Phát Triển Ngành Chế Biến Thủy Sản Tại Tỉnh Trà Vinh: Luận Án Tiến Sĩ Của Dương Thị Tuyết Anh

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh trà vinh, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại Việt Nam.

• Tác giả: Dương Thị Tuyết Anh
• Người hướng dẫn: Ninh Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại Học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Phát Triển Ngành Chế Biến Thủy Sản Tại Tỉnh Trà Vinh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Tổng quan nghiên cứu đề tài
• 1.5. Điểm mới của luận án
• 1.6. Kết cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Trà Vinh
• 2.1.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm về kinh tế
• 2.1.3. Đặc điểm về xã hội
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Cách tiếp cận
• 2.2.2. Khung phân tích
• 2.2.3. Quy trình nghiên cứu
• 2.2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.5. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 2.2.6. Phương pháp xây dựng và kiểm định thang đo
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN THỦY SẢN TẠI TỈNH TRÀ VINH
• 3.1. Thực trạng tăng trưởng về quy mô của công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh
• 3.1.1. Thực trạng gia tăng số lượng cơ sở chế biến thủy sản
• 3.1.2. Thực trạng gia tăng quy mô cơ sở chế biến thủy sản
• 3.1.3. Thực trạng gia tăng kết quả chế biến thủy sản
• 3.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu trong chế biến thủy sản
• 3.2.1. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm thủy sản chế biến
• 3.2.2. Thực trạng chuyển dịch phương thức tổ chức sản xuất
• 3.2.3. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu thị trường
• 3.3. Thực trạng liên kết trong chế biến thủy sản
• 3.3.1. Liên kết giữa đầu vào – cơ sở chế biến
• 3.3.2. Liên kết giữa cơ sở chế biến - tiêu thụ
• 3.4. Thực trạng hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường trong chế biến thủy sản
• 3.4.1. Hiệu quả kinh tế
• 3.4.2. Hiệu quả xã hội
• 3.4.3. Bảo vệ môi trường
• 3.5. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh
• 3.5.1. Kết quả đánh giá độ tin cậy Cronbach’s Alpha
• 3.5.2. Kết quả phân tích nhân tố khám phá (EFA)
• 3.5.3. Phân tích hồi quy đa biến
• 3.5.4. Bàn luận kết quả của mô hình hồi quy về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh
• 3.6. Đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh
• 3.6.1. Những thành công
• 3.6.2. Những tồn tại, hạn chế
• 3.6.3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
• 4. HÀM Ý CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN THỦY SẢN TẠI TỈNH TRÀ VINH
• 4.1. Căn cứ đề xuất các hàm ý
• 4.2. Nhu cầu tiêu thụ thủy sản ở một số nước và nhu cầu tiêu thụ nội địa
• 4.3. Cơ hội, thách thức đối với phát triển công nghiệp chế biến thủy sản của tỉnh Trà Vinh trong thời gian đến
• 4.4. Mục tiêu phát triển thủy sản tỉnh Trà Vinh đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 4.5. Định hướng phát triển công nghiệp chế biến thủy sản của tỉnh Trà Vinh đến năm 2030
• 4.6. Một số hàm ý chính sách phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại Trà Vinh
• 4.6.1. Hoàn thiện quy hoạch chế biến và tiêu thụ thủy sản của tỉnh tầm nhìn đến năm 2030
• 4.6.2. Gia tăng quy mô của công nghiệp chế biến thủy sản
• 4.6.3. Chuyển dịch cơ cấu chế biến thủy sản
• 4.6.4. Mở rộng liên kết trong chế biến thủy sản
• 4.6.5. Nâng cao hiệu quả kinh tế- xã hội và bảo vệ môi trường của ngành
• 4.6.6. Một số hàm ý khác
• 4.7. Một số kiến nghị
• 4.7.1. Đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Trà Vinh
• 4.7.2. Đối với các chủ thể chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Ngành Chế Biến Thủy Sản Trà Vinh

Ngành chế biến thủy sản Trà Vinh đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của tỉnh. Theo số liệu thống kê, ngành này đóng góp đáng kể vào GRDP và kim ngạch xuất khẩu của địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển hiện tại chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Sản lượng chế biến còn thấp so với tổng sản lượng thủy sản, cơ cấu sản phẩm chưa đa dạng và công nghệ chế biến còn lạc hậu. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp phát triển ngành chế biến thủy sản là vô cùng cấp thiết, nhằm khai thác tối đa tiềm năng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

1.1. Vai trò của Ngành Thủy Sản đối với Kinh tế Trà Vinh

Ngành thủy sản Trà Vinh, đặc biệt là chế biến, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Dữ liệu cho thấy, ngành chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị sản xuất công nghiệp chế biến thực phẩm và kim ngạch xuất khẩu. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển ngành để thúc đẩy tăng trưởng GRDP và tạo việc làm cho người dân địa phương. Theo Cục Thống kê tỉnh, ngành đóng góp khoảng 50% giá trị sản xuất ngành chế biến thực phẩm.

1.2. Tiềm năng và Thách thức của Chế Biến Thủy Sản Trà Vinh

Trà Vinh có nguồn nguyên liệu thủy sản dồi dào, tuy nhiên, năng lực chế biến còn hạn chế. Sản lượng chế biến chỉ chiếm một phần nhỏ so với tổng sản lượng. Cơ cấu sản phẩm chủ yếu tập trung vào tôm đông lạnh và thủy sản đóng hộp. Công nghệ chế biến còn lạc hậu. Đồng thời, thị trường xuất khẩu chưa đa dạng. Nghiên cứu này sẽ phân tích sâu hơn các yếu tố này để đề xuất giải pháp phù hợp. Theo luận án, chỉ có 5 doanh nghiệp ngoài quốc doanh và 64 hộ gia đình tham gia vào lĩnh vực chế biến.

II. Xác Định Các Vấn Đề Tồn Tại Trong Chế Biến Thủy Sản

Luận án tập trung vào việc xác định và phân tích các vấn đề còn tồn tại trong ngành chế biến thủy sản Trà Vinh. Mặc dù có tiềm năng lớn, ngành này vẫn đối mặt với nhiều thách thức như công nghệ lạc hậu, thiếu vốn đầu tư, nguồn nhân lực chất lượng thấp và liên kết sản xuất còn yếu. Việc giải quyết các vấn đề này là then chốt để thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm thủy sản.

2.1. Hạn Chế Về Công Nghệ và Cơ Sở Hạ Tầng trong Chế Biến Thủy Sản

Phần lớn các cơ sở chế biến ở Trà Vinh sử dụng công nghệ lạc hậu, đặc biệt là các hộ gia đình. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Đầu tư vào công nghệ hiện đại và nâng cấp cơ sở hạ tầng là cần thiết. Luận án cho thấy các hộ chủ yếu sử dụng phương pháp chế biến thủ công, thiếu thiết bị, máy móc hiện đại.

2.2. Yếu Tố Nguồn Nhân Lực và Liên Kết Sản Xuất

Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, đặc biệt là lao động có kỹ năng quản lý và kỹ thuật chuyên sâu. Liên kết sản xuất giữa người nuôi trồng, chế biến và tiêu thụ còn yếu. Điều này gây khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung ổn định và chất lượng sản phẩm. Cần có các chính sách hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy liên kết sản xuất. Luận án chỉ ra rằng ngành chế biến thủy sản mới sử dụng 1.408 lao động, chiếm 0.28% lực lượng lao động.

2.3. Khó khăn trong Tiếp Cận Vốn và Mở Rộng Thị Trường Thủy Sản

Các doanh nghiệp chế biến thủy sản Trà Vinh gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn vay để đầu tư mở rộng sản xuất. Thị trường thủy sản xuất khẩu còn phụ thuộc vào một số thị trường chính như EU, Mỹ và Nhật Bản. Cần đa dạng hóa thị trường và tìm kiếm các thị trường tiềm năng mới. Chính sách hỗ trợ vốn và xúc tiến thương mại là cần thiết.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Thủy Sản Xuất Khẩu

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của thủy sản xuất khẩu Trà Vinh, luận án đề xuất các giải pháp đồng bộ từ nâng cao chất lượng sản phẩm, áp dụng công nghệ tiên tiến đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Cần chú trọng đến các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của người tiêu dùng. Việc phát triển sản phẩm giá trị gia tăng cũng là một hướng đi quan trọng.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Chế Biến Tiên Tiến cho Thủy Sản

Việc ứng dụng công nghệ chế biến tiên tiến sẽ giúp nâng cao năng suất, chất lượng và giảm chi phí sản xuất. Cần đầu tư vào các thiết bị hiện đại như hệ thống cấp đông nhanh, máy móc chế biến tự động và các công nghệ bảo quản tiên tiến. Chuyển đổi số trong ngành chế biến thủy sản cũng là một xu hướng tất yếu. Công nghệ cấp đông chủ yếu là đông tiếp xúc, đông gió, ít đông siêu tốc.

3.2. Xây Dựng Thương Hiệu và Phát Triển Sản Phẩm Giá Trị Gia Tăng

Xây dựng thương hiệu mạnh sẽ giúp thủy sản Trà Vinh tạo được sự khác biệt trên thị trường và tăng cường nhận diện thương hiệu. Phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng như thủy sản chế biến sẵn, sản phẩm ăn liền và các sản phẩm đặc sản sẽ giúp nâng cao giá trị kinh tế và đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng. Cần tập trung vào các sản phẩm chủ lực có lợi thế cạnh tranh.

3.3. Đa Dạng Hóa Thị Trường Tiêu Thụ Thủy Sản và xúc tiến thương mại

Việc đa dạng hóa thị trường tiêu thụ thủy sản sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng tiếp cận thị trường. Cần tập trung vào các thị trường tiềm năng như ASEAN, Trung Quốc và các thị trường mới nổi khác. Tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế và xúc tiến thương mại là cơ hội để quảng bá sản phẩm và tìm kiếm đối tác kinh doanh.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Bền Vững Thủy Sản Trà Vinh

Luận án nhấn mạnh vai trò của chính sách hỗ trợ từ nhà nước trong việc thúc đẩy phát triển bền vững thủy sản Trà Vinh. Các chính sách cần tập trung vào hỗ trợ vốn, đào tạo nguồn nhân lực, khuyến khích ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại. Đồng thời, cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và minh bạch để thu hút đầu tư vào ngành.

4.1. Giải Pháp Về Vốn và Tín Dụng cho Ngành Thủy Sản

Cần có các chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho các doanh nghiệp chế biến thủy sản, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn tín dụng từ các tổ chức tài chính trong và ngoài nước. Xây dựng quỹ bảo lãnh tín dụng cho ngành thủy sản.

4.2. Chính Sách Đào Tạo và Phát Triển Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao

Tăng cường đào tạo nghề cho lao động trong ngành chế biến thủy sản, chú trọng đào tạo các kỹ năng chuyên môn và quản lý. Hợp tác với các trường đại học, cao đẳng và các tổ chức đào tạo để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Khuyến khích doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo.

4.3. Các Giải Pháp Khuyến Khích Nghiên Cứu và Ứng Dụng Công Nghệ

Có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ mới trong chế biến thủy sản. Hỗ trợ chuyển giao công nghệ từ các nước phát triển. Xây dựng các trung tâm nghiên cứu và ứng dụng công nghệ thủy sản tại Trà Vinh.

V. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Mới Về Phát Triển Thủy Sản

Luận án đã hệ thống hóa lý luận, phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển ngành chế biến thủy sản Trà Vinh. Các kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển ngành trong thời gian tới. Nghiên cứu đề xuất các hướng nghiên cứu mới như phát triển chuỗi cung ứng bền vững, ứng dụng công nghệ 4.0 và đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến ngành thủy sản.

5.1. Chuỗi Cung Ứng Thủy Sản Phát Triển Bền Vững

Nghiên cứu sâu hơn về chuỗi cung ứng thủy sản từ khâu nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ để đảm bảo chất lượng, an toàn và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Xây dựng các mô hình liên kết bền vững giữa các tác nhân trong chuỗi cung ứng. Ưu tiên phát triển các sản phẩm thủy sản hữu cơ và có chứng nhận chất lượng.

5.2. Công Nghệ 4.0 và Ứng Dụng Trong Chế Biến Thủy Sản

Nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ 4.0 như IoT, AI và blockchain trong chế biến thủy sản để nâng cao hiệu quả sản xuất, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Xây dựng các nhà máy thông minh và hệ thống quản lý sản xuất tự động. Khuyến khích các doanh nghiệp chuyển đổi số.

5.3. Tác Động của Biến Đổi Khí Hậu đến Ngành Thủy Sản và giải pháp

Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn lợi thủy sản, môi trường nuôi trồng và hoạt động chế biến. Đề xuất các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu như sử dụng các giống thủy sản chịu mặn, chịu hạn, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và phát triển các mô hình nuôi trồng thích ứng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài "Phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh" được nghiên cứu sinh Dương Thị Tuyết Anh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Ninh Thị Thu Thủy và PGS.TS. Lê Bảo, bảo vệ năm 2022 tại Đại học Đà Nẵng. Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế Phát triển, mã số 62.05.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Công nghiệp chế biến thủy sản giữ vai trò then chốt trong chuỗi giá trị nông nghiệp và đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế. Tại Việt Nam, ngành thủy sản đóng góp khoảng 3,4% GDP toàn quốc và 24,4% GDP ngành nông nghiệp (năm 2018). Tại tỉnh Trà Vinh, ngành chế biến thủy sản tạo ra gần 50% giá trị sản xuất ngành công nghiệp chế biến thực phẩm và chiếm từ 16% đến 26% kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh giai đoạn 2014–2018.

Tuy nhiên, thực tiễn tại địa phương ghi nhận nhiều hạn chế: toàn tỉnh chỉ có 05 doanh nghiệp ngoài quốc doanh và 64 cơ sở kinh tế cá thể tham gia chế biến; tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp chế biến thủy sản bình quân giai đoạn 2014–2018 giảm 0,87%; sản lượng đưa vào chế biến chỉ chiếm từ 5,45% đến 6,3% tổng sản lượng khai thác và nuôi trồng (đạt trên 172.613 tấn/năm); cơ cấu sản phẩm chủ yếu là sơ chế, đông lạnh và đóng hộp, chưa đa dạng sản phẩm giá trị gia tăng; công nghệ cấp đông chủ yếu là đông tiếp xúc và đông gió; lực lượng lao động trong ngành mới đạt 1.408 người (chiếm 0,28% lực lượng lao động toàn tỉnh). Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là chưa có công trình nào đánh giá toàn diện sự phát triển của công nghiệp chế biến thủy sản tỉnh Trà Vinh trên cả 3 phương diện: xây dựng khung lý luận và hệ thống tiêu chí đánh giá; phân tích thực trạng gắn với mô hình định lượng các nhân tố ảnh hưởng; và đề xuất hệ thống hàm ý chính sách đồng bộ cho địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng phát triển của công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh, đề xuất các hàm ý chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành trong thời gian tới.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa và góp phần bổ sung làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về phát triển công nghiệp chế biến thủy sản.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh; chỉ ra những thành công, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế.
  3. Xác định và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh.
  4. Đề xuất các hàm ý chính sách thúc đẩy phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh.
• Phạm vi nội dung: Tiếp cận theo 4 nội dung phát triển (tăng trưởng quy mô, chuyển dịch cơ cấu sản xuất, liên kết trong chế biến, hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường) và 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng (nguồn cung ứng nguyên liệu, thị trường tiêu thụ, dịch vụ hỗ trợ và hiệp hội, sự cạnh tranh trong ngành, chính sách của Nhà nước). Chu trình chế biến tính từ khâu sơ chế đến chế biến thành phẩm và tiêu thụ.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Trà Vinh.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập giai đoạn 2014–2018; số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra khảo sát năm 2019 và khảo sát bổ sung năm 2021.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo các nhóm chủ đề:

Các nghiên cứu quốc tế

• Cấu trúc thị trường và dự báo: Kulapa (2009) nghiên cứu ngành cá ngừ Thái Lan bằng phương pháp san bằng số mũ (Exponential Smoothing), mô hình ARIMA, mô hình SCP và mô hình kim cương kép để đánh giá khả năng cạnh tranh và chuỗi giá trị lao động.
• Tác động kinh tế và việc làm: Amaya Vega et al. (2014) sử dụng phương pháp phân tích số nhân kinh tế tại Ireland, chỉ ra việc tăng 78% sản lượng nuôi trồng có thể tạo thêm 828 việc làm và ngành chế biến tạo thêm 1.097 việc làm. Miret-Pastor et al. (2014) sử dụng phân tích ANOVA kiểm định hiệu quả kinh tế của các doanh nghiệp đánh cá Tây Ban Nha đạt chứng nhận MSC.
• Chuỗi cung ứng và môi trường: Denham et al. (2015) phân tích chuỗi cung ứng thủy sản từ nuôi trồng, đánh bắt đến phân phối; Vazhiyil Venugopal (2021) phân tích tác động của nước thải công nghiệp thủy sản và giải pháp xử lý; Sam Siril Nicholas S et al. (2015) ứng dụng ma trận SWOT đánh giá ngành chế biến thủy sản Ấn Độ.
• Năng lực cạnh tranh và tiêu dùng: Meysam Jafari Eskandari et al. (2015) áp dụng mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Porter cho ngành thực phẩm; nghiên cứu tại 6 thành phố Trung Quốc (2022) phân tích các yếu tố vị trí địa lý, thu nhập, học vấn tác động đến hành vi tiêu thụ thủy sản; nghiên cứu tại Thái Lan (2020) phân tích các rủi ro thay đổi quy định chuỗi cung ứng.

Các nghiên cứu trong nước

• Hiệu quả sản xuất và năng suất: Quan Minh Nhựt (2010) sử dụng mô hình hồi quy Tobit trên mẫu 30 doanh nghiệp chế biến thủy sản Đồng bằng sông Cửu Long, chỉ ra tác động của tuổi lãnh đạo, tiếp cận vốn, trình độ học vấn và quy mô vốn. Nguyễn Vân và cộng sự (2021) ứng dụng hàm kiểm soát (FC) và hồi quy FGLS để ước lượng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) của các doanh nghiệp chế biến thủy sản.
• Phát triển bền vững ngành và địa phương: Nguyễn Văn Hiếu (2014) nghiên cứu phát triển bền vững chế biến thủy sản tại Bến Tre theo 3 trụ cột kinh tế - xã hội - môi trường; Lâm Văn Mẫn (2015) đánh giá phát triển thủy sản bền vững vùng Đồng bằng sông Cửu Long; Tô Hiến Thà (2014) và Nguyễn Hải Bắc (2010) xây dựng tiêu chí phát triển bền vững công nghiệp vùng và địa phương. Đinh Trần Ngọc Huy và cộng sự (2021) phân tích cụm ngành chế biến cá tra phi lê qua quy trình 3 bước.
• Năng lực cạnh tranh: Trần Hữu Ái (2020) khảo sát 356 mẫu tại 76 doanh nghiệp thủy sản Bà Rịa - Vũng Tàu theo lý thuyết năng lực; Mai Thị Linh (2012) đánh giá năng lực cạnh tranh doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Khánh Hòa.

Khoảng trống luận án giải quyết

Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận theo hướng phát triển bền vững chung, phân tích năng lực cạnh tranh hoặc hiệu quả kỹ thuật đơn lẻ. Chưa có nghiên cứu nào xây dựng khung tiêu chí đánh giá phát triển ngành công nghiệp chế biến thủy sản kết hợp phát triển theo chiều rộng và chiều sâu, đồng thời kiểm định định lượng các nhân tố tác động tại một địa bàn cụ thể có điều kiện đặc thù như tỉnh Trà Vinh.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án kế thừa và vận dụng các nền tảng lý thuyết kinh tế:

• Lý thuyết tăng trưởng cổ điển của David Ricardo (1817): Mối quan hệ tương hỗ giữa nông nghiệp và công nghiệp, vai trò của quy mô sản xuất và ngoại thương.
• Lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển: Hàm sản xuất Cobb-Douglas ($Y = A \cdot K^\alpha \cdot L^\beta$) phân tích đóng góp của vốn, lao động và công nghệ; Mô hình tăng trưởng Solow - Swan (1956) giải thích tích lũy vốn, năng suất lao động và tiến bộ kỹ thuật.
• Mô hình hai khu vực của Harry T. Oshima: Sự chuyển dịch việc làm từ nông nghiệp sang công nghiệp chế biến nông - thủy sản nhằm tạo việc làm trong thời gian nhàn rỗi và thúc đẩy thương mại hóa.
• Lý thuyết phát triển ngành: Quan điểm của Gordon C. Bjork (1999) về phát triển theo chiều rộng (tăng vốn, lao động, mở rộng cơ sở) và chiều sâu (đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, giá trị gia tăng); Lý thuyết phát triển không cân đối của Hirschman (1962).

Khung phân tích của luận án xác định nội dung phát triển công nghiệp chế biến thủy sản gồm 4 trụ cột: (1) Tăng trưởng quy mô; (2) Chuyển dịch cơ cấu; (3) Liên kết trong chế biến; (4) Nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Mô hình nhân tố ảnh hưởng gồm 5 nhóm biến độc lập tác động đến biến phụ thuộc là Sự phát triển công nghiệp chế biến thủy sản.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Thu thập tài liệu thứ cấp, tổng hợp, thống kê mô tả, so sánh đối chiếu số liệu giai đoạn 2014–2018; phương pháp chuyên gia (khảo sát ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và lãnh đạo doanh nghiệp để hiệu chỉnh thang đo và khung tiêu chí).
• Phương pháp định lượng: Khảo sát bảng hỏi cấu trúc sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý).
  • Cỡ mẫu khảo sát: Thu thập thông tin từ các nhà quản lý doanh nghiệp, cơ sở kinh tế cá thể, cán bộ chuyên môn và người dân xung quanh cơ sở chế biến. Mẫu sử dụng trong phân tích hồi quy đa biến đạt $N = 159$ quan sát.
  • Công cụ xử lý: Phần mềm SPSS thực hiện đánh giá độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích phương sai ANOVA và phân tích hồi quy tuyến tính bội.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển công nghiệp chế biến thủy sản

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm, đặc điểm và vai trò của công nghiệp chế biến thủy sản; tổng hợp các lý thuyết tăng trưởng kinh tế (Ricardo, Cobb-Douglas, Solow-Swan, Oshima). Tác giả đưa ra định nghĩa: Phát triển công nghiệp chế biến thủy sản là quá trình mở rộng năng lực sản xuất, chuyển dịch cơ cấu theo hướng gia tăng giá trị, tăng cường liên kết chuỗi nhằm mở rộng thị trường, đồng thời đảm bảo hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.

Chương này thiết lập hệ thống tiêu chí đánh giá 4 nội dung phát triển:

1. Quy mô: Số lượng cơ sở, quy mô vốn đầu tư, lao động, giá trị sản xuất (GTSX) và sản lượng chế biến.
2. Cơ cấu: Cơ cấu sản phẩm (đông lạnh, đồ hộp, nước mắm, khô, giá trị gia tăng), cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu thị trường (nội địa và xuất khẩu).
3. Liên kết: Tỷ lệ và mức độ liên kết giữa cơ sở chế biến với tác nhân đầu vào (nông hộ, ngư dân, thương lái) và tác nhân đầu ra (đại lý, siêu thị, doanh nghiệp xuất khẩu).
4. Hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường: Năng suất lao động (NSLĐ), năng suất vốn (NSV), thu nhập bình quân của công nhân, kim ngạch xuất khẩu và mức độ tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật môi trường (QCVN 40:2011/BTNMT, QCVN 11:2008/BTNMT).

Đồng thời, chương 1 xác định 5 nhóm nhân tố ảnh hưởng gồm: Nguồn cung ứng nguyên liệu (IPNL), Thị trường tiêu thụ (OPTT), Dịch vụ hỗ trợ và Hiệp hội (DVHT), Sự cạnh tranh trong ngành (CTTN), và Chính sách của Nhà nước (CSNN).

Chương 2: Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Trà Vinh với bờ biển dài 65 km, mạng lưới sông ngòi thuận lợi cho nuôi trồng và khai thác thủy sản. Tổng sản phẩm nội địa (GRDP) và lực lượng lao động của tỉnh tăng trưởng ổn định qua các năm, tuy nhiên nguồn nhân lực công nghiệp còn hạn chế về tỷ lệ qua đào tạo.

Chương này chi tiết hóa quy trình nghiên cứu, xây dựng bảng hỏi khảo sát (Phụ lục 1–5), quy trình làm sạch số liệu và phương pháp kiểm định thang đo. Thang đo ban đầu gồm 25 biến quan sát cho 5 nhóm biến độc lập và 4 biến quan sát cho biến phụ thuộc (Sự phát triển công nghiệp chế biến thủy sản - CBTS).

Chương 3: Thực trạng phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh

Chương 3 phân tích sâu thực trạng phát triển ngành giai đoạn 2014–2018 và kết quả định lượng:

1. Thực trạng tăng trưởng quy mô:

• Số lượng cơ sở: Toàn tỉnh có 05 doanh nghiệp ngoài quốc doanh và 64 hộ cá thể chế biến. Số lượng doanh nghiệp quy mô lớn hầu như không tăng.
• Giá trị sản xuất (giá so sánh 2010): Có xu hướng giảm liên tục từ năm 2014 đến 2017, phục hồi nhẹ năm 2018 nhưng tốc độ tăng trưởng bình quân cả giai đoạn đạt mức âm (-0,87%/năm).
• Sản lượng chế biến: Chiếm tỷ trọng thấp (5,45% - 6,3%) trong tổng sản lượng thủy sản toàn tỉnh (trên 172.613 tấn).

2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu:

• Cơ cấu sản phẩm: Tập trung chủ yếu vào tôm đông lạnh và thủy sản đóng hộp; các mặt hàng giá trị gia tăng (như tôm sushi, tôm tẩm bột, tôm cuộn khoai tây) chiếm tỷ lệ rất nhỏ.
• Phương thức sản xuất: Khối cá thể chủ yếu chế biến thủ công; khối doanh nghiệp áp dụng công nghệ cấp đông tiếp xúc và đông gió, tỷ lệ công nghệ cấp đông siêu tốc (IQF) còn thấp.
• Thị trường tiêu thụ: Xuất khẩu phụ thuộc chính vào thị trường Mỹ, EU và Nhật Bản; kênh phân phối nội địa chưa được khai thác mạnh.

3. Thực trạng liên kết và hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường:

• Liên kết: Tỷ lệ ký kết hợp đồng dài hạn giữa cơ sở chế biến với nông hộ và ngư dân rất thấp; chủ yếu giao dịch qua thương lái và hợp đồng ngắn hạn hoặc thỏa thuận miệng, dẫn đến rủi ro về tính ổn định của nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc.
• Lao động và thu nhập: Ngành tạo việc làm cho 1.408 lao động trực tiếp; thu nhập bình quân của công nhân tăng chậm.
• Bảo vệ môi trường: Một số cơ sở cá thể chưa đầu tư hoàn chỉnh hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn QCVN 11:2008/BTNMT, gây phát tán mùi hôi và ảnh hưởng đến khu dân cư xung quanh.

4. Kết quả kiểm định thang đo và phân tích hồi quy:

• Kiểm định Cronbach's Alpha: Các thang đo đều đạt độ tin cậy cao ($\alpha > 0,70$):

Thang đo nhân tố	Ký hiệu	Số biến quan sát	Hệ số Cronbach's Alpha
Nguồn cung ứng nguyên liệu	IPNL	5	0,742
Thị trường tiêu thụ	OPTT	6	0,768
Dịch vụ hỗ trợ và Hiệp hội	DVHT	5	0,848
Sự cạnh tranh trong ngành	CTTN	4	0,841
Các chính sách của Nhà nước	CSNN	5	0,867
Sự phát triển CNCB thủy sản (Phụ thuộc)	CBTS	4	0,783

• Phân tích nhân tố khám phá (EFA):

  • Biến độc lập: Chỉ số $\text{KMO} = 0,926$; Kiểm định Bartlett có $\text{Sig.} = 0,000$ (Giá trị Chi-Square = 2239,908; $df = 276$), trích được 5 nhân tố với các trọng số tải nhân tố (factor loading) đều $> 0,50$.
  • Biến phụ thuộc: Chỉ số $\text{KMO} = 0,769$; Kiểm định Bartlett có $\text{Sig.} = 0,000$ (Chi-Square = 169,419; $df = 6$), trích 1 nhân tố duy nhất giải thích tốt các biến quan sát CBTS1 đến CBTS4.

• Kết quả hồi quy tuyến tính đa biến:

Biến độc lập	Hệ số B chưa chuẩn hóa	Sai số chuẩn	Hệ số Beta chuẩn hóa	Giá trị thống kê $t$	Mức ý nghĩa (Sig.)	Hệ số phóng đại phương sai (VIF)
Hằng số (Constant)	3,31E-13	0,048	—	0,000	1,000	—
$X_1$ (Nguồn cung ứng nguyên liệu - IPNL)	0,182	0,067	0,182	2,716	0,007	1,889
$X_2$ (Thị trường tiêu thụ - OPTT)	0,174	0,087	0,174	2,004	0,047	3,203
$X_3$ (Dịch vụ hỗ trợ và Hiệp hội - DVHT)	-0,056	0,104	-0,056	-0,542	0,588	4,560
$X_4$ (Sự cạnh tranh trong ngành - CTTN)	0,306	0,113	0,306	2,709	0,008	5,407
$X_5$ (Các chính sách của Nhà nước - CSNN)	0,318	0,104	0,318	3,064	0,003	4,556

• Đánh giá mô hình hồi quy:
  • Hệ số tương quan $R = 0,799$; Hệ số xác định $R^2 = 0,638$; Hệ số $R^2$ hiệu chỉnh $= 0,626$.
  • Kiểm định ANOVA: Giá trị $F = 53,983$ với $\text{Sig.} = 0,000$, chứng minh mô hình hồi quy có ý nghĩa thống kê cao.
  • Kiểm định Durbin-Watson $= 1,593$ (nằm trong khoảng chấp nhận không có tự tương quan chuỗi bậc nhất).
  • Có 4 nhân tố tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển của ngành: $X_5$ (Chính sách Nhà nước, $\beta = 0,318$), $X_4$ (Sự cạnh tranh trong ngành, $\beta = 0,306$), $X_1$ (Nguồn cung ứng nguyên liệu, $\beta = 0,182$), và $X_2$ (Thị trường tiêu thụ, $\beta = 0,174$). Riêng nhân tố $X_3$ (Dịch vụ hỗ trợ và Hiệp hội) có $\text{Sig.} = 0,588 > 0,05$ nên không có ý nghĩa thống kê trong mẫu khảo sát.

Chương 4: Hàm ý chính sách phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh

Dựa trên mục tiêu phát triển ngành thủy sản tỉnh Trà Vinh đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030, cùng kết quả hồi quy thực nghiệm, tác giả đề xuất 5 nhóm hàm ý chính sách:

1. Gia tăng quy mô: Thu hút đầu tư thành lập mới doanh nghiệp chế biến quy mô lớn, hỗ trợ các cơ sở cá thể nâng cấp vốn và mở rộng nhà xưởng.
2. Chuyển dịch cơ cấu: Đẩy mạnh chuyển đổi phương thức sản xuất thủ công sang cơ giới hóa, tự động hóa; chuyển dịch cơ cấu mặt hàng sang sản phẩm có giá trị gia tăng cao (tôm sushi, tôm tẩm bột, sản phẩm ready-to-eat); đa dạng hóa thị trường xuất khẩu tận dụng hiệp định EVFTA và CPTPP.
3. Mở rộng liên kết: Thiết lập hợp đồng liên kết chuỗi bao tiêu dài hạn giữa doanh nghiệp chế biến với hợp tác xã, nông hộ nuôi tôm/cá và ngư dân khai thác để ổn định nguồn cung và kiểm soát dư lượng kháng sinh theo Thông tư 31/2015/TT-BNNPTNT.
4. Nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường: Đào tạo nâng cao tay nghề cho công nhân; đầu tư hệ thống xử lý nước thải công nghiệp tập trung đạt chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT và QCVN 11:2008/BTNMT; áp dụng các giải pháp sản xuất sạch hơn.
5. Hoàn thiện chính sách và hỗ trợ hành chính: Cải cách thủ tục hành chính, hỗ trợ lãi suất tín dụng đầu tư công nghệ mới, hướng dẫn quy định ghi nhãn hàng hóa và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nhập khẩu (như chương trình SIMP của Mỹ).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ nội hàm khái niệm phát triển công nghiệp chế biến thủy sản trên 4 phương diện kết hợp giữa chiều rộng và chiều sâu: quy mô, cơ cấu, liên kết chuỗi và hiệu quả kinh tế - xã hội gắn với bảo vệ môi trường.
• Xây dựng và kiểm định thành công bộ thang đo đánh giá các nhân tố tác động đến phát triển công nghiệp chế biến thủy sản cấp tỉnh, bổ sung các chỉ báo đo lường thực nghiệm phù hợp với bối cảnh địa phương ven biển thuộc Đồng bằng sông Cửu Long.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng ngành chế biến thủy sản Trà Vinh giai đoạn 2014–2018, chỉ rõ các điểm nghẽn: giá trị sản xuất tăng trưởng âm (-0,87%), tỷ lệ chế biến thấp (dưới 6,3% sản lượng thô), sản phẩm nghèo nàn và liên kết chuỗi lỏng lẻo.
• Xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố: Chính sách Nhà nước ($\beta = 0,318$) và Cạnh tranh trong ngành ($\beta = 0,306$) là hai yếu tố có tác động mạnh nhất, tiếp theo là Nguyên liệu ($\beta = 0,182$) và Thị trường ($\beta = 0,174$).
• Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị cụ thể đối với Ủy ban nhân dân tỉnh Trà Vinh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Công Thương cùng các chủ thể cơ sở chế biến trên địa bàn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Số liệu thứ cấp phục vụ phân tích tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2014–2018; các biến động thị trường sau giai đoạn này và tác động của đại dịch Covid-19 mới được cập nhật bước đầu qua khảo sát bổ sung năm 2021.
• Mẫu khảo sát định lượng ($N = 159$) được thu thập tại một địa bàn tỉnh Trà Vinh, do đó khả năng suy rộng kết quả cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long cần được xem xét thận trọng.
• Biến quan sát nhân tố Dịch vụ hỗ trợ và Hiệp hội chưa thể hiện được ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy, đòi hỏi phải hoàn thiện hơn về mặt đo lường chỉ báo.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu so sánh liên tỉnh giữa Trà Vinh với các tỉnh có ngành chế biến thủy sản phát triển trong vùng (như Cà Mau, Sóc Trăng, Bến Tre).
• Đánh giá sâu hơn tác động của biến đổi khí hậu, hiện tượng xâm nhập mặn và các rào cản kỹ thuật phi thuế quan mới từ các hiệp định thương mại thế hệ mới (EVFTA, CPTPP) đối với chuỗi cung ứng chế biến thủy sản.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với:

• Cơ quan quản lý Nhà nước (UBND tỉnh Trà Vinh, Sở Công Thương, Sở NN&PTNT): Cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực chứng để xây dựng quy hoạch phát triển ngành công nghiệp chế biến thủy sản đến năm 2025, định hướng 2030.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên kinh tế: Cung cấp khung phân tích lý luận, phương pháp thiết kế bảng hỏi, bộ thang đo Likert và quy trình xử lý hồi quy đa biến trong nghiên cứu kinh tế ngành và kinh tế phát triển.
• Doanh nghiệp và chủ cơ sở chế biến: Cung cấp định hướng chuyển dịch cơ cấu sản phẩm giá trị gia tăng, quy chuẩn môi trường và phương thức xây dựng hợp đồng liên kết chuỗi cung ứng bền vững.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình hồi quy của luận án xác định những nhân tố nào có ý nghĩa tác động đến sự phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại Trà Vinh?

Kết quả hồi quy đa biến cho thấy có 4 nhân tố tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$), xếp theo thứ tự mức độ tác động (hệ số Beta chuẩn hóa):

1. Các chính sách của Nhà nước ($X_5$, $\beta = 0,318$, $p = 0,003$)
2. Sự cạnh tranh trong ngành ($X_4$, $\beta = 0,306$, $p = 0,008$)
3. Nguồn cung ứng nguyên liệu ($X_1$, $\beta = 0,182$, $p = 0,007$)
4. Thị trường tiêu thụ ($X_2$, $\beta = 0,174$, $p = 0,047$)

Nhân tố Dịch vụ hỗ trợ và Hiệp hội ($X_3$, $\beta = -0,056$, $p = 0,588$) không có ý nghĩa thống kê trong mô hình.

2. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất ngành chế biến thủy sản Trà Vinh giai đoạn 2014–2018 diễn biến như thế nào?

Giá trị sản xuất ngành chế biến thủy sản tỉnh Trà Vinh (tính theo giá so sánh năm 2010) có xu hướng giảm liên tục từ năm 2014 đến năm 2017. Mặc dù năm 2018 có sự phục hồi tăng trưởng, nhưng tính chung cả giai đoạn 2014–2018, tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm vẫn ở mức âm (-0,87%/năm).

3. Tỷ lệ sản lượng thủy sản đưa vào chế biến tại tỉnh Trà Vinh chiếm bao nhiêu phần trăm tổng sản lượng?

Mặc dù tổng sản lượng thủy sản khai thác và nuôi trồng của tỉnh Trà Vinh hàng năm đạt trên 172.613 tấn, nhưng lượng thủy sản đưa vào chế biến chỉ chiếm từ 5,45% đến 6,3% tổng sản lượng. Phần lớn sản lượng còn lại được tiêu thụ tươi sống hoặc bán thô qua thương lái.

4. Quy mô cơ sở chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Trà Vinh gồm những thành phần nào?

Trên địa bàn tỉnh Trà Vinh chỉ có 05 doanh nghiệp chế biến thủy sản ngoài quốc doanh và 64 cơ sở kinh tế cá thể. Toàn ngành sử dụng 1.408 lao động (bao gồm lao động phổ thông, kỹ thuật và quản lý), chỉ chiếm 0,28% tổng lực lượng lao động của toàn tỉnh.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Phát triển công nghiệp chế biến thủy sản tại tỉnh Trà Vinh" của tác giả Dương Thị Tuyết Anh đã giải quyết một cách có hệ thống cả ba khía cạnh: lý luận, thực trạng và giải pháp chính sách. Bằng việc kết hợp dữ liệu thống kê giai đoạn 2014–2018 và kết quả phân tích hồi quy trên mẫu khảo sát thực tế ($N = 159$), công trình đã chỉ rõ các điểm nghẽn về quy mô, công nghệ, chuỗi liên kết và lượng hóa mức độ tác động của các nhân tố chính sách, cạnh tranh, nguyên liệu và thị trường. Các hàm ý chính sách và khuyến nghị do luận án đề xuất là nguồn tư liệu thực chứng phục vụ công tác quy hoạch phát triển kinh tế ngành tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngành chế biến thủy sản đã và đang không ngừng phát triển và cải tiến liên tục, đặc biệt là ở các quốc gia đang phát triển [129], [204], [214]. Ở Việt Nam, ngành thu sản nói chung và ngành công nghiệp chế biến thu sản nói riêng là ngành kinh tế quan trọng được chú trọng quy hoạch để phát triển từ trung ương đến địa phương. Vì thế, từ năm 2008 Việt Nam là nước sản xuất thủy sản lớn thứ ba trên thế giới (sau Trung Quốc và Ấn Độ) [125] và là nước đứng vị trí thứ tư trên thế giới về xuất khẩu thu sản vào năm 2018.

Tiếp tục theo định hướng của Chính phủ về phát triển chế biến và thương mại thủy sản thông qua tổ chức lại sản xuất, gắn kết chế biến, tiêu thụ với sản xuất nguyên liệu; ưu tiên phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng; nâng cao chất lượng và bảo vệ môi trường [76], một lần nữa, trong chiến lược phát triển công nghiệp [77] được đề cập đến như ưu tiên nâng cao t lệ chế biến các sản phẩm thủy hải sản chủ lực, sản phẩm chế biến xuất khẩu có tính cạnh tranh cao, đồng thời, đảm bảo nguồn nguyên liệu đủ tiêu chuẩn để phục vụ cho công nghiệp chế biến. Và trong quy hoạch phát triển ngành công nghiệp cũng đã thể hiện quan điểm tập trung phát triển ngành công nghiệp chế biến thủy sản theo hướng hiện đại, tăng trưởng về giá trị sản xuất công nghiệp, nâng cao t trọng cơ cấu ngành chế biến trong cơ cấu ngành công nghiệp và gia tăng t trọng sản phẩm giá trị gia tăng đáp ứng nhu cầu thị trường. Trên cơ sở những định hướng lớn của chính phủ, địa phương tiến hành xây dựng định hướng, mục tiêu để phát triển ngành phù hợp. Theo Tổng cục Thống kê, ngành thủy sản đóng góp khoảng 3,4% GDP toàn quốc và 24,4% GDP ngành nông nghiệp, đóng góp 0,22 điểm phần trăm vào tăng trưởng chung toàn ngành nông nghiệp (năm 2018).

Phát triển ngành công nghiệp chế biến nhằm nâng cao giá trị gia tăng đang được xem là giải pháp then chốt để phát triển bền vững thủy sản, tạo ra lợi thế cạnh tranh cho ngành. Ngành công nghiệp chế biến có vai trò quan trọng trong ngành thủy sản. Thật vậy, thủy sản sau khi được thu hoạch có đặc tính dễ hư hỏng, vì thế để giảm tổn thất sản phẩm sau thu hoạch đối với thủy sản bằng cách phát triển ngành chế biến. Chế biến không những (LUAN.Vinh an an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mo (LUAN.Vinh 2 duy trì và nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng đa dạng hóa sản phẩm, chế biến sản phẩm giá trị gia tăng đáp ứng tốt nhu cầu thị trường, thị hiếu người tiêu dùng.

Chế biến góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất do khai thác và sử dụng triệt để giá trị nguyên liệu, tạo ra các sản phẩm có giá trị dinh dưỡng, giá trị thương mại cao, giảm tổn thất chất lượng sản phẩm sau thu hoạch. Tại tỉnh Trà Vinh, ngành công nghiệp chế biến thủy sản được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn. Sự phát triển của ngành góp phần gia tăng giá trị GRDP [88], [89]. Theo số liệu Cục thống kê tỉnh giai đoạn (2014-2018) cho thấy ngành công nghiệp chế biến thủy sản đã tạo ra giá trị sản xuất với t trọng gần 50% giá trị sản xuất ngành công nghiệp chế biến thực phẩm và đóng góp từ 16% đến 26 % kim ngạch xuất khẩu của địa phương [14].

Sự đóng góp đó đã một phần thể hiện được vai trò, vị trí quan trọng của ngành trong cơ cấu ngành công nghiệp chế biến thực phẩm của tỉnh.