, nông dân khai thác tận dụng làm phân bón song số lượng không đáng kể. Mỏ than bùn có quy mô lớn nhất là ở Tân Uyên diện tích: 85ha, trữ lượng khoảng: 1 triệu tấn hiện chưa được khai thác. Các loại khoáng san kim loại khác được phát hiện ở một vài nơi nhưng chỉ là dấu hiệu, ít có khả năng đưa vào khai thác. Hiện nay công tác điều tra đối với loại tài nguyên khoáng sản này chỉ dừng lại ở mức độ tìm kiếm, phát hiện, chưa đủ cơ sở để xây dựng quy hoạch khai thác.

Trong những năm qua, công tác thăm dò; khai thác khoáng sản hầu như chỉ tập trung chủ yếu ở khu vực phía nam của tỉnh, các huyện phía bắc ít được chú ý hơn; nên nhìn trên bản đồ khoáng sản tỉnh Bình Dương có vẻ như hầu hết các vùng mỏ chỉ tập trung ở các huyện phía nam. Song, với câu trúc địa chất tương tự như cấu trúc địa chất Ở phía nam cho thấy, khu vực phía bắc tỉnh cũng có nhiều triển vọng cho hoạt động khai thác khoáng sản, nhất là đối với sét và kaolin. Hy vọng, cùng với chương trình đi đời công nghiệp gốm sứ, gạch ngói, ngành địa chất Bình Dương sẽ tìm ra ngày càng nhiều những mỏ khoáng sản phục vụ tốt ngành công nghiệp này phát triển mạnh.Tài nguyên nước Tổng nguồn nước mặt ở 3 sông chính (Sông Bé, Sông Sài Gòn, Sông Đồng Nai) và hệ thống sông suối, hề đập của Binh Dương là khá lớn. Song phân bố không đều nên khả năng khai thác phục vụ sản xuất và đời sống còn nhiều hạn chế.

Trữ lượng nước ngầm ở Bình Dương được đánh giá ở mức từ trung bình đến nghèo, và phân thành 3 khu vực chứa nước như sau: Khu vực giàu nước ngầm: phân bố ở các xã ven sông Sài Gòn thuộc huyện Dầu Tiếng, một phần huyện Bến Cát. Khu vực nước ngầm có trữ lượng trung bình: Phân bố ở các huyện Thuận An, một phần Dĩ An, Thị Xã Thủ Dầu Một, một phần phía nam huyện Tân Uyên. Khu vực nghèo nước ngầm: Phân bố ở một phan các huyện Bến Cát, Phú Giáo và Bắc Tân Uyên. Tài nguyên sinh vật: Tài nguyên sinh vật ở Bình Dương khá phong phú và đa dạng: có thé chia ra các loại như sau: Lâm san: Tổng diện tích rừng ờ Bình Dương tính đến cuối năm 2003 còn 18.